Ουμπέρτο Εκο, ένας ποπ διανοούμενος

 

Ουμπέρτο Εκο (1932-2016): ο μύθος, θαρρείς βγαλμένος από τα αναγνωστήρια και τις βιβλιοθήκες των μεσαιωνικών μοναστηριών, που ανέδειξε στο «Ονομα του Ρόδου», θέλει το επίθετό του να παραπέμπει στο ακρωνύμιο Εx Caelis Oblatus, δηλαδή «θεϊκό δώρο», όπως αναφέρει ο συγγραφέας στην ιστοσελίδα του (umbertoeco.com).

Toυ ΚΩΣΤΑ Θ. ΚΑΛΦΟΠΟΥΛΟΥ,   Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 28.02.2016

• Ο Μεσαίωνας είναι εδώ

Πολύ πριν από «Το Ονομα του Ρόδου», με το οποίο θα κερδίσει δικαιωματικά δεσπόζουσα θέση στον κανόνα της μετανεοτερικής λογοτεχνίας, ο Εκο είναι ένας σημαντικός καθηγητής της Μεσαιωνικής Ιστορίας, ένας μαχητικός αρθρογράφος, ένας φανατικός συλλέκτης βιβλίων (η βιβλιοθήκη του μετρά περί τους 50.000 τόμους, αρκετοί από αυτούς με αμύθητη βιβλιοφιλική αξία) και ένας θεωρητικός της Σημειολογίας, που ήδη από τη δεκαετία του ’60 θα την εκλαϊκεύσει στην αρθρογραφία του, σε μια ιταλική εκδοχή του Ρολάν Μπαρτ.

ΠΕΘΑΝΕ Ο ΙΤΑΛΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΈΚΟ

Είχε μιαν ιδιαίτερη σημασία και για μας. Διαβάσαμε κάποια από τα βιβλία του, πολλά άρθρα και παραινέσεις του, συχνά τον είχαμε αναφέρει στα δικά μας κείμενα, ήταν τέλος πάντων μια πολυδιάστατη προσωπικότητα, ένας δυναμικός διανοούμενος της εποχής μας...
Ο συγγραφέας Ουμπέρτο Έκο, ο δημιουργός του πασίγνωστου μυθιστορήματος «Το όνομα του ρόδου», απεβίωσε στην Ιταλία σε ηλικία 84 ετών, μετέδωσαν ιταλικά μέσα ενημέρωσης.

Ο Ουμπέρτο Έκο πέθανε χθες Παρασκευή περί τις 22:30 ώρα Ελλάδας στην κατοικία του, ανέφερε στον ιστότοπό της η εφημερίδα La Repubblica, η οποία επικοινώνησε με την οικογένειά του. Ο ιταλός συγγραφέας έπασχε από καρκίνο.

Συνωμοσίες και οξεία κριτική

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΑΝΟΥΔΟΥ, 25.04.2015

Ουμπέρτο Εκο,
«Φύλλο Μηδέν»
εκδ. Ψυχογιός, μτφρ. Εφη Καλλιφατίδη, σελ. 242

Ανίκανος να εξασφαλίσει τα προς το ζην ως μεταφραστής, δημοσιογράφος ή συγγραφέας, ο «δόκτωρ» Κολόνα δεν έχει άλλη επιλογή από το να αποδεχτεί την πρόταση του διευθυντή τής υπό ίδρυση εφημερίδας «Αύριο» και να αναλάβει να καταγράψει τη διαδικασία δημιουργίας του δοκιμαστικού «Φύλλου μηδέν» στα γραφεία της, στο Μιλάνο. Σε αντίθεση με τους νεοπροσληφθέντες δημοσιογράφους, ο Κολόνα γνωρίζει πως η εφημερίδα δεν πρόκειται να κυκλοφορήσει ποτέ. Μοναδικός στόχος του μυστηριώδους εκδότη -ενός μεγιστάνα των ΜΜΕ που παραπέμπει στον Μπερλουσκόνι- είναι να χρησιμοποιήσει τα κατασκευασμένα «αποκαλυπτικά» ρεπορτάζ του πρώτου φύλλου ως μέσο πίεσης για να εξασφαλίσει μία θέση στους μεγάλους χρηματοοικονομικούς κύκλους.

