Πώς φαντάστηκε ο Ντοστογιέφσκι την ζωή μετά τον θάνατο...

Ξαφνικά, χωρίς να το καταλάβω, βρέθηκα ,σ' αυτή την άλλη γη, μέσα στο εκθαμβωτικό φως μιας λιόλουστης μέρας, όμορφης σαν τον παράδεισο. Μου φαινότανε σα να βρισκόμουν σ' ένα από κείνα τα νησάκια του ελληνικού αρχιπέλαγου της γης μας ή κάπου αλλού στα ερείπια μιας ηπείρου, κοντά στο αρχιπέλαγο. Σ' εκείνα τα μέρη, όλα είτανε ακριβώς όπως και σε μας, κι' όμως όλα αχτινοβολούσανε με μια σοβαρή κι' επίσημη χαρά, πού έφτανε ως το υπέροχο. Μια σμαραγδένια θάλασσα έσκαζε απαλά στην ακρογιαλιά, χαϊδεύοντάς την με φανερή, σαρκική και σχεδόν συνειδητή αγάπη. Δέντρα με θαυμαστά κλωνάρια ορθώνονταν μ' όλο τον οργιώδη χυμό τους, και τ' αναρίθμητα φυλλαράκια τους, κι' είμαι βέβαιος πως με χαιρετούσανε με το γλυκό τους θρόισμα και μοιάζανε σα να ψιθυρίζανε ερωτόλογα. Το λιβάδι αστραφτοκοπούσε με τη φλογερή και χυμώδη άνθησή του. Τα πουλιά σκίζανε σμήνη - σμήνη τον αέρα, κι' έρχονταν άφοβα ν' ακουμπήσουνε στους ώμους και στα χέρια μου με χαρούμενα φτεροκοπήματα. Ύστερα, είδα επιτέλους και τους κατοίκους αυτής της μακάριας γης. Ήρθανε μόνοι τους κοντά μου, με περιτριγύρισαν και με φιλούσαν. Παιδιά του ήλιου, παιδιά του ήλιου τους - ω! τι ωραίοι που ήταν! Ποτές στη γης μας δεν είχα δει τόση, ομορφιά στον άνθρωπο! Μόνο στα παιδιά μας, και μάλιστα στα πρώτα παιδικά τους χρόνια, μπορούσες να διακρίνης κάτι σα μια μακρυνή ανταύγεια, μα πολύ εξασθενημένη, αυτής της ομορφιάς. Τα μάτια αυτών των μακάρων λάμπανε ολοκάθαρα. Τα πρόσωπα τους αχτινοβουλούσαν τη σοφία και τη συνείδηση, μια συνείδηση που είχε φτάσει στην υπέρτατη, γαλήνη, όμως, αυτά τα πρόσωπα μένανε χαρούμενα και μια παιδιάστικη χαρά αντηχούσε μέσα στα λόγια και στη φωνή αυτών των όντων!
Ω! τα είχα καταλάβει όλα, όλα από την πρώτη ματιά! Εδώ ήταν η γης, προτού την μολύνη το προπατορικό αμάρτημα. Οι κάτοικοί της, μια και δεν ξέρανε το κακό, ζούσανε στον ίδιο εκείνο παράδεισο όπου, σύμφωνα με τις παραδόσεις της ανθρωπότητας, είχανε ζήσει κι' οι ένοχοι προπάτορές μας, με μόνη τη διαφορά πως εδώ η γης είτανε παντού ένας και ο αυτός παράδεισος. Αυτοί οι άνθρωποι με το χαρούμενο χαμόγελο με περιτριγυρίζανε και μου χάριζαν άφθονα χάδια. Με πήγανε στα σπίτια τους και όλοι τους θέλανε να με ξεκουράσουν. Δε μου κάναν ερωτήσεις, φαίνονταν πως τα ξέρανε όλα, και μόνο ένα πράγμα θέλανε, να διώξουνε το γρηγορώτερο αυτή την οδύνη που είτανε χαραγμένη πάνω στα χαρακτηριστικά μου.

