«Εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἐπαναστάσεων»

Van Gogh

«Εἶναι ἀλήθεια ὅτι οἱ ἀγρότες, ὁ πρωτογενὴς τομέας ποὺ στενάζει καὶ ὑποφέρει δὲν εἶναι κάτι ξένο πρὸς ἐμᾶς. Οὔτε εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶναι σαδιστὲς καὶ θέλουν νὰ κλείνουν τοὺς δρόμους γιὰ νὰ ταλαιπωροῦν τοὺς συνανθρώπους τους. Ἄλλωστε καὶ οἱ ἀγρότες περιμένουν τὰ παιδιά τους στὶς γιορτές, τὰ ἐγγόνια τους. Περιμένουν τοὺς οἰκείους, τοὺς συγγενεῖς, τοὺς φίλους καὶ κανεὶς δὲν ἔχει ὄρεξη νὰ περνάει τὶς γιορτὲς πάνω στὴν Ἐθνικὴ Ὁδὸ καὶ νὰ βρίσκεται ἐκεῖ μὲ τὸ τρακτέρ του καὶ μὲ τὰ μηχανήματά του. Ἀλλοίμονο, δὲν θὰ πρέπει σὲ καμία περίπτωση νὰ μετατοπίσουμε τὰ ὅποια προβλήματα ἐντὸς τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν καὶ νὰ στρέψουμε τὸν ἕναν ἀδελφὸ ἐναντίον τοῦ ἄλλου ἀδελφοῦ. Ἀλλὰ ἀντίθετα θὰ πρέπει νὰ ἑνώνουμε τὶς δυνάμεις μας, γιατὶ καὶ οἱ διεκδικήσεις εἶναι απαραίτητες. Δὲν εἶναι κακὸ νὰ διεκδικοῦμε καὶ ἰδιαίτερα νὰ διεκδικοῦμε ὑπὲρ τῶν ἄλλων καὶ ὄχι ὑπὲρ τῶν ἑαυτῶν μας. Μεγαλύτερη ἀξία ἔχει ἡ διεκδίκηση ἡμῶν ποὺ δὲν εἴμαστε ἀγρότες ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν, παρὰ τῶν ἀγροτῶν γιὰ τὸν ἑαυτό τους καὶ γιὰ τὰ δικά τους, ἂς τὸ ποῦμε, συμφέροντα.

Εἶναι ὑποχρέωσή μας σὰν κοινωνία καὶ σὰν ἀλληλεγγύη. Καὶ ἡ διεκδίκηση δὲν σημαίνει ἐχθρότητα οὔτε σημαίνει ἐχθροπάθεια οὔτε σημαίνει ἀμφισβήτηση. Εἶναι συνταγματικὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖο κατοχυρώνεται σὲ μιὰ εὐνομούμενη δημοκρατία καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ χαροποιεῖ καὶ τὴν πολιτεία. Θὰ πρέπει νὰ τὴ χαροποιεῖ ὅτι ὑπάρχουν διεκδικήσεις καὶ αὐτὲς θὰ μεταφέρονται καὶ στὴν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση καὶ νὰ ταρακουνοῦνται οἱ ἰσχυροὶ αὐτοῦ τοῦ κόσμου καὶ νὰ μὴν ξεγελιοῦνται ἀπὸ τὰ λαμπάκια τῶν Χριστουγέννων καὶ ἀπὸ τὶς διακοσμήσεις τῆς περιόδου αὐτῆς, ἀλλὰ νὰ βλέπουν στὰ πραγματικὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ τόπου μας, τῆς πατρίδος μας ἀλλὰ καὶ γενικότερα τῆς ζωής μας.

Νομίζω ὅτι θὰ γίνουν τὰ ἀναγκαία βήματα ἀπὸ ὅλες τὶς πλευρὲς καὶ κάτι καλὸ θὰ βγεῖ. Ἐμεῖς, ὅμως, καὶ ἐγὼ προσωπικὰ συμπαρίσταμαι μὲ ὅλη μου τὴν ψυχή. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἀγώνων. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἐπαναστάσεων. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν διεκδικήσεων. Γιατὶ ὁ ἐφησυχασμὸς δὲν κάνει ποτὲ καλὸ στὴν ἐξουσία. Ποτέ. Μιὰ δημοκρατία θέλει καὶ συμπολίτευση καὶ ἀντιπολίτευση γιὰ νὰ εἶναι ὑγιής».

 

Μητροπολίτης Φθιώτιδος Συμεὼν

Ἡ πλεονεξία εἶναι φόνος

Αὐτὸς ποὺ έχει τὴν ἐξουσία νὰ θεραπεύσει τὸ κακὸ τῆς πείνας, ἀλλὰ μὲ τὴ θέλησή του τὸ αναβάλλει, ἐπειδὴ θεωρεῖ τὴν πλεονεξία του σπουδαιότερη, θὰ μποροῦσε κάλλιστα νὰ καταδικάζεται μὲ αυτόὺς ποὺ διαπράττουν φόνο. […] Αὐτὸς ποὺ δὲν συντρέχει καὶ δὲν κάνει δικές του τὶς ανάγκες τοῦ διπλανοῦ του καὶ ὁ τσιγκούνης καταδικάζεται πρῶτος απ’ ὅλους τοὺς ἁμαρτωλούς.  

