Εθνοπαγανισμός,Ορθοδοξία,Αριστερά

 

 

 

 

Δημοσιεύθηκε μια ενδιαφέρουσα ανάλυση του Γ.Καραμπελιά (εδώ) , η οποία αναφέρεται στο φαινόμενο της Χρυσής Αυγής. Η ανάλυση γίνεται από την οπτική της Πατριωτικής Αριστεράς και επισημαίνει πολύ συνοπτικά :

• Η Ελλάδα δεν ανήκει στο πυρήνα των καπιταλιστικών χωρών αλλά έχει ανοικτά ζητήματα εδαφικής ασφάλειας. Επομένως η αριστερά δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τα ζητήματα εθνικής υπόστασης με το ίδιο τρόπο που αυτά αναδύονται στην Κεντρική Ευρώπη.

• Εξ αιτίας αυτών των λανθασμένων κατευθύνσεων , η ελληνική αριστερή διανόηση γοητευμένη από την δυτικοευρωπαϊκή αμεριμνησία, και εγκλωβισμένη στα κρατικά δίκτυα εξυπηρέτησης, υποτίμησε την οξύτητα και ιδιαιτερότητες των εθνικών προβλημάτων και άφησε ένα πεδίο ελεύθερο στις φασίζουσες ιδεολογίες.

• Ιδίως στο επίπεδο της λαϊκής αυτοκατανόησης , η αμεριμνησία είχε δραματικές επιπτώσεις. Μια υβριδική ιδεολογία με στοιχεία αρχαιολατρίας, παγανισμού , ουφολογίας αναδύθηκε και ρίζωσε στη λαϊκή συνείδηση, μέσω ενός υποτιμημένου μηχανισμού τηλεπωλήσεων. Στο πρόσφορο έδαφος αυτής της ιδεολογίας, η φασιστική δεξιά αξιοποίησε την αριστερή αβελτηρία και κατάφερε να ενσωματώσει το αυθεντικό αίτημα μιας εθνικής αξιοπρέπειας σε ένα πολιτικό πλαίσιο ναζιστικής βίας.

• Χαρακτηριστικό αυτής της έρπουσας υβριδικής ιδεολογίας είναι η συγχρονισμένη απαξίωση της Ορθοδοξίας , η οποία βάλλεται ταυτόχρονα , για μια μεγάλη περίοδο τόσο ,από τις κοσμικές δυνάμεις της αριστεράς και του αντικληρικαλισμού, όσο και από το φασίζον ακροδεξιό φάσμα.

Η ανάλυση περιέχει μια εσωτερική συνοχή και δίνει μια λογική εξήγηση. Εν ολίγοις προτείνει μια έννοια "κενού" το οποίο καταλαμβάνει η ΧΑ περίπου ως υδραυλικό φαινόμενο. Δεν θα ήθελα να δω την ανάλυση στο σύνολο της, παρότι έχω σημαντικές αντιρρήσεις. Το κύριο πρόβλημα αυτών των αναλύσεων είναι ότι στηρίζονται στην προβληματική έννοια του " εθνομηδενισμού" .Ωστόσο η επισήμανση του ρόλου που έπαιξε η αμφίπλευρη διαμάχη με την τρέχουσα Ορθοδοξία στην άρθρωση του ακροδεξιού πόλου είναι πολύ ενδιαφέρουσα.Σωστά επισημαίνει ο ΓΚ ότι υπάρχει μια συγχρονισμένη κριτική εναντίον της κρατούσας Ορθοδοξίας η οποία έχει ενδιαφέρουσες προεκτάσεις. Το ζήτημα είναι ότι, ενώ η αριστερά βάλει , ευλόγως , κατά της κρατούσας εκκλησίας , από την οπτική μιας κριτικής της κρατικής υπόστασης της , η φασιστική δεξιά έχει βαθύτερους και ουσιαστικούς λόγους για την επίθεση αυτή. Αυτούς τους άξονες του παγανιστικού φυλετισμού ας δούμε :

