"Κοινωνικός Φιλελευθερισμός": Η σύγχυση επιτείνεται

Δημοσιεύθηκε το βιβλίο του Κ.Αρβανιτόπουλου "Κοινωνικός Φιλελευθερισμός".Ο πρόλογος του Α.Σαμαρά τοποθετεί το βιβλίο , εκ των πραγμάτων ,σε μια θέση νέου ιδεολογικού ντοκουμέντου μιας Νέας Δημοκρατίας.

Ωστόσο το κείμενο αυτό είναι χαρακτηριστικό του στατικού τρόπου με τον οποίο συζητούνται τα ζητήματα του φιλελευθερισμού.

Αν το δούμε ψύχραιμα , το ιδεολογικό αυτό μανιφέστο έχει ένα οξύ και εκτεταμένο μέτωπο προς τον " νεοφιλελευθερισμό " ενώ αντιπαρατίθεται σε μια κυριολεκτικά ιδεατή φαντασιακή ελληνική σοσιαλδημοκρατία .Τέλος για την αριστερά επιφυλάσει μια ανώδυνη κριτική περί λαικισμού.

Συγκεκριμμένα  εντός του " Κοινωνικού Φιλελευθερισμού” γίνεται μια εκτενής ανάλυση του λεγόμενου " νεοφιλελευθερισμού" στον οποίο χρεώνονται διαφορετικά ρεύματα, όλα με διακριτές και σαφείς αρνητικές συνδηλώσεις. Δεκαπέντε από τις διακόσιες σελίδες του βιβλίου περιγράφουν τις θεωρητικές ανεπάρκειες και καταστροφικές πρακτικές πολιτικές των " νεοφιλελεύθερων σχολών της απορρύθμισης". Είναι τέτοιος ο "αντινεοφιλεύθερος " οίστρος του συγγραφέα , όπου αποτιμά αρνητικά την θεματολογία της σχολής της Δημόσιας Επιλογής , προκαλώντας την εύλογη απορία : Με ποια αναλυτικά εργαλεία μπορεί κάποιος να ερμηνεύσει τον κατακερματισμό και την ικανότητα διαφόρων ομάδων στο κέντρο και την περιφέρεια του Ελληνικού κράτους να επιβιώνουν με μια σωρεία ειδικών ρυθμίσεων; Στο βιβλίο γίνονται θετικές αποτιμήσεις στο έργο των Keyns , Rawls σε αντίθεση προς τους Hayek , Nozick οι οποίοι κατατάσσονται στο στρατόπεδο των " νεοφιλελευθέρων". Περίοπτη θέση στην αφήγηση του ΚΑ κατέχουν ιστορικές μορφές της δεξιάς όπως οι Κ.Παπαληγούρας , Π.Κανελλόπουλος , Θ.Κανελλόπουλος.

Σύμφωνα με τον ΚΑ την τελευταία περίοδο έχουμε ένα πλούσιο ιδεολογικό έργο νεοφιλελεύθερης οπτικής το οποίο επικαλύπτει τον κοινωνικό φιλελευθερισμό .Ταυτόχρονα στην Ελλάδα υποτίθεται ότι έχουμε μια σφριγηλή σοσιαλδημοκρατία επηρεασμένη από τον μαρξισμό, με ισοπεδωτικά εξισωτικά ιδεολογικά σχήματα και σαφείς ταξικές περιχαρακώσεις!

Δεν ξέρω αν ο ΚΑ επισκέπτεται τα βιβλιοπωλεία , να μας δείξει και εμάς που στο καλό κρύβεται αυτή η πλούσια νεοφιλελεύθερη γραμματεία , γιατί την ψάχνουμε και δεν την βρίσκουμε όσο για αυτήτην τη ταξική σοσιαλδημοκρατία μάλλον την ανακάλυψε σε κανένα YouTube από το ογδονταπέντε με Πιπεριά , Μανιάτη και Αρσένη.
Είναι σαφές ότι ο ΚΑ κυριολεκτικά επινοεί , κατασκευάζει ένα ιδεολογικό φιλελευθερισμό στην Ελλάδα, γιατί έτσι ο ιδεολογικός τυφλοσούρτης λειτουργεί. Ο υπαρκτός , στο μυαλό του ΚΑ, φιλελευθερισμός έχει προφανώς μια δεξιά εκδοχή κακή " νεοφιλελεύθερη" εκδοχή και μια αριστερή ταξική σοσιαλδημοκρατία , και τα λοιπά είναι τόσο απλά : ο κοινωνικός φιλελευθερισμός λόγω Αριστοτελικής μεσότητας είναι θριαμβευτής πριν καν ο διαιτητής σφυρίξει την έναρξη του αγώνα.