Μ. Βασιλείου, Ἐν λιμῷ καὶ αὐχμῷ

ἀπὸ τὴ μεταφυσικὴ τοῦ χορτασμοῦ στὴ φυσικὴ τῆς μοιρασιᾶς

Ὁ χορτασμὸς τῶν πεντακισχιλίων εἶναι μιὰ εἰκόνα γιὰ τὴ διαχείριση τοῦ κοινωνικοῦ προβλήματος. Ὁ Χριστὸς δὲν προσεύχεται γιὰ κάποια μαγικὴ λύση. Εὐλογεῖ τὰ ἀπειροελάχιστα τρόφιμα, δηλαδὴ τὰ μεταβάλλει ἀπὸ ὑλικὰ χορτασμοῦ σὲ ὑλικὰ κοινωνίας. Ὁ χορτασμὸς ἔρχεται, ἀκριβῶς ἐπειδὴ ὁ σκοπὸς τῶν λίγων τροφίμων δὲν ἦταν ὁ χορτασμός, ἀλλὰ τὸ μοίρασμα. Ἡ ἀπεύθυνση τοῦ Χριστοῦ στὸν οὐρανὸ δὲν εἶναι μετάθεση τοῦ προβλήματος στὴ μεταφυσική. Εἶναι τὸ ἄνοιγμα τοῦ κόσμου καὶ τῆς ὕλης σὲ μιὰ ἄλλη φυσική, σ' ἕναν σκοπὸ πέραν τῆς χρήσης.

«δεῖγμα μισανθρωπίας»

 

Ἀκοῦστε καὶ στενᾶξτε ἐσεῖς ποὺ περιφρονεῖτε τοὺς ἀδελφούς σας ὅταν ὑποφέρουν, μᾶλλον δὲ τοὺς ἀδελφοὺς τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν μεταδίδετε στοὺς ἐνδεεῖς ἀπὸ αὐτὰ ποὺ διαθέτετε ἄφθονα, τροφή, στέγη, ἐνδυμασία, κατάλληλη φροντίδα, χωρὶς νὰ ξοδεύετε τὸ περίσσευμά σας στὸ ὑστέρημά τους. […] Πολὺ δὲ περισσότερο ἄξιοι πένθους εἶναι αὐτοὶ ποὺ ἔχουν καὶ κατακρατοῦν θησαυροὺς περισσότερους ἀπὸ τὴν καθημερινὴ ἀνάγκη ἢ καὶ πασχίζουν νὰ τοὺς αὐξήσουν, ἐνῶ τοὺς ἔχει δοθεῖ ὡς ἐντολὴ νὰ ἀγαποῦν τὸν διπλανό τους ὅπως τὸν ἑαυτό τους καὶ δὲν τοὺς θεωροῦν οὔτε σὰν τὸ χῶμα. Γιατὶ τὶ ἄλλο εἶναι ὁ χρυσὸς καὶ ἄργυρος, ποὺ ἀγαπήσαμε περισσότερο ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς; […] Ἤθελα λοιπὸν νὰ πῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει μεγαλύτερη ἔνδειξη μίσους ἀπὸ τὸ νὰ προτιμᾶ κανεὶς τὸ περιττὸ ἀργύριο ἀπὸ τὸν ἀδελφό. Ἀλλὰ βλέπω ὅτι ἡ κακία ἔχει ἐφεύρει καὶ ἀκόμη μεγαλύτερο δεῖγμα μισανθρωπίας· ὑπάρχουν δηλαδὴ κάποιοι ποὺ ὄχι μόνο δὲν προσφέρουν ἀπὸ αὐτὰ ποὺ διαθέτουν μὲ ἀφθονία, ἀλλὰ σφετερίζονται καὶ τὰ ξένα.

ἁγ. Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Ὁμιλία Δ´    

λόγος προφητικὸς

 

Ὁ σεβασμὸς πρὸς τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὴ δεσποτεία ἀπρόσωπων θεσμῶν καὶ δυνάμεων. Ὁ τονισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου ὑποχώρησε δίνοντας τὴν ἔμφαση στὴν ἀπόλυτη ἐλευθερία τῆς ἀγορᾶς. Ἔτσι, ἀπὸ κοινωνία ἐλεύθερων προσώπων φθάσαμε στὸ σημεῖο ὁλόκληροι λαοὶ νὰ γίνονται ὑποψήφιοι δοῦλοι ἀπρόσωπων ὁμάδων, ἀνωνύμων ἐμπόρων τοῦ χρήματος ποὺ ρυθμίζουν βασικὰ τὶς οἰκονομίες τῶν λαῶν. […] Στὴν ὁδυνηρὴ αὐτὴν οἰκονομικὴ κρίση, ἡ Ἐκλησία δὲν μπορεῖ νὰ μείνει ἁπλὸς θεατής. Εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀρθρώσει μὲ σθένος λόγο προφητικό, πρὸς τρεῖς κατευθύνσεις:

1.      Σθεναρὴ κριτικὴ στὰ μέλη τῶν Ἐκκλησιῶν μας γιὰ τὴν ἀσυνεπῆ πρὸς τὶς ἀρχὲς τοῦ Εὐαγγελίου στάση. Γιὰ τή, μικρὴ ἢ μεγάλη, συμμετοχὴ στὴν ἀδικία καὶ τὴ διαφθορά.

2.      […] Ἡ νοοτροπία ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὁ ἀφέντης τῆς κτίσεως καὶ ἄρα δικαιοῦται νὰ καταχρᾶται τὸ φυσικὸ περιβάλλον, δὲν εἶναι, ἀπὸ Ὀρθόδοξης ἀπόψεως, ἁπλῶς λανθασμένη· εἶναι ἁμαρτία.

3.      […] Οἱ Ἐκκλησίες στὶς πλούσιες κοινωνίες δὲν δικαιοῦνται νὰ σιωποῦν -κάποτε καὶ νὰ συμπλέουν- καὶ νὰ ἀφήνουν νὰ δεσπόζουν ὑπεροπτικὲς φωνὲς ποὺ νὰ προσβάλλουν τοὺς εὑρισκομένους σὲ δοκιμασία λαούς.

