Raul Vaneigem - Τίποτα δεν είναι ιερό, όλα μπορούν να λεχθούν

«Δεν υπάρχει ούτε καλή ούτε κακή χρήση της ελεύθερης έκφρασης, υπάρχει μονάχα ανεπαρκής χρήση της». Αυτή η ρήση του Ραούλ Βανεγκέμ δίνει τον τόνο σ' ένα δοκίμιο που είναι αφιερωμένο στην πιο θεμελιώδη ελευθερία του ανθρώπου. Ένα μαχητικό κείμενο που υπερασπίζεται μια ελευθερία η οποία δεν πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς, είτε πολιτικούς είτε ηθικούς είτε νομικούς. Απέναντι στις απαράβατες αλήθειες και τα κρατικά μυστικά, απέναντι στους νόμους για τη συκοφαντία, το ρατσισμό και την πορνογραφία, ο συγγραφέας θεωρεί πως δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε και να νικήσουμε την ανοησία και την ατιμία, παρά μόνο αν αντιπαλέψουμε τις συνθήκες που τις καθιστούν δυνατές.

Ο «κίνδυνος» της απεριόριστης χρήσης της ελεύθερης έκφρασης έγκειται, κατά τον Ραούλ Βανεγκέμ, στο ότι ο άνθρωπος μπορεί να καταφέρει να βγει από τη μειονεκτική του θέση και τις ποικίλες εξαρτήσεις, επιτυγχάνοντας την αυτονομία της ύπαρξης του. Αυτό το προκλητικό κείμενο, με τη μεγάλη λογοτεχνική αξία, γκρεμίζει τις βεβαιότητες του τρέχοντος πολιτικού λόγου, κλονίζει τις σταθερές απόψεις των «σοφών», ταράζει τις «καλές προθέσεις» των δικαστών και των μαθητευόμενων λογοκριτών, που θέλουν να υποβάλλουν σε περιορισμούς μια δραστηριότητα η οποία δεν πρέπει να υπόκειται σε κανέναν περιορισμό.

Raul Vaneigem - Τίποτα δεν είναι ιερό, όλα μπορούν να λεχθούν

Friedrich Nitzsche - Η Γενεαλογία της Ηθικής

Η Γενεαλογία της Ηθικής είναι ένα από τα τελευταία έργα του Νίτσε, καθώς γράφτηκε το 1887, τρία χρόνια πριν τον εγκλεισμό του σε φρενοκομείο. Όπως παρατηρεί ο Daniel Halevy: «...Στα τρία πρώτα δοκίμια που αποτελούν τη Γενεαλογία της Ηθικής ο Νίτσε παρουσιάζει με τόλμη την κεντρική περιπέτεια: τη συνωμοσία των σκλάβων. Όλο το έργο είναι γραμμένο σ’ ένα αυταρχικό, βίαιο ύφος, που ο Νίτσε θα μας εκθέσει τη ρητορική του...». Ο ίδιος ο Νίτσε στο πέμπτο κεφάλαιο του Προλόγου της Γενεαλογίας της Ηθικής παρουσιάζει αποκαλυπτικά τις προθέσεις του: «Εκείνο που, κατά βάθος, είχα μες στην καρδιά μου ήταν κάτι πολύ σπουδαιότερο από μια σειρά δικές μου ή ξένες εικασίες σχετικές με την προέλευση της ηθικής... Το κυριότερο ζήτημα για μένα ήταν η αξία της ηθικής -; και πάνω στο σημείο αυτό όφειλα εξηγήσεις αποκλειστικά και μόνο σχεδόν στον φημισμένο μου δάσκαλο, τον Σοπενχάουερ...».

Σύμφωνα με τον Καρλ Λέβιτ, «Κατά τον Νίτσε, η αμαρτία και η ενοχή δεν είναι φαινόμενα που ανήκουν στην ανθρώπινη ύπαρξη ως τέτοια, αλλά είναι μόνον ό,τι σημαίνουν. Υφίστανται μόνο στη συνείδηση της αμαρτίας και της ενοχής... ο Χριστιανισμός δημιούργησε έναν κόσμο των αμαρτιών από έναν κόσμο χωρίς συναισθήματα αμαρτίας. Μετέβαλε τον ‘άρρωστο’ σε ένοχο ‘αμαρτωλό’... Καθώς ο Νίτσε αντιστρέφει ακόμα μια φορά την μεταξίωση που επιτέλεσε ο Χριστιανισμός απέναντι στον ειδωλολατρικό κόσμο, η συνείδηση της αμαρτίας γίνεται γι’ αυτόν ‘το πιο μεγάλο συμβάν στην ιστορία της άρρωστης ψυχής’ και ‘ολέθριο τέχνασμα της θρησκευτικής ερμηνείας’. Αντίθετα προς αυτην ο Νίτσε ήθελε να αποδώσει ξανά στην ύπαρξη την ‘αθωότητά’ της και να συνδέσει πέραν του καλού και του κακού την ύπαρξη, που έγινε εκκεντρική, με τον φυσικό κόσμο της αιώνια επανερχόμενης ζωής. Αλλά μπόρεσε να αναπτύξει τη ‘διονυσιακή’ θεώρηση της ζωής μόνο στην πολεμική μορφή μιας κριτικής εναντίον του Χριστιανισμού, του οποίου την ηθική ο ίδιος ερμήνευσε ως ‘αντιφύση’. Και για να μπορέσει να θεμελιώσει ιστορικά αυτή την κριτική έκανε την παράδοξη προσπάθεια να φέρει και πάλι την αρχαιότητα στην κορυφή του αρχαίου κόσμου».