Πρόκειται για διερεύνηση ιδεών κυριολεκτικά στο κενό , όπου διάφορες ιστορικές φυσιογνωμίες της κεντροδεξιάς αναγορεύονται ως τυπικά φιλελεύθερες και δομείται μια ιδεολογικοπολιτική κατασκευή ίσα ίσα για να εξαχθεί ένα συμπέρασμα στα όρια του αυτονόητου. Ο μέσος όρος είναι καλός.
Στην κατασκευή του ΚΑ ταυτίζονται δύο έννοιες διαφορετικού επιπέδου: Η συντηρητική κεντροδεξιά που κυβέρνησε και κυβερνά με διαλείμματα , και ο φιλελευθερισμός. Η κεντροδεξιά μπορεί να υπάρξει θαυμάσια χωρίς καν να αναφέρεται στον φιλελευθερισμό, δεν υπάρχει καμία αναπόδραστη λογική όπου οι δύο έννοιες ταυτίζονται. Ο συνεπής κεντροδεξιός ΚΑ επειδή λειτουργεί σε ένα πολιτικό περιβάλλον λυμφατικού ασθμαίνοντος φιλελευθερισμού μπορεί με ασφάλεια να χρησιμοποιήσει και ένα σχήμα " συμπαγούς" νεοφιλελευθερισμού .Αυτή καθ' εαυτή η ταξινόμηση , με ένα υποτιθέμενο ιστορικό ρήγμα κλασσικού νέου φιλελευθερισμού γίνεται κυριολεκτικά στο ιστορικό μηδέν , όπου βεβαίως ο " αντινεοφιλελευθερισμός" είναι tax free.Είναι τόσο χαρακτηριστικό ότι στην αφήγηση του ΚΑ δεν υπάρχει καν η νύξη ότι υπάρχει  ένα μη φιλελεύθερο συντηρητικό ρεύμα στην Ελληνική δεξιά. Είναι ο ασθενής φιλελευθερισμός ο οποίος επιτρέπει τον οξύ αντινεοφιλευθερισμό από ένα σημαίνον στέλεχος της ΝΔ και όχι η αυθεντική πάκτωση στο έδαφος μιας συγκροτημένης ιδεολογικής διαμάχης εκφράσεων του ιδίου ρεύματος.

Με τα τυπικά κριτήρια κατάταξης στον υποτιθέμενο άξονα δεξιά αριστερά ,η πρόταση του Αρβανιτόπουλου τοποθετείται στην απώτατη άκρα αριστερά του συντηρητικού φιλελευθερισμού.

Το πρόβλημα

Ο φιλελευθερισμός ήταν και παραμένει ασθενικός, περιθωρειακός στην Ελλάδα γιατί οι θεμελιακοί κοινωνικοί φορείς που θα μπορούσαν να τον συγκροτήσουν δεν υφίστανται στην συνεκτική και συνεχή μορφή που υπήρξαν στις χώρες της ιστορικής αναγέννησης. Οι εγχώριες συντηρητικές ελίτ δεν έχουν ανάγκη κανένα φιλελευθερισμό για να λειτουργήσουν και να κυριαρχήσουν γιατί οι στοιχειώδεις αρχές του θα παραβίαζαν τον ομφάλιο λώρο που τις συνδέει με το κράτος. Με την έννοια αυτή , είναι κατανοητό γιατί ένας διαπρεπής παράγοντας της κεντροδεξιάς είναι αναγκασμένος να κάνει μια τόσο έκκεντρη κατασκευή. Ιδίως η πρωτοφανής ανακάλυψη ότι στην Ελλάδα έχουμε μια σοσιαλδημοκρατία με χαρακτηριστικά Δευτέρας Διεθνούς είναι αποκαλυπτική της προσπάθειας να επινοηθεί ένα ιδεολογικό πλαίσιο συγκρούσεων παρά να αναλυθεί το υπαρκτό.
Η αποδοχή της επινόησης ενός ιδεατού φιλελευθερισμού και των φανταστικών αντιπάλων του , παρά της διερεύνησης των υπαρκτών ρευμάτων με τις ιδιαιτερότητες τους είναι ακριβώς το ζήτημα για τον τρόπο που γίνεται η ιδεολογική διαμάχη.

Γιατί η Αριστερά συμμετέχει στη σύγχυση;

Ας μου επιτρέπει η ακόλουθη  ανάγνωση:

Όταν Σαμαράς προλογίζει βιβλίο του Αρβανιτόπουλου, αυτό γίνεται το μανιφέστο της δεξιάς, και κάποιοι το διαβάζουν την ετικέτα  του  , χωρίς ένα στοιχειώδη έλεγχο για την εσωτερική του συνέπεια, και στήνεται μια διημερίδα με σκοπό να κρίνει την ιδεολογία της κυβερνώσας ΝΔ. Γίνεται λοιπόν ένα διήμερο όπου απέναντι στον " κοινωνικό φιλελευθερισμό " του Αρβανιτόπουλου αντιπαρατίθεται ο Δημοκρατικός Σοσιαλισμός του Σύριζα.

Η σύγχυση είναι πλέον ομαδική.

Στο διήμερο έγιναν εκτενείς αναφορές στον Hayek από τον οποίο ο Αρβανιτόπουλος έχει πάρει αποστάσεις ασφαλείας. Έγιναν εκτεταμένες ιστορικές αναφορές για τις ασύμμετρες συνεχείς σχέσεις δημοκρατίας φιλελευθερισμού στη Δ.Ευρώπη όταν τις αντίστοιχες περιόδους στην Ελλάδα ο φιλελευθερισμός είναι εξ'ορισμού η αναγεννητική δύναμη της εθνικής και κοινωνικής δυναμικής. Τέλος απέναντι στον κοινωνικό φιλελευθερισμό αντιτίθεται ο ρεπουμπλικανικός μεταξύ των οποίων οι διαφορές είναι απόχρωσης.