 

Ἀναστασίου, ἀρχιεπ. Τιράνων, Δυρραχίου καὶ πάσης Ἀλβανίας, Ἐγρήγορση, ἐκδ. Ἐν πλῷ

φορώντας τὴ δικαιοσύνη

 

Δὲν ἔφαγες τὸ ψωμί σου μόνος ἀλλὰ μὲ ἀφθονία μετέδωσες ἀπὸ αὐτὸ στὰ ὀρφανὰ καὶ τὰ φρόντισες ἀπὸ μικρὰ ὡς πατέρας καὶ ἀπὸ τὴ βρεφικὴ ἡλικία τους τὰ ὁδήγησες στὴ δικαιοσύνη. Δὲν προσπέρασες γυμνοὺς ποὺ πεθαίνουν χωρὶς νὰ τοὺς ντύσεις. Ὅλοι οἱ ἀδύναμοι σὲ εὐλόγησαν, γιατὶ τοὺς ὤμους τους ζέστανες μὲ τὸ μαλλὶ τῶν ἀμνῶν σου. Δὲν ἔθαψες τὸν πλοῦτο σου στὸ χῶμα γιὰ τὴν ἀτομική σου ἀπόλαυση, ἀλλὰ τὸν ἔστειλες στὸν οὐρανὸ ὡς προάγγελο γιὰ νὰ ἑτοιμάσει τὴν ψυχή σου. Δὲν ἐξαπατήθηκες ὥστε νὰ προσκολληθεῖ ἡ καρδιά σου ἀπὸ τὸν πλοῦτο ποὺ φθείρεται καὶ παρέρχεται. […] Δὲν ἅπλωσες τὰ χέρια σου σὲ δῶρα ἄδικα, ἔσωσες τὸν φτωχὸ ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ ἐκμεταλλευτῆ του καὶ ἔκλαψες γιὰ κάθε ἀδύνατο καὶ στέναξες βλέποντας ἄνθρωπο ἐνδεῆ. Βοήθησες ὀρφανὰ ποὺ δὲν εἶχαν βοηθό, στόματα χηρῶν σὲ εὐλόγησαν. Ἐνδύθηκες τὴ δικαιοσύνη καὶ φόρεσες τὴ δίκαιη κρίση σὰν ροῦχο. Ἔγινες τὸ μάτι τῶν τυφλῶν, τὸ πόδι τῶν χωλῶν καὶ ὁ πατέρας τῶν ἀδυνάτων. Συνέτριψες τὶς μυλόπετρες τῶν αδίκων καὶ ἀπέσπασες μέσα ἀπὸ τὰ δόντια τους ὅ,τι εἶχαν ἁρπάξει. Καὶ γιὰ νὰ μιλήσω μὲ συντομία, διατρέφεις πεινασμένους, ξεδιψᾶς διψασμένους, φιλοξενεῖς ξένους καὶ γυμνοὺς ντύνεις καὶ ἀσθενεῖς ἐπισκέπτεσαι καὶ στὶς φυλακὲς ὑπηρετεῖς καί, καλύτερα, μὲ ὅλα αὐτὰ τὸν Θεὸ εὐαρεστεῖς χάριν τοῦ ὁποίου ἔκρινες προτιμότερο νὰ ἐπαρκεῖς σὲ ὅλα αὐτά.

                                                                      ἁγ. Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, Ἐπιστολὴ πρὸς Γεώργιον Α´

Εὐχαριστία καὶ κοινωνία

 

[…] Ἡ ἀληθινὴ καὶ θετικὴ ἰσότητα, ὅπως ἄλλωστε καὶ ἡ ἀληθινὴ καὶ πραγματικὴ ἐλευθερία, φανερώνεται καὶ πραγματοποιεῖται μὲ τὴν ἀλληλεγγύη, τὴν ἀλληλοσυμπλήρωση καὶ τὴν ἀδελφωσύνη ποὺ κάνουν ὥστε οἱ πολλοὶ νὰ ζοῦν σὰν ἕνα σῶμα, ὡς εἷς ἄνθρωπος. Τὸ βάπτισμα τῆς ἐλευθερίας καὶ τὸ χρίσμα τῆς ἰσότητας βρίσκουν τὸ ἐπιστέγασμα καὶ τὴν κορωνίδα τους στὸ μέγα μυστήριον τῆς Εὐχαριστίας ἢ Κοινωνίας, τὸ μυστήριο τῆς ἀδελφωσύνης, ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ποὺ άποτελεῖ ἐκπλήρωση τῆς προσευχῆς τοῦ Χριστοῦ: 'Ίνα πάντες ἓν ὦσι, καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ κἀγὼ έν σοί (’Ιωάν. 17, 21). Ἐπισυνάγοντας ὅλους τοὺς μαθητάς του σὲ μιὰ κοινωνία, συγκεντρώνοντάς τους γύρω ἀπὸ τὸ αὐτὸ τραπέζι ὁ Ἱησοῦς Χριστὸς ἔσπασε ὅλες τὶς διακρίσεις, κοινωνικές, πολιτικές, ἐθνικές· αὐτὸς ποὺ θέλησε νὰ γίνει ὁ Ἀδελφὸς ὅλων περιέλαβε μέσα στήν ἀδελφωσύνη του ὅλες τὶς τάξεις, ὅλες τὶς κρατικὲς διαρθρώσεις, ὅλες τὶς ἐθνικὲς παραδόσεις. Καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὴ ἡ μυστηριώδης κοινωνία τοῦ Σώματος τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀληθινὴ καὶ πραγματική, τότε μὲ τὴ συμμετοχή μας αὐτὴ γινόμαστε ὅλοι ἀδελφοί, χωρὶς καμιὰ διάκριση τάξεως, φυλῆς ἢ γλώσσας. Γι’ αυτὸ ἐὰν ἐξακολουθοῦμε νὰ μισοῦμε οἱ μὲν τοὺς δέ, νὰ πολεμοῦμε μεταξύ μας καὶ νὰ ἀλληλοφονευόμαστε, τότε ὄχι μόνο μεταφορικὰ ἀλλὰ πραγματικὰ εἴμαστε ἀδελφοκτόνοι, ὄχι μόνον ἁμαρτάνουμε, ἀλλὰ κυριολεκτικὰ σταυρώνουμε τὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀποδεικνύουμε ἄδεια ἀπὸ κάθε περιεχόμενο τὴν χριστολογικὴ πίστη καὶ ὁμολογία τῆς Ὀρθοδοξίας.

