ἄτιτλο

 

Μέσα στὸν τόσο φόβο του, ἔφτιαξε ἕναν ἔμπορο Θεό, Θεέ μου, σοῦ δίνω, δῶσε μου, Θεέ μου, σὲ σώζω, σῶσε με, καὶ μάταια περίμενε ἀπόκριση. Ὄχι. Ὁ Θεὸς ὑπάρχει γιὰ νὰ μὴν τοῦ ζητᾶς. Ὁ Θεὸς ὑπάρχει ὅταν δὲν τοῦ ζητᾶς. Τὰ παζάρια δὲν ἀνασταίνουν τὸν Θεό. Τὸν σκοτώνουν.

Παντελὴς Μπουκάλας, Ὁ Χριστὸς στὰ χιόνια, Ἑφτὰ νύχτες στὸν κόσμο τοῦ Ἀντρέι Ταρκόφσκι, ἐκδ. Ἄγρα

ἡ σώτειρα ἐλευθερία

 

Σήμερα συλλογιέμαι πόσο πιότερο

Πλησίασα στὸ μηδὲν τῆς λαίμαργης πληρότητας 

(Ἡ ἐπωνυμία τοῦ πένθους)

Ὑπάρχει μιὰ παλιὰ ὡραία ἱστορία… Κάποτε, λέει, ὁ διάβολος εἶχε βγεῖ περίπατο μ’ ἕνα γκαρδιακό του φίλο κ’ ἐκεῖ ποὺ πήγαιναν ἕνας ἀμέριμνος διαβάτης ἔσκυψε νὰ πάρει κάτι ἀπ’ τὸ δρόμο. Μήπως εἶδες τὶ βρῆκε; - ρωτᾶ τὸ διάβολο ὁ φίλος του. Τίποτα, λέει ὁ διάβολος, τίποτα τὸ σπουδαῖο, μιὰ μικρὴ ἀλήθεια βρῆκε. Μὰ αὐτό, τοῦ λέει ὁ φίλος, εἶν’ ἄσχημο γιὰ σένα. Μπὰ καθόλου, λέει ὁ διάβολος, θὰ τὸν βάλω νὰ τὴν ὀργανώσει…

Δίχως ὀργάνωση δὲν ἔχουμε τοὺς κοινωνικούς, πολιτικοὺς καὶ μύριους ἄλλους λαβύρινθους ποὺ κατὰ κύριο ἀποτέλεσμα δυναστεύουν τὴ ζωή μας. Τὸ γεγονὸς εἶν’ ὁλοφάνερο. Μὰ ὅμως ἡ σώτειρα ἐλευθερία, ὅσο κι ἂν δὲν εἶναι μπορετὸ νὰ βλαστήσει στὴν ὑπερφαλάγγιση τῆς Ἱστορίας, ποὺ δίδαξε δείχνοντας τὰ πουλιὰ καὶ τ’ ἀγριολούλουδα ὁ Ἱησοῦς, ἡ ἐλευθερία ἐκείνη ποὺ φανερώνεται στις ἐπιταγές του Πνεύματος, εἶν’ ἡ μόνη ὑποστασιακὴ δύναμη ἡ ἱκανὴ νὰ περιορίσει τ’ ἀναρίθμητα δεινά, τὰ συνεχῶς αὐξανόμενα, τῆς ἀνθρωπότητας, ποὺ ὁλοένα ἐπισωρεύει ἡ ὀργάνωση, ἡ διαβολικὴ αὐτὴ πραγματικότητα.

   Νίκος Καροῦζος, Πεζὰ κείμενα, ἐκδ. Ἴκαρος

τὸ ἐπάγγελμα τῆς θρησκείας καὶ τὸ τοῦ πατριωτισμοῦ

 

    Ἀνάμεσα σὲ τόσα νεοπλάσματα τῶν ποικιλωνύμων συλλόγων, κοντὰ εἰς τὰς διαφόρους Ἀναστάσεις, Ἀναμορφώσεις, Ἀναγεννήσεις, Ἀναζυμώσεις καὶ Ἀναπλάσεις, τὰς ἐπαγγελομένας τὴν διόρθωσιν - ἐπειδὴ μεταξὺ ὅλων τῶν ἐπαγγελμάτων, εἰς ὅλον τὸ Γένος, περνᾷ ἐξόχως τὸ ἐπάγγελμα τῆς θρησκείας, καθὼς καὶ τὸ τοῦ πατριωτισμοῦ - ἐδοκίμασε καὶ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος, ὁ Θεόδωρος Χρυσοβουλλίδης, νὰ συστήσῃ καὶ αὐτὸς ἕνα σύλλογον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐχρημάτισε πρὸς καιρὸν μέλος εἰς ὅλους τοὺς ἄνω ρηθέντας συλλόγους καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους ἀκόμη, πλὴν δὲν εὐδοκίμησεν. Ἡ «μπογιά του δὲν περνοῦσε», καθὼς εἶπεν εἷς ἀδιάκριτος φίλος του. […]

Ἐντοσούτῳ ὁ Θεόδωρος δὲν ἀπογοητεύετο, κ’ ἐξηκολούθει νὰ περιφέρεται εἰς ἐκκλησίας καὶ εἰς ὁμηγύρεις, νὰ βγάζῃ λόγους καὶ νὰ κηρύττῃ. Ὁ «ἀδιάκριτος φίλος του» τοῦ εἶπε μιᾷ τῶν ἡμερῶν: Τὸ βῆμα τῆς ἐκκλησίας δὲν εἶναι, ὅπως τὸ βῆμα τὸ δικανικόν, τὸ βῆμα τὸ πολιτικόν, […] Ὄχι νὰ κάμετε "ποριμὸν τὴν εὐσέβειαν", ἄνθρωποι λαϊκοί, κοσμικοί, μὲ στριμμένους μύστακας, μὲ ὀρθὰ κολλάρα. Τὶ καινοτομίαι, τὶ ξενισμοί, τὶ λεσχηνεῖαι εἶναι αὐτά; Προτεστάνται εἴμαστε ἐμεῖς ἐδῶ;

 

Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ὁ Διδάχος

 

«Μ’ αὐτό ’ναι κομμουνισμός!»