Οι τιρκουάζ κάλτσες και ο δικαστής

• Μέσα από µια σειρά κειµένων ο Ουµπέρτο Εκο αναλαµβάνει να εξηγήσει απλά και διεξοδικά τον σύγχρονο κόσµο και τα σύµβολά του
• ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΥ, ΤΟ ΒΗΜΑ: 06/11/2011

Ενας δικαστής πηγαίνει να κουρευτεί φορώντας τιρκουάζ κάλτσες και επί τρεις ηµέρες γίνεται βορά στα ιταλικά media. Τα WikiLeaks επέβαλαν την ολοκληρωτική διαφάνεια. Πώς θα κινούνται πια οι µυστικές υπηρεσίες; Αξίζει να επισκεφθεί κάποιος µια έκθεση µε θησαυρούς της βασιλικής οικογένειας ή είναι προτιµότερο να δει µια έκθεση µε ένα ζευγάρι παπούτσια της Μαντόνα που δηµοπρατούνται στον οίκο Christie’s; Ποια ήταν η πρωτοπορία και πώς διαφέρει από τον πειραµατισµό; 

Ο Ουµπέρτο Eκο αναλαµβάνει σε αυτά τα «ατάκτως ερριµµένα» κείµενά του να εξηγήσει τον σύγχρονο κόσµο και τα σύµβολά του. 

Ενα βιβλίο για τα βιβλία

• Υπεύθυνος: Επιμ.: ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελευθεροτυπία, Τρίτη 24 Μαΐου 2011

Πόσοι σύγχρονοι αναγνώστες διαβάζουν πράγματι τους κλασικούς και όχι τις εκτεταμένες περιλήψεις στο Διαδίκτυο; Πώς αισθάνθηκε ο Ουμπέρτο Εκο, αποχαιρετώντας τους παραδοσιακότερους τρόπους γραφής και ανοίγοντας το πρώτο κομπιούτερ της ζωής του; Η πώληση ποιου βιβλίου στενοχώρησε τον Ζαν-Κλοντ Καριέρ;

Ολα αυτά και πολλά άλλα περιστατικά, σχόλια κι απόψεις φιλοξενούνται σ' ένα χαριτωμένο βιβλίο που έχει τίτλο «Αυτό δεν είναι το τέλος του βιβλίου» και αφορμή τον προβληματισμό για το αν το βιβλίο θα επιβιώσει της ψηφιακής επανάστασης. Είναι αποτέλεσμα της συνομιλίας του Ιταλού πανεπιστημιακού και συγγραφέα Ουμπέρτο Εκο και του σεναριογράφου Ζαν-Κλοντ Καριέρ.

Ο Εκο στο μάτι του κυκλώνα

• ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ
• Επτά, Κυριακή 27 Μαρτίου 2011

Σπέρνει θύελλες ο Ουμπέρτο Εκο με το νέο του μυθιστόρημα, «Το Κοιμητήριο της Πράγας», που κυκλοφορεί την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Εφης Καλλιφατίδη.