 

 

Βλαντιμὶρ Σολοβιώφ, Ἡ Ὀρθόδοξη χριστολογία γιὰ τὰ κοινωνικὰ προβλήματα, μτφρ. Δημήτρης Γεωργίου, περ. Σύνορο ν. 40, Χειμώνας 1966-1967

 

ἐνάντια στὴ φύση ἡ ἀνισότητα

 

Βίνσεντ Βὰν Γκὸγκ

    (οἱ ἄνθρωποι) προσπαθοῦν νὰ ἀσφαλίσουν καὶ νὰ ἐνισχύσουν τὴν εὔθραυστη ζωή τους στὴν ὁδὸ τῆς κατοχῆς ὑλικῶν ἀγαθῶν καὶ σὲ αὐτὴ τὴν ἐπιδίωξη γιὰ τὴν «ὕλη» διεξάγουν πάλη μὲ τοὺς ὅμοιους μὲ αὐτοὺς ἀδελφοὺς γιὰ κάθε «θέση» καὶ γιὰ κάθε «πράγμα». Απὸ αὐτὸ ἀπορρέει ἡ βία τῶν μὲν ἐπὶ τῶν δέ, ἀπὸ αὐτὸ προέρχονται οἱ κάθε εἴδους ὀριζόντιες διαιρέσεις τοῦ ἑνὸς σώματος τῆς ἀνθρωπότητας καὶ ἡ ἐγκαθίδρυση τέτοιων σχέσεων, ποὺ εἶναι ἐνάντιες στὴν ἀνθρώπινη φύση, ὅπως αὐτὴ δημιουργήθηκε κατ’ ἀρχάς. Αὐτὸ εἶναι ἡ αἰτία ὑπάρξεως «κυρίων» καὶ «δούλων», «ἀνωτέρων» καὶ «κατωτέρων» καὶ κάθε ἄλλης ἀνισότητας στὸ ὑλικὸ καὶ κοινωνικὸ ἐπίπεδο, τοῦ ἄδικου καταμερισμοῦ τοῦ κόπου, τῆς καταπάτησης τῆς ἀνθρώπινης ἀξίας τῶν ἀσθενέστερων καὶ φτωχώτερων καὶ μυρίων ἄλλων μορφῶν βίας καὶ ἐγκλημάτων.

 

ἅγιος Σωφρόνιος τοῦ Ἔσσεξ, Πνευματικὰ Κεφάλαια, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ, 2021

«νὰ παρηγορᾶτε τοὺς ξένους»

 

[…] νὰ παρηγορᾶτε τοὺς ξένους καὶ νὰ τοὺς δίνετε ψωμὶ νὰ τρώγουσιν καὶ νὰ γευματίζουν καὶ ἀπὸ κανένα κομμάτι ψωμὶ καὶ νὰ πηγαίνουσιν εἰς τὴν ὥραν τὴν καλήν.

Διότι ἀκούομεν, ἀδελφοί μου, ὁποὺ λέγει ἡ Παλαιὰ Διαθήκη, ὅτι ὁ Πατριάρχης Ἀβραὰμ […] βάνει καὶ κτίζει ἕνα σπίτι καὶ ἀνοίγει τρεῖς θύρας καὶ ἔβαλε ψωμᾶν καὶ ἐζύμωνεν, καὶ ὅσοι ἄνθρωποι ἐδιάβαινον, ὅλους τοὺς ἐφίλευεν. Καὶ εἶχε συνήθειαν, κάθε ἡμέραν, ἂν ἴσως δὲν ἐπήγαινεν ξένος νὰ φάγῃ ψωμί, μήτε ὁ Ἀβραὰμ δὲν ἔτρωγεν.

 

Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς

 

στὴν ἐλευθερία τῆς φύσης

 

Αὐτὸς ποὺ εἶναι τέλειος στὴν ἀγάπη καὶ ἔφθασε σὲ πλήρη ἀπάθεια δὲν γνωρίζει τὴ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ τοῦ ξένου ἢ μεταξὺ τῆς δικῆς του ὕπαρξης καὶ τῆς ξένης, μεταξὺ τοῦ πιστοῦ καὶ τοῦ ἄπιστου, μεταξὺ τοῦ δούλου καὶ τοῦ ἐλεύθερου ἢ γενικὰ μεταξὺ τοῦ ἄνδρα καὶ τῆς γυναίκας, ἀλλὰ ἀφοῦ ἔγινε ἀνώτερος τῆς τυραννικῆς ἐξουσίας τῶν παθῶν καὶ ἀποβλέπει στὴ μία φύση τῶν ἀνθρώπων, ὅλους τοὺς βλέπει ἴσους καὶ πρὸς ὅλους φέρεται μὲ τὸν ἴδιο τρόπο. Διότι γι’ αὐτὸν «δὲν ὑπάρχει Ἕλληνας καὶ Ἰουδαῖος, οὔτε ἄνδρας καὶ γυναῖκα, οὔτε δοῦλος καὶ ἐλεύθερος, ἀλλὰ ὅλα καὶ σὲ ὅλους εἶναι ὁ Χριστός».

 

ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, Κεφάλαια περὶ ἀγάπης - ἑκατοντὰς δευτέρα 

ἡ βία τῆς δουλείας καὶ τῆς μίσθωσης

 

Ὁ Πάνσοφος καὶ Πανάγαθος Θεὸς εἰς τοῦτον τὸν κόσμον ἔκαμε πατέρα καὶ υἱὸν κι ὄχι δοῦλον καὶ μισθωτόν. […] ὕστερον εὑρέθη ἡ δουλεία, ἥγουν ἡ σκλαβεία καὶ ἡ μίσθωσις. Ἡ δουλεία ἔγινεν ἀπὸ τὴν κακίαν τῶν ἀνθρώπων ὅπου ἐμάχοντο ἕνας κατὰ τοῦ ἄλλου κι ἐσκλαβώνοντο. Ἡ δὲ μίσθωσις ἀπὸ τὴν πτωχείαν καὶ ἔνδειαν ὅπου ἠκολούθησαν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὴν πλεονεξίαν τῶν ὁμογενῶν ἀνθρώπων. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ὁ δοῦλος καὶ ὁ μισθωτὸς ὅπου ἔγινον ἀπὸ τὴν κακίαν ὅπου ἠκολούθησεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους. Διατὶ χωρὶς βίαν καὶ πτωχείαν οὔτε δοῦλος γίνεται τινὰς οὔτε μισθωτός.