  

- […] ὅσοι εἶναι κοντὰ στὸ Χριστὸ λένε: «Πορεύου καὶ διαμοίρασε τὰ ὑπάρχοντά σου καὶ γίνου ὁ ὑπηρέτης ὅλων». Καὶ θά ’σαι πιὸ πλούσιος παρ’ ὅσο ἤσουν προτήτερα, ἄπειρες φορὲς πλουσιώτερος· γιατὶ δὲν εἶναι μόνο τὸ φαΐ, οὔτε τ’ ἀκριβὰ φορέματα, οὔτε ἡ περηφάνεια κι ὁ φθόνος ποὺ δίνουν τὴν εὐτυχία, μὰ ἡ ἄπειρα πολλαπλασιασμένη ἀγάπη. Δὲ θὰ κερδίσεις ἕναν μικρὸ πλοῦτο, οὔτε ἑκατὸ χιλιάδες, μήτε ἕνα ἑκατομμύριο, μὰ τὸ σύμπαν ὁλάκερο! Τώρα μαζεύουμε δίχως νὰ χορταίνουμε καὶ σπαταλοῦμε τρελλά: τότε, ὅμως, δὲ θὰ ὑπάρχουν οὔτε ὀρφανά, μήτε φτωχοί, γιατὶ εἶν’ ὅλοι δικοί μου, ὅλοι συγγενεῖς μου, τοὺς ἀπόχτησα ὅλους τοὺς ἀγόρασα ὅλους ὣς τὸν τελευταῖο! Σήμερα, δὲν εἶναι κάτι σπάνιο, ἀκόμη κι ὁ πλούσιος, κι ὁ μεγάλος ν’ ἀδιαφοροῦν γιὰ τὸν ἀριθμὸ τῶν ἡμερῶν τους, κι οὔτε ποὺ ξέρουν κ’ οἱ ἴδιοι πιά, τὶ εἴδους καινούργια διασκέδαση νὰ σκαρφιστοῦνε. Τότε, ὅμως, κ’ οἱ μέρες σου κ’ οἱ ὧρες σου θὰ πολλαπλασιατοῦν χίλιες φορές, γιατὶ δὲ θὰ θέλεια πιὰ νὰ χάσεις οὔτε ἕνα ἐλάχιστο δευτερόλεπτο, ποὺ κάθε ἕνα, καὶ τὸ πιὸ ἐλάχιστο, θὰ δίνει τὴ συνείδηση τῆς χαρᾶς στὴν καρδιά σου. Τότε θ’ ἀποχτήσεις τὴ σοφία, ὄχι μόνο ἀπὸ τὰ βιβλία, μὰ γιατὶ θα ’σαι μὲ τὸν ἴδιο τὸ Θεὸ πρόσωπο μὲ πρόσωπο· κ’ ἡ γῆ θ’ ἀπαστράψει περισσότερο ἀπὸ τὸν ἥλιο, καὶ δὲ θὰ ὑπάρχει οὔτε θλίψη, μήτε στεναγμός, μὰ μόνο ἕνας μοναδικός, ἀνεκτίμητος παράδεισος […].

- Μακὰρ Ἰβάνοβιτς! Τὸν διέκοψα, ξαφνικά, ζεσταμένος ἀνυπολόγιστα κι ὁ ἴδιος ἐγὼ (θυμοῦμαι καλὰ κεῖνο τὸ βράδυ), - Μακὰρ ἰβάνοβιτς!

Μ’ αὐτό ’ναι κομμουνισμός, κηρύσσετε, ἀληθινά, τὸν κομμουνισμό!

Φ. Ντοστογιέφσκυ, Ὁ ἔφηβος, μτφρ. Ἄρη Δικταίου

ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ αὐτοκαταδίκη της

 

Μανώλης Πολυμέρης

    Ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ διανύση τὸ δρόμο τῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ ἡ ἐλευθερία μεταβάλλεται σὲ δουλεία καὶ καταστρέφει τὸν ἄνθρωπο, ὅταν αὐτὸς στὴν ἄγρια ὁρμὴ τῆς ἐλευθερίας δὲν ἀναγνωρίζη τίποτα πιὸ πάνω ἀπὸ τὸν ἑαυτό του. Κι ὅταν δὲν ὑπάρχει τίποτα πιὸ ψηλὰ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, τότε οὔτε καὶ ὁ ἴδιος ὑπάρχει. Κι ὅταν ἡ ἐλευθερία δὲν ἔχη κανένα περιεχόμενο, κανένα ἀντικείμενο, κανένα δεσμὸ ἀνάμεσα σ’ αὐτὴν τὴν ἴδια καὶ τὴ θεία ἐλευθερία, τότε καὶ ἡ ἴδια ἡ ἐλευθερία ἐκμηδενίζεται. Κι ὅταν τὰ πάντα ἐπιτρέπωνται στὸν ἄνθρωπο, τότε ἡ ἐλευθρία ὑποδουλώνεται μέσα στὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό της. Κι αὐτὴ ἡ ὑποδούλωση σημαίνει τὴν καταστροφὴ τοῦ ἀνθρώπου.

[…] ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι ἐξωτερικὸς νόμος, ὀργάνωση ζωῆς στὰ πλαίσια τὰ νομικά. Ἡ βασιλεία του δὲν ἔχει μέτρα κοσμικά. Ὁ Ντοστογιέφσκι ἐν προκειμένῳ ἐπισημαίνει αὐστηρότατα ὅλους τοὺς ἐκτροχιασμοὺς τοῦ Χριστιανισμοῦ πρὸς τὴν περιοχὴ μιᾶς θρησκείας τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ καταναγκασμοῦ. […]

Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἀπὸ τὶς πιὸ μεγάλες ἀποκαλύψεις τῆς μεγαλοφυΐας τοῦ Ντοστογιέφσκι: εἶναι πέρα γιὰ πέρα ἀκατόρθωτο στὸν ἄνθρωπο νὰ διατηρήσῃ τὴν ἀρχικὴ ἐλευθερία τοῦ πνεύματος, ὅταν βαδίζῃ στὸ δρόμο τῆς αὐθαιρεσίας. Ὁ στραγγαλισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ πνεύματος εἶναι γεγονὸς ἀναπόδραστο. «Ἀρχίζοντας μὲ τὴν ἐκδήλωση τῆς ἀπόλυτης ἐλευθερίας», λέγει ὁ Σιγκαΐλοφ, «κατέληξα στὸν ἀπεριόριστο δεσποτισμό».

