"... την ξωτική που αγάπησε, τόσο βαθιά ομορφιά"...

Νίκος Καββαδίας

11.1.1910 - 10.2.1975

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ
1910-2010

WILLIAM GEORGE ALLUM

Εγνώρισα κάποια φορά σ' ένα καράβι ξένο
έναν πολύ παράξενον Εγγλέζο θερμαστή
όπου δε μίλαγε ποτέ κι ούτε ποτέ είχε φίλους
και μόνο πάντα εκάπνιζε μια πίπα σκαλιστή.

Όλοι έλεγαν μια θλιβερή πως είχε ιστορία
κι όσοι είχανε στο στόκολο* με δαύτον εργαστεί
έλεγαν ότι κάποτες, απ' το λαιμό ως τα νύχια,
είχε σε κάποιο μακρινό τόπο στιγματιστεί.

Είχε στα μπράτσα του σταυρούς, σπαθιά ζωγραφισμένα,
μια μπαλαρίνα στην κοιλιά, που εχόρευε γυμνή
κι απά στο μέρος της καρδιάς στιγματισμένην είχε
με στίγματ' ανεξάλειπτα μιαν άγρια καλλονή...

Κι έλεγαν ότι τη γυναίκα αυτή είχε αγαπήσει
μ' άγριαν αγάπη, ακράτητη, βαθιά κι αληθινή·
κι αυτή πως τον απάτησε με κάποιο ναύτη αράπη
γιατί ήτανε μια αναίσθητη γυναίκα και κοινή.

Τότε προσπάθησεν αυτός να διώξει από το νου του
την ξωτική που αγάπησε, τόσο βαθιά, ομορφιά
κι από κοντά του εξάλειψεν ό,τι δικό της είχε,
έμεινεν όμως στης καρδιάς τη θέση η ζωγραφιά.

Πολλές φορές στα σκοτεινά τον είδανε τα βράδια
με βότανα το στήθος του να τρίβει, οι θερμαστές...
Του κάκου· γνώριζεν αυτός - καθώς το ξέρουμ' όλοι -
ότι του Αννάμ* τα στίγματα δε βγαίνουνε ποτές...

Κάποια βραδιά ως περνούσαμε από το Bay of Bisky*,
μ' ένα μικρό τον βρήκανε στα στήθια του σπαθί.
Ο πλοίαρχος είπε: "θέλησε το στίγμα του να σβήσει"
και διάταξε στη θάλασσα την κρύα να κηδευθεί.

Από την πρώτη ποιητική συλλογή του Νίκου Καββαδία "Μαραμπού" (1933)

Το άκουσα για πρώτη φορά σε ηλικία περίπου 14 ετών. Στο σπίτι δεν υπήρχε τότε ο δίσκος "Γραμμές των οριζόντων" (ο δεύτερος δίσκος του Μικρούτσικου σε ποίηση Καββαδία όπου και περιέχεται το παραπάνω ποίημα μελοποιημένο), οπότε δεν το είχα στα χέρια μου ώστε να το βάζω και να το ακούω όποτε θέλω. Αυτό συνετέλεσε - τότε, που ήμουν μικρός ειδικά - στο να το μυθοποιήσω μέσα μου σαν τραγούδι. Και γι' αυτό "ευθύνονται" τόσο οι στίχοι της ποίησης του Καββαδία, που εξιστορούν με απίστευτο τρόπο μια βιωματική ναυτική ιστορία, όσο και η μελοποίηση του Μικρούτσικου (συγχωρήστε με, αλλά την προτιμώ από τις υπόλοιπες) και φυσικά η ερμηνεία του Παπακωνσταντίνου αρχικά και η σχεδόν ισάξια του Θηβαίου αργότερα. Το τραγούδι λοιπόν το πετύχαινα πού και πού στο ραδιόφωνο, άντε σε καμιά συναυλία άμα θυμοταν ο καλλιτέχνης να το βάλει στο πρόγραμμα και βέβαια σε διάφορες μουσικές σκηνές από ερασιτεχνικά σχήματα. Πραγματικά κάθε φορά που το άκουγα σχεδόν ανατρίχιαζα! Σου 'χω ξαναπεί άλλωστε ότι τα ποιήματα του Καββαδία με έλκουν πάρα πολύ κεντρίζοντας το μυαλό και τα συναισθήματά μου. Είχα πλάσει που λες διάφορες εικόνες για τον ήρωα της ιστορίας. Είναι πολύ εύκολο για έναν έφηβο να μυθοποιήσει ένα τέτοιο τραγούδι και να του ερεθιστεί η φαντασία. Θα ξανατονίσω ότι δεν το είχα σε κάποια κασέτα ή κάποιο δίσκο, οπότε δεν μπορούσα να το ακούω όποτε θέλω κι έτσι δεν ήξερα τους στίχους απ' έξω. Μόνο αποσπασματικές φράσεις θυμόμουν τότε κι όταν ακούς "μ' ένα μικρό τον βρήκανε στα στήθια του σπαθί" ή "και διάταξε στη θάλασσα την κρύα να κηδευτεί", δεν θες και πολύ για να αναρωτηθείς "ποιά ήταν αυτή η τραγική φιγούρα και γιατί αυτοκτόνησε και γιατί να κηδευτεί στην κρύα θάλασσα" και τελικά τι είναι αυτό το "Μπέιοφμπίσκι"...

~~~

Νομίζω πως το "William George Allum" μελοποιήθηκε και δισκογραφήθηκε για πρώτη φορά το 1984 από τον Λάκη Παπαδόπουλο και συμπεριλήφθηκε στο δίσκο "Περίπου" με ερμηνεύτρια την Αρλέτα. Ακολούθησε το δίδυμο "Οι ξέμπαρκοι" (Ηλίας Αριώτης - Νότης Χασάπης) που μελοποίησε το ποίημα το 1986 στο δίσκο "S/S Ιόνιον 1934", ο οποίος περιλαμβάνει άλλες δέκα μελοποιήσεις Καββαδία . Και φτάνουμε στο 1991 και τις "Γραμμές των οριζόντων" του Θάνου Μικρούτσικου όπου το "William George Allum" ερμηνεύεται από τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου. Η ίδια μελοποίηση ερμηνεύεται αργότερα από τον Χρήστο Θηβαίο και περιλαμβάνεται στον ζωντανό δίσκο "Σταυρός του Νότου - Γραμμές των οριζόντων" (2005).

Από τους "Ξέμπαρκους":





Από την Αρλέτα:

