Εννα τα έβρετε ομπρός σας

Εν αντρέπεστε τα μούτρα σας ρε ποθκιάντροποι ξιμαρισμένοι, εκάμετε την Κύπρον κόλασην για τους πρόσφυγες... Πέρσι εβυθίστην πλοίον τζιαι εσύναξεν τον κόσμον με το εσιέκκιπιν έναν Κυπριακόν κρουαζιερόπλοιον που έρεσσεν που τζιαμαί - που έκαμνεν τζιαι παράπονα η εταιρία διότι έχασεν τους πελάτες που το Ισραήλ επειδή ήταν αναγκασμένοι να σώσουν τες ζωές των πλασμάτων λόγω του διεθνούς ναυτικού δικαίου. Τζιαι ήρτασιν τα πλάσματα στην Λεμεσόν τζιαι αρνούνταν να κατεβούν διότι έμαθεν το ούλλη η Συρία ότι έννεν τόπος η Κύπρος να πηαίννουν ακόμα τζιαι μες την απελπισίαν τους να φύουν που το ISIS διότι η κυβέρνηση τζιαι το κράτος (βλέπε Υπηρεσία Μετανάστευσης) κάμνουν τους τον βίον αβίωτον. Τζιαι τελικά εκατεβήκασιν τα πλάσματα τζιαι επιάσαν τζιαι εβάλαν τα στο Στρατόπεδον του Πουρνάρα στην Κοτσιινοτριμθκιάν (οποία ειρωνεία! Ήταν το στρατόπεδον συγκέντρωσην που εβάλλαν οι Εγγλέζοι τους ΕΟΚΑτζίηες). Τζιαι έπιασεν ο Αναστασιάδης τζιαι έβαλεν επικεφαλής του σύγχρονου στρατοπέδου συγκέντρωσης τον φασίσταν που έβαλλεν τον άγγοναν του να λEnna ta ;ebreeαλεί ότι εννα σκοτώσει Τούρκους τζιαι κουμμουνιστές, με το ψωροπούλλιν της Χούντας που πίσω. Τζιαι σήμερα έσιει σιιλλιάες κόσμου που μάσιεται να φύει που την Συρίαν τζιαι καταλήγει στ’ ανάθθεμαν της Ουγγαρίας να τρώει δακρυγόνα που άλλους όμοιους σας φασίστες, τζιαι ποφεύκουν την Κύπρον όπως ο θκιάολος το λιβάνιν. Τζιαι κρυφοσιαίρεστε τωρά που έσιετε την κκελλέν σας ήσυχην τζιαι εν εγεμώσαμεν μουλλάες τζιαι αράπηες. Τζιαι εν αντρέπεστε να μιλάτε για τους πρόσφυγες της Κύπρου του ’74. Αλλά αθθυμούμαστιν τζιαι ξέρουμεν ότι τζιαι στους δικούς σας τους πρόσφυγες πάλαι ποθκιάντροπα εσυμπεριφερτήκετε τότε. Γιατί η έννοια σας εν άλλη. Ίντα μπου έσιετε μες την ψυσιήν σας ολάν!;!;

Αλλά να ξέρετε ότι εν ήταν πάντα ούλλοι έτσι γάδαροι σαν εσάς οι Κυπραίοι. Μετά τον πόλεμον το ’45 οι Εγγλέζοι εφέρναν Εβραίους στην Κύπρον. Εφκάλλαν τους που τα στρατόπεδα συγκέντρωσης τζιαι τους φούρνους του Χίτλερ τζιαι εβάλλαν τους σε άλλα στρατόπεδα συγκέντρωσης στον Καράολον στο Βαρώσιν. Κάποιοι φασίστες ελαλούσαν τότε ότι υπάρχει σχέδιον εβραιοποίησης της Κύπρου. Άλλοι όμως εφκάλλαν που το υστέρημαν τους τζιαι επέρναν έναν βούκκον φαΐν να φαν τα πλάσματα που επεράσαν τα κάστια ποτζιεί που ήταν. Είχαν την αθρωπιάν να δείξουν αλληλεγγύην τζιαι να παν πίσω που τα συρματομπλέγματα με ρίσκον να τους συλλάβουν οι Εγγλέζοι.

Αλλά τζιαι τότε οι εφημερίδες τζιαι τα μίντια τον ίδιον ρόλον επαίζαν. Εν αντρέπουνταν να αποκαλούν τους πρόσφυγες "κρατούμενους" τζιαι να μάχουνται να τρομοκρατήσουν τον κόσμον ότι ήρταν οι αμπάλατοι ταραξίες να μας χαλάσουν την ησυχίαν μας. Αλλά που να σκεφτούν πόθθεν ήρτασιν τα πλάσματα τζιαι ίντα μπου επεράσαν... 

Μακάρι να ήμουν Κύπρον να πάω στη συγκέντρωσην έξω που το προεδρικόν στες 12 του Σεπτέβρη η ώρα 7 να φωνάξω “Refugees Welcome” τζιαι να τους πω ίντα μπου νομίζω για τη συναπαρτζιάν τους που ανήκει στην Δύσην, που θέλει Ε.Ε. τζιαι ΝΑΤΟ τζιαι τους πολέμους τους (αθθυμάστε το '11 που επισκάλαν η Ε.Ε. για την αντιπολίτευσην του Άσσαντ τζιαι η Γαλλία έπεμπεν όπλα;). Γιατί η Συρία εν δίπλα, γιορτή σου παραμονή δική μου, τζιαι τούτα ούλλα που κάμνετε εννα τα έβρετε ομπρός σας. 

Στο πουργκατόριο της (κυπριακής) ιστορίας.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Λεύγα.

Σ’ αυτή τη χώρα είμαστε όλοι μελαγχολικοί διότι υποφέρουμε από μεγάλες απώλειες τις οποίες δεν μπορούμε να θρηνήσουμε.

Νιαζί Κιζίλγιουρεκ[1]

Περιγράφοντας τη γνωριμία του με το Μακάριο, ο Γλαύκος Κληρίδης αναπολεί τα καλοκαίρια της παιδικής του ηλικίας στην Κύπρο του Μεσοπολέμου, τα οποία περνούσε οικογενειακά φιλοξενούμενος στο μοναστήρι του Κύκκου. Το μοναστήρι, ως μεγάλος οικονομικός οργανισμός, είχε για νομικό του σύμβουλο τον Γιάννη Κληρίδη, έναν από τους πιο πετυχημένους Κύπριους δικηγόρους και πατέρα του Γλαύκου. Το καθημερινό πρόγευμα στους εκλεκτούς φιλοξενούμενους από τη Λευκωσία σέρβιρε κάποιος έφηβος δόκιμος μοναχός από ένα χωριό της ορεινής Πάφου. Περίπου τρεις δεκαετίες μετά, οι όροι είχαν αντιστραφεί: όταν στις εκλογές του 1959 ο Γιάννης Κληρίδης ήταν υποψήφιος, ο υιός Γλαύκος ως φέρελπις νέος πολιτικός παραχωρούσε τις πολιτικές του υπηρεσίες στο πρόσωπο που του σέρβιρε κάποτε πρόγευμα: τον, αρχιεπίσκοπο πια, Μακάριο.

Το αξιοσημείωτο εδώ είναι ότι ο πολιτικά φιλελεύθερος και κοσμοπολίτης Γλαύκος Κληρίδης ήταν μέρος της ντόπιας μορφωμένης αστικής ελίτ που είχε σπουδάσει στην Αγγλία τις δεκαετίες του ’40 και ’50 και έφερε μια ταυτότητα πεφωτισμένου φορέα εκσυγχρονισμού. Εντούτοις, αυτή η γενιά προσαρμόστηκε και εντάχθηκε στο πλαίσιο που διαμόρφωσε ο Μακάριος, κάνοντας έτσι μια ταξική και πολιτική υπέρβαση. Παραμερίζοντας τις όποιες διαφωνίες και αποκλίνουσες εκτιμήσεις, αποζητούσε και αναγνώριζε το κύρος και τη νομιμοποίηση της Εκκλησίας. Εξηγώντας στον πατέρα του γιατί υποστηρίζει το Μακάριο, ο Γλαύκος Κληρίδης είπε: «έρχεται ένας χείμαρρος και εσείς βάζετε μερικά “straws” (άχυρα) να του αντικόψετε την πορεία, δεν τα καταφέρνετε, ενώ αν μπείτε μέσα μπορείτε να επηρεάσετε και οι εξελίξεις να είναι άλλες».[2]

Αναλύοντας τη θεωρία του ατελούς εκσυγρονισμού στην Ινδία, την ιδέα δηλαδή ότι η χώρα δεν έχει φτάσει στο επίπεδο οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής εξέλιξης του νεωτερικού δυτικού κόσμου, ο Dipesh Chakrabarty διατυπώνει εύγλωττα και παραστατικά τη λογική κατάληξη αυτής της συλλογιστικής: απέναντι στο αίτημα των χειραφετητικών διεκδικήσεων της νεωτερικότητας κάποιος λέει «Όχι ακόμα!», [3]  ενδεχομένως κουνώντας και το δάχτυλο. Έτσι, αφού δεν έχουμε/-ετε πλήρως εκσυγχρονιστεί κατ’ εικόνα της ανεπτυγμένης Ευρώπης/Δύσης, η διεκδίκηση των όποιων δημοκρατικών αιτημάτων αναστέλλεται. Στο πλαίσιο αυτό, τα δικαιώματα είναι αποτέλεσμα πολιτισμικής εξέλιξης, η οποία δεν έπεται, αλλά προηγείται ως υποχρέωση. Με τη σειρά της, η εκπλήρωση αυτής της υποχρέωσης μετουσιώνει το δικαίωμα σε προνόμιο.

Συνέπεια αυτής της γραμμικής και τελεολογικής λογικής είναι αυτό που ο Chakrabarty γλαφυρά περιγράφει ως το «δωμάτιο αναμονής της Ιστορίας», ένα ενδιάμεσο στάδιο στην πορεία προς τον εκσυγχρονισμό και τη νεωτερικότητα. Το πώς διατυπώνεται ως σημείο αναφοράς, αλλά και προϋπόθεση, η ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού, βεβαίως, διαφέρει: η φιλελεύθερη εκδοχή κήρυττε και κηρύττει ένα ευρωπαϊκού-δυτικού τύπου κράτος, όπου ο εκσυγχρονισμός είναι το απόλυτο και τελικό στάδιο της ιστορικής εξέλιξης – το χεγκελιανό τέλος (με αριστοτελικούς όρους) της ιστορίας του Φουκαγιάμα. Κατά την αυστηρά εθνική ή μάλλον εθνοσωτήριο νεωτερικότητα, ο γύψος είναι μετωνυμία του δωματίου αναμονής και περιλαμβάνει την απροκάλυπτη αναστολή των αστικών δικαιωμάτων. Εναλλακτικά, η ανάγνωση του εκσυγχρονισμού με μαρξιστικές επιρροές μπορεί να τον βλέπει ως το ενδιάμεσο μεν, απαραίτητο δε, στάδιο της ολοκλήρωσης της αστικοποίησης του κράτους (βλ. θεωρία των σταδίων) πριν τη μετάβαση στις επόμενες φάσεις του ιστορικού υλισμού αναμένοντας την «επαναστατική στιγμή». Σε αυτές τις διαφορετικές εκδοχές της, η θεωρία του εκσυγχρονισμού (modernisation theory) ως χιλιαστική υπόσχεση γεννά συνειρμούς πουργκατορίου: υπάρχει ανάγκη κάθαρσης από τις αμαρτίες πριν την τελική λύτρωση.[4]  Αν στο ενδιάμεσο αυτό στάδιο η πύρινη κάθαρση είναι απαραίτητη, η υπεσχημένη ανταμοιβή είναι ο παράδεισος. Πέρα όμως από τη χριστιανοκεντρική αυτή εννοιολόγηση, και ανεξαρτήτως πολιτικού, ιδεολογικού ή ιστορικού πλαισίου, η ενδιάμεση κατάσταση –το πουργκατόριο– συνιστά μια συνθήκη υπό διαμόρφωση, εύπλαστη και μη απόλυτη. Αυτό μπορεί να ισχύει ανεξάρτητα από τον βαθμό ιδεολογικής καθαρότητας της όποιας εκφραζόμενης πολιτικής θέσης, αφού η προσήλωση στη μετάβαση στο επόμενο ιστορικό στάδιο δίνει την απαραίτητη ενέργεια και νομιμοποίηση για να επιδειχθεί μια επιλεκτική ευελιξία στο όνομα της επίτευξης αυτού του στόχου.