Το σχήμα που διακινήθηκε είναι περίπου το εξής: αν η δεξιά καταθέτει αυτό το πλαίσιο , ε τότε αυτό το πλαίσιο είναι απαράδεκτο, και την επιχειρηματολογία τη βρίσκουμε στο δρόμο. Χιλιάδες κείμενα που παρήχθησαν και παράγονται στο ιστορικό και πολιτικό περιβάλλον αυθεντικού και αναπτυγμένου φιλελευθερισμού προσφέρονται για τμηματική copy paste επεξεργασία , χωρίς κάνεις να αναρωτηθεί γιατί η Ελληνική δεξιά προσέρχεται σε μια τέτοια κατασκευή ;

Μα ο οποιοσδήποτε καλόπιστος αναγνώστης του Αρβανιτόπουλου κατανοεί ότι κινείται σε ένα πλαίσιο εντός του οποίου μπορεί κάλλιστα να γονιμοποιηθεί το κυβερνητικό πρόγραμμα του Σύριζα. Ο Παπαληγούρας δεν θα είχε κανένα απολύτως πρόβλημα να αποδεχθεί το ήπιο πρόγραμμα κρατικοποιήσεών του Σύριζα.Σε μια πιο «πολιτική» στάθμιση του έργου, το έργο του Αρβανιτόπουλου είναι το ιδανικό πλαίσιο που θα μπορούσε να αναζητήσει η Αριστερά ως πλατφόρμα μιας δεξιάς αντιπολίτευσης, στην περίπτωση κυβέρνησης της αριστεράς.

Μα υπάρχει πιο ρητή αποκήρυξη του «νεοφιλελευθερισμού» από παράγοντα της δεξιάς ; Προφανώς όχι, και αυτό είναι το ζήτημα. Το νεφέλωμα του «νεοφιλελευθερισμού» είναι τόσο ευρύχωρο χωρά τους πάντες. Η αποδοχή του κειμένου του ΚΑ στην ονομαστική του αξία ,ως βάση συζήτησης ,αποδέχεται την ρητή «αντινεοφιλεύθερη» θέση του και την μεταφορά της συζήτησης ανάμεσα σε ένα νεφελώδες δυσδιάκριτο όριο μεταξύ φιλελεύθερων αναγνώσεων  (ρεπουμπλικανικών και κοινωνικών) του Αριστοτέλη . Με ένα παράδοξο τρόπο η  ευρυχωρία και τελικά κριτική αδυναμία του όρου «νεοφιλελευθερισμός» επιτρέπει στον ΚA να μεταφερθεί «αριστερά»  και αντί να κριθεί για αυτή την ευκολία μετάβασης αναζητείται η περαιτέρω κριτική του «από τα αριστερά» σε ένα σχεδόν τραγελαφικό εγχείρημα: το ευμενέστερο ιδεολογικό πλαίσιο για μια προσεχή δεξιά αντιπολίτευση γίνεται αντικείμενο σφοδρής κριτικής προκαταβολικά.

Μια καλοδεχούμενη εξαίρεση

Στην διημερίδα ήταν ευκρινής, η γόνιμη και  σε διακριτή απόσταση από τις λοιπές εισηγήσεις , η συνεισφορά του Ν.Σεβαστάκη. Στην εισήγηση του την οποία δυστυχώς δεν είδα σε ηλεκτρονική μορφή, υπήρξαν εύστοχες νύξεις ότι δεν μπορεί να συγχέεται ο αντιφιλελευθετισμός με τον αντικαπιταλισμό, έγιναν εύστοχες αναφορές για την ανάλυση της συγκυρίας όχι ως τυπικά φιλελεύθερης αλλά με τυπικά χαρακτηριστικά κρατικής αντιφιλελεύθερης παρέμβασης σε όλη την κοινωνική άρθρωση. Στην εισήγηση του ΝΣ αν και δεν αναλύθηκαν οι αιρούμενες επινοήσεις του Αρβανιτόπουλου, διατυπώθηκε με ευκρίνεια μια ένσταση έναντι ενός copy paste “ αντινεοφιλελευθερισμού " δια “πάσα νόσον".

Πρακτικές συνέπειες μιας επιτεινόμενης σύγχυσης.

Η άνευ όρων αποδοχή των φωνών περί τον φιλελευθερισμό στην ονομαστική τους αξία, όταν προέρχονται από την ελληνική δεξιά, και όχι η αποδόμηση τους ως ψευδοφιλελεύθερων ή εξωφρενικά " αντινεοφιλελεύθερων" ( περίπτωση Αρβανιτόπουλου) δεν είναι ζήτημα μιας ακαδημαϊκής αποτίμησης. Είναι ζήτημα που έχει πρακτικές συνέπειες.

Ας πούμε, πως μπορεί να εγκληθεί η Ελληνική δεξιά για την ασθενή ιδεολογική της αντίδραση προς την ΧΑ , αν αυτό δεν γίνει στο κοινό έδαφος ενός φιλελευθερισμού τον οποίο δεξιά και αριστερά αποδέχονται ως κοινό πλαίσιο. Μόνο αν η αριστερά αποδεχθεί την προοπτική της ως ένα αυθεντικό μέρος της φιλελεύθερης διαφωτιστικής παράδοσης και εγκαλεί την δεξιά για τον υποκριτικό ή ατελή φιλελευθερισμό της, μπορεί να γίνει αποτελεσματική.

