Ένας μικρός Σύριος κάνει ποδήλατο δίπλα σε κατεστραμμένα κτίρια στην πόλη Χαράστα στην Ανατολική Γούτα, στα περίχωρα της Δαμασκού, στις 14 Δεκεμβρίου 2024. Η ανοικοδόμηση των γειτονιών και των πόλεων που ισοπέδωσε ο Άσαντ εκτιμάται ότι θα κοστίσει 250 έως 400 δισεκατομμύρια δολάρια [Sameer Al-Doumy/AFP]

Leila al-Shami

Η Συρία ξυπνάει σε μια αβέβαιη αυγή, έξι μήνες μετά την πτώση του Άσαντ

Τον Δεκέμβριο, οι Σύριοι πήραν μια συλλογική ανάσα ανακούφισης καθώς το καθεστώς Άσαντ τελικά ανατράπηκε^[1]. Οι επόμενες εβδομάδες ήταν γεμάτες πανηγυρισμούς: η πράσινη σημαία της επανάστασης κυμάτιζε σε συγκεντρώσεις σε όλη τη χώρα και τα chat groups των οικογενειών πλημμύριζαν από ειδήσεις για συγγενείς που είχαν εξοριστεί εδώ και καιρό και σχεδίαζαν την επιστροφή τους στη Συρία. Έξι μήνες μετά, η συγκρατημένη αισιοδοξία παραμένει, αλλά και οι τεράστιες προκλήσεις.

Η βία που ξέσπασε κατά μήκος των ακτών τον Μάρτιο αποκάλυψε την ευθραυστότητα της χώρας. Με πρωτοβουλία των υπολειμμάτων του καθεστώτος Άσαντ, συμπεριλαμβανομένων ανώτερων στρατιωτικών και αξιωματούχων των μυστικών υπηρεσιών, εξαπολύθηκαν στοχευμένες επιθέσεις κατά των δυνάμεων ασφαλείας της μεταβατικής κυβέρνησης. Σε απάντηση, διάφορες πολιτοφυλακές και ισλαμιστικές ομάδες οργίασαν, πραγματοποιώντας αδιακρίτως θρησκευτικά αντίποινα, κυρίως κατά των αλαουιτών.

Σύμφωνα με το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (SNHR), 1.334 άνθρωποι σφαγιάστηκαν στη Λατάκια, την Ταρτούς και τη Χάμα, μεταξύ των οποίων 60 παιδιά^[2]. Από αυτούς, οι 889 σκοτώθηκαν από ένοπλες δυνάμεις που συνδέονται τυπικά με τις μεταβατικές αρχές∙ οι υπόλοιποι από υποστηρικτές του καθεστώτος Άσαντ. Αναφορές έκαναν λόγο για θρησκευτική υποκίνηση, απαγωγές, αναγκαστικές εκτοπίσεις και βίντεο με ταπεινώσεις αμάχων αλαουιτών.

Η μεταβατική κυβέρνηση καταδίκασε τη βία και συνέστησε μια επιτροπή διερεύνησης γεγονότων, δεσμευόμενη να ασκήσει δίωξη κατά των υπευθύνων, αλλά δεν έχει υπάρξει ακόμη κανένα αποτέλεσμα. Οι ένοπλες συγκρούσεις με φατρίες δρούζων στην Τζαραμάνα, τη Σαχναγιά και τη Σουέιντα έχουν εντείνει τους φόβους μεταξύ των μειονοτικών κοινοτήτων^[3]. Μια εκστρατεία παραπληροφόρησης, που περιλαμβάνει βίντεο από σφαγές που δημιουργήθηκαν από την Τεχνητή Νοημοσύνη και ανακυκλωμένα πλάνα από παλαιότερες θηριωδίες, τροφοδοτεί αυτές τις ανησυχίες.

Η πλατφόρμα ανοικτού κώδικα Verify Syria έχει εντοπίσει μεγάλο μέρος του περιεχομένου σε ιρανικά δίκτυα. Πολλοί Σύριοι έχουν καταφύγει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να διαψεύσουν τις ψευδείς αναφορές για τους δικούς τους θανάτους. Οι κατασκευασμένοι ισχυρισμοί για σφαγές χριστιανών, που ενισχύθηκαν από υψηλού προφίλ δυτικές προσωπικότητες όπως ο Έλον Μασκ, έχουν διαψευστεί δημοσίως από θρησκευτικούς ηγέτες. Τόσο το Ιράν όσο και το Ισραήλ εκμεταλλεύονται τους κοινοτικούς φόβους για να αποκτήσουν γεωπολιτική επιρροή.