Εθνοπαγανισμός και Χριστιανισμός

• Η φασιστική μεταφυσική προσιδιάζει περισσότερο με τις σύγχρονες new age ιδεολογίες που βασίζονται σε μια έννοια διαρκών μετενσαρκώσεων και μεταμορφώσεων χωρίς ένα ρήγμα στον ιστορικό χρόνο. Στο συνεχές αυτού του χρόνου το οποίο χαράσσεται , αλλά δεν ρηγματώνεται,  από ιστορικά ‘η άλλοτε από μυστικιστικά γεγονότα. Η έννοια του προαιώνιου αυτόχθονα δεν λειτουργεί μόνο ως ιστορικό ψευδοτεκμήριο ανωτερότητας αλλά κυρίως ως υπόστρωμα ενός ασάλευτου ομοιογενούς χρόνου εντός του οποίου υπάρχει μόνο βιολογική συνέχεια. Οι μεταφυσικές τομές που προϋποθέτουν οι μονοθεϊσμοί    με χρονικά σημεία ορόσημα , ενός καταλυτικού πριν - μετά δεν μπορούν να αφομοιωθούν στον εθνοπαγανισμό γιατί αυτός προϋποθέτει ένα συνεχή χρόνο ο οποίος πληρώνεται από αέναες μεταμορφώσεις. (1)

• Υπάρχει μια διαφορά όσον αφορά τη φύση της στράτευσης. Η εθνοπαγανιστική στράτευση  λειτουργεί με ένα διαρκές επίδικο τεχνικής απόδειξης. Κατά βάθος εξαρτάται απόλυτα από μια στεγνή επιστημονικοφανή μέθοδο λογικών και πραγματολογικών αποδείξεων οι οποίες υποτίθεται ότι παραμένουν στο περιθώριο εξ' αιτίας πολιτικών επεμβάσεων επί της γνώσης, έστω και διακηρύσσει προφανείς εξωφρενικές θέσεις. Αντιθέτως η θρησκευτική πίστη δομείται , θεμελιώνεται σε μια μη αποδείξιμη στάση , η οποία αυτοεπιβεβαιώνεται εκ των υστέρων σε ένα εσχατολογικό ορίζοντα.(2)

• Ενώ ο εθνοπαγανισμός παραπέμπει μονίμως στη αρχηγικού φυσιογνωμία ενός ηγέτη με αρχαϊκά δεσποτικά χαρακτηριστικά  , η Ορθοδοξία ουσιαστικά προαναγγέλλει το διαχωρισμό των εξουσιών μέσω του δυναμικού σχήματος της τριαδικότητας.(3)

Συγχύσεις στην κριτική προς την Ορθοδοξία

Στην τρέχουσα κριτική για την Ορθοδοξία γίνονται πολλές παρανοήσεις:

Συγχέεται αφ’ ενός μεν η κριτική προς την κρατική έκφραση του εκκλησιαστικού φαινομένου ( σκάνδαλα, πολιτικές προστασίες, οικονομικά εκκλησίας) , αφ' ετέρου με την κριτική για το ατομικό δικαίωμα λατρείας ( πρωτόγονοι τεχνικοί διάλογοι περί αντικειμενικής υπάρξεως θεού) και τελικά αποσιωπάται το ουσιώδες της πολιτικής θεολογίας, δηλαδή της διερεύνησης των βαθύτερων αλληλοσχετίσεων μεταξύ των θεολογικών δογμάτων και των πολιτικών εννοιών. Η κριτική για την αντιδραστική φυσιογνωμία της κρατικής εκκλησίας, η οποία όντως λειτούργησε και συνεχίζει να λειτουργεί ως υποκατάστατο του παλαιοδεξιού ρεύματος ή η  ανάδυση ενός ερωτήματος περί υπάρξεως θεού , υπό το φώς των τεχνολογικών εξελίξεων , δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με τις τρέχουσες αναζητήσεις μιας δραστήριας θεολογίας και μιας ανήσυχης αριστεράς για τις ιστορικές συσχετίσεις πολιτικής και θεολογίας. Δεν είναι καθόλου τυχαία η σωρευμένη γραμματεία που έχει δημιουργηθεί από ριζοσπάστες αριστερούς διανοούμενους που ασχολούνται με την Πολιτική Θεολογία (Benjamin, Badiou, Zizek, Negri, Eagletton ,Agamben,κλπ) (4)
Μεταφυσική εναντίον κρατικής μεταφυσικής