Το κείμενο του Αρβανιτόπουλου δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο κριτικής ως αντιπροσωπευτικό μιας ιδεολογικής έκφρασης . Μπορεί κριθεί ως μια εξωφρενική κατασκευή της οποίας η ιδεολογία της είναι ακριβώς η σύγχυση, η επινοημένη δομή ενός φανταστικού παιγνίου τυπικών φιλελευθέρων απέναντι σε μαρξίζοντες σοσιαλδημοκράτες και επικυρίαρχους "νεοφιλελεύθερους".

Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί προκρίνεται αυτό το φανταστικό μοντέλο ως υποτιθέμενο πλαίσιο πραγματικών συγκρούσεων. Μα ακριβώς για το αποδεχτούν οι υποτιθέμενοι αντίπαλοι του στην ονομαστική του αξία. Γιατί έτσι θα συσκοτιστεί  ότι το πραγματικό πλαίσιο συγκρούσεων δεν είναι μεταξύ φιλελευθέρων δεξιών εναντίον κρατιστών αριστερών , αλλά μεταξύ κυρίαρχων δυνάμεων γαντζωμένων στο κράτος οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν διαλυθεί  αν εφαρμόζονταν τυπικά φιλελεύθερες πολιτικές ανταγωνισμού και αντικαρτέλ. Ο φιλελευθερισμός είναι όπλο στα χέρια των δυνάμεων της εργασίας και δεν είναι νοητό να εκχωρείται ως στοιχείο των οποιοδήποτε κατασκευών που συσκοτίσουν τα ζητήματα πίσω από το μανδύα ενός αγοραίου δεξιού "αντινεοφιλελευθερισμού".

Συνδέσεις:


Μέρος των εισηγήσεων της ημερίδας για τον Κοινωνικό Φιλελευθερισμό
Σ.Δημητρίου:Υπάρχει Κοινωνικός Φιλελευθερισμός;
K.Αρβανιτόπουλος:Κοινωνικός Φιλελευθερισμός

Εικόνα:http://www.paintingsilove.com/image/show/97675/between-breaks-confusion-acceptance

Η συγκυρία μιας νέας συνάντησης Αριστεράς-Φιλελευθερισμού

 

Αναδημοσίευση από Red Notebook

Η όποια διαπραγμάτευση για τα τεκταινόμενα στο λεγόμενο «φιλελεύθερο» χώρο θα πρέπει αρχικά να τοποθετήσει ορισμένα ζητήματα ορολογίας.

Οι πολιτικοί σχηματισμοί οι οποίoι συμβατικά αναφέρονται ως «φιλελεύθεροι», στην ουσία είναι εκφράσεις ενός κεντροδεξιού πλέγματος με επιλεκτικές, ενίοτε ισχνές αναφορές στον φιλελευθερισμό. Είναι ενδιαφέρον ότι οι ίδιοι δεν προτάσσουν τον φιλελεύθερο χαρακτήρα τους ως ειδοποιό διαφορά απέναντι στον κύριο κορμό της δεξιάς, αλλά ζητήματα συγκυρίας (ΔΗΣΥ), τεχνικών επίδικων και ρυθμίσεων (Δράση-Φιλελεύθερη Συμμαχία) ή απλά δυσανεξίας ενός κοινωνικού ρεύματος «αυτοδημιούργητων» («Δημιουργία Ξανά»). Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η επίκληση του φιλελευθερισμού λειτουργεί εξωτερικά, περιγραφικά, χωρίς αξιώσεις ελέγχου των σχηματισμών αυτών ως προς τις ίδιες τις φιλελεύθερες ιδέες τους. Η ιδεολογική αυτή χαλαρότητα είναι χαρακτηριστική και αντανακλά την ιστορικά αποσπασματική σχέση της ευρύτερης ελληνικής κεντροδεξιάς με το φιλελεύθερο γίγνεσθαι.

Είναι χαρακτηριστικά, εδώ, η καχεκτική παρουσία μιας φιλελεύθερης γραμματείας στην εντόπια ιδεοκίνηση , η αργοπορημένη και τελικά αναιμική παρουσία ενός ρεύματος «καθολικού φιλελευθερισμού» που επιτεύχθηκε μέσω της Φιλελεύθερης Συμμαχίας το 2007. Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι ο φιλελευθερισμός μάλλον αποδίδεται από τρίτους ως πολιτικό στίγμα, παρά αναλαμβάνεται ως πρόταγμα, ως ισχυρή αυτοδέσμευση των σχηματισμών αυτών.

Υπάρχουν θεμελιακά στοιχεία μιας φιλελεύθερης ατζέντας, όπως η σχέση κράτους-εκκλησίας, το ζήτημα των στρατιωτικών δαπανών, η φιλομεταναστευτική πολιτική και η παραβίαση προσωπικών δεδομένων, για τα οποία υπάρχουν εκκωφαντικές σιωπές στα όρια του σκανδάλου. Αυτές οι σιωπές θα μπορούσαν να γίνουν στοιχεία ενός στιβαρού ελέγχου των «φιλελευθέρων» για ασυνέπεια έως αποστασία από τις διακηρυγμένες αξίες τους. Όμως, η αρχιτεκτονική του κομματικού παιγνίου λειτουργεί με την αποδοχή της ονομαστικής αξίας των φιλελεύθερων προτάσεων ως τυπικά φιλελεύθερων. Στο πλαίσιο αυτό, όμως, δεν υπάρχουν περιθώρια για να ελεγχθεί η αποδεδειγμένη φιλελεύθερη ισχνότητα και ασυνέπεια.