Η μεταβατική κυβέρνηση προσπάθησε να καθησυχάσει τις μειονότητες διορίζοντας υπουργούς από τις κοινότητες των αλαουιτών, των χριστιανών, των δρούζων και των Κούρδων. Βρίσκεται επίσης σε διάλογο με τους εκπροσώπους των Κούρδων και των δρούζων, οι οποίοι επιδιώκουν μεγαλύτερη κοινοτική αυτονομία στο πλαίσιο μιας αποκεντρωμένης Συρίας.

Ενώ αυτά είναι ενθαρρυντικά σημάδια, πολλοί παραμένουν δύσπιστοι αν ένας ηγέτης που ξεκίνησε την καριέρα του στην Αλ Κάιντα θα τηρήσει τις υποσχέσεις για δημοκρατική μετάβαση ή θα ασχοληθεί ουσιαστικά με τις ανησυχίες των μειονοτήτων.

Η διάσκεψη για τον εθνικό διάλογο στις 25 Φεβρουαρίου δέχθηκε επικρίσεις για το γεγονός ότι δεν ήταν αντιπροσωπευτική και ήταν βιαστική. Οι προσκλήσεις είχαν εκδοθεί μόλις δύο ημέρες πριν, αποκλείοντας πολλούς πιθανούς συμμετέχοντες, και κυρίως δεν υπήρξε καμία συμμετοχή από την Αυτόνομη Διοίκηση της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας.

Παρόλα αυτά, έχει ανοίξει ένας γνήσιος δημοκρατικός χώρος. Σε όλη τη χώρα, αναδύονται πρωτοβουλίες πολιτών και οι δημόσιες συζητήσεις έχουν ευρεία συμμετοχή.

Μετά από χρόνια επαναστατικού αγώνα, οι Σύριοι δεν είναι πιθανό να παραιτηθούν από τις ελευθερίες που με τόσο κόπο κατακτήθηκαν^[4]. Αυτοί που επιστρέφουν από την εξορία φέρνουν φρέσκες πολιτικές ιδέες και πολιτικές κουλτούρες που έχουν διαμορφωθεί στο εξωτερικό, εμπλουτίζοντας το εξελισσόμενο περιβάλλον.

Η Συρία αφυπνίζεται, αλλά το παρελθόν επιμένει

Ο Άχμαντ αλ-Σαράα παραμένει ευρέως δημοφιλής^[5] και θεωρείται ότι ανταποκρίνεται στην πίεση του κοινού. Ωστόσο, η αποτυχία της μεταβατικής κυβέρνησης να συλλάβει σημαντικές προσωπικότητες του καθεστώτος Άσαντ αποτελεί σημαντική πηγή δημόσιας οργής. Αυτή η έλλειψη λογοδοσίας διαβρώνει την εμπιστοσύνη και απειλεί την πολιτική ειρήνη, καθώς ορισμένα θύματα μπορεί να αναζητήσουν εκδίκηση από μόνα τους.

Τον Απρίλιο, ξέσπασε κατακραυγή μετά τη δημοσιοποίηση μιας φωτογραφίας που έδειχνε τον υπουργό Δικαιοσύνης Μαζχάρ αλ Ουάις να σφίγγει το χέρι του δικαστή Άμμαρ Μπιλάλ, πρώην επικεφαλής εισαγγελέα του Αντιτρομοκρατικού Δικαστηρίου του Άσαντ, διαβόητου για τη φυλάκιση αντιφρονούντων και την επίβλεψη μαζικών βασανιστηρίων.

Καθώς συνεχίζουν να αποκαλύπτονται μαζικοί τάφοι, τέτοιες εικόνες βαθαίνουν την οργή της κοινής γνώμης.

Εγκληματίες πολέμου υψηλού προφίλ, όπως ο Φάντι Σακρ, πρώην ηγέτης της πολιτοφυλακής Εθνικής Άμυνας του καθεστώτος και βασικό πρόσωπο στη σφαγή του Ταντάμουν^[6], έχουν λάβει αμνηστία και παραμένουν ελεύθεροι. Ο Σακρ επισκέφθηκε ακόμη και τον τόπο της σφαγής, προκαλώντας διαμαρτυρίες από τις οικογένειες των θυμάτων.

Παρά το ποινικό του μητρώο, έχει συμμετάσχει στις προσπάθειες εθνικού διαλόγου και υπηρετεί σε επιτροπές πολιτικής ειρήνης που συνδέονται με τις παράκτιες κοινότητες.