 

 

Νικόλαος Μπερδιάγιεφ, Τὸ πνεύμα του Ντοστογιέφσκι, μτφρ. Νίκου Ματσούκα, ἐκδ. Πουρναρᾶ

 

σιωπηλὸς καὶ περήφανος ζητιάνος

  Εἶναι ψάλτης; Καθηγητὴς ξένων γλωσσῶν; Ἱεροκήρυκας; Οἱ παραξενιὲς τῆς ζωῆς του, μεγαλομένες ἀπὸ στόμα σὲ στόμα, τὸν ντύνουν μ’ ἕνα παράξενο φῶς μυστηρίου ποὺ διεγείρει τὴν περιέργεια. Ὁ καροτσέρης κι ὁ κὺρ Θανάσης δὲν εἶναι οἱ μόνοι ποὺ γελάστηκαν. Κάτω στὸν προφήτη Ἐλισαῖο, καθὼς περίμενε στὴν πόρτα τὸν Μωραϊτίδη, κάποια γυναίκα τοῦ ’βαλε τὴν πεντάρα της στὸ χέρι ὅπως στοὺς ἄλλους ζητιάνους. Μὴν εἶναι ἀλήθεια ζητιάνος; Πίνει κρασὶ μὲ καντηλανάφτες καὶ κοιμᾶται σὲ μιὰ μάντρα, μὲ λούστρους καὶ χαμάληδες. Εἶναι καλόγερος ποὺ δραπέτευσε ἀπ’ τὸ Ὅρος; Ἔχει δικό του ταλέντο; Παραφράζει τὸ Δίκενς; Τὶ εἶναι τέλος πάντων ὁ σιωπηλὸς καὶ περήφανος αὐτὸς κουρελὴς ποὺ κουβαλάει κάτω ἀπὸ τὰ ράκη τοῦ ταβερνόβιου τὴ μαγεία ἑνὸς συναρπαστικοῦ ὕφους;

Οἱ συνάδελφοι προσπαθοῦν νὰ τὸν πλησιάσουν, νὰ γίνουν φίλοι του. Αὐτὸς ἀποφεύγει ὅσο μπορεῖ καὶ κρατάει τὸ κεφάλι χαμηλομένο. Κανεὶς δὲ θὰ μποροῦσε νὰ πεῖ πὼς τὸν εἶδε ποτὲ κατὰ πρόσωπο. Κι οὔτε ἔμαθε τὸ χρῶμα τῶν ματιῶν του.

 

Μ. Περάνθη, Ὁ Κοσμοκαλόγερος, Βιβλιοπωλεῖον τῆς «Ἐστίας»

ὁ εξουσιαστικὸς βιασμὸς τῆς πίστης

    […] Καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς φυλακῆς καὶ οἱ φύλακες, μόλο ποὺ ποτὲ δὲν ἤξεραν καὶ δὲν καταλάβαιναν ποιὰ εἶναι τὰ δόγματα τῆς πίστης αὐτῆς καὶ τὶ σημαίνουν ὅλα ὅσα γίνονται στὴν ἐκκλησία πίστευαν πὼς ἔτσι κι ἀλλιῶς πρέπει νὰ πιστεύουν σ’ αὐτὴ τὴ θρησκεία, γιατὶ οἱ προϊστάμενοί τους καὶ ὁ ἴδιος ὁ τσάρος πιστεύουν σ’ αὐτή. Πέρα ἀπ’ αὐτό, ἂν καὶ ἀόριστα, (μὲ κανένα τρόπο δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ ἐξηγήσουν πῶς γίνεται αὐτὸ) ἔβλεπαν πὼς ἡ πίστη αὐτὴ δικαίωνε τὸ σκληρό τους ἐπάγγελμα. Χωρὶς αὐτὴ θὰ τοὺς ἦταν ὄχι μόνο δύσκολο, ἀλλὰ σίγουρα καὶ ἀδύνατο νὰ χρησιμοποιοῦν ὅλες τους τὶς δυνάμεις γιὰ νὰ ταλαιπωροῦν ἀνθρώπους, ὅπως τὸ ἔκαναν καλὴ ὥρα μὲ ἥσυχη τὴ συνείδησή τους. […]

(Λ. Τολστόι, Ἀνάσταση, μτφρ. Ἀντρέας Σαραντόπουλος, ἐκδ. Ζαχαρόπουλος, 1990)

προτιμότερος ὁ ἀθεϊσμὸς ἀπὸ τὴν ἀδιαφορία

-    Ἀπεναντίας, ὁ ἀθεϊσμὸς εἶναι πιὸ ἀξιοσέβαστος ἀπ’ τὴν ἀδιαφορία ἑνὸς ἀνθρώπου τῶν κοσμικῶν κύκλων, - πρόσθεσε εὔθυμα κι ἁπλόψυχα.

-         Ἀχά, ἔτσι, ἔ;

-    Ὁ ἀπόλυτος ἀθεϊστὴς στέκεται στὸ προτελευταῖο ἐπάνω σκαλοπάτι καὶ τὸν χωρίζει ἕνα βῆμα ἀπ’ τὴν ἀπόλυτη πίστη (ἄλλο ζήτημα ἂν θὰ τὸ κάνει ἢ ὄχι αὐτὸ τὸ βῆμα) μὰ ὁ ἀδιάφορος δὲν ἔχει καμιὰ πίστη, ἐχτὸς ἀπὸ ἕναν κακὸ φόβο.

-        Ὡστόσο ἐσεῖς…διαβάσατε τὴν Ἀποκάλυψη; […]

-       Σᾶς ἔκανε ἐντύπωση ποὺ ὁ Ἀμνὸς ἀγαπάει περισσότερο τὸν κρύο παρὰ τὸν χλιαρό, - εἶπε, - καὶ σᾶς δὲν σ’ ἀρκεῖ νὰ εἶστε χλιαρός.

 

Φ. Ντοστογιέσκι, Δαιμονισμένοι, μτφρ. Ἄρης Ἀλεξάνδρου, τ. Γ´, ἐκδ. Γκοβόστη

Ὁ χριστιανικὸς ἀναρχισμὸς τοῦ Λ. Τολστόι

"Ἡ ἀγάπη εἶναι Θεὸς καὶ ὅταν ἐσὺ πεθαίνεις αὐτὸ γίνεται γιατὶ ἕνα μόριο ἀγάπης ἐπιστρέφει στὴ γενικὴ καὶ αἰώνια πηγή."