από το όνειρο ενός γελοίου ανθρώπου

ΤΡΕΛΟ-ΓΙΑΝΝΗΣ

https://amethystosbooks.blogspot.gr/2018/02/blog-post_736.html

Η συνάντηση του Ντοστογέφσκι με το στάρετς Αμβρόσιο της Όπτινα

Ο Ντοστογιέφκυ έλεγε: «Δεν υπάρχει τίποτε πιο αγαθό, πιο βαθύ, πιο συμπαθητικό, πιο λογικό, πιο γενναίο και πιο τέλειο από τον Χριστόν. Και συλλογίζομαι με αγάπη ζηλωτού πως όχι μόνο δεν υπάρχει, αλλά και δεν είναι δυνατόν να υπάρχη. Εάν κάποιος μου απεδείκνυε ότι ο Χριστός είναι μακρυά από την αλήθεια και η αλήθεια μακρυά από τον Χριστόν, θα προτιμούσα να μείνω με τον Χριστόν παρά με την αλήθεια».

Ο μεγάλος αυτός στοχαστής δεν μπορούσε να μην ελκυσθή από το μεγαλείο της Όπτινα. Είχε πολύ ενδιαφέρον να παρακολουθήση το στάρτσεστβο και να γνωρίση τον φωτισμένο στάρετς. Και πράγματι τον Ιούνιο του 1878 βρέθηκε κοντά του και παρέμεινε επί δύο ημέρες. Δεν γνωρίζουμε βέβαια τι συζήτησαν στην ιδιαίτερη συνομιλία που είχαν. Ο π. Αμβρόσιος έμεινε ευχαριστημένος μαζί του. Είπε δε χαρακτηριστικά για το πρόσωπό του: «Αυτός είναι ο μετανοών».

Η τεραστία απήχησις που είχε η μορφή του στάρετς Αμβροσίου, καθώς επίσης και το έργο του, στην ψυχή του Ντοστογιέφσκι, παρουσιάζεται ολοζώντανη στα πρώτα κεφάλαια του μεγάλου του έργου «Αδελφοί Καραμάζωφ» που τότε ακριβώς άρχισε να συγγράφη. Στο έργο αυτό, που θεωρείται μεγαλειώδης και αριστουργηματική μυθιστορηματική σύνθεσις, προβάλλεται κατά τρόπο ανάγλυφο η ζωή, η δράσις και η διδασκαλία του στάρετς Ζωσιμά. Όλη η εξωτερική περιγραφή του χώρου, του κελλιού, των διαμερισμάτων, της Μονής, μέχρι μικρών λεπτομερειών ομιλούν για την Όπτινα.Μερικοί χαρακτηρισμοί για το πρόσωπο του στάρετς μπορούν να αποδοθούν πλήρως στον π. Αμβρόσιο. 

Οπωσδήποτε προδίδουν τις προσωπικές εντυπώσεις του συγγραφέως. «Ο στάρετς», γράφει, «με την πρώτη ματιά που έρριχνε σ’ έναν άγνωστο, υποψιαζόταν για ποιο λόγο είχε έρθει, τι του χρειαζόταν κι’ ακόμη τι ήταν αυτό που βασάνιζε την συνείδησί του. Ο άνθρωπος που μετανοούσε έμενε κατάπληκτος, πολλές φορές τρόμαζε κιόλας, νιώθοντας έτσι να του ανοίγουν την ψυχή πριν προλάβη να πή λέξι. Πολλοί απ’ αυτούς που έρχονταν για πρώτη φορά να συνομιλήσουν ιδιαιτέρως μαζί του, έμπαιναν στο κελλί του με φόβο και ανησυχία· σχεδόν όλοι έβγαιναν υστέρα αστραποβολώντας.

Ο Στάρετς Αμβρόσιος, σελ. 186, Έκδοσις Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Ωρωπός Αττικής

Πηγή/αντιγραφή

https://proskynitis.blogspot.gr/2016/02/blog-post_95.html

Ντοστογιέφσκι: η ζωγραφική ως γραφή

Ο σπουδαίος της ρωσικής λογοτεχνίας Φιόντορ Ντοστογιέφσκι (1821-1881), στα πολλά τετράδια και σημειωματάριά του, στο περιθώριο των μυθιστορημάτων του, κρατούσε πρόχειρες σημειώσεις για ποικίλα πρακτικά ζητήματα, ζωγράφιζε πολλά και διάφορα σκαριφήματα, πορτρέτα, αρχιτεκτονικά και άλλα σχέδια, υπολόγιζε πιεστικά έξοδα και χρέη (με τη λυπημένη αυτοπροσωπογραφία του στο πλάι), σημείωνε τυχαίες παρατηρήσεις του ή  φρόντιζε να ασκηθεί στην καλλιγραφία, όπως θα δείτε στις εικόνες που ακολουθούν.