Η σχέση Μακαρίου-Κληρίδη που αναφέρθηκε πιο πάνω είναι εμβληματική της πολιτικής προσαρμοστικότητας που απαιτείται σε μια τέτοια ενδιάμεση κατάσταση. Ειδικά στην περίπτωση της Κύπρου, το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο, σε βαθμό που κάποιος διερωτάται κατά πόσον η έννοια του δόγματος λειτουργεί με ουσιαστικούς πολιτικούς τρόπους. Ενδεικτικό αυτής της κατάστασης είναι το γεγονός ότι στο πλαίσιο των πρόσφατων συζητήσεων περί πιθανής λύσης του Κυπριακού, ο κατεξοχήν χώρος της δογματικής πίστης, η Εκκλησία, η οποία στη μεταμακαριακή της περίοδο ακολουθούσε την πιο σκληρή, εθνικά, στάση, είναι αυτή τη στιγμή θετικά διακείμενη προς την προοπτική της επανένωσης – ή σε κάθε περίπτωση δεν έριξε στην πυρά την όποια συζήτηση ευθύς εξαρχής. Υπάρχει μια διαμορφούμενη συναίνεση που αποπολιτικοποιεί τις ιδεολογικές διαφορές στο όνομα της εξόδου από την οικονομική κρίση, της αξιοποίησης του φυσικού αερίου, και την επαναφορά σε μια πρότερη κανονικότητα που διαταράχθηκε απότομα, δημιουργώντας μια ευσεβοποθική ανάγνωση του παρελθόντος.

Το πρόβλημα που εντοπίζω εδώ δεν αφορά την απουσία του δόγματος καθ’ εαυτό, αλλά την πολιτική διάσταση που συνεπάγεται: η αντίθετη όψη του νομίσματος της ευελιξίας και της προσαρμοστικότητας είναι ένας κενός πολιτικού περιεχομένου πραγματισμός που έχει αναχθεί σε ταυτότητα. Η αποκλειστική έμφαση στους προσωρινούς στόχους, με απονευρωμένες δυνατότητες μακροπρόθεσμου οραματισμού, δημιουργεί τις συνθήκες για μια εφήμερη ντε φάκτο ιδεολογία κυνικής αμεσότητας του παρόντος βασισμένη σε χρησιμοθηρικές και βραχυπρόθεσμες τακτικές ή ωφελιμιστικές συμμαχίες με ημερομηνία λήξης. Το πρόβλημα δεν είναι ηθικό: η πρακτική αυτή έχει μια εν γένει αποπολιτικοποιημένη ποιότητα η οποία, όπως και καθετί απολιτικό, εμπεδώνει, αναπαράγει, νομιμοποιεί και εντέλει οικειοποιείται τις υπάρχουσες σχέσεις εξουσίας και επικυριαρχίας. Έτσι, η διαπιστωμένη απουσία ουσιαστικής ιδεολογίας έχει σαφές πολιτικό αποτέλεσμα: τη διαχείριση των υφιστάμενων ισορροπιών που αναστέλλει οποιαδήποτε αλλαγή, άσχετα από τις όποιες διακηρύξεις.

Το πλέγμα αυτό γεννά και το φαινόμενο που επισημαίνει ο Νιαζί Κιζίλγιουρεκ πιο πάνω, ότι δηλαδή στην Κύπρο όλες οι νεωτερικές ιδεολογίες έχουν μείνει ιστορικά ανεκπλήρωτες. Η ήττα των ιδεολογιών συνεπάγεται και κάποιο συμβιβασμό. Τόσο σε ό,τι αφορά τους Ελληνοκύπριους όσο και τους Τουρκοκύπριους, από την ένωση μέχρι τη διχοτόμηση, και από το δικοινοτικό εργατικό κίνημα μέχρι τον φιλελεύθερο εκσυγχρονισμό, οι μεγάλοι στόχοι του 20ού αιώνα προσαρμόστηκαν στις προσληφθείσες ανάγκες που μετουσιώνουν το ευκταίο σε εφικτό – πάντα στο όνομα του ευκταίου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρώτος που διατύπωσε αυτό το σχήμα ήταν ο Μακάριος, όταν το 1968 έκανε τη διαφοροποίηση μεταξύ του ευκταίου (ένωση) και του εφικτού (Κυπριακή Δημοκρατία ως, ουσιαστικά, Ελληνοκυπριακό κράτος). Έτσι, η ομοσπονδία αναγορεύεται σε οδυνηρό συμβιβασμό· τα συνδικάτα επιδεικνύουν υπεύθυνη στάση για διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης· η λύση του κυπριακού εμφανίζεται ως η μόνη διέξοδος από την οικονομική κρίση ή/και διασφαλίζει την επιβίωση του κυπριακού ελληνισμού. Ο καταναγκασμός του παρόντος εκλογικεύει την πολιτική ελαστικότητα στο όνομα του ιστορικού πεπρωμένου, ενσωματώνοντας την εθνική και οικονομική ηγεμονική συνθήκη του πουργκατορίου.

Οι ντε φάκτο ιδεολογίες που προέκυψαν συνειδητά ή ασυνείδητα στην Κύπρο μετά το 1974 μέσα από το πάντρεμα του μεταπολεμικού πρακτικισμού της εθνικής ενότητας (ως αντίδοτο στο τραύμα του πολέμου) και του απόηχου των συνθημάτων του παρελθόντος περί προαιώνιων εχθρών, έφτασαν σήμερα στα όρια των αντιφάσεών τους. Μπορεί να δημιούργησαν αμιγώς εθνικά ομογενοποιημένα κράτη στο όνομα της αντίστοιχης αντίληψης δημοκρατίας ή δικαιοσύνης, όμως η βιωσιμότητά τους δεν είναι καθόλου δεδομένη. Έμειναν οράματα για ένα μέλλον που αντικατοπτρίζει την επανόρθωση ενός ανεκπλήρωτου παρελθόντος χαμένων ευκαιριών και ιστορικών παρεκκλίσεων. Εγκλωβισμένη στο δωμάτιο αναμονής για το επόμενο στάδιο του ιστορικού γίγνεσθαι ανάλογα με την τελεολογία της επιλογής μας, η νεότερη ιστορία της Κύπρου είναι μια συνεχής ενδιάμεση κατάσταση· ένα πουργκατόριο μετάβασης με θριαμβευτή το παρόν. Και τι πιο μεταβατικό από μια κατάσταση εξαίρεσης; Το πρόβλημα είναι πως το προσληφθέν ως μεταβατικό είναι, στην ουσία, μόνιμο.

Τα κυρίαρχα αφηγήματα για τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία της Κύπρου συγκλίνουν σε δύο σημεία, τα οποία και βλέπουν ως διαρκείς δυναμικές που διαποτίζουν τα «μεγάλα» γεγονότα και ιστορικές διαδικασίες: από τη μία, στην ανάγνωση της ιστορίας με αμοιβαίως αποκλειόμενους όρους νίκης ή ήττας, και από την άλλη, στον εντοπισμό μιας διαρκούς πάλης ανάμεσα σε διαλλακτικούς και αδιάλλακτους σε ό,τι αφορά την πολιτική έκφραση των διαφόρων αιτημάτων και το βαθμό διεκδικητικότητας που επιδεικνύεται.

Στο πλαίσιο αυτό, μια σειρά από γεγονότα θεωρούνται τομή στις νοηματοδοτήσεις του ιστορικού παρελθόντος: το «αρχιεπισκοπικό ζήτημα» στην αυγή του 20ού αιώνα, που καθόρισε τους όρους με τους οποίους εθνικοποιήθηκε η Εκκλησία· η εξέγερση του 1931 ως η πρώτη, απέναντι στους Άγγλους, βίαιη έκφανση της πολιτικής της ένωσης· η ανάληψη των ηνίων του ενωτικού κινήματος από το ΑΚΕΛ κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ο αντιαποικιακός δεξιός λόγος είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος· η περίοδος 1946-48 και η επιστροφή της λαϊκής δεξιάς με ένα πιο ριζοσπαστικό ενωτικό λόγο· το 1955-59 και οι διαπραγματεύσεις Ζυρίχης-Λονδίνου. Σε όλα αυτά τα σημεία το καθοριστικό ερμηνευτικό σχήμα είναι το δίπολο διαλλακτικοί/αδιάλλακτοι, κάτι που αναπαράγεται επίσης και στη μετααποικιακή περίοδο σε όλες τις συζητήσεις σε σχέση με τις προτάσεις επίλυσης του κυπριακού μέχρι σήμερα.

Το πρίσμα της αντινομίας διαλλακτικοί/αδιάλλακτοι παραβλέπει ότι, σε διαφορετικές συγκυρίες, η μία πολιτική στάση δεν αποκλείει την άλλη. Για παράδειγμα, ο μητροπολίτης Κιτίου Νικόδημος Μυλωνάς, που αναδείχθηκε σε ηγέτη των εξεγερθέντων το 1931, λίγες μέρες πριν τις ταραχές ήταν υπέρμαχος της συνεννόησης με το αποικιακό καθεστώς ως εκπρόσωπος της ρεαλιστικής/πραγματιστικής πολιτικής. Με ανάλογους τρόπους, ο Πλουτής Σέρβας, απόφοιτος της σχολής της Κομμουνιστικής Διεθνούς στη Μόσχα το 1935 και Γ.Γ. του ΑΚΕΛ, ήταν μεν από τους πρωτεργάτες της υιοθέτησης του αδιαπραγμάτευτου στόχου της ένωσης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά έκανε στροφή σε μια πιο συμβιβαστική πολιτική το 1948 με τον ενδιάμεσο στόχο της αυτοκυβέρνησης, η οποία θα οδηγούσε στην αυτοδιάθεση και μετά στην ένωση. Η πολιτική αυτή κρίθηκε αποτυχημένη, και οδήγησε το ΑΚΕΛ στην αποκήρυξη της γραμμής Σέρβα επιστρέφοντας σε μια λογική «καθαρής» ένωσης αλλά με μια ψυχολογία ήττας, ακολουθώντας πλέον τη δεξιά. Και όλα αυτά σε μια περίοδο όπου το δικοινοτικό εργατικό κίνημα ήταν στο απόγειό του (με 250.000 χαμένες εργατοώρες απεργιών το 1948), ενώ Κύπριοι Χίτες συγκρούονταν με απεργούς και προστάτευαν απεργοσπάστες, τους οποίους οργάνωνε η Εκκλησία με την υποστήριξη της αποικιακής κυβέρνησης, η οποία με τη σειρά της μιλούσε για το ιερό δικαίωμα στην εργασία. Τέλος, ο αντικατοπτρισμός του ελληνικού Εμφυλίου στην Κύπρο συντέλεσε στην αναπαραγωγή αισθημάτων νίκης και ήττας στις δύο πλευρές.