 

Ὁσίου καὶ Θεοφόρου Πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ Νέου Θεολόγου τὰ εὑρισκόμενα διηρημένα εἰς δύω, μτφρ. Διονυσίου Ζαγοραίου, Λόγος 24
 

κοινωνικὸς ἀγώνας καὶ ψευδαισθήσεις

 

 Τὶ εἶναι οἱ πόλεμοι ἐν γένει; Διαμοιρασμὸς περιουσιῶν. Ἡ ἀνθρωπότητα βέβαια δὲν θὰ βρεῖ τὴ λύση τῶν προβλημάτων της ἐπιδιώκοντας τὴ «δίκαιη» διανομὴ τῶν περιουσιῶν καὶ τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν. Ἀποδέχομαι ὅμως ὅλους ὅσοι ἀγωνίζονται τίμια γιὰ τὴ δικαιοσύνη στὰ ὅρια τῆς ἀντίληψης τοῦ κόσμου αὐτοῦ, γιατὶ τοὺς θεωρῶ καὶ αὐτοὺς ὑπῆρέτες τῆς Θείας Πρόνοιας. […]

Τὸ Εὐαγγέλιο βεβαίως ἀρχίζει μὲ τὸ κήρυγμα τοῦ Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου, ποὺ ἐκφράζεται μὲ τὰ λόγια τῆς προφητείας τοῦ Ἡσαΐα (40, 4-5) […]. Καὶ ἡ Ἄνωθεν κλήση αὐτὴ μπορεῖ νὰ κατανοηθεῖ ὡς θεσμὸς ἰσότητας καὶ ἀδελφοσύνης, ἔξω ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἡ προσευχὴ «Πάτερ ἡμῶν» ἀκούγεται ἐλλιπής, καὶ εἶναι ἀδύνατον ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ νὰ φανερωθεῖ στὸ ἐπίπεδο τῆς γῆς. Ὡς ἐκ τούτου, ἐκεῖνοι ποὺ θυσιάζουν τὸν ἑαυτό τους στὸν ἀγώνα αὐτὸν γιὰ τὴ δικαιοσύνη τῆς ἀδελφοσύνης πάνω στὴ γῆ εἶναι ἄξιοι τοῦ μισθοῦ τους στοὺς αἰῶνες, ἀλλὰ δυστυχῶς πολὺ σπάνια ἐννοοῦν ὅτι οἱ δρόμοι ποὺ αὐτοὶ ἐπιλέγουν στὴ δεδομένη κατάσταση τῶν ἀνθρώπων ἀναπόφευκτα θὰ ὁδηγήσουν μόνο στὴν ἀντικατάσταση τῆς μιᾶς βίας ἀπὸ τὴν ἄλλη.

 

ἁγ. Σωφρονίου τοῦ Ἀθωνίτου, Πνευματικὰ Κεφάλαια

 

«μποροῦν ἄραγε νὰ εἶναι χριστιανοί;»

 

  Συνέπειες ὅμως τοῦ «δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας» καὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς πρωτοβουλίας ὑπῆρξαν ἡ συγκέντρωση τοῦ κεφαλαίου, ἡ ἐκμετάλλευση αὐτῶν τῶν «μικρῶν» καὶ ἡ ἀποικιοκρατία τῶν ξανθῶν φυλῶν. Ὡς ἐκ τούτου γεννιέται ἡ ἰδέα τῆς πάλης γιὰ τὴν ἄρση «τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο». […]

Στοὺς πλουσίους καὶ ἰσχυροὺς τῆς γῆς σπάνια δίδεται ἡ χάρη νὰ ἀκολουθήσουν τὸν Βασιλέα Χριστό. Αὐτοὶ κατ’ οὐσίαν εἶναι ἄξιοι οἶκτου καὶ συμπόνιας γιὰ τὴ μοίρα τους στὸν μέλλοντα αἰώνα. Ἀλλὰ καὶ στὸν παρόντα αἰῶνα, ὅταν ζοῦν μὲ πολυτέλεια καὶ ἀφθονία ἀγαθῶν μεταξὺ τῶν φτωχῶν καὶ τῶν ἀστέγων, μποροῦν ἄραγε νὰ εἶναι χριστιανοί, νὰ ἀκολουθήσουν πραγματικὰ τὸν Χριστό; […]

Ἀντίθετα πρὸς αὐτὴν (τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ) εἶναι τὰ βασίλεια τῶν πεπτωκότων ἀνθρώπων, ποὺ στηρίζονται στὴν ὑποδούλωση καὶ ἐκμετάλλευση τῶν ἀδυνάτων ἀπὸ τοὺς ἰσχυρότερους.  

 

Ἁγίου Σωφρονίου τοῦ Ἀθωνίτου, Τὸ μυστήριο τῆς χριστιανικῆς ζωῆς

Ἀπὸ τὴν ἐπιβίωση στὴ ζωὴ

 