Την ίδια στιγμή, η πρόσφατη άνοδος της Χρυσής Αυγής, το επικίνδυνα ασαφές περίγραμμα των «Ανεξάρτητων Ελλήνων» και η γενικότερη στροφή της σαμαρικής ΝΔ αναδεικνύουν ένα ενδιαφέρον πρόβλημα: Η ιστορική ιδεολογική αναιμία και ο επιλεκτικός φιλελευθερισμός των «φιλελευθέρων» δημιουργούν, τελικά, ένα ιδεολογικό πλαίσιο με αμβλυμένες όλες τις σταθερές που απαιτούνται για τη διατήρηση του φιλελεύθερου συμβολαίου της δημοκρατίας.

Στο πλαίσιο αυτό, ο έλεγχος του «υπαρκτού φιλελευθερισμού» ως ασυνεπή προς τις αρχές του, και όχι η αποδοχή του ως «φιλελευθερισμού», μπορεί να δημιουργήσει ένα σταθερότερο πλαίσιο δημοκρατίας, εγγύησης ατομικών δικαιωμάτων, ορθολογικής αντιμετώπισης του μεταναστευτικού κ.λπ.

Στις μέρες μας γίνονται διάφορες κινήσεις ανασύνταξης του χώρου αυτού. Είναι ενδιαφέρον ότι ουδείς διαπραγματεύεται τις κινήσεις αυτές με ένα ιδεολογικό κριτήριο φιλελευθερισμού και ότι, αντί του κριτηρίου αυτού, προτάσσονται επίδικα άλλοτε παλαιοδεξιά («όχι στην Αριστερά») και άλλοτε μεταδημοκρατικά («όχι στους πολιτικούς»).

Στην εκρηκτική συγκυρία που διανύουμε, αναδύεται η ιστορική πιθανότητα μιας κυβέρνησης της αριστεράς. Όμως, μια κυβέρνηση της αριστεράς δεν μπορεί να ευδοκιμήσει αν η αναμενόμενη πολεμική δεν διεξαχθεί εντός ενός ελάχιστου δημοκρατικού φιλελεύθερου συμβολαίου. Ταυτόχρονα, ακόμα και στο οικονομικό επίπεδο είναι αδύνατο να χαραχθεί μια βιώσιμη οικονομική πολιτική που να αφορά ένα εκατομμύριο επιχειρηματίες και μια εκτεταμένη μικροϊδιοκτησία, αν η πολιτική αυτή δεν αφομοιώσει δημιουργικά φιλελεύθερα προτάγματα για την αυτονομία του «επιχειρείν, για μια νέα κατανόηση και σχηματοποίηση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων ως εργαλείων κοινωνικής συνοχής, κ.ο.κ.

Ίσως η ιστορική καχεξία του δεξιού φιλελευθερισμού να είναι η ευκαιρία για την δημιουργική συγκρότηση ενός κυβερνώντος αριστερού φιλελευθερισμού, ο οποίος δεν είναι μια γραφική ιδεοληψία. Το «Κόμμα των Αριστερών Φιλελεύθερων» ήταν ένα υπαρκτό κόμμα με μεγάλη συμβολή στην Αντίσταση και αναμφίβολη συμβολή στην συγκράτηση της μετεμφυλιακής αριστεράς και της ΕΔΑ. Η ιστορία του δεν είναι προς επανάληψη. Είναι, όμως, ένα παράδειγμα προς κατανόηση και επεξεργασία.

Ενισχύοντας την παραγωγική σύγχυση(1)

Να πω την πικρή μου αλήθεια, το επίπεδο διαλόγου στην ηλεκτρονική δημοσιότητα είναι χαμηλότερο από ποτέ. Το ιστολογειν έχει μετατραπεί σε υπηρεσία ανακοινώσεων , όπου οι αναρτήσεις απλώς συγκεντρώνουν μόνο κολακευτικές επιδοκιμασίες και που και που κανένα outing.Η παραγωγική διαφωνία έχει εξαφανιστεί. Λίγο καιρό πριν ,υπήρχαν γνωστά ιστολόγια που σε κάθε ανάρτηση είχαν εκατό σχόλια διασταυρωμένων απόψεων , και ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας εκατέρωθεν. Τώρα μόνο λιβανιστήρια και βρισιές.Οι πιονέροι της ηλεκτρονικής βίας επεκράτησαν για πάντα.

Ενώ η πραγματικότητα αναδεικνύει όλο και πιο περίπλοκες ταξινομήσεις με ανάγκη νέων μεθόδων σκέψης, το κλισέ , η ρουτίνα προτύπων και ο ιδεολογικός οπαδισμός έχει επικρατήσει. Δες το παράδειγμα της Λιβύης, και του Ευρώ εντός αριστεράς. Χύμα απόψεις προβάλλονται επαναλαμβανόμενες χωρίς δυνατότητα συνθετικού διαλόγου .Το αποτέλεσμα είναι η αδυναμία δημιουργίας κλίματος διαλόγου, η οποία ωθεί απ’ ευθείας σε αντιπολιτικές δράσεις. Την καλοδεχούμενη και υγιή ακρότητα έχει υποκαταστήσει ο αρρωστημένος φανατισμός.