Φαίνεται, λοιπόν, πως διέκοπτε τη συγγραφή για να σημειώσει κάτι που τον απασχολούσε ή για να σκιτσάρει στο χαρτί, όπως κάνουμε όλοι όταν αποσπάται η προσοχή μας ή όταν θέλουμε να αδειάσουμε το μυαλό μας απασχολώντας τα χέρια μας. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο ερευνητής στο Ινστιτούτο της Ρωσικής Ακαδημίας για τη Ρωσική Λογοτεχνία (Οίκος Πούσκιν) στην Πετρούπολη, Konstantin Barsht, του Ντοστογιέφσκι, κατά την προετοιμασία του για τη συγγραφή ενός έργου, δεν του αρκούσε να κρατά απλώς σημειώσεις. Η δημιουργική του σκέψη εξελισσόταν καθώς εκείνος «μεταφερόταν στον χωροχρόνο του συγκεκριμένου καλλιτεχνικού σύμπαντος στο εκάστοτε σημειωματάριό του», εκεί όπου «το νόημα και η σημασία των λέξεων αλληλεπιδρούν με τις εικόνες», σε μια μέθοδο «εξόχως συγγραφική» (βλ. Konstantin Barsht, Dostoevsky: the drawing as writing).

Για αυτόν ακριβώς τον λόγο εξάλλου, ο Barsht έχει αποδοκιμάσει το γεγονός ότι δεν έχουν περιληφθεί τα σκίτσα και τα σχέδια του Ντοστογιέφσκι στις μεγάλες εκδόσεις των χειρογράφων του. Διότι δεν επρόκειτο για διακοσμητικά στοιχεία, αλλά για στοιχεία της γραφής καθαυτής.

Αυτοπροσωπογραφία, μελάνι σε χαρτί, 1872-1875.

Ηλικιωμένος άντρας, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έφηβος», 1872-1875, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Ανδρικό προφίλ με μελάνι, (Lambert), ζωγραφιά στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Ο έφηβος», 1872-1875, Central State Archives of Literature and Art, Μόσχα.

Ανδρικό πορτρέτο και αρχιτεκτονικό σχέδιο, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Οι δαιμονισμένοι», 1869-1870, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Φαράγγι και πέτρα, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος « Οι δαιμονισμένοι », 1869-1870, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Καλλιγραφία στο χαρτί με μελάνι, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Ο Ηλίθιος», 1867-1871, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Καλλιγραφία στο χαρτί με μελάνι, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Ο Ηλίθιος», 1867-1871, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά σχέδια, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1860-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Καλλιγραφία και ανδρικό πορτρέτο, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Ο Ηλίθιος», 1867-1871, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Πορτρέτα και καλλιγραφία με χαρτί και μελάνι, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1860-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Πορτρέτα, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1860-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά σχέδια, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1860-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Ανδρικό πορτρέτο και καλλιγραφία, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1864-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Ανδρικό πορτρέτο και καλλιγραφία, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1864-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Πορτρέτο του Ρασκόλνικοφ και διακοσμητικά σχέδια, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1860-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Ανδρικά πορτρέτα, στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1860-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Τα πρώτα σχέδια στο χειρόγραφο του μυθιστορήματος «Έγκλημα και τιμωρία», 1860-1866, Κρατικά Αρχεία Λογοτεχνίας και Τέχνης, Μόσχα.