  […] Ὅλες οἱ ὑποχρεώσεις πρὸς τὸ κράτος εἶναι ἐνάντια στὴ συνείδηση τοῦ Χριστιανοῦ - ὁ ὄρκος ὑποτέλειας, οἱ φόροι, οἱ νομικὲς διαδικασίες, ἡ στρατιωτικὴ θητεία. Καὶ ὅλη ἡ κυβερνητικὴ ἰσχὺς στηρίζεται πάνω στὶς ὑποχρεώσεις αὐτές. […]

Θὰ ἔρθει καιρός -ἤδη πλησιάζει- ποὺ οἱ χριστιανικὲς ἀρχὲς τῆς ἰσότητας καὶ τῆς ἀδελφοσύνης, τῆς κοινοκτημοσύνης, τῆς μὴ ἀντίστασης στὸ κακὸ μὲ βία, θὰ φανοῦν τόσο ἁπλὲς καὶ φυσικὲς ὅσο μᾶς φαίνονται σήμερα οἱ ἀρχὲς τῆς οἰκογένειας καὶ τῆς κοινωνικῆς ζωῆς. […]

Ὁ σημερινὸς ἐργάτης δὲν θὰ ἔπαυε νὰ ὑποφέρει ἀκόμα καὶ ἂν τὸ φορτίο του ἦταν κατὰ πολὺ ἐλαφρύτερο ἀπὸ αὐτὸ τοῦ σκλάβου στὴν ἀρχαιότητα, ἀκόμα καὶ ἂν κατοχύρωνε ὀκτὼ ὧρες ἐργασίας ἡμερησίως καὶ ἕνα μεροκάματο τριῶν δολαρίων. Γιατὶ ἐργάζεται γιὰ τὴν κατασκευὴ ἀγαθῶν, ποὺ δὲν θὰ ἀπολαύσει, βρισκόμενος ἐκεῖ παρὰ τὴ θέλησή του, χωρὶς ἴδιον συμφέρον, ἀλλὰ λόγῳ (οἰκονομικῆς) ἀνάγκης γιὰ νὰ ἱκανοποιήσει τὶς ἐπιθυμίες ἀνθρώπων ποὺ ζοῦν μὲς στὴ χλιδή, γιὰ νὰ αὐξήσει τὸ κέρδος ἑνός, καὶ μόνο, πλούσιου ἀνθρώπου, τοῦ ἰδιοκτήτη τοῦ ἐργοστασίου ἢ τοῦ ἐργαστηρίου. Καὶ ξέρει καλὰ πὼς ὅλα αὐτὰ λαμβάνουν χώρα σὲ ἕναν κόσμο ποὺ τὸ ὅτι ὁ πλοῦτος παράγεται ἀπὸ τὴν ἐργασία καὶ τὸ ὅτι νὰ βγάζεις κέρδος ἀπὸ τὴν ἐργασία τῶν ἄλλων εἶναι ἀνήθικο, ἀνέντιμο καὶ παράνομο, ἀπτελοῦν ἀναγνωρισμένες ἐπιστημονικὲς ἀρχές. […]

(The Kingdom of Lord is within you, μτφρ. Χρίστος Ἡλιόπουλος)

ἐπανάσταση καὶ συγγνώμη

 

Ἀλέξανδρος Ἀνδρουλάκης

Στιχάκια τοῦ γέροντα Βενέδικτου τὴ νύχτα

 

Γιὰ δὲς ἀπόψε τὴ φεγγαράδα:

τὶ χυδαιότητα τὶ φασουλάδα!

Τὸ φεγγαράκι ἐγὼ μονάχα χαιρετίζω

τὸ λιγνὸ χορταράκι γευματίζω.

Σὰν πρῶτος θέλος νά ’ρχομαι στὸ μέγα τίποτα

γιατὶ καὶ τὸ φραγγέλιο

ὑπάρχει μέσ’ στο εὐαγγέλιο

μὰ ὅμως

τοῦ Τρότσκυ τὴ διαρκῆ ἐπανάσταση

τὴ γκρέμισα στοῦ Ἰησοῦ τὴ διαρκῆ συγγνώμη.  

 

Νίκος Καροῦζος

ὁ άντιηθικὸς Ντοστογιέφσκι

 

Μαρία Πασσαλῆ, Φῶς στὸ ἀμπάρι

  Ὁ Ντοστογιέφσκι δὲν εἶναι ἀμοραλιστής, ὰφοῦ δὲν παύει νὰ περιγράφει τὸ κακὸ ὡς τραγικότητα καὶ συμφορὰ γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Εἶναι ὅμως ἀντιμοραλιστής, διότι πιστεύει βαθιὰ ὅτι ἡ Ἠθικὴ δὲν μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει ποτὲ στὴ λύτρωση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὸ κακό.[…]

Ὁ Ντοστογιέφσκι μάχεται τὴν ἠθικὴ γιὰ ἕνα καὶ μόνο λόγο: διότι, ὅπως καὶ ἡ λογική, στερεῖ τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὸ πιὸ σημαντικὸ χαρακτηριστικό του, χάρη στὸ ὁποῖο διαφέρει ἀπὸ τὰ ζῶα, δηλαδὴ τὴν ἐλευθερία. Αὐτὴ εἶναι ἡ «εἰκόνα τοῦ Θεοῦ» στὸν ἄνθρωπο καὶ ἡ εἰκόνα αὐτὴ μὲ τίποτε δὲν ἐξαλείφεται. Ὁ ἄνθρωπος πάντοτε θὰ ἐπιζητεῖ τὴν ἐλευθερία, ὅσες εὐεργεσίες καὶ ἂν τοῦ προσφέρει ἡ λογικὴ καὶ ἡ ἠθική.

Ἡ ἐλευθερία δὲν εἶναι γιὰ τὸν Ντοστογιέφσκι αὐτὸ ποὺ στὴ δυτικὴ φιλοσοφία ἐπικράτησε νὰ λέγεται ἐπιλογὴ μεταξὺ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ. Μιὰ τέτοια ἐπιλογὴ εἶναι γιὰ τὸν Ντοστογιέφσκι γελοία, διότι τὸ καλὸ καὶ τὸ κακὸ εἶναι ἀνάμεικτα στὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Ἡ ἐλευθερία εἶναι κάτι ὀντολογικό, εἶναι ἡ ἀπόρριψη ἢ ἀποδοχὴ τῆς ἴδιας τῆς ὕπαρξής μας.

Ἐὰν ὁ ἄνθρωπος, ἀσκώντας τὴν ἐλευθερία του, ἀπορρίψει τὴν ὕπαρξη, δὲν ἔχει ἄλλη ἐπιλογὴ ἀπὸ τὴν αὐτοκτονία. Ἄν, ἀντιθέτως, ἀποδεχτεῖ τὴν ὕπαρξη, τότε δὲν ἔχει ἄλλη ἐπιλογὴ ἀπὸ τὸ νὰ τὴν ἀποδεχτεῖ ὅπως ἀληθινὰ εἶναι, δηλαδὴ ὡς (παράλογη) ὀδύνη, ὡς Σταυρό. Αὐτό ἀκριβῶς συνέβη στὴν Ἐνανθρώπηση τοῦ Κυρίου.