~~~

* Τι είναι τελικά αυτό το "Bay of Biscay" (ή Bisky);

Είναι ο λεγόμενος "Βισκαϊκός Κόλπος" (ή Γασκωνικός), ο κόλπος δηλαδή που σχηματίζεται ανάμεσα σε Γαλλία και Ισπανία στον Ατλαντικό Ωκεανό και είναι γνωστός για τις τρικυμίες που δημιουργούνται συχνά στο θαλάσσιο χώρο του.

* Αννάμ = Περιοχή του σημερινού Βιετνάμ, παλιό κρατίδιο της γαλλικής Ινδοκίνας

* στόκολο = το μέρος του πλοίου στο οποίο βρίσκονται οι φούρνοι, τα καζάνια και το κάρβουνο

~~~

Από τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου:





Από τον Χρήστο Θηβαίο:

Παραλληλισμοί

Νίκος Καββαδίας

11.1.1910 - 10.2.1975

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ
1910-2010

... μπροστά της εξανάβρισκα την παιδική χαρά...

Νίκος Καββαδίας

11.1.1910 - 10.2.1975

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ
1910-2010

***

Πίσω στα λυκειακά χρόνια. Ένα κλασικό μεσημέρι μετά το σχολείο...

- Πώς πήγε το σχολείο;
- Καλά.
- Τι κάνατε σήμερα;
- Ωχ ρε μάνα! Αυτή η ερώτηση κάθε φορά... Τι να κάναμε; Τα ίδια που κάνουμε κάθε φορά.
- Εντάξει μωρέ, μην αγριεύεις. Κάτι πρέπει να ρωτήσω. Τι δηλαδή, να μην λέμε τίποτα;

...
(περνάει λίγη ώρα, καθόμαστε τρώμε)

- Α δεν σου 'πα
- Τι;
- Κάναμε σήμερα στα Κείμενα ένα ποίημα απίστευτο! Ήταν του Καββαδία.
- Του Καββαδία;
- Αυτουνού που γράφει για τη θάλασσα και τα ταξίδιααα... Που λέει κι ο Παπακωνσταντίνου ένα ποίημά του σε τραγούδιιι... Που το βάζει ο μπαμπάς σε κασέτα στο αμάξι και φωναζειιις... Αυτό που λέει "Ήταν εκείνη τη νυχτιά που φύσαγε ο βαρδάρης"... Και το άλλο που λέει "Ένα στιλέτο έχω μικρό στη ζώνη μου σφιγμένο"... Ε αυτός που τα έχει γράψει αυτά είναι ο Καββαδίας.
- Α μάλιστα. Και για πες.
- Κάναμε που λες ένα ποίημά του που έλεγε για μια ιστορία απίστευτη. (με μάτια γουρλωμένα και όλο ενθουσιασμό) Δεν θυμάμαι τον τίτλο, αλλά έλεγε μέσα ότι είχε γνωρίσει μια πολύ όμορφη γυναίκα και την είχε ερωτευτεί. Όμως χάθηκαν σε κάποιο λιμάνι και τα υπόλοιπα χρόνια την σκεφτόταν πάντα σαν κάτι το ιερό. Τον είχε σημαδέψει βαθιά αυτός ο έρωτας. Της είχε χαρίσει και έναν σταυρό. Της τον πέρασε στον λαιμό πριν χωριστούν. Και άκου να δεις τι έγινε μετά.
- Τι έγινε;
- Σε ένα από τα ταξίδια του κατέβηκε σε ένα λιμάνι - στη Γαλλία νομίζω - και πήγε στις πόρνες. Κατέβηκε σε ένα σκοτεινό δωμάτιο με μία από αυτές και όταν ξημέρωσε ανακάλυψε ότι η γυναίκα αυτή φορούσε το σταυρό που αυτός είχε χαρίσει σε εκείνη που σου λεγα. Ήταν η ίδια! Απίστευτο;;! Πραγματικά εντυπωσιάστηκα.
- Μάλιστα. Κοίτα να δεις τι γίνεται. Τραγικά πράγματα...
- Φοβερή ιστορία! Τι έγραφε αυτός ο Καββαδίας ε; Λες να το είχε ζήσει; Λένε πως οι ναυτικοί ζούνε απίστευτα πράγματα. (με γουρλωμένα μάτια και φαντασία σε πλήρη έξαρση!)

[ Αυτά είχα καταλάβει και ήταν και πολλά έτσι όπως την κάναμε την Λογοτεχνία στο σχολείο ]

***

ΜΑΡΑΜΠΟΥ

Λένε για μένα οι ναυτικοί που εζήσαμε μαζί
πως είμαι κακοτράχαλο τομάρι διεστραμμένο,
πως τις γυναίκες μ' ένα τρόπον ύπουλο μισώ
κι ότι μ' αυτές να κοιμηθώ ποτέ μου δεν πηγαίνω.

Ακόμα, λένε πως τραβώ χασίσι και κοκό
πως κάποιο πάθος με κρατεί φριχτό και σιχαμένο,
κι ολόκληρο έχω το κορμί με ζωγραφιές αισχρές,
σιχαμερά παράξενες, βαθιά στιγματισμένο.

Ακόμα, λένε πράματα φριχτά παρά πολύ,
που είν' όμως ψέματα χοντρά και κατασκευασμένα,
κι αυτό που εστοίχισε σε με πληγές θανατερές
κανείς δεν το 'μαθε , γιατί δεν το 'πα σε κανένα.