Το ΑΚΕΛ, παρά τη στροφή του το 1948, παρέμεινε προσανατολισμένο προς μια διαπραγμάτευση των πολιτικών στόχων μέσα από τη συνεργασία με εκείνο το κομμάτι της αστικής τάξης που γινόταν αντιληπτό ως λιγότερο αντιδραστικό ή ακόμα και προοδευτικό, προσπαθώντας να αποφύγει την πολιτική απομόνωση. Αυτή η ανομολόγητη λογική των λαϊκών/δημοκρατικών μετώπων που απηχεί τις μετά το 1935 επεξεργασίες της Κομιντέρν είναι διαχρονική: από το «μίνιμουμ πρόγραμμα» με τον Σπύρο Κυπριανού το 1983 μέχρι την εκλογή Τάσσου Παπαδόπουλου το 2002. Παρά τις προφανείς διαφορές ανάμεσα στις πιο πάνω περιπτώσεις, διακρίνουμε συνεχείς αυξομειώσεις και διακυμάνσεις στον βαθμό ιδεολογικής καθαρότητας επιλεκτικά και στοχευμένα, έστω και σε διαφορετικά πολιτικά επίπεδα ή ακόμα και χώρους.

Ο μεγάλος βαθμός κορπορατισμού και η κουλτούρα συναίνεσης που υπάρχει στην κυπριακή κοινωνία εξηγεί και τα φαινόμενα αυτά. Άλλωστε, σε ολόκληρη την κυπριακή ιστορία δεν υπάρχει κανένα παράδειγμα επανάστασης: μόνο εξεγέρσεις οι οποίες, στην καλύτερη περίπτωση, εκσυγχρονίζουν παρά ανατρέπουν τις υπάρχουσες σχέσεις εξουσίας, απορροφώντας τις εντάσεις των αντιφάσεων που τις προκάλεσαν. Μια μακροσκοπική προσέγγιση που εξετάζει το φαινόμενο των κοινωνικο-οικονομικών εντάσεων και την αναπαραγωγή των πολιτικών δομών από την οθωμανική μέχρι τη σύγχρονη περίοδο καταδεικνύει την περιορισμένη κλίμακα των ιστορικών ανατροπών: οι μεταβολές είναι σταδιακές και γεννιούνται μέσα από την προσαρμοστικότητα και την ελάχιστη διεύρυνση της συμμετοχικότητας εντός των εξουσιαστικών δομών για σκοπούς νομιμοποίησης, διατηρώντας όμως τα υπάρχοντα προνόμια.

Είναι προφανές ότι οι παρατηρήσεις αυτές δεν αποτελούν κυπριακή αποκλειστικότητα. Όμως η κλίμακα επιτρέπει την επισταμένη παρακολούθηση και νοηματοδότηση ιστορικών διαδικασιών οι οποίες ξεπερνούν τα όρια των ακτών του νησιού. Η εστίαση λοιπόν της ανάλυσης αυτή στο κυπριακό πλαίσιο δεν είναι παρά μια αφορμή. Ταυτόχρονα, τα όποια συγκρίσιμα χαρακτηριστικά με περιπτώσεις εκτός της Κύπρου (Ελλάδα, Τουρκία, Βαλκάνια, Μέση Ανατολή, Ευρώπη, Ευρασία κ.λπ.) οι οποίες εντάσσονται σε μερικώς επικαλυπτόμενα χωρικά ή νοηματοδοτικά πλαίσια έχουν χρησιμότητα αφού εντοπιστούν οι διαφορές στην αυξομειούμενη ένταση με την οποία εμφανίζονται.

Για να επιστρέψουμε στα σύγχρονα πολιτικά διλήμματα, το ίδιο το Κυπριακό πρόβλημα αποτελεί το μεγάλο πουργκατόριο στο οποίο συντελείται η συναινετική επιβράδυνση του ιστορικού χρόνου. Στο δωμάτιο αναμονής της ιστορίας, η επιβράδυνση του χρόνου επέρχεται μέσα από την αποπολιτικοποίηση η οποία είτε αναβάλλει ουσιαστικές λύσεις υπό τον φόβο της ανατροπής των (βολικών ή άβολων) βεβαιοτήτων του παρόντος είτε, στην καλύτερη περίπτωση, προσπαθεί εναγωνίως να ελαχιστοποιήσει τις διαταραχές που εμπεριέχει μια αναπόφευκτη μεταβολή. Το ερώτημα είναι ο οραματισμός ενός μέλλοντος το οποίο χτίζεται με κριτήρια διατήρησης ή αλλαγής των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών συντεταγμένων.

Ο Κωστής Καρπόζηλος μας υπενθυμίζει τη ρήση του Μαρξ ότι «η ιστορία δεν κάνει τίποτα», τονίζοντας παράλληλα ότι «δεν πρόκειται για ζήτημα επαναστατικότητας ή ρεφορμισμού. Πρόκειται για το αδιέξοδο της ριζοσπαστικής σκέψης, η οποία αδυνατεί να φανταστεί το μέλλον με όρους ριζικά διαφορετικούς από αυτούς εντός των οποίων διαμορφώθηκε». [5]  Οι ιστορικοί κύκλοι του 1948 (μεγάλες δικοινοτικές απεργίες, αντανάκλαση εμφυλιοπολεμικού κλίματος, συζητήσεις για αποικιακό σύνταγμα) και του 1989 (κατάρρευση ανατολικού μπλοκ, κρίση/διάσπαση ΑΚΕΛ, ανάδειξη και εκλογή Βασιλείου ο οποίος ξεκινά τον πρώιμο νεοφιλελεύθερο μετασχηματισμό) έχουν καταγραφεί στις συνειδήσεις των διαφόρων χώρων του πολιτικού φάσματος με όρους νίκης ή ήττας, και εσωτερικοποιήθηκαν ως επιβεβαίωση ή συμβιβασμός αντίστοιχα. Ανεξάρτητα όμως από ποια πλευρά της γραμμής που διακρίνει τη νίκη από την ήττα στέκεται κάποιος, το αποτέλεσμα της θεώρησης μέσα από το πρίσμα αυτού του δίπολου είναι η αναπαραγωγή των κυρίαρχων μορφών οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής εξουσίας, έστω και σε διαφορετικές κλίμακες. Το κλείσιμο αυτών των κύκλων προϋποθέτει πρώτα τον οραματισμό και κατόπιν το χτίσιμο ενός μέλλοντος που τοποθετείται έξω από αυτούς. Στην αντίθετη περίπτωση, μένουμε κλεισμένοι στο πουργκατόριο της ιστορίας, όπου η μια αναμονή φέρνει την άλλη, με συνεχείς αναβολές και μετατοπίσεις.

---

[1] “Aslında Hepimiz Melankoliğiz!” Εφημερίδα Yeni Düzen, 16 Αυγούστου 2010. 

[2] Niyazi Kızılyürek, Γλαύκος Κληρίδης: Η Πορεία μιας χώρας. (Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2006), σ. 42-43.

[3] Dipesh Chakrabarty, Provincializing Europe: Postcolonial Thought and Historical Difference (Πρίνστον και Οξφόρδη: Princeton University Press, 2008).

[4] Amit Chaudhuri, Clearing a Space: Reflections on India, Literature and Culture (Οξφόρδη: Peter Lang, 2008), σ. 63.

[5] Κωστής Καρπόζηλος, «Παγιδευμένοι στην ιστορία» Λεύγα 13 (Χειμώνας 2014), σσ. 34-38.

Ο μεγάλος στρατολόγος τζιαι η καταστολή της ανταρσίας

Περί Εθνικής Φρουράς. 

Εφημερίδα Χαραυγή, 3 Απριλίου 1964, σελ. 3.

Kυπριακό και λύση: από τη μετααποικιακή εθνοκεντρική νεωτερικότητα στη δυνατότητα υπέρβασης του εθνοκοινοτισμού

Το κείμενον εδημοσιεύτηκεν στο περιοδικό Χρόνος.

Η επιθυμία για μια επανενωμένη Κύπρο δεν ερμηνεύεται αυτονόητα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι είδους μέλλον οραματιζόμαστε και τι θέλουμε από αυτό.

Η σημαία της μεταβατικής διοίκησης κατά την περίοδο μετά το
τέλος της αποικιοκρατίας και της ανακήρυξης της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι μια ιστορία διεκδίκησης επικυριαρχίας και προσπάθειας για επιβολή ισχύος όχι μόνο από την ελληνοκυπριακή στην τουρκοκυπριακή κοινότητα και αντίστροφα,[1] αλλά και εντός της καθεμιάς. Είναι μια ιστορία γραμμένη με το αίμα Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων, αντρών, γυναικών και παιδιών, όπου παράλληλα με την ένοπλη βία της εθνοκοινοτικής σύγκρουσης στο νησί υπάρχουν και άλλες ανομολόγητες μορφές βίας (σωματικής ή μη), που νομιμοποιούνται και γίνονται αθέατες από το κυρίαρχο αφήγημα του Κυπριακού. Όπου το τελευταίο έχει αναχθεί στην απόλυτη μορφή επικυριαρχίας μέσα στο μετααποικιακό πλαίσιο της Κύπρου.

Ο ανταγωνιστικός εθνικισμός των δύο πλευρών στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα οδηγούσε νομοτελειακά στη σύγκρουση. Με δεδομένη την ελληνοκυπριακή λογική που απαιτούσε την υποταγή των αριθμητικά μειοψηφούντων Τουρκοκυπρίων στη θέληση της ελληνοκυπριακής πλειοψηφίας (ένωση ή/και Κυπριακή Δημοκρατία ως ελληνικό κράτος), η τουρκοκυπριακή εθνικιστική θέση για διχοτόμηση και αδυναμία συνύπαρξης γινόταν αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Παράλληλα, προχωρούσε η συσπείρωση της κάθε κοινότητας γύρω από την αντίστοιχη κυρίαρχη εκδοχή του εθνικού αγώνα. Ακόμα και το Α.Κ.Ε.Λ., που μέχρι το 1963-64 ήταν η μοναδική, αλλά φθίνουσα πια, φωνή δικοινοτικής πολιτικής οργάνωσης, κατά τις ταραχές ευθυγραμμίστηκε με το κυρίαρχο αφήγημα του Μακαρίου όταν ο τελευταίος ανέπτυξε έναν ευκαιριακό και συγκυριακό αντιιμπεριαλισμό. Έναν αντίστοιχο αντιιμπεριαλισμό εξέφρασε και ο Τάσσος Παπαδόπουλος το 2004, όπως και σήμερα οι επίγονοί του.