[…] Μὲ ἀφθονία χαρίζει ὁ Θεὸς αὐτὰ ποὺ εἶναι πολὺ ἀναγκαιότερα ἀπὸ τὰ χρήματα ὅπως τὸν ἀέρα, τὸ νερό, τὴ φωτιά, τὸν ἥλιο καὶ ὅλα τὰ παρόμοια. Δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ πεῖ κανεῖς ὅτι ὁ πλούσιος ἀπολαμβάνει τὸν ἥλιο περισσότερο, ἐνῶ ὁ φτωχὸς λιγότερο· οὔτε εἶναι δυνατὸ νὰ πεῖ ὅτι αὐτὸς ποὺ πλουτίζει ἀναπνέει περισσότερο ἀέρα ἀπὸ τὸν φτωχό· ἀλλὰ τὰ πάντα ὑπάρχουν ἐνώπιόν μας πρὸς ἰσότιμη καὶ κοινὴ μετοχή. Γιὰ ποιὸν λόγο λοιπόν, ἐνῶ ἀπὸ τὴ μιά, ὁ Θεὸς ἔφτιαξε κοινὰ τὰ σπουδαιότερα καὶ ἀναγκαιότερα γιὰ τὴ συντήρηση τῆς ζωῆς μας, ἐνῶ αὐτὰ ποὺ εἶναι μικρότερης σημασίας καὶ εὐτελέστερα, ἐννοῶ δηλαδὴ τὰ χρήματα, δὲν εἶναι κοινά; Γιὰ νὰ συγκροτεῖται ἡ ζωὴ καὶ νὰ ἀθλούμαστε στὴν ἀρετή. […]

 

ἅγ. Ἰωάννη Χρυσοστόμου, Ὁμιλία εἰς ἀδριάντας

 

(Ἡ μοιρασιὰ εἶναι ἐλευθερία καὶ γνώρισμα μεταποίησης τῆς ἐπιβίωσης σὲ ζωή)

βρώμικη φιλανθρωπία

 

Νικόλαος Γύζης - Θλιβερὴ σκηνὴ

[…] Ἀκοῦστε ὅσοι νομίζετε ὅτι κάνετε φιλανθρωπίες μὲ φόνους καὶ δέχεσθε γιὰ ἀντίτιμο ψυχὲς ἀνθρώπων. Ἰουδαϊκὲς εἶναι αὐτὲς οἱ ἐλεημοσύνες ἢ καλύτερα σατανικές. Γιατὶ ὑπάρχουν, ναὶ καὶ τώρα ὑπάρχουν, αὐτοὶ ποὺ ἁρπάζοντας μύρια ἀπὸ τοὺς ἄλλους, νομίζουν ὅτι δικαιολογοῦνται ἂν καταβάλουν δέκα ἢ ἑκατὸ χρυσὰ νομίσματα. Γι’ αὐτοὺς ὁ προφήτης εἶπε: «Καλύπτετε μὲ δάκρυα τὸ θυσιαστήριό μου». Δὲν θέλει ὁ Χριστὸς νὰ τρέφεται μὲ πλεονεξία, οὔτε ἀποδέχεται αὐτὴ τὴν τροφή. Γιατὶ ἐξυβρίζεις τὸν Δεσπότη προσφέροντάς Του ἀκάθαρτες τροφές; Εἶναι καλύτερο νὰ Τὸν βλέπεις νὰ λιώνει ἀπὸ τὴν πεῖνα, παρὰ νὰ Τὸν τρέφεις ἀπὸ τὴ βρωμιὰ τῆς πλεονεξίας.

Εἶναι καλύτερο νὰ μὴν «ἐλεεῖς», παρὰ νὰ δίνεις ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἅρπαξες ἀπὸ ἄλλους. Γιατί, ἂν εἶδες δύο, τὸν ἕναν γυμνὸ καὶ τὸν ἄλλον ντυμένο, ἔπειτα γυμνώνοντας τὸν ντυμένο ἐνδύεις τὸν γυμνό, δὲν ἀδίκησες μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο; Εἶναι στοὺς πάντες ὁλοφάνερο. Ἐὰν δὲ δίνεις σὲ ἄλλον αὐτὸ ποὺ ἅρπαξες, ἀδίκησες καὶ δὲν ἐλέησες. […]

 

Ἅγ. Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Ὁμιλία εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον ΠΕ´

 

  

δαιμονισμένων ἡ φιλαργυρία

 

    […] Θέλετε νὰ φέρουμε ἀνάμεσά μας τοὺς δαιμονισμένους καὶ τοὺς φιλάργυρους καὶ νὰ τοὺς συγκρίνουμε; […] Τὶ θὰ πεῖς λοιπὸν ἂν ἀποδείξω ὅτι οἱ φιλάργυροι κάνουν χειρότερα πράγματα ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ τους ἀπὸ τοὺς δαιμονιζόμενους, τόσο χειρότερα, ὥστε αὐτὰ νὰ θεωροῦνται παιγνίδια μπροστὰ σ’ ἐκείνων; Ἄραγε θὰ ἀπομακρυνθεῖτε ἀπὸ τὴ νόσο (τῆς πλεονεξίας);

Γιὰ νὰ δοῦμε λοιπὸν ἂν οἱ φιλάργυροι εἶναι σὲ κάτι ἀνεκτότεροι ἀπὸ ἐκείνους. Καθόλου· ἀλλὰ εἶναι καὶ σὲ χειρότερη κατάσταση. Γιατὶ εἶναι αἰσχρότεροι ἀπὸ μύριους γυμνούς. Διότι εἶναι πολὺ καλύτερο νὰ εἶσαι γυμνὸς ἀπὸ ἐνδύματα, παρὰ νὰ περιφέρεσαι ἔχοντας ἐνδύματα ἀποκτηθέντα ἀπὸ πλεονεξία, ὅπως αὐτοὶ ποὺ διακατέχονται ἀπὸ τὴν ἱερὴ μανία τοῦ Διόνυσου. Διότι ὅπως ἐκεῖνοι φοροῦν μάσκες καὶ ἐνδύματα μαινόμενων, ἔτσι καὶ οἱ φιλάργυροι. Καὶ ὅπως ἡ γυμνότητα τῶν δαιμονισμένων ὀφείλεται στὴ μανία, ἔτσι καὶ τὴν περιβολὴ τῶν φιλάργυρων τὴν  φτιάχνει ἡ μανία. Καὶ αὐτὴ ἡ περιβολὴ εἶναι ἐλεεινότερη τῆς γυμνότητας.