Η δικαιοσύνη για τα θύματα των εγκλημάτων της εποχής Άσαντ είναι ζωτικής σημασίας. Δεν μπορεί να ζητηθεί από τις οικογένειες να συγχωρήσουν ή να ξεχάσουν στο όνομα της εθνικής ενότητας ή του να προχωρήσουν.

Η μεταβατική δικαιοσύνη είναι το πρώτο βήμα προς τη συμφιλίωση και είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλιστεί ότι οι μειονοτικές κοινότητες, ιδίως οι αλαουίτες, δεν θα κατηγορηθούν συλλογικά για τα εγκλήματα του καθεστώτος.

Η λογοδοσία πρέπει να αφορά όλους τους δράστες, ανεξάρτητα από το δόγμα ή την πίστη τους. Χωρίς δικαιοσύνη, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική συμφιλίωση ή επούλωση των πληγών μιας κοινωνίας που έχει σημαδευτεί από δεκαετίες τραυμάτων και σεχταριστικής χειραγώγησης.

Η ανοικοδόμηση της Συρίας είναι μια τεράστια πρόκληση. Η επίσκεψή μου τον Απρίλιο κατέστησε οδυνηρά σαφές το μέγεθος της καταστροφής – χιλιόμετρα βομβαρδισμένων προαστίων γύρω από τη Δαμασκό μαρτυρούν το μέγεθος των όσων έχουν χαθεί.

Η ανοικοδόμηση εκτιμάται ότι θα κοστίσει 250 έως 400 δισεκατομμύρια δολάρια^[7]. Χωρίς σπίτια ή θέσεις εργασίας, εκατομμύρια Σύριοι στο εξωτερικό δεν μπορούν να επιστρέψουν, ενώ όσοι βρίσκονται στο εσωτερικό της χώρας αντιμετωπίζουν καθημερινά δυσκολίες, με το 90% να ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.

Η είδηση ότι οι ΗΠΑ, η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν άρει τις περισσότερες κυρώσεις^[8] έχει ανοίξει νέες ευκαιρίες για εμπόριο και επενδύσεις. Η Συρία έχει ήδη υπογράψει μια ενεργειακή συμφωνία ύψους 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων με εταιρείες του Κατάρ, της Τουρκίας και των ΗΠΑ για την αναζωογόνηση του ενεργειακού της τομέα^[9]. Στη Δαμασκό, όπου οι κάτοικοι έχουν σήμερα μόλις δύο ώρες ηλεκτρικού ρεύματος την ημέρα, τέτοιες εξελίξεις αποτελούν ευπρόσδεκτη ανακούφιση. Ως απάντηση ξέσπασαν πανηγυρισμοί σε ολόκληρη τη χώρα.

Αλλά για να διασφαλιστεί ότι αυτή η πρόοδος ωφελεί τον ευρύτερο πληθυσμό και όχι μόνο μια χούφτα διαπλεκόμενων καπιταλιστών, είναι απαραίτητη η ισχυρή κοινωνία των πολιτών και η λαϊκή εποπτεία. Η διαπλοκή ήταν χαρακτηριστικό γνώρισμα του παλαιού καθεστώτος και βασική αιτία της εξέγερσης του 2011. Ο εθνικός πλούτος της Συρίας δεν πρέπει να πέσει σε ξένα χέρια.

Η ξένη ανάμειξη δεν είναι πουθενά πιο κραυγαλέα από ό,τι στην κλιμακούμενη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ^[10]. Μετά την πτώση του Άσαντ, το Ισραήλ έχει εντείνει τα πλήγματα κατά των συριακών στρατιωτικών υποδομών, έχει πραγματοποιήσει εισβολές στο νότο, έχει καταλάβει εδάφη και έχει απαγάγει ακόμη και Σύριους αγρότες. Βλέπει τη νέα κυβέρνηση ως απειλή και χρησιμοποιεί αυτή τη συγκυρία για να προωθήσει τις περιφερειακές φιλοδοξίες του.

Η μεταβατική κυβέρνηση, αδύναμη και κατακερματισμένη, χωρίς πολεμική αεροπορία και με περιορισμένες δυνατότητες, δεν είναι σε θέση να απαντήσει. Ο Άχμαντ αλ-Σαράα προσπάθησε να καθησυχάσει το Ισραήλ ότι η Συρία δεν αποτελεί απειλή και τώρα βασίζεται στην προστασία της Τουρκίας, του Κόλπου και των ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ, οι Σύριοι έχουν βγει στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν κατά της κατοχής και σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τη Γάζα.