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η ΧΑ αρδεύεται από μια μεταφυσική ιδιεολογία , αλλά γιατί η ορθόδοξη μεταφυσική είναι ανήμπορη να λειτουργήσει ως ανάχωμα .Η μεταφυσική της ΧΑ δεν μπορεί να αποδομηθεί επειδή είναι απλά μεταφυσική. Η φασιστική εθνοουφολογία έχει διαβρώσει λαϊκές συνειδήσεις γιατί στον ανταγωνισμό με άλλες μεταφυσικές, κυριαρχεί ως τέτοια. Γιατί άραγε μια μεταφυσική της γυμνής βίας γίνεται κυρίαρχη σε μια κοινωνία που έχει μια ισχυρή θρησκευτική παράδοση και γραμματεία;

Η πρώτη απάντηση είναι ότι ο δομικός κρατισμός της εκκλησίας, την αποξενώνει από τα δρώμενα στις συνειδήσεις. Στο σημείο αυτό οι κλασσικές αντικληρικαληστικές κριτικές  έχουν αξία. Η κρατικιστική δομή της κρατούσας Ορθοδοξίας και η λυμφατική έως ανύπαρκτη Πολιτική Θεολογία της, παρά την τεράστια παράδοση , ακύρωσε ουσιαστικά την όποια δυνητική της παρουσία ως παράγοντα αναχαίτισης των φασίζουσων ιδεών.

Όντας η ορθοδοξία η κρατική θρησκεία, γίνεται αυτομάτως διπλός στόχος, τόσο ως μηχανισμός εξουσίας όσο και ως μεταφυσική. Ο εθνοπαγανισμός έχει ένα πλεονέκτημα καθώς μπορεί να παρουσιάζεται ως αντισυστημικός , απέναντι στην θεσμική ορθοδοξία. Εδώ αξίζει να σημειωθεί , ότι ακριβώς ίδια οπτική  βλέπουμε στην αντιμετώπιση του Ισλάμ , το οποίο ο εθνοπαγανισμός αντιμετωπίζει κυρίως ως κρατικό μόρφωμα παρά ως μεταφυσική. Το οξύμωρο είναι πως ανάμεσα στους μονοθεϊσμούς ,το Ισλάμ μέσω της αποστροφής του για την συμβολοποίηση  και την  αντιμετώπιση της φύσης ως  οργανική ισορροπημένη θεϊκή κατασκευή είναι εγγύτερο προς μια πολιτική θεολογία παγανισμού.

Επιπροσθέτως , με την ιστορική απόσυρση της αριστεράς από την κλασσική κομμουνιστική εσχατολογία , και την υποκατάσταση της με ένα νοσταλγικό αναχρονισμό του υπαρκτού ,ο εθνοπαγανισμός παραμένει μόνος στη διατύπωση ενός ψευδοπολιτικού μεσσιανισμού.

Με τον συνήθη απρόσμενο ελιγμό η ιστορία δημιουργεί μια νέα συνάντηση αριστεράς και χριστιανισμού ως αντίπαλοι του ζεύγους φασισμός - new age παγανισμός. Η αριστερή Εσχατολογία αναγκαστικά προσεγγίζει την Χριστιανική Πολιτική Θεολογία και αυτό δημιουργεί σχεδόν μια πλημμυρίδα επεξεργασιών, ενώ ο φασιστικός νεοπαγανισμός φλερτάρει μονίμως με ψευδοινδουστικές δοξασίες των αέναων μεταμορφώσεων. Στην περίπτωση μας η κρατικοποίηση της εκκλησίας , την καθιστά ευάλωτη στις κριτικές αλλά πολύ περισσότερο την καθηλώνει στον ιστορικό χρόνο , εντός του οποίου ο ανταγωνισμός με τον παγανισμό είναι αδύνατος. Εντός του ιστορικού χρόνου η γραμμική συνέχεια , λαών, εθνών φαίνεται φυσιολογική , και η φασίζουσα αφήγηση κερδίζει " από χέρι" .

