Το μοντέρνο

[Μπασκόζος Γιάννης Ν. ΤΟ ΒΗΜΑ: 26/08/2012]. Η απαξία με την οποία μίλησε ο Κοέλιο για τον Τζόις, θέμα που έθιξε η στήλη πριν από λίγες Κυριακές, έδωσε αφορμή για έναν πλούσιο διάλογο στο ΒΗΜΑ online. Οι περισσότεροι σχολιαστές συμφώνησαν ότι ο Κοέλιο είναι ένας ρηχός συγγραφέας και ο Τζόις ένας σημαντικός λογοτέχνης που επηρέασε την παγκόσμια λογοτεχνία. Υπήρξε όμως μια άλλη πτυχή που επεσήμαναν κάποιοι συνομιλητές. Μήπως, όπως αναφέρει κάποιος, «με το πρόσχημα του μοντερνισμού, της κατάλυσης κάθε μυθιστορηματικής φόρμας και κοτσάροντας τον τίτλο "εσωτερικός μονόλογος» σε κάθε ασύνδετο παραλήρημα, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που έκαναν καριέρα μεγάλου λογοτέχνη; - όλα αυτά δεν θα μπορούσαν ποτέ να γίνουν πριν τον Τζέιμς Τζόις, ο οποίος άνοιξε τον ασκό του Αιόλου». 

«Από τα αστέρια, στα συντρίμμια». Νέα βιογραφία ιχνηλατεί τη δύσκολη διαδρομή του Τζόις

The Economist 

Στη διάρκεια της ζωής του, ο Τζέιμς Τζόις (1882-1941) άκουσε να τον αποκαλούν με πολλά, διαφορετικά ονόματα. Οταν μεγάλωνε στο «αγαπημένο, βρωμερό Δουβλίνο» που απαθανάτισε στα έργα του, ο συγγραφέας των «Δουβλινέζων» και του «Οδυσσέα» ήταν ο «Sunny Jim», ο μεγαλύτερος από δέκα αδέλφια που μετακόμιζαν συνεχώς από σπίτι σε σπίτι εξαιτίας ενός αλκοολικού πατέρα που προσπαθούσε να αποφύγει τους δανειστές του. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν είχε αυτοεξοριστεί από την Ιρλανδία και την καθολική πίστη για να ζήσει στην Ιταλία και την Ελβετία, αποκλήθηκε «εικονοκλάστης» από το Βατικανό, «Herr Satan» από νεαρές Ελβετίδες που τον συμπαθούσαν αλλά κορόιδευαν τη μυτερή γενειάδα του, «η τελευταία μεγαλοφυΐα» από τους θαυμαστές του και ο «καταραμένος Τζόις» από τους εχθρούς του.

Ο «Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις (και ο Λεοπόλδος Μπλουμ) γίνονται 90 ετών

[Της Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, 14/1/2012]. Ηταν 2 Φεβρουαρίου του 1922, όταν κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Shakespeare and Company ένα βιβλίο που καθόρισε τη λογοτεχνία του 20ού αιώνα, τη μορφή και τη δομή του μυθιστορήματος: ο «Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις, ο οποίος συμπτωματικά εκείνη την ημέρα γιόρταζε τα 40 του χρόνια. Δεν είναι η μόνη ημερομηνία που συνδέει την προσωπική ζωή του συγγραφέα με ημερομηνίες–ορόσημα του Οδυσσέα. Οπως η Bloomsday, η 16η Ιουνίου του 1904, κατά την οποία παρακολουθούμε στις σελίδες του «Οδυσσέα» τη ζωή του κεντρικού ήρωα του βιβλίου, του Λεοπόλδου Μπλουμ. Ακριβώς την ίδια μέρα ο Τζόις γνώρισε τη μετέπειτα σύζυγό του, τη Νόρα Μπάρνακλ.

Η ιστορία του μυθιστορήματος είναι αρκετά σύνθετη. Ο Τζόις άρχισε να γράφει τον «Οδυσσέα» γύρω στο 1914. Το μυθιστόρημα αρχικά δημοσιεύτηκε σε συνέχειες (από τον Μάρτιο του 1918 ώς τον Δεκέμβριο του 1920) στο περιοδικό The Little Revue, συνδιευθυντής της οποίας ήταν ο Εζρα Πάουντ, στενός φίλος και θαυμαστής του Τζόις. Ομως, λόγω της τολμηρής γλώσσας του και της ασυνήθιστης δομής του, κανείς εκδότης δεν αναλάμβανε την έκδοσή του. Το τόλμησε η οξυδερκής Σύλβια Μπιτς και από τότε οι αναγνώστες μπορούν να διαβάζουν τα δεκαοκτώ κεφάλαια του βιβλίου (δομή που παραπέμπει στην «Οδύσσεια» του Ομήρου) και τη ζωή του μεσήλικου κύριου Μπλουμ, αλλά και του νεαρού Στήβεν Ντένταλους, οι οποίοι ανασυνθέτουν και επανεξετάζουν μέσα στους συλλογισμούς τους όλα τα προβλήματα που θίγει ο Ομηρος.