Καὶ αὐτὸ θὰ ἀποπειραθῶ ἐδῶ νὰ τὸ ἀποδείξω. Ποιὸς θὰ λέγαμε ὅτι ξεχωρίζει ἀνάμεσα στοὺς μαινόμενους; Αὐτὸς ποὺ καταξεσκίζε τὸν ἑαυτό του ἢ αὐτὸς ποὺ μαζὶ μὲ τὸν ἑαυτό του καταξεσκίζει καὶ ὅλους ὅσους συναντᾶ; Εἶναι ὁλοφάνερο, ὁ δεύτερος. Οἱ μαινόμενοι λοιπὸν γύμνωναν τοὺς ἑαυτούς τους, οἱ φιλάργυροι ὅποιον συναντοῦν. […]

Ἀλλὰ (θὰ πεῖς) ὅτι οἱ πλεονέκτες δὲν δαγκώνουν μὲ τὰ δόντια (σὰν τοὺς δαιμονισμένους). Μακάρι νὰ δάγκωναν μὲ τὰ δόντια καὶ ὄχι μὲ τὰ βέλη τῆς πλεονεξίας, ποὺ εἶναι χειρότερα ἀπὸ τὰ δόντια. […] Διότι ποιὸς θὰ πονέσει περισότερο, αὐτὸς ποὺ δαγκώθηκε μία φορὰ καὶ θεραπεύθηκε ἢ αὐτὸς ποὺ πάντοτε κατατρώγεται ἀπὸ τὰ δόντια τῆς φτώχειας; Διότι ἡ ἀκούσια φτώχεια εἶναι χειρότερη καὶ ἀπὸ καμίνι καὶ ἀπὸ θηρίο.

Καὶ δὲν καταφεύγουν στὶς ἐρημιὲς (ὅπως οἱ δαιμονισμένοι). Μακάρι ὅμως νὰ κατέφευγαν ἐκεῖ καὶ νὰ μὴν καταδυνάστευαν τὶς πόλεις, ὥστε νὰ μποροῦν ὅσοι κατοικοῦν στὶς πόλεις νὰ ζοῦν μὲ ἀσφάλεια. Τώρα ὅμως καὶ σ’ αὐτὸ εἶναι πιὸ ἀφόρητοι ἀπὸ τοὺς διαμονισμένους, γιατὶ καὶ στὶς πόλεις κάνουν αὐτὰ ποὺ οἱ δαιμονισμένοι κάνουν στὶς ἐρημιές μεταβάλλοντας τὶς πόλεις σὲ ἐρήμους· καὶ καθὼς στὴν ἔρημο δὲν ὑπάρχει κανεὶς τοὺς ἐμποδίσει, ἔτσι ἁρπάζουν τὰ ὑπάρχοντα ὅλων.

Ἀλλὰ δὲν χτυποὺν μὲ πέτρες ὅσους συναντοῦν. Καὶ τὶ μ’ αὐτό; Διότι ἀπὸ τὶς πέτρες εἶναι εὔκολο νὰ φυλαχθεῖ κανείς. Τὰ τραύματα ὅμως ποὺ προκαλοῦν οἱ πλεονέκτες στοὺς ταλαιπωρημένους φτωχοὺς μὲ χαρτὶ καὶ μὲ μελάνι συντάσσοντας γραμμάτια γεμάτα ἀπὸ μύριες ὅσες πληγές, ποιὸς θὰ μποροῦσε εὔκολα νὰ φυλαχτεῖ ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ θὰ πέσουν στὰ χέρια τους;  […]

Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Ὁμιλία ΠΑ´ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον

 

ὁ ἀντικοινωνικὸς χαρακτήρας τῆς ἰδιοκτησίας

 

Γιῶργος Σικελιώτης - Οἰκογενειακὸ

Ξενομερίτες εἴμαστε καὶ περαστικοὶ ἀπὸ τὴ γῆ. Ὅσο δὲ γιὰ τὸ «δικό μου» καὶ τὸ «δικό σου» εἶναι μόνο ψιλὰ λόγια, ποὺ δὲν ἰσχύουν στὴν πραγματικότητα. Κι ἂν ίσχυρίζεσαι ὅτι ἡ οἰκία σου εἶναι δική σου, εἶναι λόγος ἄνευ περιεχομένου. Διότι καὶ ὁ ἀέρας καὶ ἡ γῆ καὶ ἡ ὕλη εἶναι τοῦ Δημιουργοῦ, ἀκόμα κι ἐσὺ ποὺ κατασκεύασες ὅλα αὐτὰ καὶ τὰ πάντα. Κι ἂν ἡ χρήση εἶναι δική σου, ἀλλὰ κι αὐτὴ εἶναι ἀβέβαιη, ὄχι μόνο λόγῳ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ λόγω τῶν εὐμετάβλητων συνθηκῶν τῆς ζωῆς. Αὐτὰ λοιπόν, ἀφοῦ τὰ συνειδητοποιήσουμε καλά, ἂς φιλοσοφήσουμε καὶ θὰ εἴμαστε διπλὰ κερδισμένοι. […]

Κοινὰ εἶναι (τὰ ἀγαθὰ) τὰ δικά σου καὶ τοῦ συνανθρώπου σου, ὅπως κοινὸς εἶναι ὁ ἥλιος, καὶ ὁ ἀέρας καὶ ἡ γῆ καὶ ὅλα τὰ ἄλλα. Καὶ ὅπως ἀκριβῶς ὅ,τι ἰσχύει γιὰ τὸ σῶμα μας, στὸ ὁποῖο τὰ πάντα εἶναι τοῦ σώματος ὁλόκληρου ἀλλὰ καὶ κάθε μέλους χωριστά, τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τὴ χρήση τῶν χρημάτων: δηλαδὴ ἡ ἰδιοποίηση ἀπὸ ἕνα μέλος καταστρέφει τὴ ζωή.

Καὶ γιὰ νὰ γίνω σαφέστερος· […] ὅπως εἶναι κακὸ ἡ κοιλία νὰ κατέχει ἀποκλειστικὰ τὶς τροφὲς καὶ νὰ μὴ τὶς διανέμει στὰ ὑπόλοιπα μέλη, βλάπτοντας ὁλόκληρο τὸ σῶμα, ἴδια εἶναι καὶ ἡ κακία τῶν πλεονεκτῶν: νὰ κατακρατοῦν δηλαδὴ ὅ,τι διαθέτουν μόνο γιὰ τὸν ἑαυτό τους. Αὐτὸ καταστρέφει καὶ τοὺς ἑαυτούς τους καὶ τοὺς ἄλλους.