Ἡ ἀποδοχὴ τοῦ Σταυροῦ σημαίνει ταύτιση μὲ ὅλους τοὺς πάσχοντας, ἀνάληψη εὐθύνης γιὰ ὅλο τὸν πόνο τῆς κτίσεως, ταύτιση μέχρι θανάτου. Μόνον ἔτσι ἐπέρχεται ἡ λύτρωση ἀπὸ τὸ κακό, ὄχι μὲ τὴν ἠθικὴ καὶ τὴ λογική, ἀλλὰ μὲ τὴν ἀγάπη ποὺ αὐτοθυσιάζεται. Δὲν πρόκειται περὶ μαζοχισμοῦ, διότι δὲν πρόκειται γιὰ αὐτοϊκανοποίηση τοῦ θυσιασμένου. Πρόκειται γιὰ τὴν διαπίστωση ὅτι ὁ μόνος δρόμος γιὰ νὰ νικηθεῖ τὸ κακὸ καὶ ὁ ἴδιος ὁ θάνατος εἶναι νὰ τὰ ὑποστεῖ κανεὶς ἑκούσια, καὶ τοῦτο πρὸς χάρη τῶν ἄλλων.

Ἔτσι ὁ Ντοστογιέφσκι, ἀσφαλῶς ὄχι τυχαία, ἐπιλέγει ὡς προμετωπίδα τοῦ μεγάλου ἔργου του τὸ εὐαγγελικὸ ρητό: «ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γὴν ἀποθάνη, αὐτὸς μόνος μένει, ἐὰν δὲ ἀποθάνη, καρπὸν πολὺν φέρει». Ὁ Σταυρὸς δὲν εἶναι αὐτοσκοπός. Τελικὸς σκοπὸς εἶναι ἡ ἀνάσταση. Ἀλλὰ δὲν φθάνει κανεὶς ἐκεὶ παρὰ περνώντας ἀπὸ τὸ Σταυρό.

Ὁ Ντοστογιέφσκι ἀσκεῖ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ τὴν πιὸ βαθιὰ καὶ πειστικὴ κριτικὴ στὴ δυτικὴ παράδοση, ποὺ πίστεψε ὅτι μὲ τὸν ὀρθὸ λόγο, τὴν ὀρθὴ πράξη (ἠθικὴ) καὶ τὴν ἀποτελεσματικὴ ὀργάνωση τοῦ κόσμου θὰ ἐξαλείψει τὸ κακό. Ὁλόκληρος ὁ 20ος αἰώνας μὲ τοὺς πολέμους καὶ τὴ φρίκη τῆς ἀπανθρωπιᾶς του ἀπέδειξε πόσο δίκαιο εἶχε ὁ Ντοστογιέφσκι στὴν κριτικὴ αὐτή.

Τὸ μήνυμά του ὑπῆρξε προφητικὸ καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι τέτοιο.

Μητρ. Περγάμου Ἰωάννη [Ζηζιούλα], Ὁ Ντοστογιέφσκι καὶ ἡ ἠθική, περ. Νέα Εὐθύνη, τ. 3

Τάσος Λειβαδίτης - σαρκούμενος στὴν κένωση

Γιῶργος Κόρδης

Κύριε, βοήθησέ με, τοῦ λέω, χάνομαι.

̵ Μὰ αὐτὴ εἶναι ἡ βοήθειά μου – νὰ χαθεῖς…

Γιὰ νὰ σὲ ψάχνουν στοὺς αἰῶνες!

(Κι ἐγὼ χρειάζομαι τὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ)

 

[…] Συμεὼν

Ἂς εἶναι ἄλλοι τὸ σπίτι σου, Κύριε, ὁ κῆπος σου ἢ ἡ συγκομιδή

σου, ἐγὼ ἐρήμωσα τὴ ζωή μου γιὰ νὰ μπορεῖς νὰ μὲ βλέπεις ἀπὸ

παντοῦ.

Ἴσως, ἂν εἶχα ροῦχο ἢ φωτά, ἢ ὄνειρο, νὰ μὴ σ’ ἄκουγα

τὴν ὥρα ποὺ θὰ μὲ ζητοῦσες.

Δὲν κράτησα παρὰ ἕνα μόνο βράδυ, κάπου στὰ παιδικὰ χρόνια

ἢ ἀργότερα, στὴν ἄκρα ἐγκατάλειψη, γιὰ ν’ ἀκουμπᾶς κάποτε,

αιώνιε ὁδοιπόρε, ἀνάμεσα στὶς σκιές…

(Οἱ τρεῖς)

 

Ἡ εἴσοδος δὲν ἐπιτρεπόταν παρὰ μόνο σ’ ἐκείνους τοὺς φτωχοὺς

τρελοὺς ποὺ φαντάζονται ὅτι εἶναι πουλιά, σκάλες ἢ δέντρα –

μαντεύοντας ἀόριστα ὅτι γιὰ νὰ μποῦν στὸ μυστήριο

πρέπει ν’ ἀφήσουν ἔξω τὸν ἑαυτό τους.

(Ἀπαγορεύεται ἡ εἴσοδος)

Δημήτρης Νόλλας - ὄψεις συντηρητισμοῦ

 

-          Πόσο μᾶς ἔχει ἀλλάξει ἡ συμβίωση μὲ τοὺς μετανάστες;

-          Μετὰ τὸ πρῶτο σὸκ καὶ ὁρισμένες βίαιες ἀντιδράσεις, κυρίως ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἀναγνώριζαν τὸν ἄνθρωπο ὡς ξένο,αὐτὴ κυρίως ἦταν ἡ ἀντίληψη: αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἐπειδὴ εἶχαν ἀνάγκη ἀπὸ ἕνα κομμάτι ψωμί, θεωροῦνταν ὅτι ἦταν ὑποδεέστεροι, ὑπάνθρωποι, ὅτι ἦταν μόνο γιὰ δουλειὲς παρακατιανὲς καὶ ἄγριας ἐκμετάλλευσης. Παρ’ ὅλα αὐτά, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἄντεξαν καὶ μὲ τὸν τρόπο τους μᾶς ἔδωσαν νὰ καταλάβουμε πὼς δὲν εἶναι ὅ,τι ἡ πρώτη μας ἀντίδραση ἤθελε νὰ βάλει σ’ αὐτούς. […]

-          Ἡ ἔξαρση τῆς ἐγκληματικότητας πιστεύετε ὅτι μπορεῖ νὰ ξανακάνει πιὸ συντηρητικὴ τὴν ἄποψή μας κυρίως πρὸς τοὺς ξένους;