Επιμέλεια: Ελένη Κεχαγιόγλου

Πηγή: Culture

 http://dimartblog.com/2015/11/17/dostoyevsky-sketches-2/

Ντοστογιέβσκη: Η μετάλλαξη των πεποιθήσεων

«Στην Σιβηρία η τέραστια εσωτερική διεργασία του συγγραφέα, από τον οποίο στέρησαν την πένα και το χαρτί, ούτε για μια στιγμή δεν σταμάτησε. Αργά, πολυ αργά, όλες οι πρώτες ιδεολογικές προτιμήσεις υποβάλλονταν σε μια αυστηρή επανεκτίμηση. Υπό τον ήχο των τραγουδιών των συλληφθέντων και την κλαγγή των αλυσίδων διεξαγόταν η βαθιά επανεξέταση από το πρώην μέλος του κύκλου του Πετρασέφσκι όλων των πεποιθήσεων της νιότης. «Θα μου ήταν πολύ δύσκολο να διηγηθώ την ιστορία αναγέννησης των πεποιθήσεων μου», έγραψε το 1783 ο Ντοστογιέβσκη, έχοντας υπόψη του την μετάβαση από τον ουτοπιστικό σοσιαλισμό της δεκαετίας του 1840 στις πεποιθήσεις της περιόδου μετά την αποφυλάκιση του από το κάτεργο. Παρ'όλα αυτά όμως άφησε ορισμένες αυθεντικές υποδείξεις για τον μελλοντικό ερευνητή της ζωής του. Γνωρίζουμε, σύμφωνα με τις προσωπικές του παραδοχές, ότι κατά την διάρκεια των τεσσάρων ετών εγκλεισμού του στην φυλακή του Όμσκ, επανεξέτασε όλη την προηγούμενη ζωή του, υπέβαλε τον εαυτό του στην δοκιμασία της αυστηρής κρίσης και ριζικά αναθεώρησε την προηγούμενη κοσμοθεωρία του. Την διαδικασία αυτή θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε ως δίκη κατά του εαυτού του σε συνθήκες υπόγειες, σε πλήρη αποξένωση από την κοινωνία, σε πλήρη πνευματική μοναξιά. Σύντομα έγραψε:

«Μόνος πνευματικά, επανεξέτασα όλη την προηγούμενη ζωή μου, εξέτασα ακόμη και την παραμικρή λεπτομέρεια, σκέφτηκα καλά το παρελθόν μου, έκρινα τον εαυτό μου ανελέητα και αυστηρά, και μάλιστα ορισμένες στιγμές ευγνωμονούσα την μοίρα επειδή μου χάρισε αυτή την μοναξιά, δίχως την οποία δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί αυτή η δική του εαυτού μου, ούτε και η αναθεώρηση της προηγούμενης ζωής μου». 

Ιδιαίτερα δύσκολα βίωσε ο συγγραφέας την αλλοτρίωση από το λαό, έτσι όπως την έζησε στο κάτεργο. Αυτή έπρεπε να ξεπεραστεί οπωσδήποτε. Την αναγκαιότητα αυτή την συνειδητοποίησε όχι απλά ο κατάδικος δεύτερης κατηγορίας, αλλά ο συγγραφέας του Φτωχό-κοσμου. Ο Ντοστογιέβσκη αντιλήφθηκε ότι θα μπορούσε να πετύχει τον στόχο του μέσω της άρνησης των σοσιαλιστικών του πεποιθήσεων, οι οποίες τώρα πλέουν του φαίνονται αντιλαϊκές, κοσμοπολίτικες και μή ρώσικες. Πίστεψε πως οι θρησκευτικές του πεποιθήσεις των δουλοπάροικων χωρικών και η Ορθόδοξη λατρεία που ακολουθούσαν αποκαλύπτουν στον χθεσινό οπαδό του Φουριέ τον μοναδικό δρόμο πρός τις λαϊκές ρίζες, δηλαδή προς την πρώιμη κοσμοαντίληψη του Ντοστογιέβσκη-πρός τις παραδόσεις της αρχαίας Μόσχας, πρός το «γόνιμο έδαφος», πρός τις πατριαρχικές δοξασίες της οικογένειας του-«πρός όλα εκείνα που ήταν ρωσικά κι ευλογημένα». [...]