Η ηθική αντιπρόταση του Νίτσε, όταν δε βυθίζεται στη σκληρή ρητορική κριτική της χριστιανικής ηθικής, της ηθικής που έχει ως πυρήνα της τη «φαύλη συνείδηση», η οποία, για τον μεγάλο γερμανό φιλόσοφο, αποτελεί τη μεγαλύτερη ψυχολογική και κοινωνική αρρώστια του καιρού του, εξαγγέλεται με τη διονυσιακή κραυγή «θάνατος στον θεό» και την επιστροφή σε μια νέα εποχή αθωότητας. Η επιρροή του Νίτσε και της συγκεκριμένης θέσης του στη φιλοσοφία του περασμένου αιώνα στάθηκε αποφασιστική, καθώς η φιλοσοφία έκοψε σχεδόν όλα τα δεσμά της με τη θεολογία, είτε μέσα απο αθεϊστικές κοινωνικές θεωρίες που προσπάθησαν να εφαρμοστούν στην πράξη, είτε μέσα από σχεδόν γλωσσολογικές αναζητήσεις της αλήθειας του ίδιου του φιλοσοφικού λόγου.

Friedrich Nitsche - Η Γενεαλογία της Ηθικής

Albert Camus - Ο μύθος του Σισύφου

Η έννοια του παραλόγου και η σχέση ανάμεσα στο παράλογο και την αυτοκτονία αποτελούν τα θέματα αυτού του δοκιμίου. Η μηδαμινότα της μοίρας του ανθρώπου, που ζει θνητός μέσα σ' ένα παράλογο, χωρίς έννοια σύμπαν, αναλύεται και περιγράφεται με πυκνό ύφος και μοναδική διαύγεια. O αγώνας του Σισύφου που περιφρονεί τους θεούς, αγαπά τη ζωή και μισεί το θάνατο γίνεται το σύμβολο της ανθρώπινης μοίρας.

«Οι σελίδες που ακολουθούν ασχολούνται με μια διάχυτη στον αιώνα μας παράλογη ευαισθησία - όχι με μια παράλογη φιλοσοφία που, για να μιλήσουμε ειλικρινά, στην εποχή μας είναι άγνωστη. Στοιχειώδης τιμιότητα, λοιπόν, επιβάλει ν' αναφέρουμε, αρχίζοντας, πως οι σελίδες αυτές χρωστάνε πάρα πολλά σε μερικά σύγχρονα πνεύματα. Δεν προτίθεμαι να το κρύψω. Άλλωστε, θα τα δούμε ν' αναφέρονται και να σχολιάζονται σ' όλο το έργο.

Παράλληλα, πρέπει να πούμε πως το παράλογο που μέχρι τώρα το δεχόμαστε σα συμπέρασμα, σ' αυτό το δοκίμιο θεωρείται σαν αφετηρία. Μ' αυτή την άποψη, μπορεί να πούμε πως στη μελέτη μου υπάρχει κάτι που προτρέπει: δε θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε έκ των προτέρων τη θέση που παίρνει. Εδώ, θα βρούμε τη γνήσια μονάχα περιγραφή ενός πνευματικού κακού. Καμιά μεταφυσική, καμιά πίστη δεν αναμίχθηκαν ως την ώρα. Σ' αυτά τα πλαίσια κινείται κι αυτή μόνο τη στάση πήρε ετούτο το βιβλίο.»

Albert Camus - Ο μύθος του Σισύφου

Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης - Ελλάδος Σήμα

Ο Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης είναι ένας από τους μεγαλύτερους αρχαιογνώστες και ελληνολάτρες καθηγητές μας που στέκουν ακόμη στις επάλξεις. Με βαθιά κλασσική παιδεία, μοναδική γνώση της Ελληνικής και ένα εντελώς προσωπικό ύφος στον λόγο του, μάς ξεναγεί σε μυστικά μονοπάτια, αναζητώντας χαρακτηριστικά, διαχρονικά στοιχεία του πολιτισμού μας, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Δεν διστάζει να θίξει φλέγοντα ζητήματα, όπως Ελληνική γλώσσα, Ελληνισμός και Χριστιανισμός κ.ά., και μάλιστα με σκέψη πρωτότυπη που διαφέρει από τα συνηθισμένα που ακούμε από την μια ή την άλλη πλευρά.