-          Ὄχι κυρίως πρὸς τοὺς ξένους. Πρὸς ἐμᾶς τοὺς ἴδιους θὰ τὴν κάνει. Ὁ κίνδυνος αὐτὸς εἶναι: νὰ συντηρητικοποιηθοῦμε ἐμεῖς. Θὰ ἀρχίσουμε νὰ ζητᾶμε καὶ νὰ ἔχουμε ἀνάγκη γιὰ μεγαλύτερη προστασία καὶ ἀστυνόμευση. […] 

-          Αὐτὸ σᾶς ἀνησυχεῖ ὡς προοπτικὴ κοινωνίας;

-          Ἀσφαλῶς, ἀλλὰ ἐλπίζω νὰ μὴ φτάσουμε ὡς ἐκεῖ. […] Γιατὶ πιστεύω ὅτι ὑπάρχουν δυνάμεις στὴν ἑλληνικὴ κοινωνίαποὺ σκέφτονται ὑγιῶς καὶ εἶναι σὲ θέση νὰ σταθοῦν ὄρθιοι καὶ νὰ ποῦν «ὄχι». 

-          Νὰ ποῦν «ὄχι» σὲ τί;

-          Σὲ μιὰ κατρακύλα ποὺ μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει σ’ ἕναν ἀκραῖο συντηρητισμό, ὅπου θὰ φτάνει νὰ διψᾶς γιὰ ἕναν ἀρχηγό, νά ’χεις ἀνάγκη κάποιον ποὺ θὰ εἶναι ὁ μεγαλοαστυνόμος ποὺ θὰ βάλει σὲ τάξη τὰ πράγματα. […] 

-          Ποιὰ σχέση ἔχετε μὲ τὴν πίστη;

-          Ἀγωνίζομαι νὰ πιστεύω. Δὲν εἶναι εὔκολο πρᾶγμα αὐτό.

-          Εἶναι κάτι ποὺ ἀνακαλύψατε ὄψιμα στὴ ζωή σας;

-          […] Ἀρκετὰ νωρὶς εἶχε μπεῖ ἡ σχέση μου μὲ τὴν ἐκκλησία καὶ τοὺς ἀνθρώπους της. Αὐτὸ στὴ μετεφηβική μου ἡλικία ἑνώθηκε μὲ τὴν Ἀριστερά, γιατὶ τὸ αἴτημα γιὰ κοινωνικὴ δικαιοσύνη δὲν καθησύχαζε ἀπὸ τὸν λόγο τοῦ Χριστοῦ, δὲν ἀρκοῦσε. Ὁ ἀγώνας μου νὰ πιστέψω ὅμως ἔρχεται ἀπὸ πολὺ παλιά, δὲν εἶναι κάτι ὄψιμο.

-          Τὰ τελευταῖα χρόνια θεωρεῖτε ὅτι οὔτε ἡ Ἀριστερὰ ἐπαρκεῖ γι’ αὐτὸν τὸν παρηγορητικὸ λόγο;

-          Σίγουρα. […] Ὑπάρχει μιὰ πολὺ βαθιὰ ἀντίφαση στὸν πολιτικὸ λόγο καὶ στὴ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ Ἀριστερὰ ἔχει παρατήσει τὸν μέσα ἑαυτὸ κι αὐτὸ εἶναι κεφαλαιῶδες γιὰ τὴν ἡρεμία τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἐκκλησία ἀπαντάει σὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα ὡς πρὸς τὴ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Δὲν ἀπαντάει στὰ μεγάλα, στὰ κοινωνικὰ ὁράματα, κλπ. Γι’ αὐτὸ καὶ μετέφηβος σάλταρα στὴν Ἀριστερά.

-          Καὶ ἀργότερα ξαναπλησιάσατε στὴν ἐκκλησία;

-          Ναί, γιατὶ αὐτὸ ποὺ μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Τὸ σημαντικὸ εἶναι νὰ τσακίσουμε τὸ ἐγώ, ποὺ σημαίνει ὅτι ἀνέχεσαι τοὺς ἀνθρώπους, μπορεῖς νὰ ζητήσεις συγγνώμη.

-          Ὅταν λέτε ὅτι ἀγωνίζεστε νὰ πιστέψετε ἐννοεῖτε ὅτι προσπαθεῖτε νὰ τιθασεύσετε τὸ «ἐγώ»;

-          Ναί, φυσικά. Ἡ ἀναγνώριση τοῦ λάθους, ἡ καταστροφὴ τοῦ ἐγὼ εἶναι τὸ βασικό. Ἐδῶ ἀκόμα καὶ ἡ Ἀριστερὰ ἔχει ἀνακαλύψει τὴν αὐτοκριτική, ποὺ στὴν οὐσία εἶναι ἡ ἀφορμὴ γιὰ νὰ τσακίσει τὸν ἀντίπαλο. Κοιτᾶξτε, ζοῦμε σ’ ἕναν κόσμο ποὺ καλλιεργεῖ ὑπέρμετρα τὸ «ἐγώ». Κερδίζουμε χρήματα, φήμη, δόξα, ὅλα ὅσα δημιουργοῦν ἕνα ὑπερφυσικὸ «ἐγώ». […] 

 

Δημήτρης Νόλλας, Ὁδηγούμαστε σ’ ἕναν ἀκραῖο συντηρητισμό, συνέντευξη στὴν ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 22-3-2009

ὁ ἀναρχικὸς Κεφαλονίτης ποιητὴς Μικέλης Ἄβλιχος

«ὁ ἄνθρωπος ἂν δὲν γονατίσει δὲ μπορεῖ νὰ ζήσει»

σκηνὴ ἀπὸ τὴ Θυσία τοῦ Ἀντρέι Ταρκόφσκι

[…] ἡ ζωὴ χωρὶς Θεὸ εἶναι μαρτύριο∙ Κ’ ἐμεῖς καταριούμαστε ὅ,τι μᾶς φωτίζει, δίχως κἂν νὰ τὸ ξέρουμε. Καὶ γιὰ ποιὸ λόγο; Ὁ ἄνθρωπος ἂν δὲν γονατίσει δὲ μπορεῖ νὰ ζήσει∙ δὲ θὰ τὸ ὑπόφερε, κανεὶς ἄνθρωπος δὲ θά ’τανε ἱκανὸς γι’ αὐτό. Ἂν ἀπορρίψει τὸ Θεό, τότε θὰ γονατίσει μπροστὰ σ’ ἕνα ξύλινο εἴδωλο ἢ σὲ χρυσό, ἢ σὲ φανταστικό. Ὅλοι τους εἶναι εἰδωλολάτρες, κι ὄχι ἄθεοι, ἔτσι πρέπει νὰ τοὺς ὀνομάζουμε. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸ νὰ μὴν ὑπάρχουν ἄθεοι; Ὑπάρχουν κι’ ἄθεοι, ναί, ὑπάρχουν καὶ μερικοὶ ποὺ εἶναι ἀληθινὰ ἄθεοι, μόνο ποὺ τοῦτοι δῶ εἶναι πολὺ φοβερώτεροι ἀπὸ τοὺς ἄλλους, γιατὶ παρουσιάζονται μὲ τ’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ στὰ χείλη τους. […]