Η συσπείρωση της κάθε κοινότητας απέναντι στην εθνική απειλή είχε μια σειρά από παράπλευρες απώλειες. Τουρκοκύπριες γιαγιάδες γίνονταν θύματα επιθέσεων από νεαρούς ζηλωτές του κεμαλισμού, οι οποίοι τραβώντας τους τις μαντίλες απαιτούσαν την ενδυματολογική ευθυγράμμιση στον εθνικό εκμοντερνισμό της κοινότητας. Αντίστοιχα, ο εθνικός πέλεκυς έπεφτε βαρύς σε όποιον ή όποια παρέβαινε το μποϊκοτάζ αγγλικών προϊόντων από την Ε.Ο.Κ.Α. Ενίοτε, μέλη της τελευταίας έκαιγαν τελετουργικά χούλα-χουπ, ως διαφθείροντα το εθνικό φρόνημα. Σε πιο μαζικό επίπεδο, αριστεροί και αριστερές και από τις δύο κοινότητες τρομοκρατήθηκαν, βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν από εθνικιστές για την αντεθνική τους δράση, όπως κι αν αυτή ορίζεται. Τέλος, η οργάνωση Τ.Μ.Τ. του Ντενκτάς δολοφόνησε Τουρκοκύπριους με όπλα που χρησιμοποιήθηκαν για ξεκαθάρισμα λογαριασμών ανθρώπων του υποκόσμου ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους.

Η διχοτόμηση που έφερε το 1974, αποκρυστάλλωσε την εθνική ενότητα στην κάθε πλευρά είτε με όρους τραγωδίας είτε με όρους θριάμβου. Αυτή η αποκρυστάλλωση έβαλε την ένοπλη διακοινοτική σύγκρουση στην κατάψυξη, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε μια κατάσταση εξαίρεσης που νομιμοποιούσε άλλες μορφές εξουσίας εντός της ελληνοκυπριακής κοινότητας. Η Κυπριακή Δημοκρατία λειτουργεί χωρίς ουσιαστικό διαχωρισμό εξουσιών, παρά τις κάποιες μικρές εξαιρέσεις. Με έναν πρόεδρο-αυτοκράτορα που σε συνθήκες εθνικής ενότητας δεν ελέγχεται από τους όποιους εξισορροπητικούς μηχανισμούς του Συντάγματος του 1960, στον βαθμό που αυτοί υπάρχουν καν μετά την αποχώρηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Το δίκαιο της ανάγκης όχι μόνο εκλογικεύει και νομιμοποιεί την οικειοποίηση του κράτους, αλλά και επιτρέπει φαινόμενα πέρα και έξω από το Σύνταγμα. Από την άμεση επιρροή και τον πολυεπίπεδο ρόλο της Εκκλησίας, η οποία λειτουργεί ως παράλληλος θεσμός που σμίγει με το κράτος, μέχρι την ύπαρξη της Εθνικής Φρουράς και τον θεσμοποιημένο μιλιταρισμό της κοινωνίας. Τέλος, θέτει σκληρά όρια στην πολιτική, πολύ περισσότερο για την Αριστερά.

Κανένα από τα πιο πάνω χαρακτηριστικά δεν αποτελούν βέβαια μια κυπριακή ιδιαιτερότητα. Όμως στην περιορισμένη κλίμακα ενός διχοτομημένου νησιωτικού χώρου αποκτούν άλλα ποιοτικά χαρακτηριστικά και εκφέρονται με μεγαλύτερη ένταση. Αποτέλεσμα των αντιφάσεων ήταν διάφορα σκάνδαλα διαπλοκής και φαινόμενα εγκληματικής (δυσ)λειτουργίας κρατικών θεσμών. Η σταδιακή κλιμάκωση των φαινομένων αυτών δεν είχε μόνο οικονομικό κόστος αλλά και ανθρώπινο. Αναφέρω ενδεικτικά τα πλέον πρόσφατα γεγονότα με την κατάρρευση των τραπεζών και τη βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή, το σκάνδαλο των αξιογράφων, την πτώση του αεροπλάνου της Ήλιος και την έκρηξη στο Μαρί (για την οποία η Εθνική Φρουρά θεωρήθηκε αμέτοχη ευθυνών). Το (ελληνοκυπριακό) κράτος άρχισε, εξόφθαλμα πλέον, να τρώει τα παιδιά του.

Με τα δεδομένα αυτά, και έχοντας υπόψη ότι η εσωστρέφεια, η ανασφάλεια και ο ρατσισμός της ελληνοκυπριακής κοινωνίας αυξάνονται πλέον γεωμετρικά λόγω κρίσης και μνημονίου, το ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο επιθυμούμε τη διατήρηση της παρούσας κατάστασης. Η απάντηση σε αυτό ακριβώς το ερώτημα, έστω και ανομολόγητη ή/και υποσυνείδητη, καθόριζε και καθορίζει την ψήφο της καθεμιάς και του καθενός.

Ο φόβος για το άγνωστο και η τρομολαγνεία για ένα ενδεχόμενο μέλλον όπου η ελληνοκυπριακή κοινότητα θα έχανε την κυριαρχία της πάνω στο κράτος (βλ. «δεν πήρα κράτος για να παραδώσω κοινότητα» του Παπαδόπουλου) εξηγεί εν μέρει την επιθυμία για διατήρηση του στάτους κβο. Ενός στάτους κβο το οποίο χτίστηκε πάνω στη διχοτόμηση και την αδυναμία έκφρασης οποιασδήποτε πολιτικής πέρα από την εθνική κοινότητα. Η διατήρηση της παρούσας κατάστασης συνεπάγεται και τον μόνιμο πολιτικό διαχωρισμό Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.

Από την άλλη πλευρά, η επιθυμία για μια επανενωμένη Κύπρο δεν είναι αρκετή, ούτε και ερμηνεύεται αυτονόητα. Γεννιέται λοιπόν ένα άλλο ερώτημα: Τι είδους μέλλον οραματιζόμαστε και τι θέλουμε από αυτό; Έτσι, ο πολιτικός φιλελευθερισμός και ο εκσυγχρονισμός από τη Δεξιά μέχρι τη σοσιαλδημοκρατία βλέπουν άλλες οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές προοπτικές μέσα από μια επανενωμένη Κύπρο.[2] Αναφωνώντας «την Ευρώπην θέλομεν και ας τρώγωμεν πέτρες», το ακραίο κέντρο εκσυγχρονίζει το «την Ελλάδα θέλομεν και ας τρώγωμεν πέτρες» της δεκαετίας του 1950.

Δεν υπάρχει καμία ψευδαίσθηση ως προς το ότι οι παράμετροι του νέου κράτους θα διατηρήσουν σε μεγάλο βαθμό τις εξουσιαστικές δομές που περιέγραψα πιο πάνω. Πέρα από αυτό όμως υπάρχει μια δυνατότητα που αναπόφευκτα θα προσφέρει η πιθανή διευθέτηση, και που πρέπει να μεγιστοποιηθεί: η σύναψη πολιτικών συμμαχιών και συνεργασιών πέρα από το εθνικό δίπολο. Οι Κύπριοι θα μπορέσουν να δημιουργήσουν ένα πολιτικό πεδίο που δεν θα διχοτομείται σε αμοιβαίως αποκλειόμενες εθνοκοινοτικές οντότητες, αλλά θα μπορεί να υπερβεί τον εθνοκοινοτισμό μέσω κοινών πολιτικών δράσεων που αντιμετωπίζουν τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, τα ταξικά προνόμια, τους αποκλεισμούς λόγω καταγωγής ή θρησκείας, τις διακρίσεις λόγω φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού ή τη βίαιη ανάπτυξη σε βάρος του φυσικού και ανθρώπινου περιβάλλοντος. Μέσα από αυτή τη νέα νοηματοδότηση της κυπριακής πολιτότητας θα μπορέσουν οι δύο κοινότητες να ξεφύγουν από την τρόικα και την türkoika (όπως ονομάζεται από την τουρκοκυπριακή κοινότητα ο μνημονιακού τύπου νεοφιλελεύθερος μετασχηματισμός που επιβάλλεται από την Τουρκία).

Όπως και το 2004, γνωρίζουμε ότι η διεκδίκηση αυτού του χώρου δεν θα είναι καθόλου εύκολη. Ακόμη περισσότερο λόγω της δεδηλωμένης κοινής αντίληψης Έρογλου-Αναστασιάδη για όσο το δυνατόν λιγότερη αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Ανεξαρτήτως όμως των προθέσεων, το χτίσιμο της ειρηνικής συνύπαρξης όλων των κατοίκων του νησιού εξαρτάται και από τις πολιτικές επιλογές και δράσεις που θα αναλάβουν όσοι και όσες επιθυμούν μια επανενωμένη Κύπρο στην οποία θα δημιουργηθεί χώρος για μια Αριστερά που δεν θα αναλώνεται σε μια διεκδίκηση εθνικής ή άλλης νομιμοποίησης, κάτι που ισχύει αυτή τη στιγμή και στις δύο κοινότητες.

Μια αμυντική άρνηση απέναντι στην προτεινόμενη λύση επειδή αυτή θα είναι νεοφιλελεύθερη ή ιμπεριαλιστική (που θα είναι) αγνοεί τρία ουσιαστικά διακυβεύματα: α) η απόρριψη στο όνομα του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα όχι μόνο δεν αλλάζει κάτι σε σχέση με τον ιμπεριαλισμό, αλλά ενδεχομένως τον παγιώνει ακόμα περισσότερο: οι γεωστρατηγικοί σχεδιασμοί σε σχέση με το φυσικό αέριο θα συνεχίσουν, τα τουρκικά, ελληνικά και βρετανικά στρατεύματα θα παραμείνουν στο νησί, και η τουρκοκυπριακή κοινότητα θα παραμείνει εξαρτημένη από την Τουρκία χωρίς άλλη προοπτική, β) με βάση την παρούσα κατάσταση, η Αριστερά στην Κύπρο είναι εγκλωβισμένη μέσα σε εθνικούς πολιτικούς όρους που την ακρωτηριάζουν, και γ) απέχοντας από αυτή τη μάχη, η Αριστερά χάνει την ευκαιρία να οριοθετήσει την υπέρβαση του εθνοκοινοτισμού με δικούς της όρους, και όχι με αυτούς των πολιτικών ελίτ και του κεφαλαίου των δύο κοινοτήτων. Έτσι, θα έχει εκχωρήσει τη δυνατότητα αυτής της υπέρβασης, όπως έχει εκχωρήσει και τόσα άλλα ζητήματα.