«Οι σκέψεις και οι πεποιθήσεις αλλάζουν, αλλάζει ολόκληρος ο άνθρωπος», έγραφε ο Ντοστογιέβσκη στις 24 Μαρτίου 1856. Στα λόγια αυτά ακούγεται η θλίψη. Είναι ο πόνος του αποχωρισμού από τις πεποιθήσεις της νιότης, από την πίστη στην απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα δεσμά του αυταρχικού παρελθόντος, και από την ευγενική αντίληψη για τον προορισμό του καλλιτέχνη-να καλεί και να οδηγεί τις γενιές στην αναμόρφωση του κόσμου, στην αλήθεια και τη δικαιοσύνη. Ο δρόμος της επιστροφής στο παρελθόν έκλεισε οριστικά. Υπήρχε μόνο η νέα αναγκαιότητα οικοδόμησης καινούργιων ιδανικών, και για τους ανθρώπους της πνευματικής ιδιοσυγκρασίας του Ντοστογιέβσκη αυτό σήμαινε: ιδανικά αντίθετα με τα προηγούμενα. Με την συνήθη ανελέητη ειλικρίνεια του παραδέχτηκε ότι άλλαξε τις προηγούμενες πεποιθήσεις του (στην επιστολή πρός τον Α.Ν.Μάικοφ από 2/8/1868). Αποτέλεσμα των προβληματισμών του στο κάτεργο ήταν και η επιστολή του Ντοστογιέβκση πρός την σύζυγο του Δεκεμβριστή Ν. Ντ. Φονβίζιν αμέσως μετά την αποφυλάκιση του:

«Θα σας μιλήσω για μένα, λέγοντας πως είμαι παιδί του αιώνα μου, παιδί της αθεϊας και της αμφισβήτησης μέχρι σήμερα και μάλιστα (αυτό το γνωρίζω καλά) μέχρι τον τάφο. Πόσα τρομερά βάσανα άξιζε και αξίζει αυτή η δίψα μου για πίστη, η οποία τώρα πια ολοένα και μεγαλώνει μέσα στην ψυχή μου, ολοένα, και με οδηγεί σε αντίθετα συμπεράσματα». [...]

Τίθεται το ερώτημα: πότε βίωσε την θρησκευτική του κρίση;

Θέλουμε να πιστεύουμε ότι για τον Ντοστογιέβσκη η κρίσιμη στιγμή ήταν η θανατική καταδίκη της 22 Δεκεμβρίου 1849. Ήταν μια πλήρης εσωτερική ανατροπή, για την οποία ο ίδιος έγραψε πολλές φορές. «Εκείνο το κεφάλι το οποίο το οποίο δημιουργούσε, ζούσε την ανώτερη ζωή της τέχνης, το οποίο συνειδητοποιούσε και ικανοποιούσε τις ανώτερες ανάγκες του πνεύματος, εκείνο το κεφάλι έχει ήδη κοπεί από τους ώμους μου», ανακοίνωνε στον αδελφό του την ημέρα της εικονικής εκτέλεσης. Μετά από είκοσι χρόνια, περιγράφοντας αυτή την τελετή, θυμόταν το σταυρό, τον οποίο συχνά και μάλιστα «ανά πάσα στιγμή» έφερνε στα χείλη του ο ιερέας, ο μελλοθάνατος «βιαζόταν να τον φιλήσει, σαν να ήθελε να έχει κάτι εφεδρικό, κάτι, όπως λέμε, για καλό και για κακό. Αμφιβάλλω όμως αν τη στιγμή εκείνη ένιωθε κάποιο βαθύτερο θρησκευτικό συναίσθημα». Η στιγμή μιας τέτοιας τρομερής δοκιμασίας της πίστης άλλαξε τον Ντοστογιέβσκη. [...] Στις 23 Ιανουαρίου 1854 τελείωσε η ποινή των καταναγκαστικών έργων του Ντοστογιέβσκη. Τον Φεβρουάριο θα άφηνε πίσω του για πάντα το κάτεργο του Όμσκ».

Ντοστογιέβσκη-Βιογραφία

Εκδόσεις «Αρμός»

http://monopatia-pou-diastavronontai.blogspot.gr/2013/10/blog-post.html

 paterikos.

 http://amethystosbooks.blogspot.gr/2015/09/blog-post_463.html