Δημοσιεύω ένα άρθρο από το ιστολόγιο του καθηγητή Χατζή, γνωστού διανοούμενου του φιλελεύθερου χώρου. Ο λόγος είναι απλός. Ενας συνεργάτης του Ανδριανόπουλου προωθεί ένα κείμενο το οποίο υποστηρίζει την λύση του Ελληνικού προβλήματος μέσω απ’ ευθείας χρηματικών μεταβιβάσεων από την ΕΕ στην Ελλάδα. Δεν το κάνω για να συμφωνήσω η να διαφωνήσω με την θέση, αλλά για να ενισχύσω την παραγωγική σύγχυση, ως αντίδραση  στους τεμπελχανάδες των ιδεών που αναπαράγονται κοιμώμενοι σε απλοποιήσεις και στερεότυπα

Το κείμενο (στα Αγγλικά) εδώ

Α.Ζενάκος.Φιλελεύθεροι και Αριστεροί

Με την αδεια του Α.Ζενάκου δημοσιεύουμε την ανάρτηση του με θέμα την Αριστερά και τον Φιλελευθερισμό

Εμβόλιμα (φιλελεύθεροι και αριστεροί)

Δύο συζητήσεις – ή μάλλον η ίδια συζήτηση σε δύο δόσεις, με αφορμή αυτή και αυτή την ανάρτηση –, από αυτές που είναι γοητευτικές επειδή εκτείνονται σε πλείστα όσα περιφερειακά και παρελκόμενα, γυρίζουν στο μυαλό μου τις τελευταίες ημέρες.

Στη συνέχεια διάβασα την πολύ ενδιαφέρουσα άποψη του Πάσχου Μανδραβέλη, στην Καθημερινή της περασμένης Κυριακής. Προβληματίστηκα ευχάριστα και εκτίμησα τους συλλογισμούς του. Και έπειτα αναλογίστηκα μια συγκεκριμένη κατηγορία αντιδράσεων σε κείμενα που έχω γράψει τα τελευταία χρόνια για τη διαχείριση και την οικονομία της τέχνης – τις αντιδράσεις εκείνες που θα συνοψίζονταν υπό την επικεφαλίδα «αριστερό μένος».

Δεν αποτελεί έκπληξη ότι κάθε χώρος απαιτεί ενός είδους πιστοποιητικό φρονημάτων. Το «ή είσαι με μας ή με τους άλλους» δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο κανενός και, για να πούμε την αλήθεια, η αριστερά το έχει εφαρμόσει με περισσή δεξιοτεχνία σε διάφορες στιγμές της ιστορίας της, διασπώντας και κατακερματίζοντας τις τάξεις και τα μέτωπά της.

Όμως, κάτι που συχνά δεν γίνεται κατανοητό, είναι ότι αυτός ακριβώς ο κατακερματισμός προσφέρει κι ένα εργαλείο ερμηνείας του πλούτου και της προσφοράς της, το οποίο συχνά αγνοούν οι από εικοσαετίας θριαμβολογούντες.

Θα επανέλθω σε αυτό, πρώτα από όλα όμως ας ξεκαθαρίσουμε το εξής: Οι συζητήσεις που αντιπαραθέτουν τον φιλελευθερισμό με την αριστερά (και έχω παρακολουθήσει πολλές, γίνει αντικείμενο ορισμένων, και συμμετάσχει σε κάποιες, ιδιαιτέρως στην ελληνική διαδικτυακή κοινότητα) δεν διακρίνονται ακριβώς για τη θεωρητική τους ακρίβεια.

Θα μπορούσε να περάσει κανείς ώρα υπενθυμίζοντας περιπλοκότητες, όπως, για να αναφέρω μία από τις ελαφρότερες, το ότι σε μια ξεκάθαρα «φιλελεύθερη» στιγμή – τουλάχιστον για την κατασκευή της μετέπειτα φιλελεύθερης ταυτότητας –, τη Γαλλική Επανάσταση, γεννήθηκε ο όρος «αριστερά» (για εκείνους που κάθονταν, θα θυμάστε, στα αριστερά).

Κανένας λοιπόν σε αυτές τις συζητήσεις δεν ορίζει με ιδιαίτερη ευστοχία σε ποιον φιλελευθερισμό ακριβώς πιστεύει – να θυμίσω ότι ο φιλελευθερισμός είναι ένα πλέγμα ιδεών που αντλεί, με μια εκ των υστέρων εκλογίκευση και επιλεκτική αναθεώρηση, τα βασικά του προτάγματα από τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό αλλά διαφοροποιείται έντονα διαμέσου των αιώνων και των γεωγραφικών περιοχών, στο βαθμό που σήμερα μπορεί να περιλάβει με ίση συνέπεια τους αμερικανούς κοινωνικούς φιλελεύθερους και τους ευρωπαίους ελευθεριακούς, όσο και αν οι δεύτεροι θεωρούν τους πρώτους ακραιφνείς κρατιστές, ή ακόμη και τους νεοσυντηρητικούς, που μπορεί να κάνουν τους ευρωπαίους φιλελεύθερους να ανατριχιάζουν, δεν ανήκουν όμως καθόλου σε άλλο πολιτικό χώρο.