Η υπέρβαση του εθνοκοινοτισμού μέσα από μια λύση του Κυπριακού θα επιτρέψει στην ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή Αριστερά να παλέψουν μαζί για το όραμα που εύγλωττα διατύπωσε η Ντοούς Ντεριά κατά την ορκωμοσία στην τουρκοκυπριακή Βουλή:[3] «Ορκίζομαι στην ανθρώπινη μου αξιοπρέπεια ότι: θα εργαστώ για τον/την οποιοδήποτε ζει στη χώρα της Κύπρου με στόχο να μη θυματοποιείται εξαιτίας της γλώσσας, της θρησκείας, της φυλής, του τόπου γέννησης, της κοινωνικής τάξης, της ηλικίας, της σωματικής ικανότητας, του φύλου ή του σεξουαλικού προσανατολισμού· ότι θα δουλέψω για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος δικαιοσύνης και ισότητας, όπου η εργασία δε θα γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης· ότι θα αγωνιστώ για την αντικατάσταση της κουλτούρας της σύγκρουσης και της βίας με τη θεμελίωση των αξιών της ειρήνης και της συναίνεσης· ότι θα μείνω προσηλωμένη στις αξίες του κοινωνικού κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών· ότι δεν θα παραιτηθώ από το όραμα της εγκαθίδρυσης μιας ομοσπονδιακής Κύπρου».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Παρά το ότι υπάρχουν και άλλες κοινότητες στην Κύπρο (αρμενική, μαρωνίτικη, καθολική), αυτές είναι ουσιαστικά πολιτικά ανύπαρκτες αφού αναγκάστηκαν συνταγματικά να επιλέξουν σε ποια από τις δύο κοινότητες θα απορροφηθούν.

[2] Βλ. ενδεικτικά http://youtu.be/DRtO23bU-FI.

[3] http://2ha-cy.blogspot.com/2013/08/blog-post_15.html

Harris, κατά το Tassos

Επήεν ο μέτρ των δημοσιών σχέσεων του οποίου η δουλειά είναι εξηγά στους ιθαγενείς τι εστί οικονομία να μιλήσει στο συνέδριον του Economist. Η ομιλία του εν που δαμαί.

Economist Conference: Cyprus on the Mend?

25 November 2013, Hilton Park, Nicosia

Harris Georgiades, Minister of Finance

Ladies and Gentlemen,

Thank you for the invitation and for the opportunity to participate in this open discussion.

Let me also welcome once again the Troika mission chiefs to Cyprus but especially let me welcome Christos Staikouras, the Alternate Finance Minister of Greece, and to comment him on the efforts and determination of the Greek government and the Greek people.

Dear Friends,

Is Cyprus on the mend, we are being asked…?

Is the stability programme leading Cyprus to growth and prosperity?

One could say that this, in fact, is the 20 or the 23 billion Euro question. That’s the total of the bail-in imposed on uninsured depositors, together with the financial envelope of the programme and the top-up expected from privatisation and the asset-to-debt exchange. So one could say, it better work!

But let us take a step back. Because, if we are to determine if Cyprus is on the mend, we must ask: What was the problem in the first place. What is it that trying to mend?

The problem of the Cypriot economy relates, on the one hand,to the unsustainable course of our public finances. The public sector was spending more and more, even as revenues started to contract due to the dampened economic activity.

The direction of public expenditure was not well though either, as it primarily and increasingly comprised of payroll and pensions related expenditure. And also of rising but nontargeted and rather inefficient welfare spending. Successive tax hikes started being imposed to maintain the rising public expenditure long-before there was and MoU. And this, of course, further dampened economic activity.

But there were problems in the private sector also. The private sector was also spending more than it was earning or producing. And this relates directly to the oversized local banking sector and to the unsustainable credit expansion of the past decade.

The banking sector was financing not so much real investment that would in turn boost the productive capacity of the country but rather consumption and a property bubble. Lending was offered not so much on the basis of well though business plans and an assumed ability to re-pay but on the basis of collateral.

Collateral, by the way, which until now was practically impossible to seize.

So the problem was, in fact, multidimensional and it was major. Even the loss of access to the markets for Cyprus, back in spring 2011, was met with indecision and hesitation. Unwise political decisions were coupled with outright negligent and possibly criminal acts in the banking sector. The point of no return was reached earlier this year.

And here is where the economic adjustment programme or to refer to its full name, the Memorandum of Understanding on Specific Economic Policy Conditionality, comes in.

This is an ambitious and demanding programme with very tight timeframes and very specific policy directions. Let us highlight the word conditionality because it should be clear to everyone that the lending from the ESM and the IMF, even though attractive in servicing and repayment terms, is only offered on the basis of this policy conditionality. In any case, it is a programme which we are committed to implement fully and effectively.

The first pillar relates to the restructuring, recapitalisation and enhanced supervision of the banking system. Considering that the banking system was on the brink of collapse just a few months ago, and despite some regrettable delays that followed, the progress done so far has been quite remarkable.

The second pillar deals with fiscal consolidation. Here also we have been very determined to do whatever is necessary to bring public finances on a corrective course, from an early stage.

A final and important pillar has to do with measures of structural nature such as public sector reform, health care reform, welfare reform and of course the privatisation prospects.

On all these major reforms we are ready to consult and to consider all options. But we are determined to proceed. It is through such reform that we shall be laying the foundations of a new, more viable and more sustainable economic model for Cyprus.

Ladies and gentlemen,

We may not all agree on all the provisions of the MoU. It’s my signature on the document but I also have some doubts on a few things.

For instance, I am not happy with all the taxes that were included in the original MoU. Once agreed and imposed it is not so easy to go back and reverse them. But, at the very least, the emphasis of this government when it comes to fiscal consolidation is and will be on the expenditure side. We shall not be raising taxes further and this is a clear message which I would like to repeat.

There are other provisions where much depends on the implementation details. As a Finance Minister I will not be offering my consent to a National Health Plan that will run the risk of creating a new fiscal black hole. But I will be ready to offer my full support to a National Health Plan that will streamline expenditure, maximise efficiency and autonomy of public hospitals and ensure best utilisation of resources both public and private.

I could mention one or two additional issues but I will refrain from doing so because I think the facial expressions of the Troika representatives are already changing.

More importantly is should be clear that no policy document and especially no such a wide and inclusive policy document could meet the full agreement of everyone. Even if we were left without the Troika intervention we would not be able to agree fully between ourselves. Come to think of it, if we were left without the Troika we would never agree on anything between ourselves.

So we should move ahead. We have an action plan. It includes much of what should have been done in Cyprus a long time ago. It is a plan that aims to fix the public finances and the banking system and not only. It is up to us to complement it with initiatives that will encourage entrepreneurship and investment.

We have a plan, let’s stay focused and let’s do the job.

Thank you very much.

Εν θα σχολιάσω τα εγγλέζικα του κύριου Harris (μας) που εν ούλλον λάθη.

Ούτε εννα σχολιάσω το χιούμορ επιπέδου τριτοκλασσάτου manager περιφερειακών γραφείων πολυεθνικής εταιρίας που επήεν να πουλήσει πνεύμαν σε corporate συνέδριον σαββατοκυρίακου. Σαν το παρέαν δαμαί έναν πράμαν: 

Αλλά θκυό πράματα εν ιμπορώ να μεν τα σχολιάσω.

1. "Successive tax hikes started being imposed to maintain the rising public expenditure long-before there was and MoU." Ώστε;;;... Καλάν, ότι λαλούν πελλάρες εξέραμεν το, αλλά να λαλούν τζιαι πελλάρες που εν τέλλεια αντίθετες της πραγματικότητας; Τόσον ο φόρος εισοδήματος, όσον τζιαι ο εταιρικός φόρος εππέφταν σταθερά που το '90... Αλλά σιγά μεν κοιτάξει τα στοιχεία του υπουργεόυ του. Εκτός βέβαια τζι αν εσύχχισεν το tax hikes με το plummeting taxes. Γιατί αν νομίζει ο Harris ότι ποθαμμάζεται που λλόου του ο κόσμος επειδή εσπούδασεν στο University of Reading, γελιέται.

2. Καλάν σιόρ, νομίζει που τ' αλήθκεια ότι εννα του δώκουν brownie points άμαν τους λαλεί ότι εν περίτου μουτζιαχενντίν του νεοφιλελευθερισμού που λλόου τους; Όξα χαρκιέται ότι άμαν τους λαλεί ευτυχώς που ήρτετε να παρακάμψετε κάθε δημοκρατικήν διαδικασίαν διότι εμείς εν ήταν να τα έβρουμεν ποττέ μόνοι μας, εννα του δώκουν το Milton Friedman award for neoliberal cockiness;

Μάσιαλλα του. Τζιαι τούτος ο άθρωπος νομίζει ότι εννα γίνει πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η γενεαλογία της φιλανθρωπίας ως ηθικόν τζιαι πολιτικόν ξέπλυμμαν

Αλλό έναν θκιαμαντούδιν της παθητικής αντίστασης με το εσιέκκιπι. 

Ο συμπέθερος δαμαί ποιος ήταν;

Spyros and family: the scandinavian tour

"Μάρκοοοοοοοοοοοο, Αχιλλέαααααααα, φάγατε τα αυγά σας ή θα σας μαλώσω πάλι;"

" Όι μάμμα, θέλουμεν να φάμεν σολωμόν που έχουσιν δαμαί στη Σουηδία." 

"Σταματήστε τις βλακείες και φάτε τα αυγά σας με το πόλυπιφ που σας έφερε ο πατέρας σας από την Κύπρο." 

"Άτε ρε μάμμα, ήρταμεν δακάτω τζιαι εννα τρώμεν πόλυπιφ με τ' αυκά;" 

"Αχιλλέα, φάε το φαγητό σου γιατί θα φωνάξω τους απαγωγείς να σε πάρουν!"

"Ε Μιμή, αφού εκόψαμεν που κόψαμεν τζιαι ήρταμεν στα κάκκαφα διακοπές ιμίσιη, άτζιαπης σου να κανονίσω να δω τζιαι κανέναν επίσημον; Να δει ο Μακάριος ίντα ωραίαν διεθνοποίησην του κάμνω. Μεν σου πω ότι εννα φάει τζιαι που πάνω του ο Τάσσος."

"Σπύρο άσε με τώρα, δεν μπορώ. Πρέπει να φάνε τα παιδιά, να τα ντύσω με τα ναυτικά τα κουστουμάκια, και να έρθει η κομμώτρια να με χτενίσει. Έχουμε να πάμε σ' αυτό το ΙΚΕΑ [σημ.: το ΙΚΕΑ άννοιξεν το 1958]. Λέω να πάρω έναν μπουφέ για το σπίτι. Βγάλε κι εσύ αυτή την αναθεματισμένη τη ρόμπα και τις παντόφλες και ετοιμάσου!"

"Ου παναΐα μου κόρη Μιμή, εννα με βάλεις να τσακκώννουμαι με τον κόσμον στο αεροδρόμιον πάλαι! Ίνταλως εννα κουβαλήσουμεν το μπουφέν εις την Κύπρον σιόρ;"

"Με το διπλωματικό σάκκο Σπύρο! Τι υπουργός εξωτερικών είσαι άμα δεν μπορείς να στείλεις έναν μπουφέ με το διπλωματικό σάκκο; Εξάλλου τα έπιπλα αυτά τα πουλάνε σε κομμάτια και τα συναρμολογείς εσύ."

"Εκατάλαβα, ήβραμεν δουλειάν πάλαι για την αστυνομικήν μου φρουράν."