Ο σύγχρονος αναγνώστης παρακολουθεί τις διαφορές και τις ομοιότητες του μύθου, τις ανατροπές του και συγκρίνει τον σύγχρονο κόσμο με τον κλασικό, αναζητώντας τις ηθικές και τις πνευματικές αξίες της σύγχρονης ζωής.

Είκοσι δύο χρόνια πριν, το 1990, ο «Οδυσσέας» μεταφράστηκε στα ελληνικά για πρώτη φορά (από τον Σωκράτη Καψάσκη) και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος. Τις προηγούμενες μέρες, οι εκδόσεις Κέδρος κυκλοφόρησαν μια νέα επετειακή έκδοση του «Οδυσσέα», με σκληρό εξώφυλλο, πάντα σε μετάφραση Σωκράτη Καψάσκη.

Ισως ειδικά αυτήν την εποχή να είναι ευκαιρία να διαβάσουμε ένα έργο που έφερε επανάσταση στην τεχνική της αφήγησης, αλλά και να κάνουμε, ως αναγνώστες του 21ου αιώνα, τη σύγκριση ανάμεσα στις αξίες του κλασικού κόσμου με τον σημερινό, όπως έκαναν ο Λεοπόλδος Μπλουμ και ο Στήβεν Ντένταλους.

Stream of Conviviality for Leopold Bloom’s Day

• By AMANDA PETRUSICH

• The New York Times: June 10, 2010

BLOOMSDAY may not have reached the nerd heights of Comic-Con, but it’s still a glorious expression of fandom. Each year, in honor of the raunchy, transcendent Dublin day recounted in James Joyce’s “Ulysses” — which details the comings and goings of Leopold Bloom on June 16, 1904 — acolytes rejoice with readings, parties and pub crawls. Few subcultural gatherings merge high and low with quite as much pluck.

One of the earliest Bloomsday precursors was held in France in 1929 (Sylvia Beach, the publisher of “Ulysses,” hosted a lunch with her companion, Adrienne Monnier). In 1954 a group of costumed Irish authors developed the archetype for future celebrations by traversing Dublin via horse-drawn cab and perhaps emptying a glass or two en route.

Today aspiring partakers should consult bloomsdaynyc.org, a compendium of events founded by Enam Hoque in 2008. Mr. Hoque, a passionate Joyce fan, described the Bloomsday mood as ecstatic. “It’s always joyful, it’s always pleasant, it’s always a celebration,” he said. “It’s not a somber mood. Some people may have had a few drinks, a few pints of Guinness. But other people, they just love the literature. You can see their mouths moving as people are speaking.”

Bloomsday on Broadway, staged annually at Symphony Space since 1981, has a cabal of actors and writers performing scenes from the novel. This year’s iteration, which will be simulcast on WNYC radio, wnyc.org and symphonyspace.org, explores the parallels between “Ulysses” and Homer’s “Odyssey.” Excerpts from both works will be enacted on Wednesday by a cast that includes Stephen Colbert, Ira Glass, Malachy McCourt, Tony Roberts and David Margulies. Isaiah Sheffer, artistic director of Symphony Space, will host.

“Joyce was a poet of sound; he wasn’t a visual person,” Mr. Sheffer said. “It’s meant to be read aloud. The big discovery is that it’s funny.”

Although the prospect of adopting a roiling brogue is tempting for some actors, Mr. Sheffer has a strict no-accents rule, ensuring that his performers don’t sound “like a bunch of actors auditioning for a leprechaun commercial.”

Mr. Colbert, who cites Bloomsday on Broadway as one of the reasons he moved to New York, will play Odysseus. “Performing ‘Ulysses’ on Bloomsday at Symphony Space is the only way I’ll ever finish the damn book,” Mr. Colbert admitted in an e-mail message. The seven-hour event will culminate with a two-and-a-half-hour uncensored reading of Molly Bloom’s erotic late-night monologue by the actress Fionnula Flanagan.