Ηδη κατηγορήθηκε στην Ιταλία αφενός ότι παρουσιάζει τους καθολικούς ως αντιδραστικούς και με εμμονές σχετικά με το σεξ και τον αντισημιτισμό, ενώ η ιστορικός Λουτσέτα Σκαράφα, σε άρθρο της στον «Οσερβατόρε Ρομάνο», το επίσημο όργανο του Βατικανού, έγραψε: «Διαβάζοντας όλα αυτά τα αηδή κατά των Εβραίων, ο αναγνώστης λεκιάζεται από το αντισημιτικό ντελίριο, και εν τέλει μπορεί και να πιστέψει πως από κάτω μπορεί να κρύβει κάποια αλήθεια». Ο συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις με τη σειρά του, για να δείξει το παράδοξο, στον πρόλογο συνέντευξης που πήρε από τον Εκο, σημειώνει: «Υπάρχει ένας δικτυακός τόπος, ο "Ναζισμός'', του οποίου τις απόψεις πιθανότατα θα περιλάμβανε ο Εκο στο νέο του μυθιστόρημα, εφόσον βέβαια τις γνώριζε. Κατ' αυτόν, ο ναζισμός δεν ήταν άλλο παρά μια σκευωρία των εβραίων, που έφτασαν στο σημείο να δημιουργήσουν ώς και το Αουσβιτς, προκειμένου να κατακτήσουν τον κόσμο. Η ιδέα, επειδή ακριβώς είναι τόσο παράλογη, δεν αποδεικνύει τίποτ' άλλο παρά πως οι προκαταλήψεις έχουν την ισχύ τους πέραν πάσης λογικής. Και στην ιστορία οι εβραίοι δεν είναι τα μοναδικά, αλλά σίγουρα είναι τα τελευταία θύματά τους».
Αλλά ποια είναι επιτέλους η ιστορία του έκτου μυθιστορήματος του Εκο; Και πόση αλήθεια μπορεί να έχουν τέτοιες κατηγορίες; Κεντρικός ήρωας είναι ο πλαστογράφος και μυστικός πράκτορας Σιμόνε Σιμονίνι που, ηλικιωμένος πια, ζει στο διαμέρισμά του πάνω από το παλαιοπωλείο που χρησιμοποιεί ως προκάλυψη στο Παρίσι το 1897. Είναι τότε που αρχίζει να κρατάει σημειώσεις για τα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή του. Ελπίζει πως έτσι θα μπορέσει να θυμηθεί κάποια από αυτά που η αμνησία έχει σβήσει από το νου του. Ενας δεύτερος ήρωας, ο αβάς Ντάλα Πίκολα, που ο Σιμονίνι φαίνεται πως δεν γνωρίζει, ασχέτως αν ζει σ' ένα διαμέρισμα πλάι στο δικό του, παρεμβαίνει μυστηριωδώς στις σημειώσεις του, αφού φαίνεται πως γνωρίζει καλά τα της ζωής του. Στο τέλος θα αποδειχτεί πως πρόκειται για μια κλασική περίπτωση διχασμού προσωπικότητας... ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

"Κέρδισε" τον Ουμπέρτο Εκο

O Ουμπέρτο Εκο είναι ένα όνομα που θα ήθελε να έχει κάθε εκδότης. Μετά το κλείσιμο των «Ελληνικών Γραμμάτων» που είχαν τα αποκλειστικά δικαιώματα των έργων του στα ελληνικά, παρατηρήθηκε μεγάλη κινητικότητα στον εγχώριο εκδοτικό χώρο για το ποιος θα αποκτήσει τον Ιταλό διανοούμενο.

Στην πρόσφατη έκθεση βιβλίου στη Φρανκφούρτη έγινε κάτι σαν πλειστηριασμός. Τη «μάχη» κέρδισαν οι εκδόσεις «Ψυχογιός», οι οποίες ανήγγειλαν ήδη την κυκλοφορία δύο νέων βιβλίων του Εκο: «Το νεκροταφείο της Πράγας», μυθιστόρημα για την άνοιξη του 2011, και «Κατασκευάζοντας τον εχθρό», δοκίμιο για το φθινόπωρο του 2011. Επίσης, την επανέκδοση προηγούμενων έργων του Εκο, όπως «Το όνομα του Ρόδου», «Το εκκρεμές του Φουκώ», «Μπαουντολίνο» και «Το νησί της προηγούμενης μέρας».

Η ανάγκη μας για ταξινόμηση απαντά στο χάος του κόσμου

Αραγε, πόσοι συγγραφείς στον κόσμο συγκεντρώνουν ακόμη τα πλήθη σε κάθε δημόσια εμφάνισή τους;

Η παρουσία του Ουμπέρτο Εκο τον περασμένο Νοέμβριο στο Μουσείο του Λούβρου προκάλεσε συνωστισμό στις δημόσιες διαλέξεις του, εκτινάσσοντας στα ύψη τη δημοτικότητά του αλλά και την κυκλοφορία του νέου βιβλίου του «Ο ίλιγγος της λίστας» στα γαλλικά.