Μια συμβατική κριτική ορίζει ως ανορθολογισμό τον νεοπαγανισμό, ως εάν στο ανώτερο επίπεδο των ιδεών υπάρχει μια αξιωματική συνεκτική θεωρία εντός της οποίας κρίνονται διάφορα ιδεολογήματα ως " διαψεύσιμα" .Στο επίπεδο των πολιτικών οραμάτων και υποσχέσεων , οι αξιωματικές θεωρίες μοιάζουν με τα μαθηματικά της συνολοθεωρίας όπου τα όρια ανακάλυψης ή επινόησης είναι δυσδιάκριτα , και επομένως τα αξιώματα κατατίθενται εκ των υστέρων για να υποβοηθούν την άρση των παραδόξων. Ο φασιστικός εθνοπαγανισμός είναι ανορθολογικός όσο ακριβώς και η χριστιανική ορθοδοξία και ο ιστορικός κομμουνισμός. Η σύγκρουση και τελικά η όποιας αποτίμηση  δεν μπορεί να γίνει  με βάση  στο επίδικο της "λογικής" , αλλά στο επίδικο της οικουμενικότητας. Μόνο  η έννοια της οικουμενικότητας μπορεί να αξιολογήσει όλους τους εσχατολογικούς «ανορθολογισμούς». Και δεν θέλει πολύ ανάλυση για να αποδειχθεί πως η εθνικιστική παγανιστική ουφολογία είναι μερική, αντι-οικουμενική εξ΄ ορισμού. Σταθεροποιείται και αποκτά στοιχειώδη συνοχή ,μόνο με προαπαιτούμενα την αυτοκατανόησης μια ειδικής φυλετικής ή πληθυσμιακής κατηγορίας. Απέναντι σε αυτό τον βάναυσο κατακερματισμό οι ιδέες μιας πολιτικής  ή θεολογικής οικουμενικότητας , θα μπορέσουν να επικρατήσουν μόνο αν  αναμετρηθούν στο επίπεδο των ιδεών χωρίς την κρατική προστασία. Όταν η πολιτική  οικουμενική εσχατολογία ενεπλάκη με το κράτος , τα αποτελέσματα είναι γνωστά, ενώ τα ίδια συμπτώματα παραλυσίας παρουσιάζει η τρέχουσα  θεολογική οικουμενικότητα καθώς λιμνάζει στις ροές του προϋπολογισμού.

 

(1)Πλήρης ανάλυση στο S.Zizek :"The Fragile Absolute or why is the Christian legacy worth fighting for (2000)"
(2) Μια εξαιρετική ανάλυση για την ισοδύναμη φύση της προσωπικής πολιτικής ή θρησκευτικής στράτευσης στο Alain Badiou "Saint Paul. The foundations of Universalism"
(3)Περισσότερα στο G.Agamben : "The Kingdom and the Glory"
(4)Μια πανοραμική ,σχεδόν σε μορφή εγκυκλοπαίδειας,παρουσίαση  για τις βαθύτερες σχέσεις Αριστεράς και Θεολογίας και της σχετικής γραμματείας  στο έργο του Roland Bοer "Critism of Heaven" και "Critisism of Religion"

 

Εικόνα:http://www.1st-art-gallery.com/Pal-Merse-Szinyei/Sketch-Of-Paganism-With-The-Figure-Of-Ninon-Szinyei-Merse-1869.html

 

Αντιαυτοκρατορικές αναζητήσεις .Η επικαιρότητα του Ιωάννη Δαμασκηνού

Η έννοια της Βυζαντινής εξουσίας,ευρίσκεται κατά κάποιον τρόπο στις ημέρες μας.Οι συγχρονες πολιτικές θεωρείες προσέρχονατι με βυζαντινή αγριότητα.Στον σημερινό κοσμο είναι ζωντανές οι ιδέες μιας ηθικής εξουσίας που νομιμοποιείται από την συμβίωση του ιερού dotium και του imperium ,σε αντίθεση με τα λαικές και διαφωτιστικές ιδέες της Αυτοκρατορίας.