The Friendly Sons of St. Patrick of the City of Brooklyn, a social club, is marking its 150th anniversary by organizing one of Brooklyn’s first large-scale Bloomsday-inspired events. On Saturday members will lead a tour of five pubs along Fifth Avenue in Park Slope, a neighborhood known for its cadre of authors. Actors and fans (including Charles J. Hynes, the district attorney of Kings County, who shares a name with a character in the novel) will read, and participants will get a taste of Bloom’s lunch (“a glass of burgundy,” a Gorgonzola sandwich).

The Friendly Sons — fresh off a six-week, directed reading of the whole of “Ulysses,” which they completed with members of the St. Boniface parish — plan to have a banner and a bagpiper accompanying the troop of celebrants, lest their presence go unnoticed.

And for readers who wish to participate but remain somewhat flummoxed by Joyce’s prose, the illustrator Robert Berry is releasing “Ulysses ‘Seen,’ ” a comic-book adaptation of the novel; the first chapter will be available at ulyssesseen.com (with an accompanying readers’ guide) and as a free app for the iPad. The idea, born on a prior Bloomsday, was fueled, as Mr. Berry explained in an e-mail message, “by a few pints of Guinness and a bet.” That’s an origin Joyce might approve. 

Associated Press

James Joyce in 1931. In his “Ulysses” the action takes place on June 16.

Related

• Like Molly, Just Say ‘Yes’ (June 11, 2010)

Ο αμφιλεγόμενος «Οδυσσέας» του Τζ. Τζόις ξανά στο προσκήνιο

• The New York Times

Το ερώτημα αν ο «Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις είναι έργο «άσεμνο» έμοιαζε να είχε επιλυθεί πριν από 75 χρόνια μέχρι και την περασμένη εβδομάδα, όταν οι δημιουργοί της διαδικτυακής εκδοχής σε κόμικς του κλασικού μυθιστορήματος, που ονομάζεται «Ulysses Seen», είπαν ότι η Apple απαιτεί να αφαιρεθούν όσες εικόνες περιέχουν γυμνό πριν το κόμικ εγκριθεί ως εφαρμογή για το iPad. Ο Ρόμπερτ Μπέρι, ο εικονογράφος του «Ulysses Seen», είπε ότι η εικόνα μιας γυναίκας με το στήθος εκτεθειμένο θεωρήθηκε προσβλητική. Ο Μπέρι προσφέρθηκε να κάνει pixelate την εικόνα ή να τη σκεπάσει με ένα φύλλο συκής, προτάσεις που απορρίφθηκαν από την Apple. «Επρεπε να αφαιρέσουμε όλο το σώμα της και να εστιάσουμε μόνο στο πρόσωπό της», είπε ο κ. Μπέρι. «Hταν κάπως απογοητευτικό».

Ο Τσαντ Ρουτκόφσκι, ο εμπορικός διευθυντής του «Ulysses Seen», είπε πως υπερασπίστηκε ένθερμα τις γυμνές εικόνες, ιδιαίτερα αυτήν της «κυρίας με το γάλα» που τελικά περικόπηκε. «Πραγματικά λογομάχησα με τον τύπο από την Apple», είπε. «Ο τρόπος με τον οποίο ο Ρομπ ζωγράφισε τη σκηνή είναι σημαντικός για το περιεχόμενο του κειμένου σ’ εκείνο το σημείο». Το 1933, ένας ομοσπονδιακός δικαστής στην Αμερική αποφάνθηκε ότι το «Οδυσσέας» δεν ήταν άσεμνο βιβλίο, επιτρέποντας την κυκλοφορία του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το μυθιστόρημα γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 16 Ιουνίου, που αποκαλείται και Bloomsday, και είναι η μέρα που ο φανταστικός πρωταγωνιστής του βιβλίου, Leopold Bloom, περιπλανήθηκε στο Δουβλίνο.

Ο κ. Μπέρι και ο Τζος Λέβιτας, ο διευθυντής παραγωγής, άρχισαν να δουλεύουν για το κόμικ εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια και έχουν πλέον τοποθετήσει τα αρχικά μέρη σε μία ιστοσελίδα, ulyssesseen.com. Ελπίζουν ότι το κόμικ θα χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο εκμάθησης για φοιτητές και ότι οι φαν του Τζόις θα το κατεβάσουν από το iTunes, όπου είναι διαθέσιμο δωρεάν.