Μ' απόψε, τώρα που έπεσεν η τροπική βραδιά,
και φεύγουν προς τα δυτικά των Μαραμπού τα σμήνη,
κάτι με σπρώχνει επίμονα να γράψω στο χαρτί,
εκείνο, που παντοτινή κρυφή πληγή μου εγίνη.

Ήμουνα τότε δόκιμος σ' ένα λαμπρό ποστάλ
και ταξιδεύαμε Αίγυπτο γραμμή Νότιο Γαλλία.
Τότε τη γνώρισα - σαν άνθος έμοιαζε αλπικό -
και μια στενή μας έδεσεν αδελφική φιλία.

Αριστοκρατική, λεπτή και μελαγχολική,
κόρη ενός πλούσιου Αιγύπτιου όπού 'χε αυτοκτονήσει,
ταξίδευε τη λύπη της σε χώρες μακρινές,
μήπως εκεί γινότανε να τήνε λησμονήσει.

Πάντα σχεδόν της Μπασκιρτσέφ* κρατούσε το Ζουρνάλ*,
και την Αγία της Άβιλας* παράφορα αγαπούσε,
συχνά στίχους απάγγελνε θλιμμένους γαλλικούς,
κι ώρες πολλές προς τη γαλάζιαν έκταση εκοιτούσε.

Κι εγώ, που μόνον εταιρών εγνώριζα κορμιά,
κι είχα μιαν άβουλη ψυχή δαρμένη απ' τα πελάη,
μπροστά της εξανάβρισκα την παιδική χαρά
και, σαν προφήτη, εκστατικός την άκουα να μιλάει.

Ένα μικρό της πέρασα σταυρόν απ' το λαιμό
κι εκείνη ένα μου χάρισε μεγάλο πορτοφόλι
κι ήμουν ο πιο δυστυχισμένος άνθρωπος της γης,
όταν εφθάσαμε σ' αυτήν που θα 'φευγε την πόλη.

Την εσκεφτόμουνα πολλές φορές στα φορτηγά,
ως ένα παραστάτη μου κι άγγελο φύλακά μου,
και μια φωτογραφία της στην πλώρη ήταν για με
όαση, που ένας συναντά μέσ' στην καρδιά της Άμμου.

Νομίζω πως θε να 'πρεπε να σταματήσω εδώ.
Τρέμει το χέρι μου, ο θερμός αγέρας με φλογίζει.
Κάτι άνθη εξαίσια τροπικά του ποταμού βρωμούν,
κι ένα βλακώδες Μαραμπού παράμερα γρυλίζει.

Θα προχωρήσω! ... Μια βραδιά σε πόρτο ξενικό
είχα μεθύσει τρομερά με ουίσκυ, τζιν και μπύρα,
και κατά τα μεσάνυχτα, τρικλίζοντας βαριά,
το δρόμο προς τα βρωμερά, χαμένα σπίτια επήρα.

Αισχρές γυναίκες τράβαγαν εκεί τους ναυτικούς,
κάποια μ' άρπαξ' απότομα, γελώντας, το καπέλο
(παλιά συνήθεια γαλλική του δρόμου των πορνών)
κι εγώ την ακολούθησα σχεδόν χωρίς να θέλω.

Μια κάμαρα στενή, μικρή, σαν όλες βρωμερή,
οι ασβέστες απ' τους τοίχους της επέφτανε κομμάτια,
κι αυτή ράκος ανθρώπινο που εμίλαγε βραχνά,
με σκοτεινά, παράξενα, δαιμονισμένα μάτια.

Της είπα κι έσβησε το φως. Επέσαμε μαζί.
Τα δάχτυλά μου καθαρά μέτρααν τα κόκαλά της.
Βρωμούσε αψέντι. Εξύπνησα, ως λένε οι ποιητές,
"μόλις εσκόρπιζεν η αυγή τα ροδοπέταλά της".

Όταν την είδα και στο φως τ' αχνό το πρωινό,
μου φάνηκε λυπητερή, μα κολασμένη τόσο,
που μ' ένα δέος αλλόκοτο, σαν να 'χα φοβηθεί,
το πορτοφόλι μου έβγαλα γοργά να την πληρώσω.

Δώδεκα φράγκα γαλλικά ... Μα έβγαλε μια φωνή,
κι είδα μια εμένα να κοιτά με μάτι αγριεμένο,
και μια το πορτοφόλι μου ... Μ' απόμεινα κι εγώ
ένα σταυρόν απάνω της σαν είδα κρεμασμένο.

Ξεχνώντας το καπέλο μου βγήκα σαν τον τρελό,
σαν τον τρελό που αδιάκοπα τρικλίζει και χαζεύει,
φέρνοντας μέσα στο αίμα μου μια αρρώστια τρομερή,
που ακόμα βασανιστικά το σώμα μου παιδεύει.

Λένε για μένα οι ναυτικοί που εκάμαμε μαζί
πως χρόνια τώρα με γυναίκα εγώ δεν έχω πέσει,
πως είμαι παλιοτόμαρο και πως τραβάω κοκό,
Μ' αν ήξεραν οι δύστυχοι, θα μ' είχαν συχωρέσει ...

Το χέρι τρέμει ... Ο πυρετός ... Ξεχάστηκα πολύ,
ασάλευτο ένα Μαραμπού στην όχθη να κοιτάζω.
Κι έτσι καθώς επίμονα κι εκείνο με κοιτά,
νομίζω πως στη μοναξιά και στη βλακεία του μοιάζω ...

Από την πρώτη ποιητική συλλογή του Νίκου Καββαδία με τον τίτλο "Μαραμπού" (1933)

*Μαραμπού: αραβική ονομασία για τροπικό πτηνό που μοιάζει με πελαργό