Ηδη στον εικοστό αιώνα οι πολιτικές του Ζντανοφισμού και Μακαρθισμού, επανέλαβαν ότι η ιερότητα του ιδεολογικου δόγματος, και το της καθεστωτικής τάξης δεν μπορούν να διαχωρισθούν,και τα ίδια ακούμε σήμερα από τους θεωρητικούς του «γρήγορου πολέμου» του «προληπτικού πολέμου» εναντίον αιωνίων,άγνωστων εχθρων καθώς απο την ρητορία της «ασφάλειας» και της «μηδενικής βίας» του μητροπολιτικου πλήθους.

Και ακόμα περισσότερο ,αρχίζουμε να ακούμε ηγέτες να προτείνουν μια έννοια της κυριαρχίας η οποία προσποιείται να υπηρετεί την σχέση μεταξύ κυρίαρχων και κυριαρχούμενων ,αναγεννώντας την αυτόνομη και απόλυτη εξουσία.Είναι οι νέοι εικονοκλάστες!!!

Αλλα η κατάσταση είναι ακόμα πιο περίπλοκη ,καθώς οι σημερινοί εικονοκλάστες έχουν σφετεριστεί με παράδοξο τρόπο την θέση των εικονολατρών.Η νέα καθεστωτική δύναμη προσπαθεί να υπηρετήσει την σχέση κυρίαρχων κυριαρχούμενων ,κυρίως με την χρήση της εικόνας ,του θεάματος ,με τον έλεγχο των πληροφοριών.Το στοιχείο της ελπίδας και απελευθέρωσης που το Βυζαντινό πλήθος βρήκε στις εικόνες ,απουσιάζει στα σημερινά θεάματα.

Εναντίον αυτών των νέων Βυζαντινών κυρίαρχων πρεπει να αντιτάξουμε την κραυγή κάποιου σαν τον Ιωάννη Δαμασκηνό του οποίου το έργο «Περί Εικόνων» συνέβαλε όσο κανένας άλλος στον αγώνα κατα της εικονομαχίας.
Η Βυζαντινή εικονομαχία νοείται σήμερα σαν διαμάχη μεταξύ πρωτότυπου και αντίγραφου,φέρνοντας κοντα την Πλατωνική φιλοσοφία και τα Πατερικά κείμενα.

Ο Ιωάννης ο Δαμσκηνός εστιάζει στην ενσάρκωση του θείου,και την υλική σύνδεση που έχει το Θέιο με την σάρκα,και η οποία προφανώς μπορεί να αναπαρασταθεί.Η διαμάχη γίενται προφανώς με θεολογικούς όρους ,αλλά το διακύβευμα είναι πολιτικό και αφορά την μορφή της εξουσίας.Γράφει ο Ιωάννης Δαμασκηνός ,δεν δέχομαι να σφεταιρίζεται την ιεροσύνη για λογαριασμό ενός τυραννικού κράτους.Συνεχίζει ,η ιεροσύνη ,η οποία μπορούμε να πούμε είναι η ισχύς της κοινωνικής επινόησης ,της νομιμοποίησης των αξιών και της ελεύθερης ύπαρξης,ανήκει στο πλήθος.Καμία εξουσία δεν μπορεί αποσύρει τις εικόνες που ανοίγουν την φαντασία στην αγάπη της ελευθερίας.

Multitude.M.Hardt.A.Negri (p 327)μτφ LLS

O συντάκτης του ιστολογίου είχε (από σύμπτωση) την τύχη να ακούσει τον Καστοριάδη στην τελευεταία σημαντική του ομιλία στην Τήνο,για την πολιτική καθυστέρηση του Βυζαντίου,που εν είδει υποθήκης κουβαλάμε,και ανακυκλωνόμαστε εντός της.
Ο Καστοριάδης βέβαια ασκεί κριτική σε όλα τα κοινωνικά συστήματα που βραχυκυκλωνουν την αυτοθέσμιση την αυτοοργάνωση ,αλλά η οξύτατη αποστροφή του προς το Βυζάντιο είναι γνωστή.