Το δοκίμιο αυτό είναι ανάπτυξη ομιλίας του καθηγητού κ. Εμμ. Μικρογιαννάκη στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε εκδήλωση που έγινε με συνεργασία της Φιλοσοφικής του ΑΠΘ και της «Ελληνικής Γλωσσικής Κληρονομιάς» (7 Οκτ. 2002).

Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης - Ελλάδος Σήμα

Κορνήλιος Καστοριάδης - Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία

Το βιβλίο αυτό περιέχει τις πέντε διαλέξεις που έδωσε ο Κορνήλιος Καστοριάδης στη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη τον Μάρτιο του 1993 με τα εξής θέματα: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στην κατανόηση της γένεσης της κοινωνίας. Η παιδεία σε μια δημοκρατική κοινωνία, Αισχύλεια ανθρωπογονία και Σοφόκλεια αυτοδημιουργία του ανθρώπου, Οικολογία και πολιτική και Ψευδοχάος, Χάος και Κόσμος.

Πρόκειται για κείμενα που απασχολούν μόνιμα τον μεγάλο έλληνα φιλόσοφο σε θέματα που αγγίζουν τα καθημερινά και παγκόσμια προβλήματα: οικολογία, πολιτική, σχέση ατομικής ψυχής και κοινωνικής θέσμισης, παιδεία και σύνδεση με την αρχαία ελληνική δημοκρατική παράδοση.

Κορνήλιος Καστοριάδης - Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία

Κορνήλιος Καστοριάδης - Καιρός

Τα κείμενα που απαρτίζουν το βιβλίο -κείμενα σύντομα και συχνά συνδεδεμένα με την άμεση πραγματικότητα- έχουν έναν εισαγωγικό χαρακτήρα που μπορεί να ευκολύνει την πρόσβαση στα εκτενέστερα και ίσως δυσκολότερα γραπτά του έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη. Ο αναγνώστης θα μπορέσει έτσι να εξοικειωθεί με έναν τρόπο σκέψης που είναι στην ουσία του ο ίδιος, είτε για ψυχανάλυση πρόκειται, είτε για φιλοσοφία, είτε για φιλοσοφικές συνέπεις της σύγχρονης επιστήμης, είτε για το πρόβλμα της δημοκρατίας στις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Θα μπορέσει επίσης να ελέγξει, σε συγκεκριένα θέματα, τη σημασία και γονιμότητα των ιδεών που αναπτύσσονται στα πιο θεωρητικά κείμενα του Καστοριάδη.

Κορνήλιος Καστοριάδης - Καιρός

Κορνήλιος Καστοριάδης, Ντανιέλ Κον Μπεντίτ - Από την οικολογία στην αυτονομία

Σε ποιο σημείο βρίσκεται σήμερα το οικολογικό κίνημα; Ποιες είναι οι σχέσεις ανάμεσα στα ζητήματα που θέτει και στα ευρύτερα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα της εποχής μας; Ο αγώνας ενάντια στον αφανισμό της φύσης μπορεί, μήπως, να χωριστεί από τον αγώνα για ένα ριζικό μετασχηματισμό της κοινωνίας και της κουλτούρας; Ποια είναι σήμερα η στάση των ανθρώπων απέναντι στον κατεστημένο τρόπο ζωής και στην κρίση του; Τα ζητήματα αυτά μπαίνουν τώρα επιτακτικά στο οικολογικό κίνημα σ' όλες τις χώρες. Με πρωτοβουλία διαφόρων ομάδων και αγωνιστών, πολλές εκατοντάδες άτομα συγκεντρώθηκαν για να τα συζητήσουν στη Louvain-la-Neuve (Βέλγιο) τον Φεβρουάριο του 1980. Ο τόμος αυτός περιέχει τα πρακτικά των εισηγήσεων του Κορνήλιου Καστοριάδη και του Daniel Cohn-Bendit, και των ζωηρών και μεστών συζητήσεων που τις ακολούθησαν.