Μαζίν με το έγγραφον που το αρχείον της Αγγλίας για τον Σπύρον που έβαλα στο προηγούμενο  πόστ, ήβρα τζιαι κάτι άλλον ενδιαφέρον. Το 1966 ο Σπύρος επήεν διακοπές στες Σκανδιναβικές χώρες. Γιατί τζιαι πώς με μ' αρωτάτε. Απ' ότι φαίνεται κάποιος τον εκάλεσεν. Τωρά ποιος μπορεί να καλέσει τον Σπύρον στην χώραν του για διακόπες, ο θεός τζι η ψυσιή του. Αφού ήταν τζιεικάτω, ο αποφάσισεν λοιπόν να κάμει τζιαι λλίες επίσημες επαφές, τζιαι έθελεν να δει τον Υπουργόν Εξωτερικών της Σουηδίας. Απ' ότι φαίνεται, ο Σπύρος ανάγκασεν τον άθρωπον να σηκωστεί που τες διακοπές του στην εξοχήν τζιαι να πάει να φάει "ανεπίσημον γεύμαν" μαζίν του στη Στοκχόλμην. Ζάβαλλιν μου το πλάσμαν.

Το βασανιστικόν ερώτημαν εν αν στο "ελαφρύν γεύμαν" εφάαν κιοφτέδες σουηδέζικους ή χοτ-ντοκ του ΙΚΕΑ.

Spyros rules

Ήμουν για λλίον τζιαιρόν στο αρχείον της Αγγλίας για μιαν έρευναν, τζιαι με την ευκαρίαν είπα να ψάξω το γνωστόν έγγραφον που λαλεί "Spyros Kyprianou is the least impressive of Makarios' young minister's...don't take him for a fool though, because as time goes by he is learning fast". 

Γύρεψε τζιαι να γυρέψεις εν το ήβρα, τζιαι πρέπει να ανακουτρέψουμεν παλιές σημειώσεις. Τέλος πάντων, την άλλην στράταν πκιόν. 

Όμως πας την αναζήτησην ήβρα έναν παρόμοιον έγγραφον για τον χουντίνι της διπλωματίας τζιαι της πολιτικής. Το 1965, ο Σπύρος επήεν Αγγλίαν πάλαι τζιαι έθελεν να δει τον Υπουργόν Εξωτερικών. Σε προηγούμενες επισκέψεις του, ο Σπύρος έθελεν να δει τον ΥΠΕΞ της Αγγλίας, αλλά ο Υπουργός είσιεν πιο σημαντικά πράματα να κάμνει. Επειδή ο Σπύρος εν έπιαννεν το υπονοούμενον τζιαι επέμενεν, είπαν του υπουργού "Εν αντροπή σιόρ, δε τον λλίην ώραν τζιαι εν πειράζει. Τζιαι εννα σου τα ετοιμάσουμεν ούλλα εμείς." Μέσα στην πολλήν χαρτούραν, υπάρχει τζιαι τούτον το βιογραφικόν σημείωμα του Σπύρου που ετοιμάστηκεν για ενημέρωσην του υπουργού:

Πόθθεν να το πιάσεις τζιαι που να το αφήκεις; Που το ότι επήεν αντιπρόσωπος της Εθναρχίας στο Παγκόσμιον Συμβούλιον Ηθικής Θωράκισης (βασικά φανταμενταλιστές χριστιανοί αντικομμουνιστές της μεταπολεμικής περιόδου); Φανταστείτε τον Σπύρον να λαλεί: "πρέπει να κάμομεν ηθικήν θωράκισην..."

Όξα που το "Before becoming Mininster of Foreign Affairs [...] he was thought to be one of the most unimpressive ministers of the Greek-Cypriot Ministers"; Να σημειώσω ότι τότε υπουργός ήταν τζιαι ο Πασχάλης Πασχαλίδης, ο κύριος "εγώ-εν-εμίλησα-ακόμα" που τον έβαλεν υποψήφιον πρόεδρον ο Ττόμης Α' το '93 τζιαι επάτωσεν.

Δυνατόν επίσης εν τζιαι το "Mr Kyprianou [...] lacks the charm of manner of many of his compatriots - at times he tends to be downright churlish". Ο κύριος Κυπριανού δεν έχει τους γοητευτικούς τρόπους πολλών συμπατριωτών του - μερικές φορές έχει την τάση να είναι εντελώς άξεστος. Τούτον το churlish μεταφράζεται επίσης ως χώρκατος, στριμμένος, ιδιότροπος, δύσπυρος. Δυσ-σπύρος ή δισ-σπύρος. Για δύσκολος Σπύρος για Σπύρος εις διπλούν δηλαδή. Ου Γριστός!

Για να καταλάβετε ίντα στριμμένον άντερον ήταν ο Σπύρος, άκουσα ιστορίαν όπου επήεν να τον δει καλαμαράς πολιτικός. Άννοιξεν του η Μιμή, τζιαι ήβρεν τον Σπύρον να κάθεται με τες παντόφλες τζιαι την ρόπαν (ξέρετε, που τζιείνην την καρώ τη μάλλενην). Είπεν του γεια το πλάσμαν, έκατσεν, τζιαι ούλλην την ώραν ο Σπύρος εν άννοιξεν το στόμαν να πει κουβένταν. Εθώρεν μόνον τηλεόρασην.

Πίσω στο έγγραφον μας. Το καλλύτερον βέβαια εν το λογοκριμένον κομματούδιν στο τέλος. Σύσσωμη η επιστημονική κοινότητα των ερευνητών της κυπριακής ιστορίας περιμένει τον αποχαρακτηρισμό του εγγράφου για να αποκαλυφθεί το μεγάλο μυστικό.

"Γείρε πάνω μου λαλώ σου": Ο ανεκπλήρωτος έρωτας του λεχουθκιού τζαι της δεσποσύνης

Το Κρέβεν Έι εκρέμμετουν που τα σιείλη του που κάτω που το μουστακούιν. "Χάτε ρε Μουσταφά, εννά έρτουν οι κορούδες πάλαι, πάμεν να τες πειράξουμεν". Επέταξεν το ποτσίαρον χαμαί τζιαι έπιασεν το μαρτίνιν του που τον οπλοβαστόν του αστυνομικού σταθμού του Βαρωσιού. Ηταν να πάει περίπολον με τον παρέαν του τον Οσμάν που ήταν τζιαι τζιείνος επικουρικός. Εφκηκασιν που τον σταθμόν τζιαι έπιασεν μιαν μπελ κόλα που το περίπτερον. Ερέξασιν απέναντι, επεράσαν που το νοσοκομείον, τζιαι ομπρός που το τρενούιν εδίκλισεν τζιαι είδεν στην άλλην πάνταν το Τούρτζικον λύκειον που επήεννεν πριν θκυό χρόνια. Επερνούσαν του τα γράμματα, αλλά εν ετέλειωσεν το σχολείον τζιαι επήεν επικουρικός. Τα ριάλλια ήταν καλά, τζιαι εσκέφτετουν ότι κάποιαν στιγμήν ήταν να γίνει τζιαι τσιαούσιης.

Επεράσασιν που το τα δικαστήρια τζιαι το διοικητήριον, τζιαι εφτάσασιν μετά που λλίον στο ξενοδοχείον Σαβόι. Εκάτσασιν ομπρός που την είσοδον τζιαι εκαρτερούσαν τες. Ο Μουσταφά άψεν αλλό' ναν Κρέβεν Έι. "Έτες πάλαι, εν σου το είπα;" λαλεί ο Οσμάν. Τρεις κορούδες τζιαι μια κυρία έρκουνταν που τον κήπον. Ήταν να παν να πιούν τσιάιν τζιαι να παίξουν κουγκάν στο Σαβόι με την Φιλόπτωχον Αδελφότηταν. "Μα δε ρε, εφέραν τζιαι την μάναν τους τούντην στράταν" λαλεί ο Οσμάν τζιαι αρκέφκει τζι αρκεύκει να τραουδά δυνατά "Αχ Μουσταφά, αχ Μουσταφά, εσύ μου άναψες φωτιά, αχ Μουσταφά, αχ Μουσταφά, μου έχεις κάψει την καρδιά". Οι κορούδες αμήχανες συνεχίζουν να παρπατούν, τζιαι η μάνα εμανικώθηκεν. "Γείρε πάνω μου πούλλα μου" φωνάζει ο Μουσταφά, "γείρε πάνω μου λαλώ σου μεν σε παίξω!"

 

Καλάν σιόρ, εν για καταύτης που τα λαλούν, όξα φεύκουν τους;

Ότι ακούμεν πολλές παραθκιάνταλες κουβέντες στες επίσημες ομιλίες ξέρουμεν το. Αλλά ζαττίν, σαν τούτες έσιει τζιαιρόν να ακούσω.

Πρώτον:

Επήεν ο Αναστασιάδης να θκιαβάσει λόγον στο μνημόσυνον του Σπύρου. Μες την κατάνυξην της μνήμης για τον μεγάλον ηγέτην, είπεν:

"Αείμνηστε Σπύρο Κυπριανού,

Αν μας ακούς, εκεί που βρίσκεσαι παρέα με τον Ευαγόρα, τον Ονήσιλο και τον Φιλόκυπρο και τους άλλους σπουδαίους προγόνους μας, σε διαβεβαιούμε πως αυτό το δικό σου όραμα είναι και δικό μας."

Πόθεν να το πιάω τζιαι που να το αφήκω; Εννα πω απλά ότι αν εγώ ήμουν ο Ευαγόρας, ο Ονήσιλος ή ο Φιλόκυπρος, εν θα έξερα για ποιόν που τα θκυό να νευριάζω: για το ότι είμαι τόσον μουσουπέττης που μες τα δισεκατομμύρια των αθρώπων που επεθάναν που τότε ως τα σήμερα ήρτεν τζι' έδωκεν πάνω μου ο Σπύρος, ή για το ότι οι αμπάλατοι τζιει κάτω που λαλούν ότι εν απόγονοι μου συγκρίνουν με μαζίν του;

Δεύτερον:

Επήεν ο Κενεβέζος να θκιαβάσει λόγον σε εκδήλωσην για την σίτισην των άπορων μαθητών, τζιαι λαλεί:

"Παίρνοντας στα χέρια μου, παράλληλα με την ανάληψη των καθηκόντων μου ως Υπουργός, την κοινή πρόσκληση της εταιρείας Carrefour, της Σχολικής Εφορείας και της Μητρόπολης Λεμεσού, η ματιά μου πήγε αμέσως στο σύνθημα της σημερινής εκδήλωσης: «Για το παιδί το πρόγευμα είναι δικαίωμα. Για εμάς τους μεγάλους, υποχρέωση». Υιοθετώντας το σύνθημα αυτό θεώρησα, ως εκπρόσωπος της πολιτείας, υποχρέωσή μου να παραστώ προσωπικά στην εκδήλωση, προσθέτοντας ότι για την πολιτεία και τον Υπουργό ειδικά, αυτό αποτελεί υπόσχεση."