Φιοντὸρ Ντοστογιέφσκι, Ὁ ἔφηβος, μτφρ. Ἄρη Δικταίου, ἔκδ. Χρίστου Φ. Γιοβάνη, Ἀθῆναι

Τρότσκι αὐτοκρινόμενος

[…] Ἂν καὶ ποτὲ δὲν θὰ τὸ ὁμολογοῦσε δημόσια, ἦταν ἀρκετὰ χρόνια ποὺ ὁ Λιὲφ Νταβίντοβιτς εἶχε ἀρχίσει νὰ μετανιώνει γιὰ τὶς στιγμὲς πού, ἀπὸ τὸν θῶκο τῆς ἐξουσίας, εἶχε ἐπιτρέψει νὰ κυριαρχήσει μέσα του ἡ γοητεία τῆς δύναμης, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τοὺς ἐπιδιωκόμενους σκοπούς. Ἡ σωτήρια στρατιωτικοποίηση τῶν σιδηροδρομικῶν συνδικάτων, τὴ στιγμὴ ποὺ ἡ τύχη τοῦ ἐμφυλίου πολέμου ἐξαρτιόταν ἀπὸ τὶς ἀτμομηχανὲς ποὺ βρίσκονταν σταματημένες σὲ κάθε γραμμὴ τῆς χώρας, τώρα τοῦ φαινόταν ὑπερβολική, ἀκόμα κι ἂν στὴν ἐπιτυχία ἐκείνου τοῦ μέτρου εἶχε ἐναποτεθεῖ ἡ μοίρα τῆς Ἐπανάστασης. Ἤξερε πιὰ πὼς ποτὲ δὲν θὰ μποροῦσε νὰ συγχωρήσει στὸν ἑαυτό του τὴν ἀπόπειρα νὰ ἐφαρμοστοῦν τὰ ἴδια μέτρα ἐξαναγκασμοῦ καὶ στὴ μεταπολεμικὴ ἀνοικοδόμηση, ὅταν ἔγινε προφανὲς ὅτι ἡ χώρα βρισκόταν στὸ χεῖλος τῆς ἀποσύνθεσης καὶ ὅτι δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ πείσει κανεὶς κάποιους ἀπογοητευμένους ἐργάτες χωρὶς νὰ ἐφαρμόσει σ’ αὐτοὺς τέτοια σκληρὰ μέτρα. Κουβαλοῦσε στὴν πλάτη του τὴν εὐθύνη ὅτι εἶχε ἀντικαταστήσει συνδικαλιστὲς ἡγέτες, ὅτι εἶχε σβήσει τὴ δημοκρατία στὶς ἐργατικὲς ὀργανώσεις καὶ εἶχε συμβάλει στὸ νὰ μετατραποῦν στὶς ἄμορφες ὀντότητες τὶς ὁποῖες τώρα χρησιμοποιοῦσαν κατὰ βούληση οἱ σταλινικοὶ γραφειοκράτες γιὰ νὰ παγιώσουν τὴν ἡγεμονία τους. Κι αὐτός, ὡς κομμάτι τοῦ μηχανισμοῦ ἐξουσίας, εἶχε ἐξίσου συμβάλει στὴ δολοφονία τῆς δημοκρατίας τὴν ὁποία τώρα, ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς Ἀντιπολίτευσης διεκδικοῦσε. […]

Ἤξερε ὅτι, ἂν τὸν Μάρτιο τοῦ 1921 οἱ μπολσεβίκοι εἶχαν ἐπιτρέψει ἐλεύθερες ἐκλογές, πιθανότατα θὰ εἶχαν χάσει τὴν ἐξουσία. Ἡ μαρξιστικὴ θεωρία, ποὺ ὁ Λένιν κι αὐτὸς χρησιμποποιοῦσαν γιὰ νὰ δίνουν κύρος σὲ ὅλες τους τὶς ἀποφάσεις, ποτὲ δὲν εἶχε ἀντιμετωπίσει τὴν περίπτωση ποὺ οἱ κομμουνιστές, ὄντας στὴν ἐξουσία, μπορεῖ νὰ ἔχαναν τὴν στήριξη τῶν ἐργατῶν. Γιὰ πρώτη φορὰ ἀπὸ τὸν θρίαμβο τοῦ Ὀκτώβρη, ἔπρεπε νὰ ἀναρωτηθοῦν (ἀναρωτηθήκαμε ἄραγε καμιὰ φορὰ γι’ αὐτό; θὰ τοῦ ἐξομολογιόταν ἡ Ναταλία Σεντόβα) ἂν ἦταν σωστὸ νὰ ἐγκαθιδρύσουν τὸν σοσιαλισμὸ ἐναντίον ἢ ἐρήμην τῆς βούλησης τῆς πλειοψηφίας. Ἡ δικτατορία τοῦ προλεταριάτου θὰ ἐξάλειφε τὶς ἐκμεταλλεύτριες τάξεις, ὡστόσο θὰ ἔπρεπε ἄραγε νὰ καταστέλλει καὶ τοὺς ἐργάτες;Τὸ δίλημμα εἶχε γίνει δραματικὸ καὶ μανιχαϊστικό: δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ ἐπιτραπεῖ ἡ ἔκφραση τῆς λαϊκῆς βούλησης, γιατὶ θὰ μποροῦσε νὰ ἀναστρέψει τὴν ἴδια τὴ διαδικασία. Ὅμως ἡ κατάπνιξη αὐτῆς τῆς βούλησης στεροῦσε ἀπὸ τὴν κυβέρνηση τῶν μπολσεβίκων τὴν οὐσιαστική της νομιμοποίηση: ὅταν ἔφτασε ἡ στιγμὴ ποὺ οἱ μάζες ἔπαψαν νὰ πιστεύουν, ἐπικράτησε ἡ ἀναγκαιότητα νὰ τὶς κάνουν νὰ πιστέψουν διὰ τῆς βίας. Καὶ ἀφάρμοσαν τὴ βία. Στὴν Κρονστάνδη -ὁ Λιὲφ Νταβίντοβιτς τὸ ἤξερε καλὰ αὐτό- ἡ Ἐπανάσταση εἶχε ἀρχίσει νὰ τρώει τὰ παιδιά της καὶ σὲ αὐτὸν εἶχε λάχει ὁ θλιβερὸς κλῆρος νὰ εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἔδωσε τὴ διαταγὴ νὰ ξεκινήσει τὸ συμπόσιο. […]

Λεονάρδο Παδούρα, Ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀγαποῦσε τὰ σκυλιά, μτφρ. Κώστας Ἀθανασίου, ἐκδ. Καστανιώτη, Ἀθήνα 2009

   

ποιητικὴ προϋπόθεση

Ὅποιος θέλει νὰ γίνει χριστιανός, πρέπει πρῶτα νὰ γίνει ποιητής.

