Η Τζαμπαλία στη βόρεια Γάζα [Αρχείο: Mahmoud Issa/Reuters]

Ilan Pappe

Το Ισραήλ μετά την 7η Οκτωβρίου: Μεταξύ αποαποικιοποίησης και αποσύνθεσης

Έχει περάσει ένας χρόνος από την 7η Οκτωβρίου 2023 και είναι καιρός να εξετάσουμε αν κατανοούμε καλύτερα αυτό το κοσμοϊστορικό γεγονός και όλα όσα ακολούθησαν.

Για τους ιστορικούς όπως εγώ, ένας χρόνος συνήθως δεν είναι αρκετός για να εξαχθούν σημαντικά συμπεράσματα. Ωστόσο, αυτό που συνέβη τους τελευταίους 12 μήνες εντάσσεται σε ένα πολύ ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, το οποίο εκτείνεται τουλάχιστον μέχρι το 1948, και θα έλεγα, ακόμη και μέχρι την πρώιμη σιωνιστική εγκατάσταση στην Παλαιστίνη στα τέλη του 19ου αιώνα.

Ως εκ τούτου, αυτό που μπορούμε να κάνουμε ως ιστορικοί είναι να τοποθετήσουμε το περασμένο έτος μέσα στις μακροπρόθεσμες διεργασίες που εκτυλίχθηκαν στην ιστορική Παλαιστίνη από το 1882. Θα διερευνήσω δύο από τις πιο σημαντικές από αυτές.

Αποικιοποίηση και αποαποικιοποίηση

Η πρώτη διαδικασία είναι η αποικιοποίηση και το αντίθετό της – η αποαποικιοποίηση. Οι ισραηλινές ενέργειες τόσο στη Λωρίδα της Γάζας όσο και στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη τον τελευταίο χρόνο προσέδωσαν νέα αξιοπιστία στη χρήση αυτών των δύο όρων. Από το λεξιλόγιο των ακτιβιστών και ακαδημαϊκών του φιλοπαλαιστινιακού κινήματος πέρασαν στο έργο διεθνών δικαστηρίων όπως το Διεθνές Δικαστήριο.

Η κυρίαρχη ακαδημαϊκή κοινότητα και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης εξακολουθούν να αρνούνται να ορίσουν το σιωνιστικό σχέδιο ως αποικιακό, ή όπως αναφέρεται με μεγαλύτερη ακρίβεια ως εποικιστικό-αποικιακό σχέδιο. Ωστόσο, καθώς το Ισραήλ θα εντείνει την αποικιοποίηση της Παλαιστίνης τον επόμενο χρόνο, αυτό θα μπορούσε να ωθήσει περισσότερα άτομα και ιδρύματα να προσδιορίσουν την πραγματικότητα στην Παλαιστίνη ως αποικιακή και τον παλαιστινιακό αγώνα ως αντιαποικιακό και να απαλλαγούν από τα επαναλαμβανόμενα σχήματα περί τρομοκρατίας και ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Πράγματι, είναι καιρός να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε την παραπλανητική γλώσσα που χρησιμοποιούν τα αμερικανικά και δυτικά μέσα ενημέρωσης, όπως «τρομοκρατική ομάδα Χαμάς που υποστηρίζεται από το Ιράν» ή «ειρηνευτική διαδικασία», και αντί γι’ αυτά να μιλάμε για την παλαιστινιακή αντίσταση και την αποαποικιοποίηση της Παλαιστίνης από τον ποταμό μέχρι τη θάλασσα.

Αυτό που θα βοηθήσει σε αυτή την προσπάθεια είναι η αυξανόμενη απαξίωση των δυτικών συστημικών μέσων ενημέρωσης ως αξιόπιστη πηγή ανάλυσης και πληροφόρησης. Σήμερα, τα στελέχη των μέσων ενημέρωσης μάχονται με νύχια και με δόντια ενάντια σε οποιαδήποτε αλλαγή στη γλώσσα, αλλά τελικά θα μετανιώσουν για τη θέση τους στη λάθος πλευρά της ιστορίας.

Αυτή η αλλαγή της αφήγησης είναι σημαντική επειδή έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει την πολιτική – πιο συγκεκριμένα την πολιτική του Δημοκρατικού Κόμματος στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι πιο προοδευτικοί Δημοκρατικοί έχουν ήδη υιοθετήσει μια πιο ακριβή γλώσσα και περιγραφή των όσων συμβαίνουν στην Παλαιστίνη.

Το αν αυτό θα είναι αρκετό για να επιφέρει αλλαγές σε μια δημοκρατική κυβέρνηση, αν η Κάμαλα Χάρις κερδίσει τις εκλογές, μένει να το δούμε. Αλλά δεν είμαι αισιόδοξος για μια τέτοια αλλαγή, εκτός αν οι διαδικασίες κοινωνικής κατάρρευσης στο εσωτερικό του Ισραήλ, η αυξανόμενη οικονομική του ευπάθεια και η διεθνής απομόνωσή του βάλουν τέλος στις κούφιες προσπάθειες των Δημοκρατικών να αναστήσουν τη νεκρή «ειρηνευτική διαδικασία».

Αν κερδίσει ο Ντόναλντ Τραμπ, η επόμενη κυβέρνηση των ΗΠΑ θα είναι στην καλύτερη περίπτωση ίδια με τη σημερινή, ή στη χειρότερη θα δώσει ανοιχτά στο Ισραήλ μια λευκή επιταγή.

Ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί στις αμερικανικές εκλογές τον επόμενο μήνα, ένα πράγμα θα παραμείνει αληθινό: Όσο αυτά τα δίδυμα πλαίσια της αποικιοποίησης και της αποαποικιοποίησης αγνοούνται από εκείνους που έχουν τη δύναμη να σταματήσουν τη γενοκτονία στη Γάζα και τον ισραηλινό τυχοδιωκτισμό αλλού, υπάρχει λίγη ελπίδα για την ειρήνευση της περιοχής στο σύνολό της.