Μπασκιρτσέφ: Μαρία Μπάσκιρτσεφ - ζωγράφος, γλύπτης και συγγραφέας των αρχών του 20ου αιώνα (αν δεν κάνω λάθος). Υπήρξε σύμβολο των μορφωμένων και φιλελεύθερων γυναικών της εποχής της διότι, μεταξύ άλλων, υπεραμύνθηκε των δικαιωμάτων της γυναίκας στην Τέχνη
Ζουρνάλ (της Μπασκιρτσέφ): Αναφορά στο "Ημερολόγιο της Μαρίας Μπάσκιρτσεφ", το βιβλίο-ημερολόγιο στο οποίο ανέπτυξε κυρίως τις απόψεις της
Αγία της Άβιλας: (επίσης αν δεν κάνω λάθος) Αγία της Ισπανίας, έζησε γύρω στον 16ο αιώνα και έκανε πολλές φιλανθρωπίες, ενώ υπέφερε και από διάφορες ασθένειες.

Νίκος Καββαδίας - Βιογραφικά στοιχεία

Νίκος Καββαδίας

11.1.1910 - 10.2.1975

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ
1910-2010

Ο Νίκος Καββαδίας γεννήθηκε στο Νικόλσκι Ουσουρίσκι, μια μικρή επαρχιακή πόλη του Χαρμπίν της Μαντζουρίας το 1910, γιος του μεγαλέμπορου Χαρίλαου Καββαδία και της Δωροθέας το γένος Αγγελάτου που κατάγονταν από την Κεφαλονιά. Είχε μια μεγαλύτερη αδερφή και δυο μικρότερους αδερφούς.

Το 1914 μετά το ξέσπασμα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου η οικογένεια Καββαδία επισκέφτηκε την Ελλάδα και κατέληξε στο Αργοστόλι ως το 1921, οπότε εγκαταστάθηκε στον Πειραιά. Είχε προηγηθεί η επιστροφή του πατέρα (ως το 1921) στη Ρωσία και η εκεί οικονομική καταστροφή του. Στον Πειραιά ο Νίκος τέλειωσε τη γαλλική σχολή του Saint Paul και το Γυμνάσιο. Παράλληλα δημοσίευσε τους πρώτους στίχους του στο περιοδικό της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας με το ψευδώνυμο Πέτρος Βαλχάλας. Γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή της Αθήνας, μετά το θάνατο του πατέρα του όμως αναγκάστηκε να διακόψει τις σπουδές του και να εργαστεί σε ναυτικό γραφείο, συνεχίζοντας τη συνεργασία του με φιλολογικά περιοδικά.

Το 1929 μπάρκαρε στο φορτηγό πλοίο Αγιος Νικόλαος και από το 1930 ξεκίνησε η περίοδος των διαρκών ταξιδιών του ως το 1936. Το 1932 δημοσίευσε σε συνέχειες την Απίστευτη ιστορία του Λοστρόμου Νακαχαμόκο στην εφημερίδα Πειραϊκόν Βήμα. Το 1933 εξέδωσε την ποιητική συλλογή Μαραμπού, που έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από την κριτική. Ακολούθησαν το Πούσι (1947) και η Βάρδια (μυθιστόρημα-1954), ενώ μετά το θάνατο του εκδόθηκε και η συλλογή Τραβέρσο (1975).

Το 1934 η οικογένεια του μετακόμισε στην Αθήνα. Το 1938 κατατάχθηκε στο στρατό και υπηρέτησε στην Ξάνθη. Το 1939 πήρε δίπλωμα ραδιοτηλεγραφητή. Το 1940 υπηρέτησε στην Αλβανία και πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση ως μέλος του Κ.Κ.Ε. Από το 1945 ναυτολογήθηκε ως ραδιοτηλεγραφητής. Το 1953 πήρε το δίπλωμα του Ασυρματιστή Α'. Το 1965 πέθανε η μητέρα του. Το 1968 επισκέφτηκε την Κεφαλονιά μετά από τριάντα πέντε χρόνια απουσίας. Εκεί έγραψε το πεζό Λι. Πέθανε στην Αθήνα από εγκεφαλικό επεισόδιο.

Ο Νίκος Καββαδίας ανήκει σχηματικά στη γενιά του τριάντα, στο χώρο της οποίας όμως κατέχει μια ιδιότυπη θέση. Ο ποιητικός του λόγος εξέφρασε την ανάγκη απόδρασης από τη σύγχρονη του ποιητή ελληνική πραγματικότητα κυρίως μέσα από τα στοιχεία του κοσμοπολιτισμού και του εξωτισμού. Η γραφή του υπήρξε κυρίως βιωματική και ακολούθησε μια εξελικτική πορεία προς την αφαίρεση και τα όρια του υπερρεαλισμού, πάντα όμως μέσα στα πλαίσια της παραδοσιακής στιχουργικής φόρμας και ρυθμικής τεχνικής.

Πηγή

Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία

Νίκος Καββαδίας

11.1.1910 - 10.2.1975

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ
1910-2010