Κορνήλιος Καστοριάδης, Ντανιέλ Κον Μπεντίτ-Από την οικολογία στην αυτονομία

Κορνήλιος Καστοριάδης - Η άνοδος της ασημαντότητας

...Πώς η ανθρώπινη ιστορία καθορίζεται από την φαντασιακή δημιουργία

Η κρίση των Δυτικών κοινωνιών. Τα κινήματα της δεκαετίας του εξήντα. Μαρξισμός-Λενινισμός: Η κονιορτοποίηση. Ανάμεσα στο κενό της Δύσης και στο μύθο των Αράβων. Η αποσάθρωση της Δύσης. Η άνοδος της ασημαντότητας. Ανθρωπολογία, Φιλοσοφία, Πολιτική. Η κρίση της διαδικασίας ταύτισης. Αρχαίο και Ελληνικό και Πολιτικό φαντασιακό. Η Αθηναϊκή δημοκρατία. Το φύλλο συκής της Ηθικής. Η δημοκρατία ως διαδιακασία και ως καθεστώς.

Οι μορφές που δημιουργεί κάθε κοινωνία, κατά τον Κορνήλιο Καστοριάδη, στήνουν έναν κόσμο μέσα στον οποίον η δεδομένη κοινωνία δίνει στον εαυτό της μια θέση. Μέσω αυτών των μορφών η κοινωνία συγκροτεί ένα σύστημα κανόνων, θεσμών, αξιών, προσανατολισμών, και σκοπών τόσο της συλλογικής όσο και της ιδιωτικής ζωής. Στον πυρήνα των μορφών αυτών βρίσκονται κάθε φορά οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες που δημιουργεί η κοινωνία και που ενσαρκώνονται μέσα στους θεσμούς της. Ο Θεός είναι μια από τις κοινωνικές φαντασιακές σημασίες, καθώς επίσης και ο σύγχρονος ορθολογισμός και ούτω καθεξής. Απώτερος στόχος της κοινωνικής και ιστορικής έρευνας είναι η ανασύσταση και ανακάλυψη των σημασιών της εκάστοτε υπό μελέτην κοινωνίας.

Η «΄Ανοδος της Ασημαντότητας» περιέχει τα κείμενα του Καστοριάδη των τελευταίων ετών που αφορούν στη σύγχρονη πραγματικότητα, στον στοχασμό πάνω στην κοινωνία και την πολιτική. Οι επαναλήψεις του συγγραφέα εξοικειώνουν τα διαφόρων ειδών αναγνωστικά κοινά με τις βασικές έννοιες που πραγματεύεται και δεν είναι προφανείς για όλους. Σε κάθε περίπτωση η φιλοσοφία ως ανάγνωσμα και ειδικά τα κείμενα του Καστοριάδη αποτελούν ευχάριστο πνευματικό άθλημα γεμάτο εκπλήξεις.

Κορνήλιος Καστοριάδης-Η άνοδος της ασημαντότητας

Raul Vaneigem - Εγκώμιο της εκλεπτυσμένης τεμπελιάς

«Arbeit macht frei» - η εργασία απελευθερώνει: ήταν γραμμένο στην πύλη του Άουσβιτς. «Ne travaillez jamais» - μη δουλεύετε ποτέ, έγραψε το 1953, σε έναν παρισινό τοίχο, ο Γκι Ντεμπόρ. "Work to survive, survive by consuming, survive to consume: the hellish cycle is complete." γράφει ο Raoul Vaneigem.

Η τεμπελιά είναι απόλαυση του εαυτού μας ή δεν είναι τίποτα. Μην ελπίζετε να σας παραχωρηθεί από τα αφεντικά σας ή από τους θεούς τους. Την προσεγγίζουμε, όπως το παιδί, μέσω μιας φυσικής τάσης να αναζητούμε την απόλαυση και να παρακάμπτουμε ό,τι της εναντιώνεται. Πρόκειται για κάτι απλό που η ώριμη ηλικία διαπρέπει στο να περιπλέκει.

Να τελειώνουμε λοιπόν με τη σύγχυση που ταυτίζει την τεμπελιά του σώματος με την πνευματική μαλάκυνση που ονομάζεται νωθρότητα του πνεύματος - λες και το πνεύμα δεν είναι η αλλοτριωμένη μορφή της συνείδησης του σώματος. Η επιτηδειότητα που απαιτεί η τεμπελιά δεν είναι άλλη από την επιτηδειότητα των επιθυμιών τις οποίες έχει ανάγκη ο μικρόκοσμος του σώματος για να απελευθερωθεί από την εργασία που το εμποδίζει εδώ και αιώνες.

Όταν η τεμπελιά δεν θα τρέφει παρά την επιθυμία να ικανοπποιεί τον εαυτό της, θα περάσουμε σε έναν πολιτισμό όπου ο άνθρωπος δεν θα είναι το προϊόν μιας εργασίας που παράγει το απάνθρωπο." Ρ.Β.