Καλάν σιόρ, εγώ να δεχτώ ότι τούτος που εσκέφτην το σλόγκαν "Για το παιδί το πρόγευμα είναι δικαίωμα. Για εμάς τους μεγάλους, υποχρέωση" εν αγράμματος τζιαι εν εκατάλαβεν ότι έτσι όπως εσύνταξεν την πρότασην το νόημα εν ότι οι μιτσιοί έχουν δικαίωμαν να τρων πρόγευμαν, αλλά οι μιάλοι έχουν υποχρέωση (να τρων πρόγευμαν). Ας πάει το παλιάμπελον. Εν εβρέθην ένας φιλόλογος μες το Υπουργείον Παιδείας, που τους έσιει γιώρκιν, να το πάρει πρέφα; Ή μήπως τζιείνος που έγραψεν την ομιλίαν του υπουργού είσιεν μιαν βαθκείαν αντίληψην της ειρωνίας του να βάλει τον Κενεβέζον να μιλά για φαΐν;

Που την άλλην, μπορεί τζιαι να το πιστεύκει ο Κενεβέζος. Φανταστείτε τη σκηνή: έναν πρωινόν μια μάνα Λεμεσιανή φωνάζει τα μωρά της να φαν: "Κυριάκοοοο, Αιμιλίαααα, ελάτε να φάτε πρόγευμαν." Έρκουνται τα μωρά, κάθουνται να φαν, τζιαι πιάννοντας το πιάτον της Αιμιλίας, γυρίζει ο Κυριάκος τζιαι λαλεί: "Άκου να σου πω Αιμιλία, για τα παιδιά το πρόγευμα είναι δικαίωμα. Για εμάς τους μεγάλους (σε μέγεθος) υποχρέωση."

Δώστε κόμικς περιπέτειας στους ιθαγενείς να μεν βαρκούνται

Εφκήκασιν φέτος πάλαι αποχαρακτηρισμένα έγγραφα που το αρχείον της Αγγλίας. Πέρα που τα συνηθισμένα, βαρέτα πιόν, έγγραφα για την πολιτικήν της Αγγλίας που κουρτίζουν τους εθνικόφρονες διαφόρων αποχρώσεων, έσιει μιαν σειράν που έγγραφα που έσιει πολλήν πλάκαν, τζιαι μπορείτε να τα δείτε δαμαί.

Τον τζιαιρόν της ΕΟΚΑ, εδιέκρινεν κάποιος σιεηττάνης αποικιακός υπάλληλος ότι πολλοί μιτσιοί επετάσσαν πόμπες τους Εγγλέζους. Ο Υπουργός Αποικιών εσκανδαλίστην, τζιαι εδιαπίστωσεν ότι "The picture presented by the record is one of indiscipline and defiance of authority on a scale which is not readily comprehensible to those accustomed to the decorum of educational establishments in the United Kingdom." Ε βέβαια κύριε Υπουργέ μου, πού να καταλάβεις την ανυπακοήν των ιθαγενών άμαν είσαι μαθημένος με το ντεκόρουμ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Αγγλίας;

Οπότε κάποιος άλλος σιεηττάνης αποικιακός υπάλληλος που είσιεν γνώσην των τοπικών συνθηκών τζιαι ιδιαιτεροτήτων είπεν ότι πρέπει καταλάβουν οι αμπάλατοι Κυπραίοι πως η Αυτοκρατορία εν για το καλόν τους που τα κάμνει ούλλα τζιαι ότι εν δαμαί για να τους εκπολιτίσει. Σκέφτου τζιαι να σκεφτείς, αποφασίσαν ότι ότι η άμεση προπαγάνδα εν αρκεί. Πρέπει να τους το φέρουν έμμεσα. Με το μαλακόν. Έτσι, κάποιος άλλος είπεν: "Here again, crude propaganda against Greece is useless. The aim should be again to shift the focus off Greece - not necessarily on to Britain but to a broader, more international, outlook. This might be done by commissioning a firm in England, if necessary, to print weekly comics with Greek and English captions using adventure stories and the exploits of explorers etc as material."

Φαντάζεστε την σκηνήν; Ο Κυβερνήτης με πέντε υψηλόβαθμους αποικιακούς υπαλλήλους να κάθουνται στους κήπους του Κυβερνείου (νυν προεδρικού) τζιαι να μάχουνται να βρουν αντίδοτον στες πόμπες της ΕΟΚΑ. "Εύρηκα!", εφώναξεν ο ένας σαν έπιννεν μπράντυ σάουαρ, το οποίον εσιώνωσεν πάνω του σαν επετάχτηκεν τζιαι ετάτσωσεν το safari suit που εφόρεν. "Θα κάμουμεν έναν κόμικ με έναν Κυπραίον υπερήρωαν ο οποίος οργώννει τον κόσμον ούλλον τζιαι μάσιεται για την δόξαν τζιαι την τιμήν της αυτοκρατορίας σαν καλός υπήκοος".

Πέρα όμως που το τι μπορεί να φαντάζουμαι εγώ, υπάρχουν τζιαι κάποια πραγματικά δεδομένα. Τζιείνην την εποχήν, ο Λώρενς Ντάρελ εδούλευκεν στην Κύπρον σαν επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών. Ο Ντάρελ ήταν ο συγγραφέας του βιβλίου "Τα Πικρολέμονα της Κύπρου", τζιαι διάσημος συγγραφέας στην Αγγλία. Βέβαια, ο τύπος ήταν ένας πομπώδης κεντικελένης σνομπ εγωπαθής, που ενόμιζεν ότι επειδή εν φιλέλληνας τζιαι έζησεν στην Κέρκυραν τζιαι την Ρόδον, εμπόρεν να καταλάβει την ψυχοσύθθεσην των Κυπραίων. Με θκυό κουβέντες, το βιβλίον του εν μνημείον αποικιακής-οριενταλιστικής λογοτεχνικής παραγωγής, όπου ο Ντάρελ προσπαθεί να ξεπεράσει τα όρια της αυτιστικής αποικιακής γραφειοκρατίας ενώ ο ίδιος ήταν βουττημένος ως τα αυκιά μες την πατερναλιστικήν υπεροψίαν του Λεβαντίνου-Ευρωπαίου κοσμοπολίτη. Με τες αυτοκρατορικές παρωπίδες του, ο Ντάρελ ήταν πεπεισμένος ότι οι Κυπραίοι λατρεύκουν τους Εγγλέζους λόγω της ελληνοαγγλικής φιλίας, τζιαι εν εφόρεν ο νους του το πως γίνεται οι Κυπραίοι να κάμνουν αντιαποικιακόν αγώναν.

Πίσω στο θέμαν μας όμως: όταν εγίνουνταν οι συζητήσεις για την ιδέαν των κόμικ περιπέτειας, ο Ντάρελ είπεν ότι η ιδέα έννεν άσσιημη, αλλά εν θα δουλέψει διότι εν θα έβρουν κανέναν εκδότην στην Αγγλίαν να το φκάλει. Ο λόγος για τον οποίον τα κοπελλούθκια των Κυπραίων επετάσσαν πόμπες των Εγγλέζων, σύφφωνα με τον Ντάρελ, ήταν επειδή εν είχαν τίποτε καλλύτερον να κάμνουσιν αφού η ζωή στην Κύπρον ήταν πολλά βαρετή: "Nicosia (the capital) is a dreadfully boring town to live in with its glaring lack of amenities." Mr Durrell said the lack of a good library, a public swimming pool or a polytechnic college where young people could take courses left children bored and so driven to disturbance. He went on: "Apart from stadium football matches there seemed to be nothing to do and nothing to look forward to. To sum up: as a short-term propaganda device such an idea might prove effective. But it will not touch the heart of the unrest which is routed in boredom and for which Enosis provides something exciting to think about."

Δηλαδής, εχτός που την μάππαν, οι Κυπραίοι εν είχαν τίποτε να εξάψει την φαντασίαν τους τζιαι να τους ενθουσιάσει, οπότε επετάσσαν πόμπες για να γίνεται χοχόϊν. Άκου επίγνωσην των τοπικών συνθηκών!

Πέρα που τούτα ούλλα, εφανταστήκετε ίντα πλάκαν εννα είσιεν τούτη η σειρά κόμικς; Τζιαι για να το πάρω ένα σκαλί πιο πάνω, εφανταστήκετε έναν Κυπραίον σούπερ ήρωα να σώζει τον κόσμον κάθε λλίον; Επειδή εν πολλά καλή ιδέα για να την αφήκουμεν να πάει χαμένη, προαναγγέλλω τωρά το πρώτον επεισόδιον των περιπετειών του με τίτλον Uranius: a superhero in her Majesty's Service. Τζιαι έτσι για να πιάσετε μιαν γεύσην, διώ σας το κκόσεπτ: ο κατά κόσμον Κωστής Γιαννή, κυκλοφορεί τη μέρα με αλατζιένα ρούχα στους δρόμους της Λευκωσίας. Τη νύχτα γίνεται ο Ουράνιος, ένας ήρωας με υπερφυσικές ικανότητες που πολεμά ούλλους όσους επιβουλεύονται την αυτοκρατορία τζιαι την εκπολιτιστικήν της αποστολήν, που την Ινδία στο Γιβραλτάρ τζιαι που τη Νότιο Αφρική ως το Μπέλφαστ. Stay tuned.

Η ιστορία ενός αγάλματος

Έναν μουντόν Λονδρέζικον πρωινόν του 1987, θκυό εγγλέζοι εργάτες εμπήκασιν σε έναν καφέ στο δυτικόν Λονδίνον. Ξέρετε, όι που τζιείνα τα καφέ τα χάι που έχουμεν εμείς, που τζιείνα της Αγγλίας που πάεις να φάεις English breakfast, να πιείς παραβρασμένον τσάιν, τζιαι να αναγιώσεις τα τριγλυκερίδια σου. Ο ένας ήταν 50άρης τζιαι ο άλλος ήταν μιτσής, 25άρης το πολλύν.

"Καλώς τα κοπέλια" είπεν ο ιδιόκτήτης πίσω που τον πάγκον, ενώ το ράδιον έπαιζεν το "It's a sin" των Pet Shop Boys. "Διάλειμμαν για πρόγευμαν;" 

"Ναι" λαλεί το μιάλος, "ήρταμεν για μιαν εκφόρτωσην τζιαι καρτερούμεν το φορτηγόν να έρτει."

"Τι θα παραγγείλετε;"

"Έναν φουλ πρέκφαστ για μέναν" λαλεί ο πιο μιάλος. "Βάρμου τζιαι λλίον μπλακ πούντινγκ [πηγμένον γιαίμαν του σιοίρου]" .

"Μπέικον ή λουκάνικον;" ρωτά ο μάειρας.

"Τζιαι που τα θκυό."

"Το ίδιον τζιαι για μέναν" λαλεί ο μιτσής.

Με το που κάθουνται ποταβρίζουνται να πιάσουν εφημερίδες. Ο μιάλος έπιασεν την Sun τζιαι ο μιτσής Daily Mirror. Τα πρωτοσέλιδα εγράφαν για την ιδιωτικοποίησην της British Airways που έκαμεν η Θάτσιερ. Τζιαι οι θκυό αννοίξαν τες εφημερίδες στη σελίδα 3 να δουν την τιτσηρόβυζην της ημέρας τζιαι ύστερα επήασιν στα αθλητικά.