~~~

Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία.
Παίξε στον άνεμο τη γλώσσα σου και πέρνα
Αλλού σε λέγανε Γιουδήθ, εδώ Μαρία
Το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα.

Από παιδί βιαζόμουνα μα τώρα πάω καλιά μου.
Μια τσιμινιέρα με όρισε στον κόσμο και σφυρίζει.
Το χέρι σου, που χάιδεψε τα λιγοστά μαλλιά μου,
για μια στιγμή αν με λύγισε σήμερα δε με ορίζει.

Το μετζαρόλι* ράγισε και το τεσσαροχάλι*.
Την τάβλα πάρε, τζόβενο, να ξαναπάμε αρόδο*.
Ποιος σκύλας γιος μας μούτζωσε κι έχουμε τέτοιο χάλι,
που γέροι και μικρά παιδιά μας πήραν στο κορόιδο;

Βαμμένη. Να σε φέγγει κόκκινο φανάρι.
Γιομάτη φύκια και ροδάνθη αμφίβια Μοίρα.
Καβάλαγες ασέλωτο με δίχως χαλινάρι,
πρώτη φορά σε μια σπηλιά στην Αλταμίρα*

Σαλτάρει ο γλάρος το δελφίνι να στραβώσει.
Τι με κοιτάς; Θα σου θυμίσω εγώ πού μ' είδες;
Στην άμμο πάνω σ' είχα ανάστροφα ζαβώσει
τη νύχτα που θεμέλιωναν τις Πυραμίδες

Το τείχος περπατήσαμε μαζί το Σινικό.
Κοντά σου ναύτες απ' την Ουρ* πρωτόσκαρο εβιδώναν.
Ανάμεσα σε ολόγυμνα σπαθιά στο Γρανικό
έχυνες λάδι στις βαθιές πληγές του Μακεδόνα.