 

ἅγ. Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Ὁμιλία Ι´ εἰς τὴν Α´ πρὸς Κορινθίους

ἀνωμαλία ἡ ἀνισοκατανομὴ τῶν ἀγαθῶν

 

Διαμαντὴς Διαμαντόπουλος

[…] Ἦταν τόση ἡ προθυμία μὲ τὴν ὁποία ἔδιναν (ὅσοι εἶχαν περιουσίες), ὥστε δὲν ὑπῆρχε οὔτε ἕνας φτωχὸς (στὴν πρώτη χριστιανικὴ κοινότητα τῶν Ἱεροσολύμων). Δὲν ἔδιναν δηλαδὴ μέρος μόνο ἀπὸ τὴν περιουσία τους, κρατώντας τὴν ὑπόλοιπη γιὰ τὸν ἑαυτό τους, οὔτε ὅλα μέν, ἀλλὰ μὲ τὸ αἴσθημα πὼς ἦταν δικά τους καὶ τὰ δώριζαν. Τὴν ἀνωμαλία τῆς ἄνισης κατανομῆς τῶν ἀγαθῶν τὴν εἶχαν ἐξαφανίσει ἀπὸ ἀνάμεσά τους καὶ ζοῦσαν μὲ μαγάλη ἀφθονία ἀγαθιῶν. Καὶ τὸ θεωροῦσαν τοῦτο ἰδιαίτερα τιμητικό. Οὔτε τολμοῦσαν δηλαδὴ νὰ δίνουν οἱ ἴδιοι ἀπ’ ἐυθείας στὰ χέρια τῶν φτωχῶν, οὔτε αἰσθάνονταν περήφανοι ποὺ ἔδιναν, ἀλλὰ μπροστὰ στὰ πόδια τῶν Ἀποστόλων ἔφερναν τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν πώληση τῶν περιουσιῶν τους κι αὐτοὺς ἄφηναν νὰ τὰ διαχειριστοῦν καὶ ἀπόλυτους κύριους τοὺς καθιστοῦσαν, ὥστε ἡ κατανάλωση νὰ γίνεται ἀπὸ ἀγαθὰ ποὺ ἀνῆκαν πιὰ σ’ ὁλόκληρη τὴν κοινότητα κι ὄχι ἀπὸ δικά τους. Αὐτὸς ὁ τρόπος, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τοὺς βοηθοῦσε καὶ στὸ νὰ μὴν ὑπερηφανεύονται. Ἂν καὶ σήμερα γινόταν τὸ ἴδιο, θὰ ζούσαμε πιὸ εὐτυχισμένοι καὶ οἱ πλούσιοι καὶ οἱ φτωχοί. […] Γιατὶ εἶναι ἀπ’ ἑαυτοῦ του φανερό, προπαντὸς ὅμως ἀπὸ ὅσα συνέβησαν τότε, πὼς διαθέτοντας τὶς περιουσίες τους οἱ πλούσιοι, ὄχι μόνο δὲν φτώχαιναν, ἀλλὰ καὶ τοὺς φτωχοὺς τοὺς ἔκαναν πλούσιους. […]

 

ἁγ. ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλία στὶς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων

νομιζόμενη ἐλεημοσύνη

[…] πολλὰ παρακαλῶ τοὺς πλουσίους καὶ πολυταλάντους πραγματευτάς, νὰ τὰ στοχασθοῦν κατὰ βάθος, διὰ νὰ διορθωθοῦν καθὼς πρέπει, διότι αὐτοὶ πέρνοντες τὰ ἄσπρα τῶν ἄλλων μὲ τόσας δολιότητας καὶ κλεψίας καὶ πλεονεξίας καὶ γενόμενοι πλούσιοι, ἐὰν μόνον δώσουν ἐξ αὐτῶν μερικὰ εἰς ἐλεημοσύνην ἢ εἰς ἄλλον καλόν, νομίζουν πὼς ἰάτρευσαν τὸ κακόν· καὶ δὲν φθάνει τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καυχῶνται ἀκόμη πὼς εἶναι καὶ ἐλεήμονες. […]

 

Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, Χρηστοήθεια τῶν Χριστιανῶν, Λόγος η´

τὰ βουνὰ τῆς ἀδικίας

 

Καὶ τὰ τέσσερα Εὐαγγέλια ἀρχίζουν μὲ τὴν προφητεία τοῦ Ἡσαΐα: «[…] πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται καὶ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται […]».

Γιὰ ποιὰ ὄρη καὶ βουνὰ ὁμιλεῖ ὁ Προφήτης; Γιὰ τὴν ἀνισότητα τῶν ἀνθρώπων πάνω στὴ γῆ, γιὰ τὴν ἀδικία τῆς κατανομῆς τοῦ πλούτου, καὶ τὸ σπουδαιότερο, γιὰ τὴν ἄνιση κατανομὴ τῶν παθημάτων· ἀπὸ τὸν «ἀπροσμέτρητο» κόπο μερικῶν μέχρι τὴν «ἀπροσμέτρητη» ἄνεση τῶν ἄλλων· γιὰ τὴν ὑποδούλωση μερικῶν καὶ γιὰ τὴν κατακυρίευση καὶ τὸν ἐκβιασμὸ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων. Δυστυχῶς μέχρι σήμερα μόλις καὶ μετὰ βίας συναντοῦμε κάπου στὸν κόσμο τέτοια χριστιανικὴ στάση ἀπέναντι στὸ καθετὶ ποὺ συμβαίνει.

 

Ἁγίου Σωφρονίου τοῦ Ἔσσεξ, Γράμματα στὴ Ρωσία, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου Ἔσσεξ Ἀγγλίας, 2018