Ραούλ Βανεγκέμ - Εγκώμιο της εκλεπτυσμένης τεμπελιάς

Κορνήλιος Καστοριάδης,Bianco L.,Domenach,J.M.,Dumont R. - Υπάρχει σοσιαλιστικό μοντέλο ανάπτυξης;

«Εν ονόματι τίνος μιλούμε»; Σε ό,τι με αφορά, θα έλεγα ότι μιλώ εν ονόματί μου. Και δεν νομίζω ότι υπήρξε έστω και ένας άνθρωπος στην ιστορία που να μίλησε στο όνομα κάποιου άλλου από τον εαυτό του. Η πεποίθηση όμως αυτή, ότι μπορεί κανείς να μιλάει στο όνομα των άλλων, ή όλων, είναι η φενάκη η πιο διαδεδομένη ανάμεσα στους διανοούμενους και τους πολιτικούς.

Κορνήλιος Καστοριάδης,Bianco L.,Domenach,J.M.,Dumont R. - Υπάρχει σοσιαλιστικό μοντέλο ανάπτυξης;

Bertolt Brecht - Πέντε δυσκολίες για να γράψει κανείς την αλήθεια

“Κι η τέχνη πρέπει, σ’ αυτούς τους καιρούς των αποφάσεων ν’ αποφασίσει. Μπορεί να κάνει τον εαυτό της όργανο µιας µικρής µερίδας ορισµένων που παίζουν τις θεότητες της µοίρας για τους πολλούς και που απαιτούν µια πίστη που πρέπει πρώτ’ απ’ όλα να είναι τυφλή, και µπορεί να σταθεί στο πλευρό των πολλών και να βάλει τη µοίρα τους στα δικά τους χέρια. Μπορεί να παραδώσει τον άνθρωπο στις συγχύσεις, τις αυταπάτες και τα θαύµατα, και µπορεί να παραδώσει τον κόσµο στον άνθρωπο. Μπορεί να µεγαλώσει την αµάθεια και µπορεί να µεγαλώσει τη γνώση. Μπορεί να κάνει έκκληση στις δυνάµεις που αποδείχνουν τη δύναµη τους καταστρέφοντας, και στις δυνάµεις που αποδείχνουν τη δύναµη τους Βοηθώντας.

Όποιος σήµερα θέλει να πολεµήσει την ψευτιά και την αµάθεια και να γράφει την αλήθεια έχει ξεπεράσει το λιγότερο πέντε δυσκολίες. Πρέπει να έχει το θάρρος να γράφει την αλήθεια παρόλο που παντού την καταπνίγουν, την εξυπνάδα να την αναγνωρίσει παρόλο που τη σκεπάζουν παντού, την τέχνη να την κάνει ευκολοµεταχείριστη σαν όπλο, την κρίση να διαλέξει εκείνους που στα χέρια τους η αλήθεια θ’ αποχτήσει δύναµη, την πονηριά να τη διαδώσει ανάµεσα τους.” Bertolt Brecht

Μπέρτολτ Μπρεχτ - Πέντε δυσκολίες για να γράψει κανείς την αλήθεια (Συνέδριο για την υπεράσπιση της κουλτούρας, Παρίσι 1935)

Κορνήλιος Καστοριάδης - Το επαναστατικό πρόβλημα σήμερα

Τι σημαίνουν σήμερα για μας οι λέξεις «πολιτική» και «επανάσταση»; Ο Κορνήλιος Καστοριάδης για ν’ απαντήσει σ’ αυτό το πρόβλημα χρειάστηκε να παραμερίσει τις έτοιμες λύσεις, έπαψε να σέβεται τη λογική του δόγματος, έδωσε μια νέα διάσταση στην επαναστατική προοπτική, και όπως λέει ο ίδιος: «Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μιλάει εν ονόματι της εργατικής τάξης, παρά μόνο η ίδια η εργατική τάξη. Όταν λοιπόν ένας πολιτικός μιλάει εν ονόματι της εργατικής τάξης, του έθνους κτλ. πρέπει να ξέρουμε πως είτε απατά είτε απατάται. Τρίτος όρος δεν υπάρχει».

Κορνήλιος Καστοριάδης - Το επαναστατικό πρόβλημα σήμερα

Κώστας Βάρναλης - Τέχνη και ηθική

Δοκίμιο του Κώστα Βάρναλη γραμμένο το 1958. Σε μια συνοπτική αναδρομή στο παρελθόν ο Βάρναλης εξετάζει την καλλιτεχνική σε σχέση με τη θρησκευτική και την ηθική αξία.