Ο Ιταλός διανοούμενος στην Galerie d' Apollon του Λούβρου

Ο συγγραφέας του περίφημου μυθιστορήματος «Το όνομα του ρόδου» αλλά και του δοκιμίου «Ανοιχτό έργο», που επηρέασε στη δεκαετία του 1960 την εικαστική (και όχι μόνο) πρωτοπορία, παραμένει χαρισματικός σε κάθε επαφή του με το κοινό. Στις συναντήσεις του Λούβρου ξεκινούσε δηλώνοντας με χαμόγελο ότι την πρώτη του λίστα την έκανε για τον γιο του, όταν του απαριθμούσε τα διάφορα είδη όπλων που εμφανίζονται στα περιπετειώδη μυθιστορήματα. Στη συνέχεια περνούσε από την προσωπική αυτή κατάθεση στο θεωρητικό πεδίο, αναπτύσσοντας αργά και μεθοδικά τον συλλογισμό του γύρω από την έννοια της λίστας.

Στο βιβλίο «Ο ίλιγγος της λίστας», ο παθιασμένος αυτός συλλέκτης σπάνιων και πολύτιμων βιβλίων (περηφανεύεται ότι η βιβλιοθήκη του περιλαμβάνει ήδη 1.200 τόμους!), προσεγγίζει αυτόν τον «πρωτόγονο», όπως τον αποκαλεί, τρόπο ταξινόμησης μέσα από μια ανθολογία κειμένων τα οποία σχολιάζει διεξοδικά. Το νέο ταξίδι του στον δυτικό πολιτισμό αρχίζει με τον Ομηρο και την Ιλιάδα για να φθάσει ώς τον Ραμπελέ, τον Ουγκό και τον Φλομπέρ, αλλά και τον Μπόρχες, τον Τόμας Μαν, τον Ιταλο Καλβίνο και τον αγαπημένο του, Τζέιμς Τζόις.

Αυτό που έχει επιπλέον ενδιαφέρον στον «Ιλιγγο της λίστας» είναι ότι, πέρα από τα κείμενα, ο Εκο επιλέγει και δεκάδες έργα τέχνης. Τα περισσότερα τα διάλεξε έπειτα από πυκνές επισκέψεις στις πλούσιες συλλογές του Λούβρου, έχοντας το σπάνιο προνόμιο να κάνει «έρευνα» ακόμη και στις περίφημες αποθήκες του. Κοινός παρονομαστής των έργων είναι η λίστα στον ευρύτερο ορισμό της. Πρόκειται για την «ποιητική», όπως διευκρινίζει, λίστα, αυτή η οποία μένει ανοιχτή στο άπειρο καθώς δεν ολοκληρώνεται ποτέ αλλά καταλήγει σε ένα αινιγματικό «κ.λπ.», που υπονομεύει με έξυπνο τρόπο την καθιερωμένη τάξη των πραγμάτων.

Ανέκαθεν υπέρμαχος της ανοιχτής φόρμας, που μπορεί να δεχτεί το απρόβλεπτο, το λανθασμένο και το τυχαίο, ο Ιταλός διανοούμενος θεωρεί ότι η λίστα δίνει μορφή στην προσπάθεια του ανθρώπινου πνεύματος να αγγίξει κάτι που είναι μεγαλύτερο από το ίδιο -το άρρητο, το ανείπωτο. «Μια λίστα», γράφει, «είναι η απαρίθμηση πραγμάτων ουσιαστικών και ανούσιων, είναι η τυχαία ή μη ταξινόμηση στοιχείων συγγενών ή διάσπαρτων, είναι μια κατηγοριοποίηση πάντα προσωρινή, είναι η ασυνάρτητη ή αρμονική οργάνωση πραγματικών, πλασματικών ή φανταστικών αντικειμένων, είναι η εκούσια ή τυχαία συσσώρευση συγγενών συμβόλων, είναι η συγκέντρωση απαραίτητων ή χιμαιρικών ορισμών, είναι η απόληξη του ουτοπικού διαλόγου ανάμεσα στο όνειρο και τη λογική, είναι ο ίλιγγος που νιώθουμε μπροστά στην αδυναμία μας να ταξινομήσουμε τον κόσμο κ.λπ., κ.λπ.».

Η λίστα, και γενικότερα όλες οι απόπειρες απαρίθμησης και οργάνωσης της ετερόκλητης και χαοτικής πραγματικότητας, αποτέλεσαν τον κύριο άξονα σε αυτό το πολυσυλλεκτικό αφιέρωμα του Λούβρου στον 78χρονο σήμερα Εκο. Συνεχίζεται ώς τις 8 Φεβρουαρίου, με μια μικρή αλλά πρωτότυπη έκθεση με τίτλο «Mille e tre». Το σκεπτικό της έχει να κάνει και πάλι με την προαιώνια ανάγκη μας να ταξινομούμε, να απαριθμούμε, να επαναλαμβάνουμε, να καταγράφουμε ή να απομνημονεύουμε.