Βαμμένη. Να σε φέγγει φως αρρωστημένο.
Διψάς χρυσάφι. Πάρε, ψάξε, μέτρα.
Εδώ κοντά σου χρόνια ασάλευτος να μένω
ως να μου γίνεις, Μοίρα, Θάνατος και Πέτρα

~~~

*μετζαρόλι = η κλεψύδρα που μετρούσε το ημίωρο (μέτζο=μισό)
*τεσσαροχάλι = η μικρή άγκυρα με τις τέσσερις "άκρες"
*αρόδο = αγκυροβολημένος στη μέση της θάλασσας
*σπηλιά Αλταμίρα = σπήλαιο στο Σανταντέρ της Ισπανίας
*Ουρ = σημαντική αρχαία πόλη της Μεσοποταμίας

Retro around the clock #6 - Νίκος Καββαδίας

Νίκος Καββαδίας

11.1.1910 - 10.2.1975

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ
1910-2010

Εκατό χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη γέννηση του σπουδαίου ποιητή Νίκου Καββαδία, από τους πλέον λατρεμένους μου που πάντα η ποίησή του θα με συντροφεύει και θα με ταξιδεύει.

Mal du Depart

Θα μείνω πάντα ιδανικός κι ανάξιος εραστής
των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων,
και θα πεθάνω μια βραδιά, σαν όλες τις βραδιές,
χωρίς να σχίσω τη θολή γραμμή των οριζόντων.

Για το Μαδράς, τη Σιγγαπούρ, τ' Αλγέρι και το Σφαξ
θ' αναχωρούν σαν πάντοτε περήφανα τα πλοία,
κι εγώ, σκυφτός σ' ένα γραφείο με χάρτες ναυτικούς,
θα κάνω αθροίσεις σε χοντρά λογιστικά βιβλία.

Θα πάψω πιά για μακρινά ταξίδια να μιλώ,
οι φίλοι θα νομίζουνε πως τα 'χω πιά ξεχάσει,
κι η μάνα μου, χαρούμενη, θα λέει σ' όποιον ρωτά :
"Ηταν μιά λόξα νεανική, μα τώρα έχει περάσει . . . "

Μα ο εαυτός μου μιά βραδιάν εμπρός μου θα υψωθεί
και λόγο, ως ένας δικαστής στυγνός, θα μου ζητήσει,
κι αυτό το ανάξιο χέρι μου που τρέμει θα οπλιστεί,
θα σημαδέψει, κι άφοβα το φταίστη θα χτυπήσει.

Κι εγώ, που τόσο επόθησα μια μέρα να ταφώ
σε κάποια θάλασσα βαθιά στις μακρινές Ινδίες,
θα 'χω ένα θάνατο κοινό και θλιβερό πολύ
και μιά κηδεία σαν των πολλών ανθρώπων τις κηδείες.

Ο Νίκος Καββαδίας σε φωτο όπου μεταξύ άλλων διακρίνονται ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος και ο Δημήτρης Χορν

Με τον εγγονό του στη Βενετία

Με τον καθηγητή και λογοτέχνη Θράσο Καστανάκη

Η έλλειψη χρόνου δεν μου επιτρέπει, ως συνήθως, να φτιάξω ένα αφιέρωμα στον αγαπημένο μου ποιητή έτσι όπως θα το ήθελα, ωστόσο ευελπιστώ σε επόμενες αναρτήσεις να πω κάποια από τα πράγματα που θέλω. Άλλωστε όλο το 2010 θα θυμόμαστε τον ποιητή με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του.

----------------------------------------------------------------------------------------------------
Διαβάστε επίσης παλαιότερο άρθρο μου σχετικά με τον δίσκο του Θάνου Μικρούτσικου σε ποίηση Καββαδία «Ο Σταυρός του Νότου» εδώ.

Βρείτε σημαντικές πληροφορίες για τον ποιητή και τα έργα του στο ιστολόγιο που είναι αφιερωμένο σε αυτόν (απ’ όπου και «έκλεψα» κάποιες εξαιρετικές φωτο) : nikoskabbadias.blogspot.com

Δείτε όλες τις αναρτήσεις της στήλης "Retro around the clock" εδώ

Ψαχουλεύοντας στη δισκοθήκη #1 - "Ο Σταυρός Του Νότου"

Όπως είχα πει και στο εισαγωγικό σημείωμα του μπλογκ, στις 15 του κάθε μήνα θα παρουσιάζω παλιούς, ιστορικούς δίσκους που έπαιξαν και συνεχίζουν να παίζουν σημαντικό ρόλο στο ελληνικό τραγούδι. Δίσκοι-ορόσημα που άφησαν ανεξίτηλο το σημάδι τους στο χρόνο λοιπόν, υπό τον τίτλο της μόνιμης μηνιαίας στήλης "Ψαχουλεύοντας στη δισκοθήκη".