Τα γυμνά αρχαιοελληνικά αγάλματα που κοσμούσαν το στάδιο στους πρώτους ολυμπιακούς αγώνες στην Αθήνα (1896) και οι γυμνές παραστάσεις στη “Δεύτερη παρουσία” του Μιχαήλ ‘Aγγελου στην Καπέλα Σιξτίνα αλλά και οι προσπάθειες κάλυψης της γυμνότητας και στις δυο περιπτώσεις δίνουν την αφορμή για μια διαπραγμάτευση του γυμνού στην τέχνη και της σχέσης της τελευταίας με τις επιταγές της ηθικής.

Αυτό που στο διήγημα “‘Eργο Τέχνης”, αφήνεται έμμεσα να φανεί δηλώνεται ρητά στο δοκίμιο του Βάρναλη: “οι ακαλλιέργητοι άνθρωποι βλέπουνε την ανηθικότητα της Τέχνης ως ανηθικότητα. Οι φωτισμένοι και καλλιεργημένοι αισθητικά βλέπουνε και νιώθουνε την Τέχνη ως Τέχνη και τίποτες άλλο”.

«Αν πραγματικά μια Τέχνη πρέπει να ονομαστεί ανήθικη, για τον ανήθικο ρόλο που παίζει στην πνευματική και τη συναισθηματική ζωή των μαζών, είναι η Τέχνη η αντιδραστική. Αυτή που ψεύδεται, παραπλανά και συσκοτίζει τις μάζες, σε τρόπο, που να χάνουμε την αίσθηση του πραγματικού, του αληθινού, του προοδευτικού και της λευτεριάς.

Η τέτοια Τέχνη κι όταν δεν είναι άσεμνη είναι Τέχνη κακοήθης. Η καλή Τέχνη, που αναπαριστά το γυμνό, είναι ηθική, μα η κακιά Τέχνη, κι όταν σκεπάζει την ανηθικότητα, αυτή ‘ναι πρόστυχη κι ανήθικη.»

Κώστας Βάρναλης - Τέχνη και ηθική

Νόαμ Τσόμσκι - Η βιομηχανία κατασκευής υπηκόων

Στο συναρπαστικό αυτό βιβλίο, ο Νόαμ Τσόμσκι, μέσω μιας πληθώρας ντοκουμέντων, καταρρίπτει τον μύθο των ανεξάρτητων ΜΜΕ- πίσω από το θέαμα του ανεξάρτητου δημοσιογράφου, η εταιρειακή ελίτ είναι εκείνη η οποία αποφασίζει, τελικά, τι θα δούμε, θα ακούσουμε ή θα διαβάσουμε.

«Ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ον που έχει Ιστορία. Εάν θα έχει και μέλλον, δεν είναι και τόσο βέβαιο. Η απάντηση βρίσκεται στις προοπτικές των λαϊκών κινημάτων με βαθιές ρίζες σε όλα τα στρώματα του πληθυσμού, αφοσιωμένων σε αξίες, οι οποίες είτε καταπνίγονται είτε περιθωριοποιούνται, εντός του πλαισίου της υφισταμένης κοινωνικής και πολιτικής τάξης πραγμάτων: η κοινότητα, η αλληλεγγύη, το ενδιαφέρον για το ευπαθές φυσικό περιβάλλον, το οποίο θα πρέπει να συντηρήσει τις μελλοντικές γενιές, η δημιουργική εργασία με αυτοπειθαρχία, η ανεξάρτητη σκέψη και η γνήσια δημοκρατική συμμετοχή στους διάφορους τομείς της ζωής.» N.T.

Νόαμ Τσόμσκι - Η βιομηχανία κατασκευής υπηκόων

Μάρεϋ Μπούκτσιν - Ιεραρχία και κυριαρχία

«Η ιεραρχία, η κυριαρχία κι ο σεξισμός δεν εξαφανίζονται με το «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό», με μια «επαναστατική ηγεσία», μ’ ένα «εργατικό κράτος» και με μια «σχεδιασμένη οικονομία». Εκείνο που πρέπει να δημιουργήσουμε, για ν’ αντικαταστήσουμε την αστική κοινωνία, δεν είναι μόνο η αταξική κοινωνία που οραματίστηκε ο σοσιαλισμός, αλλά και η μη καταπιεστική ουτοπία που οραματίστηκε ο αναρχισμός». Μάρεη Μπούκτσιν

Μάρεϋ Μπούκτσιν - Ιεραρχία και κυριαρχία

Μάρεϋ Μπούκτσιν - Ο μύθος του υπερπληθυσμού

Την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης, ο Τόμας Μάλθους διατύπωσε «τον νόμο του πληθυσμού» σύμφωνα με τον οποίο η παραγωγή τροφίμων αυξάνεται με αριθμητική πρόοδο, ενώ ο πληθυσμός με γεωμετρική. Για να διατηρηθεί η ισορροπία, θεωρούσε επιτακτικό τον έλεγχο και τον περιορισμό του πληθυσμού- δηλαδή έλεγε ουσιαστικά ότι ήταν ευπρόσδεκτες οι επιδημίες και οι καταστροφές…