Η γενική πρόσπληψη είναι ότι οι Βυζαντινοί χρόνοι και η Ορθοδοξία δεν έχουν παραδώσει παρά ισχνές παρακαταθήκες μιας πολιτικής αναγέννησης ,σε αντίθεση με την θεολογία της Δύσης που σε αντίστοιχες εποχές ,στοχάστηκε μέσω ενός Αυγουστίνου,ενος Σπινόζα.

Αδυνατώ να εισέλθω στην συζήτηση,παρά στον βαθμό που αυτή αφορά το σήμερα.
Εστω και αν η αίσθηση ότι το Βυζαντινό παρελθόν είναι βαρύδι είναι ψευδής,αυτό δεν αίρει την πραγματικότητα.Ζούμε σε μια κατακερματισμένη κοινωνία,με ελάχιστους ενδιάμεσους θεσμούς,που στριφογυρίζει στο κράτος βαπτίζοντας δημόσιο οποιαδήποτε προσπάθεια ,επιλεκτικού προσπορισμού κρατικών πόρων προς ίδιον όφελος.

Παρακολουθώ με συμπάθεια ,αλλά και αντίρρηση,το ρεύμα μιας «Πατριωτικής Αριστεράς» που με κεντρική φιγούρα τον Γ.Καραμπελιά,διατυπώνει ένα αντικαπιταλισμό των πατρίδων,των ταυτοτήτων.Το ρεύμα αυτό προσφέρει μια θετική υπηρεσία,αναδεικνύοντας θετικές πλευρές στην πολιτική ιστορία μας,αλλά νομίζω ακροβατεί στον κίνδυνο να ανάγεται η ιστορία per se ,ως διαβατήριο πολιτικου εκσυγχρονισμού.Είναι σημαντική η ακριβοδίκαιη αποτίμηση,αλλά είναι πολλές αδιόρατη η απόσταση απο ιδεολογήματα ιστορικής υπεροχής.

Τα αναφέρουμε αυτά ως περίγραμμα,γιατί μεταφράσαμε ένα απόσπασμα απο το Multitude των Hardt Negri,στο οποίο σε ρήξη με οποια στερεότυπα ( ο Negri είναι ο τυπικος εκπρόσωπος ενός κοσμοπολίτικου,τεχνολογικού κομμουνισμού της υπέρβασης των τοπικοτήτων) ανατρέχει στην Βυζαντινή Ιστορία και αναλύει την εικονομαχία ως καθ’εαυτω πολιτική σύγκρουση,του «πλήθους» απέναντι στην εξουσία.
Ενδιαφέρον έ;
Ο απόλυτος διεθνιστής,των υβριδιακών κινημάτων,του συλλογικού εργαζόμενου της άυλης εργασίας,ανατρέχει στον Ιωάννη Δαμασκηνό και αναδεικνύει την πολιτική αιχμή.

Οι εικόνες λειτουργούσαν ως εστία,αναστοχασμού,πυροδότησης της φαντασίας,και άρα δημιουργούν το ρευστό κύμα,επι του οποίου μπορεί να αναδιατυπωθεί το πολιτικό πρόγραμμα,η πολιτική επινόηση,η πολιτική αυτοθέσμιση.Η εικόνα του θείου,δημιουργόυσε ένα πολιτικό χώρο διανόησης,που διαχώριζε τον αυτοκράτορα από τον θεό (που αναπαραστάται) και άρα τον χώρο της πολιτικής αντίρρησης.Το θειο διαμεσολαβεί μεταξύ κυρίαρχου και κυριαρχούεμενου.

Εαν είχε επικρατήσει η εικοκλαστική κατεύθυνση ,τότε η απουσία αναπαραστάσεων θα συσωμάτωνε σε ένα και αυτό χώρο,τον αυτοκράτορα και τον Θεό,θα ενέτεινε την πολιτειακή καθυστέρηση.Η φαντασιακή αποστέρηση μέσω των άδειων τοίχων θα είχε στομώσει την πολιτική αναζήτηση.

Ινφο
-Multitude M.Hardt.A.Negri(2004)
-1204 Η διαμόρφωση του νεώτερου Ελληνισμού .Γ.Καραμπελιά (2006)Μια πανοραμική ανάδειξη της διακοπής μια ενδογεννους αναγέννησης στο Βυζάντιο.