Η οικοδόμηση μιας ελεύθερης και δίκαιης Συρίας μετά από πέντε δεκαετίες ολοκληρωτικής διακυβέρνησης, σε μια περιοχή γεμάτη αστάθεια και ξένη ανάμειξη, δεν θα ήταν ποτέ εύκολη. Οι προκλήσεις είναι τεράστιες. Αλλά το ίδιο ισχύει και για τις αιτίες της ελπίδας. Μπορούμε να περιμένουμε και να δούμε τι θα εξελιχθεί, ή μπορούμε να εμπλακούμε, να υποστηρίξουμε και να βοηθήσουμε στη διαμόρφωση των κινημάτων που εργάζονται για μια δημοκρατική και δίκαιη Συρία για όλον τον λαό της.

Μετάφραση: elaliberta.gr/

Leila al-Shami, “Syria stirs beneath a hesitant dawn, six months after Assad’s fall”, The New Arab, 9 Ιουνίου 2025, https://www.newarab.com/opinion/syria-stirs-beneath-hesitant-dawn-six-months-after-assad-fall.

Σημειώσεις 

^[1] Robin Yassin-Kassab, “Free Syria’s first days: The good, the bad, and the ugly”, The New Arab, 10 Δεκεμβρίου 2024, https://www.newarab.com/opinion/free-syrias-first-days-good-bad-and-ugly-0.

^[2] Fadel Abdulghany, “As a Syrian rights monitor, an independent coastal investigation is needed after sectarian scare”, The New Arab, 12 Μαρτίου 2025, https://www.newarab.com/opinion/syrian-rights-monitor-i-urge-independent-coast-investigation.

^[3] Armin Messager, Karam Amer, “Syria’s Druze: Key players caught between local and regional power struggles”, The New Arab, 11 Μαρτίου 2025, https://www.newarab.com/analysis/syrias-druze-key-players-caught-between-rival-power-struggles.

^[4] Mawada Bahah, “After decades of fear, Syrians explore a future without Assad”, The New Arab, 12 Δεκεμβρίου 2024, https://www.newarab.com/analysis/after-decades-fear-syrians-explore-future-without-assad.

^[5] Ramzi Abou Ismail, “Don’t be fooled by Ahmed al-Sharaa’s charm offensive: It may be a trap”, The New Arab, 26 Δεκεμβρίου 2024, https://www.newarab.com/opinion/dont-be-fooled-al-sharaas-charm-offensive-it-may-be-trap.

^[6] Naya Skaf, “The Tadamon massacre and Syria’s delayed justice”, The New Arab, 18 Μαΐου 2022, https://www.newarab.com/analysis/tadamon-massacre-and-syrias-delayed-justice [Σ.τ.Μ. Αναλυτικά για τη σφαγή στη συνοικία αλ-Ταντάμουν, βλ. Uğur Ümit Üngör, Annsar Shahhoud, «Η σφαγή στη συνοικία αλ-Ταντάμουν στη Συρία (16 Απριλίου 2013)», e la libertà, 18 Μαρτίου 2024, https://www.elaliberta.gr/%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%AE/%CE%BC%CE%AD%CF%83%CE%B7-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%AE-%CE%B2%CF%8C%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CE%B1%CF%86%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE/9493-%CE%B7-%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B3%CE%AE-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%AF%CE%B1-%CE%B1%CE%BB-%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AC%CE%BC%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%83%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1-16-%CE%B1%CF%80%CF%81%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85-2013].

^[7] Joseph Daher, “Three Requisites for Syria’s Reconstruction Process”, Carnegie Endowment for International Peace, 8 Μαΐου 2025, https://carnegieendowment.org/research/2025/05/three-requisites-for-syrias-reconstruction-process?lang=en.

^[8] Alexander Langlois, “Rebuilding Syria: Why sanctions relief will take time”, The New Arab, 3 Ιουνίου 2025, https://www.newarab.com/analysis/rebuilding-syria-why-sanctions-relief-will-take-time.

^[9] Riham Alkousaa, “Syria signs $7 billion power deal with Qatar’s UCC Holding-led consortium”, Reuters, 29 Μαΐου 2025, https://www.reuters.com/business/energy/syria-signs-7-billion-power-deal-with-qatars-ucc-holding-led-consortium-2025-05-29/.

^[10] Giorgio Cafiero, “Israel and the new Syria: Where are ties heading?”, The New Arab, 3 Ιουνίου 2025, https://www.newarab.com/analysis/israel-and-new-syria-where-are-ties-heading.