Στο βιβλίο αυτό ο Μπούκτσιν ανασκευάζει αυτόν τον μύθο, κάτω από τις διάφορες ιδεολογικές του μεταμφιέσεις - μαλθουσιανισμός, νεομαλθουσιανισμός, κοινωνικός δαρβινισμός, φασισμός, «οικολογία του βάθους» κ.λ.π. - καταρρίπτοντας μεθοδικά και αμείλικτα τη φαινομενική λογική του και αποκαλύπτοντας αυτό που κρύβεται πίσω: τη ριζική απανθρωπιά του κεφαλαίου και τη μοίρα που αυτό επιβάλλει στους φτωχούς.

Γράφει: « …κανείς δεν μπορεί να μιλάει πια για «πληθυσμιακό πρόβλημα», δίχως να το συσχετίσει με το ταξικό και το κοινωνικό πρόβλημα. Θα χρειαζόταν να γραφούν τόμοι ολόκληροι για να ξεμπερδευτούν τα μπερδεμένα νήματα που συνδέουν την πείνα με τις μορφές γαιοκτησίας, την υλική βελτίωση με τη φθίνουσα πληθυσμιακή αύξηση, την τεχνολογία με την παραγωγή τροφίμων, τους εμφύλιους πολέμους και το ρόλο της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου με τις μεθόδους καλλιέργειας της γης… Οι άνθρωποι δεν μπορεί να υποβιβάζονται από τον νεομαλθουσιανισμό σε απλά ψηφία, δίχως, τουλάχιστον, να αντικατασταθεί ο οφειλόμενος σεβασμός προς τη ζωή από μια νέα απάνθρωπη μορφή οικοκτηνωδίας».

Μάρεϋ Μπούκτσιν - Ο μύθος του υπερπληθυσμού

Alan Badiou - Η ηθική

Ανθρώπινα δικαιώματα, βιοηθική, σεβασμός του άλλου: η ηθική είναι σήμερα της μόδας. Όμως, οι αξίες της (ο άνθρωπος, ο άλλος, η ζωή) παραείναι γενικές και δεν επιτρέπουν να σκεφτούμε τις μοναδικές καταστάσεις. Κόντρα στο ρεύμα μιας ηθικής αρχών, που διαπρέπει κυρίως στο να καταγγέλλει παντού ένα ριζικό Κακό, μια ηθική των συγκεκριμένων αληθειών- αληθειών της πολιτικής, επιστήμης, της τέχνης και του έρωτα- θα μας επέτρεπε να ταυτοποιήσουμε διαφορετικά το Κακό, ώστε να μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε.

Alan Badiou - Η ηθική

Emile Durkheim - Η εκπαίδευση, η φύση της, ο ρόλος της

Ο Emile D. Durkheim ήταν φιλόσοφος και κοινωνιολόγος και κατά πολλούς μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες που συνέβαλαν στην εξέλιξη της κοινωνιολογίας.

Tο βιβλίο του “Η εκπαίδευση, η φύση της και ο ρόλος της”, από το οποίο μεταφράζονται εδώ τα δύο από τα τέσσερα κεφάλαιά του, εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1922, μετά το θάνατό του. Ο συγγραφέας επαναπροσδιορίζει, σε σχέση με προηγούμενες αντιλήψεις, τον κοινωνικό χαρακτήρα και τον κοινωνικό ρόλο της εκπαίδευσης, καθώς και τις σχέσεις της με το κράτος.

Το κείμενο συμπεριλαμβάνει τον περίφημο ορισμό της εκπαίδευσης από τον Ντυρκέμ, καθώς και βασικές έννοιες της κοινωνιολογίας του, όπως κοινωνικοποίηση, συλλογική συνείδηση και την αντίληψή του για την προτεραιότητα της κοινωνίας ως προς τα άτομα, δηλαδή για την κοινωνική αναγκαιότητα. Παρουσιάζει επίσης επιστημολογικό ενδιαφέρον, καθώς υπογραμμίζει τη σχέση της κοινωνιολογίας με την ιστορία και διατυπώνει τα βασικά επιχειρήματά του για τη δομική και λειτουργική θεώρηση των κοινωνιών.