Σε συνεργασία με τον Εκο, οι επιμελητές επέλεξαν μια σειρά γραφικών έργων, εννοιολογικών κυρίως καλλιτεχνών, παρεμβάλλοντας ανάμεσά τους χρηστικούς καταλόγους, προσωπικά ημερολόγια και σημειώσεις. Ετσι, δίπλα στον κατάλογο χρωμάτων του Ντελακρουά, η Λουίζ Μπουρζουά γράφει εκατό φορές με κόκκινη μελάνη τη λέξη «σ' αγαπώ», ενώ ο Κριστιάν Μπολτάνσκι σε συνεργασία με τον ποιητή Ζακ Ρουμπό παρουσιάζει μια λίστα με όλα τα ονόματα των εργαζομένων στον Λούβρο. Τα 2.100(!) ονόματα των υπαλλήλων αναμειγνύονται με εκείνα των καλλιτεχνών, που φιλοξενούνται στο μουσείο -από την αρχαιότητα ώς τις αρχές του 19ου αιώνα. Ο Μπολτάνσκι σχολιάζει έξυπνα το ετερόκλητο περιεχόμενο του Λούβρου, που συσσωρεύει αριστουργήματα της δυτικής τέχνης αλλά και χρηστικά αντικείμενα, εικόνες, αρχαιότητες.

Για τον Ουμπέρτο Εκο αυτή ακριβώς η συσσώρευση ετερόκλητων αντικειμένων σε συνδυασμό με τον θολό πάντα ορισμό τού τι ακριβώς σημαίνει έργο τέχνης θα βοηθήσουν το μουσείο να επιβιώσει ως θεσμός, παρά την ολοένα αυξανόμενη δύναμη του Διαδικτύου. Για τον Ιταλό διανοούμενο ο κυβερνοχώρος είναι η «μητέρα-λίστα». Αποτελεί ένα λαβυρινθώδες σύστημα υπο-κατηγοριών, που προκαλεί αληθινό ίλιγγο σε κάθε χρήστη του καθώς (σε αντίθεση με ό,τι αποκαλούμε δυτικό πολιτισμό), συσσωρεύει πληροφορίες που δεν περνούν από κανενός είδους φίλτρο. Ο Ουμπέρτο Εκο είναι ωστόσο αισιόδοξος: το Διαδίκτυο, εφόσον χρησιμοποιηθεί με σύνεση, μπορεί να οδηγήσει ξανά τους χρήστες του στις σελίδες ενός βιβλίου!

• Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΡΦΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 16 Ιανουαρίου 2010

Σαν σήμερα, γεννήθηκε ο Ουμπέρτο Εκο

Ο Ουμπέρτο Εκο γεννήθηκε στην Αλεσάντρια του Πιεμόντε στις 5 Ιανουαρίου του 1932. Ο Ουμπέρτο Έκο (Umberto Eco) γεννήθηκε στην Αλεσσάντρια του Πιεμόντε το 1932. Από το 1975 διδάσκει ως καθηγητής της Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, ενώ από το 1988 είναι πρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Μελετών Σημειωτικής στο πανεπιστήμιο του Σαν Μαρίνο. Είναι συγγραφέας πολλών μελετών και δοκιμίων, που έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί σε πολλές γλώσσες ανά τον κόσμο. Το πρώτο του βιβλίο εκδόθηκε το 1965, ενώ το πρώτο του μυθιστόρημα (Το όνομα του Ρόδου) το 1980, και τιμήθηκε με το βραβείο Strega (1981), και το Medicis Etranger (βραβείο που δίνεται στον καλύτερο ξένο λογοτέχνη στη Γαλλία) το 1982.
Φημολογείται ότι το επώνυμο Εκο είναι το αρκτικόλεξο των λέξεων Ex Caelis Oblatus, που σημαίνει «θεϊκό δώρο».
Ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία ενώ διετέλεσε και διευθυντής του Πολιτιστικού Προγράμματος της κρατικής τηλεόρασης RAI. Από το 1959 που διακόπηκε η συνεργασία του με τη RAI, άρχισε να ασχολείται περισσότερο με το γράψιμο και τις διαλέξεις.