Και κανένας δεν ορίζει με ιδιαίτερη ευστοχία ακριβώς σε ποια αριστερά πιστεύει – να θυμίσω και εδώ ότι η «αριστερά» περιλαμβάνει στοχαστικούς «αναθεωρητές» διανοούμενους αλλά και τους νοσταλγούς του πάλαι ποτέ αντάρτικου πόλεων, τους αναρχικούς που διοργανώνουν πάρτι αλλά και τα κοινοβουλευτικά ΚΚ, τους πιο οξείς φιλοσόφους/ανατόμους του σύγχρονου κόσμου αλλά και τους λαϊκιστές/οπορτουνιστές της οικονομικής κρίσης, και κάμποσες ακόμη φυλές που, σύμφωνα με την παλαιά και δοκιμασμένη αριστερή παράδοση, εμπιστεύονται ο ένας τον άλλο ακόμη λιγότερο από ό,τι εμπιστεύονται τους υπόλοιπους.

Και να μην παραλείψω φυσικά να υπενθυμίσω ότι τέτοιοι προσδιορισμοί στερημένοι από την ιστορικότητά τους είναι επισφαλείς: ο Thomas Jefferson, για να καταφύγω σε άλλο ένα ελαφρό παράδειγμα, δεν χρησιμοποίησε κανένα σχήμα λόγου όταν έγραψε «all men are created equal» - εννοούσε τους άνδρες.

Έτσι λοιπόν θα πρότεινα ότι στις συχνές συγκρούσεις – και είναι χαρακτηριστικό ότι τις συναντούμε στα πλέον δραστήρια fora αλλά όχι στα κυρίαρχα, τις βλέπουμε δηλαδή κυρίως στα blogs του διαδικτύου και όχι στις μεγάλες εφημερίδες ή στην τηλεόραση – αποτελεί στόχο η άλλη «παράταξη» μόνο και μόνο επειδή κανένας άλλος δεν ακούει, όχι επειδή συνιστά στ’ αλήθεια το αντίπαλον δέος. (Ίσως εκεί βρίσκεται και μέρος της εξήγησης για την απουσία θεωρητικής ακρίβειας: είναι τόσο παρεξηγημένοι οι δύο χώροι, ο ένας από τον άλλον, που μοιάζει σχεδόν ακατόρθωτο να εκλεπτυνθεί το οτιδήποτε.)

Στην πραγματικότητα, δηλαδή, ο στόχος τόσο για τους «φιλελεύθερους» όσο και τους «αριστερούς» είναι οι «άλλοι φιλελεύθεροι» και οι «άλλοι αριστεροί», αυτοί δηλαδή που βρίσκονται εκεί έξω και δεν είναι καθόλου φιλελεύθεροι και καθόλου αριστεροί.

Ας αφήσουμε κατά μέρος αυτό καθαυτό το προφανές ότι κανένας από τους δύο χώρους δεν εκπροσωπείται έστω και κατ’ όνομα με αξιοπρεπές ποσοστό στην κεντρική πολιτική σκηνή (η μόνη μοίρα που ξεπερνά σε αθλιότητα αυτή των αριστερών κομμάτων είναι αυτή των φιλελευθέρων, που κάθε φορά διατρανώνουν όσα θα έπρεπε να είναι πλέον προφανή και αυτονόητα περί δικαιωμάτων κτλ και τα παίρνουν ανελλιπώς μαζί τους την επομένη στα εκλογικά τάρταρα) και, χρησιμοποιώντας κι εγώ τους όρους με τον νεφελώδη τρόπο που συνηθίζουμε να τους χρησιμοποιούμε, ας ρωτήσω:

-Ποιος φιλελεύθερος πιστεύει ότι τα ιδεώδη του εκπροσωπούνται στο κυρίαρχο ρεύμα της πολιτικής ζωής – σε μια χώρα όπου το σύνταγμα, η δικαιοσύνη, η εκκλησία, ο στρατός, κτλ, είναι αυτά που είναι –, ώστε να αισθάνεται ταυτισμένος με τον κεντρικό πολιτικό θίασο και να του απομένει ως κύριος αντίπαλος η αριστερά;

-Και ποιος αριστερός αναγνωρίζει στην κρατικοδίαιτη μονοπωλιακή πλουτοκρατία μας τόσες δόσεις φιλελευθερισμού ώστε να θεωρεί ότι στόχος του θα πρέπει να είναι οι φιλελεύθεροι και όχι οι κατέχοντες τα πλούτη;

Τίποτε, νομίζω, δεν αγαπούν περισσότερο οι δύο αυτοί χώροι από το να παρεξηγούν ο ένας τον άλλον. Μέρος της εξήγησης είναι φυσικά οι απλουστεύσεις, η πλημμελής αίσθηση της ιστορίας και ο οπαδισμός που δηλώνεται στην άρνηση αμφοτέρων να παραδεχτούν ότι ο άλλος είναι πολύ περισσότερα πράγματα από αυτά που του αναγνωρίζουν.

Ο φιλελεύθερος που συνοψίζει τον πολιτικό αντίκτυπο της αριστεράς στο εγχείρημα του υπαρκτού σοσιαλισμού δεν διαφέρει ιδιαίτερα από τον αριστερό που συνοψίζει τον φιλελευθερισμό στον ατομισμό μιας ασύδοτης ελεύθερης αγοράς.Δεν είναι ούτε έτσι ούτε αλλιώς.