Η αποσύνθεση του Ισραήλ

Η δεύτερη διαδικασία που αναδύθηκε με πλήρη ισχύ το τελευταίο έτος ήταν η αποσύνθεση του Ισραήλ και η πιθανή κατάρρευση του σιωνιστικού σχεδίου.

Η αρχική σιωνιστική ιδέα της εγκαθίδρυσης ενός ευρωπαϊκού εβραϊκού κράτους στην καρδιά του αραβικού κόσμου μέσω της απαλλοτρίωσης των Παλαιστινίων ήταν εξαρχής παράλογη, ανήθικη και ανεφάρμοστη.

Διατηρήθηκε για τόσα πολλά χρόνια επειδή εξυπηρετούσε μια πολύ ισχυρή συμμαχία που για θρησκευτικούς, ιμπεριαλιστικούς και οικονομικούς λόγους, θεωρούσε ότι ένα τέτοιο κράτος θα εκπλήρωνε τους ιδεολογικούς ή στρατηγικούς στόχους όποιου ήταν μέρος αυτής της συμμαχίας, ακόμη και αν μερικές φορές τα συμφέροντα αυτά αντιφάσκουν μεταξύ τους.

Το σχέδιο της συμμαχίας για την επίλυση ενός ευρωπαϊκού προβλήματος ρατσισμού μέσω της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού μέσα στον αραβικό κόσμο εισέρχεται στη στιγμή της αλήθειας.

Από οικονομικής άποψης, ένα Ισραήλ που εμπλέκεται όχι σε έναν σύντομο επιτυχημένο πόλεμο όπως στο παρελθόν, αλλά σε έναν μακρύ πόλεμο με ελάχιστες προοπτικές συνολικής νίκης, δεν ευνοεί τις διεθνείς επενδύσεις και τις οικονομικές απολαβές.

Πολιτικά, ένα Ισραήλ που διαπράττει γενοκτονία δεν είναι πια τόσο ελκυστικό για τους Εβραίους, ειδικά για εκείνους που πιστεύουν ότι το μέλλον τους ως θρησκευτική ή πολιτιστική ομάδα δεν εξαρτάται από ένα εβραϊκό κράτος και στην πραγματικότητα μπορεί να είναι πιο ασφαλές χωρίς αυτό.

Οι εκάστοτε κυβερνήσεις εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της συμμαχίας, αλλά η συμμετοχή τους εξαρτάται από το μέλλον της πολιτικής συνολικά. Με αυτό εννοώ ότι τα καταστροφικά γεγονότα του περασμένου έτους στην Παλαιστίνη, παράλληλα με την υπερθέρμανση του πλανήτη, τη μεταναστευτική κρίση, την αυξανόμενη φτώχεια και την αστάθεια σε πολλά μέρη του κόσμου έχουν αποκαλύψει πόσο απομακρυσμένες είναι πολλές πολιτικές ελίτ από τις στοιχειώδεις προσδοκίες, ανησυχίες και ανάγκες των λαών τους.

Αυτή η αδιαφορία και η αποστασιοποίηση θα αμφισβητηθεί και κάθε φορά που θα αντιμετωπίζεται με επιτυχία, ο συνασπισμός που στηρίζει τον ισραηλινό εποικισμό της Παλαιστίνης θα αποδυναμώνεται.

Αυτό που δεν είδαμε τον περασμένο χρόνο είναι η ανάδειξη μιας παλαιστινιακής ηγεσίας που να αντανακλά την εντυπωσιακή ενότητα του λαού εντός και εκτός Παλαιστίνης και την αλληλεγγύη του παγκόσμιου κινήματος υποστήριξης προς αυτόν. Ίσως είναι υπερβολικό να ζητάμε κάτι τέτοιο σε μια τόσο ζοφερή στιγμή της ιστορίας της Παλαιστίνης, αλλά θα πρέπει να συμβεί, και είμαι αρκετά θετικός ότι θα συμβεί.

Οι επόμενοι 12 μήνες θα είναι μια χειρότερη επανάληψη του περασμένου έτους όσον αφορά τις γενοκτονικές πολιτικές του Ισραήλ, την κλιμάκωση της βίας στην περιοχή και τη συνεχή στήριξη των κυβερνήσεων, με την υποστήριξη των μέσων μαζικής ενημέρωσης, σε αυτή την καταστροφική πορεία. Αλλά η ιστορία μας λέει ότι έτσι τελειώνει ένα φρικτό κεφάλαιο στη χρονική διαδρομή μιας χώρας∙ δεν αρχίζει έτσι ένα νέο.

Οι ιστορικοί δεν μπορούν να προβλέπουν το μέλλον, αλλά μπορούν τουλάχιστον να διατυπώσουν ένα λογικό σενάριο γι’ αυτό. Υπό αυτή την έννοια, νομίζω ότι είναι λογικό να πούμε ότι το ερώτημα «αν» η καταπίεση των Παλαιστινίων θα τελειώσει μπορεί τώρα να αντικατασταθεί από το «πότε». Δεν ξέρουμε το «πότε», αλλά μπορούμε όλοι να προσπαθήσουμε να το πετύχουμε όσο το δυνατόν νωρίτερα.

Μετάφραση: elaliberta.gr

Ilan Pappe, “Israel after October 7: Between decolonisation and disintegration”, Al Jazeera, 7 Οκτωβρίου 2024, https://www.aljazeera.com/opinions/2024/10/7/israel-after-october-7-between-decolonisation-and-disintegration