Με τα ακαδημαϊκά γραπτά του ο Εκο εστιάζει στη σημειολογία και στις επιπτώσεις της στην κοινωνία.

Από το 1962 ως το τέλος του 1970 ο Εκο ανέπτυξε τη θεωρία της Σημειολογίας. Το 1971 το Πανεπιστήμιο της Μπολόνιας του προσέφερε τη θέση του τακτικού καθηγητή της Σημειολογίας και το 1974 ο Εκο οργάνωσε τον Διεθνή Σύνδεσμο Σημειολογικών Μελετών.

Οι μεγάλες αλλαγές που έφερε η δεκαετία του 1970 στην ιταλική κοινωνία επηρέασαν και τα γραπτά του Ουμπέρτο Έκο. Άρχισε, λοιπόν, να γράφει μυθιστορήματα (Το όνομα του Ρόδου - 1980, Το Εκκρεμές του Φουκό - 1988, Το νησί της προηγούμενης μέρας - 1994, Μπαουντολίνο - 2001). Οταν έγραψε το πρώτο του μυθιστόρημα «Το όνομα του Ρόδου» οι εκδότες του υπολόγιζαν τις πωλήσεις γύρω στα 30.000 αντίτυπα. Και φυσικά ούτε στα πιο τρελά τους όνειρα δεν φαντάζονταν τα 9.000.000 αντίτυπα που πούλησε τελικά το βιβλίο, το οποίο έκανε τον συγγραφέα γνωστό στον εξωακαδημαϊκό κόσμο.

Ανάμεσα στα δοκιμιακά του έργα συναντούμε τα: «Opera aperta» (1962), «La struttura assente» (1968), «Trattato di semiotica generale» (1975), «Lector infabula» (1979), «Semiotica e filosofia del linguaggio» (1984), «Τα όρια της ερμηνείας» (1990 - Εκδόσεις Γνώση, 1993), «Η αναζήτηση της τέλειας γλώσσας» (1993 - Ελληνικά Γράμματα, 1995), «Έξι Περιπλανήσεις στο Δάσος της Αφήγησης» (1994 - Ελληνικά Γράμματα, 1996), «Ο Καντ και ο Ορνιθόρυγχος» (1997 - Ελληνικά Γράμματα,1999), «Περί λογοτεχνίας» (2002 - Ελληνικά Γράμματα, 2002). Επίσης, ανάμεσα στις συλλογές του θα πρέπει να αναφέρουμε: «Πρώτο Ελάχιστο Ημερολόγιο» (1963 - Ελληνικά Γράμματα, 1999), «Δεύτερο Ελάχιστο Ημερολόγιο» (1990 - Εκδόσεις Γνώση, 1992) που περιλαμβάνει μια πρώτη ανθολογία από τη στήλη του «Bustine di Minerva», «Πέντε Ηθικά Κείμενα» (1997 - Ελληνικά Γράμματα, 1997) και «La Bustina di Minerva» (2000). Το 1980 πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο της πεζογραφίας με «Το όνομα του ρόδου» (Βραβείο Strega 1981 - Εκδόσεις Γνώση, 1985) και ακολούθησαν «Το εκκρεμές του Φουκώ» (1988 - Εκδόσεις Γνώση, 1989), «Το νησί της προηγούμενης ημέρας» (1994 - Εκδόσεις Γνώση, 1994), «Μπαουντολίνο» (2000 - Ελληνικά Γράμματα, 2001) και «La misteriosa fiamma della Regina Loana», 2004.

Τι έχει γράψει το Βήμα για τον μεγάλο συγγραφέα

• Ο Ουμπέρτο Εκο μιλάει για το «Εγκλημα στο Μοναστήρι»
• Ο Ουμπέρτο Εκο μιλάει για τη μεγάλη επιτυχία του βιβλίου του «Ονομα του ρόδου»
• Ανάλυση για το «Εκκρεμές του Φουκώ»
• Ανάλυση για το «Ονομα του Ρόδου»
• Ο Ουμπέρτο Εκο συνομιλεί με τον Ζακ Λε Γκοφ για το "χτίσιμο" της Ευρώπης
• Πώς έγινε διάσημος ο Ουμπέρτο Εκο;

ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 5 Ιανουαρίου 2010

Ο ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΕΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΟΓΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΗΜΕΡΩΝ: «Έχει διεθνοποιηθεί το γούστο των νέων»

Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει πρόσβαση σε όλα τα έργα τέχνης που υπάρχουν στον κόσμο. Και ο Ουμπέρτο Έκο μοιράζεται με τους αναγνώστες του τις σκέψεις του για το αν η διεθνοποίηση του βλέμματος είναι προνόμιο ή κίνδυνος.