Ἅγιος Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης

Ἀλέκος Φασιανὸς

2.

Κύριε, μόνο μὲ τὴ σιωπὴ σὲ νιώθουμε. Κάθε ὁμιλία σὲ πληγώνει.

Κ’ οἱ λέξεις μας εἶναι τὰ τραύματά σου ἀπ’ ὅπου, μαζὶ μὲ τὸ αἷμα

σου,

στάζει καὶ λίγη ἀπεραντοσύνη.

8.

Κύριε, ζοῦμε κ’ οἱ δυό μας μὲς στὸ σκοτάδι, δὲ βλέπει ὁ ἕνας τὸν

ἄλλον - ὅμως ἅπλωσε τὸ χέρι σου, θὰ τὸ βρῶ, ἄσε με νὰ σοῦ μιλήσω,

θὰ μ’ ἀκούσεις,

μόνο δῶσε στὰ λόγια μου κάτι ἀπ’ αὐτὸ τὸ μέγα ἀνείπωτο ποὺ σὲ

κάνει νὰ σωπαίνεις.

10.

Κύριε, ἡ ἁμαρτία μου στάθηκε ὅτι θέλησα νὰ ἐξιχνιάσω τὸ αἴνιγμά

σου, νὰ εἰσδύσω στὸ μυστήριό σου

κι ἔτσι παραπλανήθηκα ὁ τρελὸς - ἀφοῦ ἐγὼ εἶμαι τὸ μεγάλο

μυστικό σου.

Τάσου Λειβαδίτη, Συνομιλίες

γιὰ τὸ χαβιάρι...

Marc Chagall

«Ὁ πόλεμος στὴν Εὐρώπη τελείωσε. Ἐμεῖς ποὺ πᾶμε, διάολε;»

Ὁ Τριανταφύλλου πῆρε μιὰ βαθιὰ ρουφηξιὰ καὶ βάλθηκε κι ἐκεῖνος νὰ χαζεύει πέρα στὰ γαλλικὰ ἀτμόπλοια.

«Θὰ σοῦ μιλήσω, Σαλονικιέ, ἔξω ἀπ’ τὰ δόντια», τοῦ εἶπε κάποια στιγμὴ ρουφώντας ἀκόμα πιὸ νευρικὰ τὸ τσιγάρο, «γιατὶ νομίζω ὅτι ἔχεις τιμὴ καὶ κρατᾶς τὸ στόμα σου κλειστό. Πᾶμε ἐκεῖ ποὺ δείχνει ἡ γαλλικὴ πολιτικὴ γιατὶ ἐπείγεται νὰ προστατεύσει τὰ συμφέροντα τῶν Γάλλων κεφαλαιούχων στὴ Ρωσία. Εἶναι τόσο ἁπλὸ καὶ ἀπαίσιο μαζί. Ἐκεῖ στὴν Οὐκρανία ποὺ θὰ περπατᾶς, ἴσως σὲ κομματιάσει καμιὰ ὀβίδα μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ μὴν ὑπάρξει ἀταξία στὴ μεγάλη εἰσαγωγὴ σὲ χαβιάρι καὶ γούνες ποὺ κάνει τὸ Παρίσι. Μπορεῖ, συνάδελφε, νὰ χυθοῦν τὰ δικά σου μυαλὰ στὸ χῶμα γιὰ νὰ μὴ μείνει ἀσυνόδευτη ἀπὸ χαβιάρι μιὰ ἀκριβὴ σαμπάνια, γιὰ νὰ μὴν τὴν πιεῖ κάποιος μπουρζουᾶς ξεροσφύρι, κατάλαβες;» […]

«Νὰ ξέρεις, ὁ Θεὸς εἶναι μὲ τὸ δίκιο, δὲν εἶναι πόλεμος τῆς πατρίδας αὐτός!»

Ἰσίδωρος Ζουργός, Λίγες καὶ μία νύχτες, ἐκδ. Πατάκη 2017

«τὸ πιὸ βρόμικο πρᾶμα»

Γιῶργος Λάππας, Ἕνας ἐξουσιαστὴς

«[…] Ἕνα καλοσαπουνισμένο, εὐγενικὸ ἐγώ,

εἶν' ἐκεῖνο ποὺ θά 'λεγα-: τὸ πιὸ βρόμικο πρᾶμα.»

Ν. Καροῦζος, Ὁ ἄνεμος κάνει τὰ δέντρα κάπως ἁρπαχτικὰ

ἀπουσία

Ἀντρέι Ταρκόφσκι, Στάλκερ

Διότι ὁ βαθύνους Θεὸς

ἀπεχθάνεται

τὸ παράκαιρο φανέρωμα.

Φ. Χαίλντερλιν, ἀπὸ τὸν κύκλο τῶν «Τιτάνων»

Αἰῶνες τώρα χτυπάω τὸν τοῖχο, μὰ κανεὶς δὲν

ἀπαντάει. Ὅμως ἐγὼ ξέρω πὼς πίσω ἀπὸ τὸν τοῖχο

εἶναι ὁ Θεός. Γιατὶ μόνον Ἐκεῖνος δὲν ἀπαντάει.

Τ. Λειβαδίτης, Ἀπ’ τὸ ἡμερολόγιο ἑνὸς ὑπηρέτη

Ἀπουσία: ἡ θήκη τῆς παρουσίας.

Ν. Καροῦζος, Μυθολόγημα

Δὲν τὸ ἔκανε ἐκ προμελέτης

ἡ ρηχότητα ποὺ εἴμαστε

οὔτε μᾶς ἔδωσαν γραπτὴ

τὴν παρουσία τους τὰ βάθη.

Κ. Δημουλᾶ, Τὰ πάτρια ὅρια