Emile Durkheim - Η εκπαίδευση, η φύση της, ο ρόλος της

Νόαμ Τσόμσκι - Nέα παγκόσμια τάξη

Στο προφητικό αυτό κείμενο, ο Τσόμσκι, διάσημος γλωσσολόγος και επικριτής της αμερικάνικης πολιτικής αναλύει με τον γνωστό οξυδερκή τρόπο του το ιστορικό υπόβαθρο και τις παραμέτρους οι οποίες γέννησαν την Νέα Παγκόσμια Τάξη, το φρικτότερο σύστημα ελέγχου και κυριαρχίας που γνώρισε ποτέ η Ιστορία. Επιπλέον, σφυροκοπά ανηλεώς τους “ηθικοπλαστικούς” μύθους με τους οποίους προσπαθούν να την ωραιοποιήσουν η Ιερή Συμμαχία της Οικονομίας της Αγοράς και ο Αμερικανός πάτρωνάς της, αποκαλύπτοντας ταυτοχρόνως την οργουελιανή πραγματικότητα την οποία ετοιμάζουν για μας οι βιαστές των ονείρων μας.

Το βιβλίο ουσιαστικά παρουσιάζει τη διάλεξη που δόθηκε στις 30 Ιανουαρίου του 1991 στο κολέγιο Μπέιτς, στο Λέβιστον του Μέιν, για να εκδοθεί, εν συνεχεία, υπό μορφή μπροσούρας από τις εκδόσεις Open Magazine. Στα ελληνικά εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1995.

Νόαμ Τσόμσκι - Nέα παγκόσμια τάξη

Νόαμ Τσόμσκι - Τα ΜΜΕ σαν καθρέφτης της κοινωνίας

To βιβλίο κυκλοφόρησε σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων στην Αθήνα το 1995. Παρουσιάζονται μερικές από τις απόψεις του Τσόμσκι πάνω στα ΜΜΕ, μέσα από επιλεγμένες συνεντεύξεις. Υπάρχουν τρεις θεματικές ενότητες - Τα ΜΜΕ ως καθρέφτης της κοινωνίας, Σκέψεις για τα ΜΜΕ και Η κατασκευή της συναίνεσης.

Κι ένα απόσπασμα-

“Έχει αναγνωριστεί εδώ και πολλά χρόνια ότι η «κατασκευή της συναίνεσης» είναι βασικό καθήκον στις κοινωνίες που δεν μπορούν να εγγυηθούν την υπακοή μέσω της βίας. Είτε το ξέρει, είτε όχι, ένα σημαντικό τμήμα της ιντελλιγκέντσιας αφιερώνεται σ’ αυτόν το σκοπό. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα κατήχησης που συχνά είναι πολύ σημαντικό όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του.

Το πρώτο βήμα προς την απελευθέρωση από την κυριαρχία είναι η αναγνώριση της ύπαρξης της, η κατανόηση του ότι η υποτιθέμενη αντικειμενικότητα και ουδετερότητα του κοινωνικού και πολιτικού σχολιασμού, ή απλώς του τρόπου παρουσίασης των ειδήσεων, αποκρύπτει προϋποθέσεις και ιδεολογικές αρχές τις οποίες πρέπει να αμφισβητήσουμε και οι οποίες καταρρέουν πολύ γρήγορα όταν εκτεθούν.

Έως ότου οι άνθρωποι απελευθερωθούν από το σύστημα της κατήχησης, θα συνεχίσουν να υποστηρίζουν τη βία των υπαρχόντων θεσμών. Αν μπορούν να απελευθερωθούν, μπορούν συχνά να το πολεμήσουν σε χώρες όπως η δική μας, όπου ο βαθμός της θεσμοποιημένης βίας είναι σχετικά χαμηλός σε ό,τι αφορά τουλάχιστον τους προνομιούχους. Έτσι πιστεύω ότι είναι σημαντικό το να αποκαλύπτουμε συνεχώς τη συνεχιζόμενη συμπαιγνία, είτε είναι σιωπηρή και υποσυνείδητη, είτε γίνεται αρκετά συνειδητά.

Αυτό είναι ένα ΑΚΑΤΑΠΑΥΣΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ, αφού οι μεγάλοι θεσμοί και οι υπηρέτες τους ποτέ φυσικά δεν θα πάψουν να κατασκευάζουν τον αντιληπτό κόσμο με τη μορφή που εξυπηρετεί τις ανάγκες τους. Είναι μεγάλο λάθος να πιστεύει κανείς ότι αν αποκαλυφθούν μια φορά τα ψέμματα του συστήματος της προπαγάνδας γύρω από, ας πούμε, τον πόλεμο του Βιετνάμ, δεν έχει νόημα να ασχοληθεί κανείς ξανά μ’ αυτό το θέμα. Αντιθέτως, η ιντελλιγκέντσια θα διατηρήσει τη φυσική της δέσμευση να παλινορθώσει την κλονισμένη πίστη και με το πέρασμα του χρόνου θα το κάνει αρκετά αποτελεσματικά, εκτός αν κάποιοι την αμφισβητήσουν.”

Νόαμ Τσόμσκι - Τα ΜΜΕ σαν καθρέφτης της κοινωνίας