«Στις μέρες μας οι άνθρωποι ταξιδεύουν πολύ. Με ρίσκο να βλέπουν παντού τους ίδιους τόπους, τα ίδια ξενοδοχεία, σούπερ μάρκετ, αεροδρόμια. Είπαμε πολλά για την κατάρα των "μη τόπων". Όμως ό,τι κι αν συμβαίνει είναι γεγονός ότι ένας Γάλλος σήμερα έχει πλέον δει τις Πυραμίδες της Αιγύπτου ή το κτίριο του Εμπάιρ Στέιτ στη Νέα Υόρκη και όχι την ταπισερί του Μπαγιέ. Ο χώρος του μουσείου που άλλοτε ήταν προορισμός μιας ελίτ, σήμερα είναι σκοπός για ένα κύμα επισκεπτών απ΄ όλα τα κοινωνικά στρώματα. Βέβαια, πολλοί κοιτάζουν, λίγοι βλέπουν και λαμβάνουν μια κάποια πληροφόρηση για την τέχνη των διαφορετικών πολιτισμών.

Από την άλλη οι συλλογές των μουσείων ταξιδεύουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τα θεάματα και κανείς δεν αμφιβάλλει ότι ο κάτοικος μιας μικρής πόλης μπορεί να παρακολουθήσει τουλάχιστον μία παράσταση του Μπερλίνερ Ανσάμπλ ή του ιαπωνικού Νο, σε σύγκριση με κάποιον προγενέστερο συγγενή του. Ας προσθέσουμε σε όλα αυτά και την ηλεκτρονική πληροφόρηση. Με την οποία χωρίς να μετακινηθούμε σε κάποιο άλλο σημείο, παρά μόνο μπροστά στην οθόνη μας έχουμε στη διάθεσή μας όλα τα έργα του Λούβρου, του Ουφίτσι ή της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουάσιγκτον.

Αυτό έχει ως συνέπεια τη διεθνοποίηση του γούστου που τη βλέπουμε ξεκάθαρα ανάμεσα στους νέους. Οι οποίοι γνωρίζουν από μουσική μόνο αν τα τραγούδια είναι γραμμένα σε αγγλικούς στίχους.

Οδεύουμε λοιπόν σε ένα γενικευμένο γούστο μέσα στο οποίο δεν θα μπορούμε να ξεχωρίσουμε την αμερικανική από την κινεζική ποπ; Ή μήπως διαφορετικοί πολιτισμοί θα παράγουν διαφορετικές μορφές του ίδιου πολιτισμικού ύφους;

Σε κάθε περίπτωση το γούστο μας θα χαρακτηρίζεται από την έλλειψη του εντυπωσιασμού απέναντι σε κάτι το άγνωστο.

Καθώς στον κόσμο του αύριο, το άγνωστοαν θα υπάρχει κάτι τέτοιο- θα βρίσκεται μόνο πέρα στα αστέρια. Αυτή η έλλειψη εντυπωσιασμού (έστω και απόρριψης) θα συνεισφέρει άραγε στην κατανόηση των πολιτισμών μεταξύ τους ή στην απώλεια της πολιτισμικής ταυτότητας; Απέναντι σε αυτήν την πρόκληση είναι άσκοπο να προσπαθήσουμε να ξεφύγουμε. Είναι καλύτερα να εντείνουμε τις καλλιτεχνικές ανταλλαγές ή τις προσμείξεις. Άλλωστε στη βοτανολογία, οι μεταμοσχεύσεις βοηθούν τις καλλιέργειες. Γιατί να μη συμβαίνει το ανάλογο και στον κόσμο της τέχνης;

• Επιμέλεια: Έφη Φαλίδα, TA NEA, Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2009