Θα χρειαζόταν μια ανασκόπηση αιώνων για να δείξει κανείς τις ιστορικές συνθέσεις που ίσχυσαν στην πραγματικότητα, για τώρα ωστόσο, ας αρκεστούμε στο εξής: μεγάλο μέρος των κατακτήσεων των δυτικών κοινωνιών μπορούν να συνοψισθούν σε φιλελεύθερα προτάγματα – αν και, όπως είπαμε, μόνο εκ των υστέρων και με μια καλή επιλεκτική αναθεώρηση.

Πράγματι, ο εκ των υστέρων ονομαζόμενος φιλελευθερισμός των βασικών δικαιωμάτων και της αυτοδιάθεσης αποτελεί μεγάλο μέρος του πολιτικού πολιτισμού που είναι ίσως ο ανθρωπινότερος που γνωρίσαμε ποτέ.*
Αλλά δεν αποτελεί το όλον.

Η αριστερά δεν είναι το εγχείρημα του υπαρκτού σοσιαλισμού.

Η αριστερά είναι κι αυτή ένα πλέγμα ιδεών που επέδρασε επίσης – ίσως ακόμη και κυρίως – στην καρδιά του καπιταλισμού, εκεί όπου, πιθανώς, οι ιδέες αυτές ήταν και πιο απαραίτητες και βρήκαν πιο αποτελεσματικά τον στόχο.

Όποιος ξεχνά ότι η ιστορία της δυτικής νεοτερικότητας δεν συνδυάζει ούτε εξαρχής ούτε προγραμματικά τον καπιταλισμό με τον πολιτικό φιλελευθερισμό αλλά με κοινωνικές απολυταρχίες και με μονοπώλια προστατευμένα από κεντρικές εξουσίες, διαπράττει ιστορικό σφάλμα.

Η σταδιακή εξισορρόπηση προς τις σημερινές δημοκρατίες είναι αδιανόητη δίχως ένα στοιχείο που ο φιλελευθερισμός σήμερα δεν αποσαφηνίζει όσο θα άρμοζε στη θεώρησή του: τη διεκδίκηση.**

Όχι την ατομική διεκδίκηση στο πλαίσιο των μηχανισμών που προσφέρει η δημοκρατία.
Αλλά τη συλλογική διεκδίκηση με την ταξική έννοια, και σήμερα με την ευρύτερα ταυτοτική έννοια - ακόμη περισσότερο, τη διεκδίκηση ως έκφραση κοινότητας, τη διεκδίκηση ως πολιτική κουλτούρα.

Εκείνη τη διεκδίκηση που προηγείται της δημοκρατίας, όχι χρονικά αλλά εννοιακά, που σηματοδοτεί, λόγου χάριν, τη διαφορά ανάμεσα στη γαλλική ή στην αμερικανική δημοκρατία και στη ρωσική, και που καταδεικνύει γιατί η όποια «εξαγωγή» δημοκρατίας είναι πράξη, εκτός από όλα τα άλλα, ατελέσφορη.

Και η διεκδίκηση ως έκφραση κοινότητας δεν θα έπρεπε να είναι καθόλου ξένη στον σύγχρονο φιλελευθερισμό, στον βαθμό που αυτοπροσδιορίζεται ως εκείνο το μόρφωμα ιδεών που έλκει την καταγωγή του από τον διαφωτισμό: δεν είναι άλλη από εκείνο το «people» στην αποστροφή

«…whenever any form of government becomes destructive to these ends, it is the right of the people to alter or to abolish it, and to institute new government, laying its foundation on such principles and organizing its powers in such form, as to them shall seem most likely to effect their safety and happiness.»

Δεν κρύβω λοιπόν τη χαρά μου με τις διαπιστώσεις του κ. Μανδραβέλη, μολονότι οι θέσεις του υπάγονται στην απαραίτητη «στενότητα» που επιβάλλει μια ελληνική εφημερίδα, στο κείμενό του που ανέφερα στην αρχή, ιδιαίτερα με διατυπώσεις όπως ότι «στη χώρα μας, εκφραστής του πολιτικού φιλελευθερισμού ήταν η ευρύτερη Αριστερά».

Εκεί όπου πλέον άρχισα να γελάω στη σκέψη όλων των φιλελευθέρων και όλων των αριστερών που θα αρχίσουν να αφρίζουν ήταν όταν άκουσα τον, αγαπημένο μου τούτο τον καιρό, Slavoj Žižek να λέει κάτι πολύ παρόμοιο, αν και ευρύτερο και λίγο πιο τολμηρό: «Our lesson to Liberals should be: are you aware that without our radical leftist help, you will not be able even to protect what little we have of democracy? Liberals should be aware that they need our brotherly help to save their own ideas. Only we can save them!»

* Σε μία εκ των προηγούμενων συζητήσεων παρατέθηκε το State of the Future Index. Για όσους καταστροφολογούν αστόχως.

** Ευχαριστώ ιδιαιτέρως τον Θεόφιλο Τραμπούλη για τη συζήτησή μας περί διεκδίκησης.

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ (22/07/2009): Διαβάστε τη φιλελεύθερη ερωτική επιστολή, εμπνευσμένη από την ως άνω ανάρτηση: «Γράμμα από την Αθήνα» - Φιλελευθερισμός και Αριστερά

Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Εθνικού Θεάτρου (LLS)