• "Ο Σταυρός του Νότου"

Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Στίχοι: Ποιήματα του Νίκου Καββαδία
Ερμηνεία: Γιάννης Κούτρας, Αιμιλία Σαρρή, Βασίλης Παπακωνσταντίνου
Έτος κυκλοφορίας: 1979

Ντεμπούτο σήμερα για τη στήλη "Ψαχουλεύοντας στη δισκοθήκη" όπου θα μιλήσουμε για τον δίσκο "Ο Σταυρός του Νότου" με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από την κυκλοφορία των πρώτων αντιτύπων του.

Φωτο από το εξώφυλλο του βινυλίου φιλοτεχνημένο από τον Αλέκο Φασιανό (από τη δισκοθήκη του πατέρα μου παρακαλώ!)

Μία πολύ συχνή ερώτηση που γίνεται προς τους συνθέτες είναι το πώς γράφουν τα τραγούδια. Προηγείται η μουσική της αναζήτησης στίχων ή το ανάποδο; Γράφουν με βάση την έμπνευσή τους ή κατόπιν "παραγγελίας"; Πολλοί συνθέτες έχουν τονίσει ότι, παρόλο που δεν ακούγεται και πολύ λογικό, αρκετές φορές όταν καλούνται να γράψουν κατά παραγγελία (πχ για τις ανάγκες μιας ταινίας ή ενός θεατρικού) με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και συγκεκριμένες απαιτήσεις, καταφέρνουν να εργαστούν πιο ενταντικά, πιο συγκεντρωμένα και να γράψουν εξαιρετικά τραγούδια.

Κάπως έτσι έγινε και με τον δίσκο-ορόσημο για την ελληνική δισκογραφία "Ο Σταυρός του Νότου". Ο Θάνος Μικρούτσικος, έχοντας εργαστεί τα προηγούμενα χρόνια πάνω σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, Μπρεχτ, Μπίρμαν κ.ά. με εξαιρετικά αποτελέσματα, άρχισε να ασχολείται με την ποίηση του Νίκου Καββαδία το 1977 μετά από μία πρόταση του σκηνοθέτη Τάσου Ψαρρά για τη μουσική επένδυση του "ναυτικού" σήριαλ "Πορεία 090" . Όπως ο ίδιος έχει πει διάβαζε και αγαπούσε την ποίηση του Καββαδία ήδη από τα Γυμνασιακά του χρόνια, αλλά ασχολήθηκε στα σοβαρά μόνο κατόπιν της πρότασης του Ψαρρά. Ο Μικρούτσικος δέχτηκε την πρόταση και πρότεινε στον Ψαρρά την ποίηση του Καββαδία. Η συνεργασία έγινε κι έτσι προέκυψαν επτά τραγούδια τα οποία ακούγονταν στην προαναφερθείσα τηλεοπτική σειρά. Ωστόσο, ο Μικρούτσικος συνέχισε να εργάζεται πάνω στην ποίηση του Καββαδία και μετά τη σειρά, δηλαδή και μετά το 1977.

Έτσι, έχοντας στα χέρια του 13-14 τραγούδια ο Μικρούτσικος αποφάσισε να προτείνει στον Αλέκο Πατσιφά (τον ιστορικό διευθυντή της δισκογραφικής εταιρίας "Lyra") τη δημιουργία ενός δίσκου με τραγούδια σε ποίηση Καββαδία. Ο Πατσιφάς δεν ενθουσιάστηκε από το υλικό που άκουσε. Όπως έχει πει χαρακτηριστικά ο Μικρούτσικος σε συνεντεύξεις του, ο Πατσιφάς του είχε πει "Αυτόν τον δίσκο σου τον κάνω δώρο. Δεν πρόκειται όμως να πουλήσει ούτε 2000 κομμάτια". Ο Πατσιφάς ήταν ένας άνθρωπος με πολλές γνώσεις πάνω στο τραγούδι. Το αυτί του "έκοβε" και η εταιρία του, η Lyra, είχε συνεισφέρει πολλά στο τραγούδι με πολύ ποιοτικούς δίσκους. Παρολαυτά με τον "Σταυρό του Νότου" φαίνεται πως έπεσε έξω. Την ίδια και χειρότερη αντιμετώπιση είχε ο δίσκος από τους πιο επιφανείς "κριτικούς" εκείνης της εποχής, οι οποίοι μάλιστα εκτιμούσαν ιδιαίτερα το μέχρι τότε έργο του Θάνου Μικρούτσικο και τον είχαν επαινέσει για τους προηγούμενους δίσκους του (το τονίζουμε αυτό για να γίνει κατανοητό ότι δεν υπήρχε θέμα "θαψίματος" του δίσκου λόγω εμπάθειας απέναντι στον Μικρούτσικο).