"Μα ίντα μποννα κουβαλήσετε; Έσιει πολλά χρόνια που εκλείσαν οι αποθήκες τζιαι τα εργοστάσια δαμαί στες περιοχές μας" λαλεί ο μάειρας σαν εκαθάριζεν με την σπάτουλαν την κρουσμένην μίλλαν που την πλάκαν.

"Εν ένας πελλοκυπραίος καλλιτέχνης που έσιει το εργαστήριν του δαμαί δίπλα. Έκαμεν έναν τεράστιον άγαλμαν τζιαι εννα το πέψουμεν στην Κύπρον. Τριαντατρία πόθκια ύψος ακούεις" λαλεί ο μιτσής.

"Ίντα άγαλμαν εν τούτον που εν τριαντατρία πόθκια;"

Aπαντά ο μιάλος τζιαι λαλεί: "Εν του Μακαρίου. Αθθυμάσαι τότε πριν τριάντα χρόνια που μας επολεμούσασιν εις την Κύπρον; Τούτος ήταν ο ηγέτης τους."

"Αν ναι, αθθυμούμαι τον τούντον παπάν. Ήταν τέλλεια σαν τον Ρασπούτιν. Πώς σου φαίνεσται, τότες επολεμούσαν μας τζιαι τωρά κάμνουσιν τα αγάλματα τους δαμαί τζιαι εμείς κουβαλούμεν τους τα..." λαλεί ο μάειρας σαν έφερνεν τα πιάτα με το φαΐν.

"Ό,τι τζι'αν ένει, πιερώννουν καλά" λαλεί ο μιτσής. "Έχω τζιαι έναν ανιψιόν στρατιώτην που έκαμεν τζιεικάτω έναν φεγγάριν. Είχαν τον εις τα Φόλκλαντ τζιαι μετά επέψαν τον με τα Ηνωμένα Έθνη τζιεικάτω για να πνάσει. Έκαμνεν την αμπέλιν. Εσφάζουνταν με τους Τούρκους πριν καμιάν δεκαρκάν χρόνια τζιαι έχουμεν στρατόν τζιεικάτω να κρατά την ειρήνην. Όι πως γίνεται τζιαι τίποτε τωρά – απ'ότι μου λαλεί ο ανιψιός μου μέσα-μέσα παίζουσιν κανέναν στρατιώτην, αλλά βασικά οι δικοί μας εν για διακοπές που πάσιν."

Όπως εβούτταν το μπλακ πούντινγκ μες τον κρόκον του αυκού, ο μιάλος εθώρεν έξω που το παραθύριν. Μόλις είσιεν αννοίξει έναν Μακντόναλντς τζιαι εδιαφήμιζεν μιαν προσφοράν. Γυρίζει τζιαι λαλεί: "Πέτε ό,τι θέλετε, αλλά τούτον το άγαλμαν εγιώ βαφτίζω το Big Mak!" τζιαι εφυρτήκαν τζιαι οι τρεις.

Η γενεαλογία μιας πολιτικής κουλτούρας

Αν παρπατήσετε που το τζιαμίν της Εμερκές (Ομέριγιε) προς το σπίτιν του Χατζηγιωργάκη, είσαστιν πας την οδόν Πατριάρχη Γρηγορίου. Απέναντι ακριβώς εν η εκκλησία του Άη Αντώνη. Το τελευταίον στρίψιμον δεξιά πριν να συνεχίσει ο δρόμος την κούρβαν του, εν η οδός Αθηνών. 

Ακριβώς τζιαμαί που ενώννεται η Αθηνών με την Γρηγορίου έσιει έναν γωνιακόν κτήριον, που τζιείνα της δεκαετίας του '50 πον γεμάτη η παλία Λευκωσία, όπου αντί για γωνιάν έσιει ημικύκλιον. 

Πας την γωνιάν του κτηρίου, παρατηράτε ψηλά ψηλά, τζιαι εννα δείτε μιαν ξιφτισμένην τζιαι λυμένην αφίσιαν.

Όταν την επρόσεξα πρώτην φοράν πριν τζιαιρόν, έκατσα τζιαι εμάχουμουν να φκάλω τι ελάλεν:

"Ας μιλήσουν τώρα:

ΠΟΥ ΛΟΙΠΟΝ ΕΥΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ ΑΙΣΧΟΣ;"

Μετά έσιει θκυό φωτογραφίες του Χάρντινγκ, μίαν με τον Γιάννην τον Κληρίδην τζιαι μιάν με τον Μακάριον.

"Ο Κληρίδης με τον Χάρτινγκ, Οκτώβριος 1955" τζιαι "Ο Μακάριος με τον Χάρτινγκ, Νοέμβριος 1955.

Εμείς λέγομεν:

ΟΥΤΕ Η ΠΡΩΤΗ, ΟΥΤΕ Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΟΠΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ ΑΙΣΧΟΣ". 

Προφανώς η αφίσια τούτη εν τζιαμαί 53 χρόνια. Εξίκοψεν που τον Δεκέβρην του '59, άμαν ήταν οι πρώτες προεδρικές εκλογές. Αντίπαλοι ήταν ο Γιάννης ο Κληρίδης τζιαι ο Μακάριος. Τον Κληρίδην υποστήριζεν τον το ΑΚΕΛ, με παντιέραν την απόρριψην των συφφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου.

Αν ιμπορούμεν να υποθέσουμεν το πολιτικόν πλάισιον μέσα στο οποίον εντάσσεται η αφίσια με βάσην το τι λαλεί τζιαι δείχνει, πρέπει να είσιεν ξεκινήσει εκστρατεία του Μακαρίου με αφίσιες που είχαν μιαν φωτογραφίαν του Κληρίδη μαζίν με τον Χάρτινγκ με τίτλον "ΑΙΣΧΟΣ". Ο άθρωπος που υπόγραψεν τες συφφωνίες επαρουσίαζεν τον αντίπαλον του, που τες απέρριπτεν, ως συνεργάτην των Εγγλέζων. Ο σιεηττάνης ο Μακάριος επήεν να γυρίσει ανάποδα τούτον που ελοάρκαζεν ότι ήταν να του λαλούν, τζιαι έσυρνεν τα του Κληρίδη. Τα δικά μας, του γειτόνου μας.

Οπότε λογικά, εφκήκαν τζιαι οι άλλοι στην άμυναν, τζιαι είπαν: "Μα έννεν μόνον ο Κληρίδης που εσυναντήθηκεν με τον Χάρντινγκ, εσυναντήθηκεν τζιαι ο Μακάριος. ΠΟΥ ΛΟΙΠΟΝ ΕΥΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ ΑΙΣΧΟΣ;" Αφήκαν δηλαδή τους άλλους να τους βάλουν στην γωνία, τζιαι εμπήκασιν σε μιαν λογικήν όπου αντί να μιλήσουν για την ουσίαν του πράγματος, που είσιεν να κάμει με πολιτικά επιχειρήματα σε σχέσην με τες συφφωνίες, εμάχουνταν να αποδείξουν ότι έννεν ελέφαντες τζιαι να λαλούν "Μα εκάμαν τα τζι οι άλλοι, ίντα μας λαλείτε ότι εν είμαστιν πατριώτες. Όσον πατριώτες εν τζιείνοι, είμαστιν τζι εμείς". Κάτι μου θυμίζει, κάτι μου θυμίζει...

Ταλιμπάν

Το όνειρον του κάθε σκοταδιστή που εν περιχαρακωμένος μεσα σε ατράνταχτες ιδεολογικές βεβαιότητες :

Αυτοβούλως γραμμένον στο μαθητικόν τετράδιον αγωνιστή της ΕΟΚΑ, τζιαι περήφανα εκτεθειμένον στο Μουσείον Αγώνος.

Περί αρμονίας, αισθητικής τζιαι συμμετρίας

Εν λλίον δύσκολη η πρώτη στήλη διότι εν στρυφνή η φωτογράφιση του τόμου άμαν διπλώννει η σελίδα. Όμως μεν το αφήκετε να σας σταματήσει που το να θκιαβάσετε τούτον το μνημειώδες κείμενον που συμπυκνώννεται στο "αλλού τον τρώει τζι'αλλού κνίθεται". Κατά προτίμηση θκιαβάστε με στόμφον εκφωνητή ραδιοφώνου της δεκαετίας του '50 που θκιαβάζει πολεμικόν ανακοινωθέν στην καθαρεύουσαν.

Εθνική γλωσσοκάθαρσις

Άκουσα προχτές ότι ο Δημήτρης Ταλιαδώρος, ο πρόεδρος της ΟΕΛΜΕΚ που πρόσφατα ανακάλυψεν την αδικίαν του καπιταλιστικού συστήματος, έκαμνεν κάτι δηλώσεις στο ράδιον για τα αποτελέσματα των εξετάσεων στα Νέα Ελληνικά. Ερώτησεν τον λοιπόν ο Κώστας ο Κωσταντίνου για τους λόγους της αποτυχίας των μαθητών τζιαι έδωκεν του ως εναλλακτικήν να εισαχθούν τζιαι τα κυπριακά που εν πιο κοντά στην καθημερινή μας ζωή. 

Ευτυχώς ο κύριος Δημήτρης έδωκεν την δέουσαν εθνοπρεπήν απάντησην, λαλώντας του ότι τούτον εν γίνεται διότι τα κυπριακά έχουν πολλές Τούρτζικες λέξεις. Σωστά τα λέει το σερσερί μου. Ίτς δεν καταλαβαίνουν; Αυτά τα γιουσουφάκια θέλουν να στείλουν τα νιάτα μας ντογρού στον αφελληνισμό. Για ντουβάρια μας πήρανε; 

Να σου το πω ελληνικά: ασιχτίρ, να σου το πω τζιαι κυπριακά: εσσιέκσικσιν

Η γενεαολογία μιας σημαίας

Έγραψα προχτές για την μπλε-κοτσιηνο-ασπρο-σταυρο-αστεροειδή σημαίαν που επροτάθηκεν για το μεταποικιακόν κράτος της Κύπρου. Έδωκα σήμερα πας σε μιαν άλλην πρότασην που έππεσεν στο τραπέζιν. Ευτυχώς που εβρέθην ο İsmet Güney, γιατί ήταν να μείνουμεν με τούτην την ευφάνταστην σημαίαν που μοιάζει με το έμβλημαν ενός κακού που ταινίαν του Τζέιμς Μποντ.

Η φαντασία τρέσιει που τα ποϊνάρκα του σχεδιαστή, ή μάλλον, άμαν εν σε πολλοκόφτει εν ασχολείσαι τζιαι πάεις εις τα προφανή τζιαι περιγραφικά.

Ελευθερία, 13 Ιανουαρίου 1960, σ. 1.

Της πατρίδας μου η σημαία

Ελευθερία, 26 Απριλίου 1959, σ. 1.

Δηλαδής, χαζίριν να'ταν τούτη η σημαία μας;

Όξα τούτη;

Τωρά που το σκέφτουμαι, μπορεί να'ταν τζιαι τούτη:

Ό,τι τζι'αν θα'ταν, γαμώτο, εχάσαμεν τον Τάσσον ν'ανεμίζει σημαίαν με κότσιηνον αστέριν πάνω τζιαι να λαλεί "δεν πήρα κράτος για να παραδώσω κοινότητα"