Ο "Σταυρός του Νότου" κυκλοφόρησε βεβαίως (με 11 τραγούδια) και πούλησε πολύ παραπάνω από τα 2000 αντίτυπα που προέβλεπε ο Πατσιφάς. Με τα χρόνια καθιερώθηκε στη συνείδηση του κοινού και έγινε ένας από τους πιο πετυχημένους δίσκους στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού, τόσο εμπορικά όσο και καλλιτεχνικά. Οι λιτές ερμηνείες του Γιάννη Κούτρα, που ήταν ο κεντρικός ερμηνευτής του δίσκου, ήταν κάτι το εντυπωσιακό για εκείνη την εποχή που κυριαρχούσαν τα "εμβατηριακά" και φλογερά τραγούδια στον απόηχο της πτώσης της Χούντας και της Μεταπολίτευσης. Ο Θάνος Μικρούτσικος κατάφερε με τις συνθέσεις του να κάνει κτήμα του απλού λαού την εξαιρετική και γεμάτη χυμούς ποίηση του Νίκου Καββαδία, πράγμα πολύ σημαντικό για τον Πολιτισμό της χώρας μας. Εκατομμύρια Ελλήνων αυτά τα 30 χρόνια που υπάρχει ο "Σταυρό του Νότου" γνώρισαν τον Νίκο Καββαδία μέσα από τα τραγούδια του Μικρούτσικου και τις ερμηνείες του Γιάννη Κούτρα και του Βασίλη Παπακωνσταντίνου. Ανάμεσα σε αυτούς κι εγώ που μέσα από τα τραγούδια αυτά ανακάλυψα τον μαγικό κόσμο της ποίησης του Καββαδία, ο οποίος στα ποιήματά του δεν κάνει απλά μια έμμετρη "ημερολογιακή" απεικόνιση της ζωής των ναυτικών (όπως πολλοί νομίζουν), αλλά με έναν υπερβατικό ποιητικό λόγο γεμάτο εικόνες μιλά για αξίες όπως η φιλία και ο έρωτας και φυσικά ο θάνατος και η σκληρή ζωή των ναυτικών.

Tα τραγούδια του "Σταυρού" γνώρισαν πολλές επανεκτελέσεις και είναι μέχρι σήμερα ευρέως γνωστά παρόλο που οι στίχοι του Καββαδία είναι κάπως δυσκολομνημόνευτοι. Ο Θάνος Μικρούτσικος επανήλθε δύο ακόμη φορές πάνω στον ποιητή αυτό με τις "Γραμμές των Οριζόντων" το 1991 και με τη ζωντανή ηχογράφηση "Σταυρός του Νότου-2005" από την παρουσίαση του έργου στο Μέγαρο Μουσικής Αθήνας (6 sold out συναυλίες!) στην επανεμφάνιση του Γιάννη Κούτρα μετά από πολλά χρόνια και την επανεκτέλεση των τραγουδιών από νεότερους ερμηνευτές (Μαχαιρίτσας, Θηβαίος, Κότσιρας).

Σταυρός του Νότου (το τραγούδι):

Έβραζε το κύμα του γαρμπή
είμαστε σκυφτοί κι οι δυο στο χάρτη
γύρισες και μου 'πες πως το Μάρτη
σ' άλλους παραλλήλους θα 'χεις μπει

Κούλικο στο στήθος σου τατού
που όσο κι αν το καις δε λέει να σβήσει
είπαν πως την είχες αγαπήσει
σε μια κρίση μαύρου πυρετού

Βάρδια πλάι σε κάβο φαλακρό
κι ο Σταυρός του Νότου με τα στράλια
Κομπολόι κρατάς από κοράλλια
κι άκοπο μασάς καφέ πικρό

Το ʼλφα του Κενταύρου μια νυχτιά
με το παλλινώριο πήρα κάτου
μου 'πες με φωνή ετοιμοθανάτου
να φοβάσαι τ' άστρα του Νοτιά

ʼλλοτε απ' τον ίδιον ουρανό
έπαιρνες τρεις μήνες στην αράδα
με του καπετάνιου τη μιγάδα
μάθημα πορείας νυχτερινό

Σ' ένα μαγαζί του Nossi Be
πήρες το μαχαίρι δυο σελίνια
μέρα μεσημέρι απά στη λίνια
ξάστραψες σαν φάρου αναλαμπή

Κάτω στις ακτές της Αφρικής
πάνε χρόνια τώρα που κοιμάσαι
τα φανάρια πια δεν τα θυμάσαι
και το ωραίο γλυκό της Κυριακής

Ακούστε το τραγούδι "Γυναίκα" από τον Γιάννη Κούτρα:

~Στις 15 κάθε μήνα θα παρουσιάζω έναν παλιό, ιστορικό δίσκο~