Η Λιάνα Μαλανδρενιώτη για τον τελευταίο δίσκο του Γιώργου Σταυριανού

Γιώργος Σταυριανός

«Λύκε, λύκε είσαι εδώ;»

Βασίλης Γισδάκης, Δώρος Δημοσθένους, Παντελής Θαλασσινός, Πάνος Μπούσαλης

Από την πρώτη δισκογραφική του κατάθεση, το 1982, την «Έρημη πόλη», με ερμηνεία από την Μαρία Δημητριάδη, τον Ανδρέα Μικρούτσικο και τον Κώστα Θωμαΐδη, ο Γιώργος Σταυριανός σηματοδότησε τη μελλοντική μελωδική του πορεία. Με τη διπλή ιδιότητα του συνθέτη και του στιχουργού και με βασικά υλικά τη μελωδία, το βίωμα και τον στοχασμό, έγραψε πολλά τραγούδια που αγαπήσαμε και τα ακούσαμε από κορυφαίους τραγουδιστές, ανάμεσά τους: Ελένη Βιτάλη, Νένα Βενετσάνου, Γλυκερία, Γιάννης Κότσιρας, Βασίλης Λέκκας, Μανώλης Μητσιάς, Παντελής Θαλασσινός, Πάνος Κατσιμίχας, Γιώργος Νταλάρας, Δυνάμεις του Αιγαίου κ.ά. Το πρώτο πράγμα που σου κάνει εντύπωση στη μουσική του Γιώργου Σταυριανού, είτε είναι τραγούδια είτε ορχηστρικά έργα, είναι η ασυνήθιστη σταθερή και συνειδητή εμμονή του στη μελωδία και στην αισθητική, πράγμα που τον τοποθετεί στην «σχολή» Χατζιδάκι, αναφορά που δείχνει την υψηλή ποιότητα της δουλειάς του.

Η πρόσφατη συλλογή τραγουδιών του Γιώργου Σταυριανού με τίτλο «Λύκε, λύκε είσαι εδώ;» αποτελείται από έξι τραγούδια σε στίχους Κωνσταντίνου Μουδάτσου, Μάκη Τσίτα, Πάνου Μπούσαλη και του ίδιου του συνθέτη, αλλά και έξι ορχηστρικά θέματα, χαρακτηριστικό γνώρισμα στις δουλειές του σημαντικού μελωδού. Τα τραγούδια του άλμπουμ ερμηνεύουν ο Βασίλης Γισδάκης, ο Δώρος Δημοσθένους, ο Παντελής Θαλασσινός και ο Πάνος Μπούσαλης. Το πρώτο άκουσμα «Λύκε, λύκε είσαι εδώ;» με όχημα την εκφραστική φωνή του Δώρου Δημοσθένους ξυπνάει μέσα μας το ενδιαφέρον και μας αφήνει ανοιχτούς σε ήχους που θα μας ξεναγήσουν στον ξεχωριστό κόσμο του Γιώργου Σταυριανού. Αισθήματα, σκέψεις, εικόνες, βιώματα, αγωνίες, όλα άρρηκτα δεμένα και ενορχηστρωμένα σε μια μουσική προσβάσιμη οικεία και μελωδικά θεραπευτική. Ο Βασίλης Γισδάκης, ο Παντελής Θαλασσινός και ο Πάνος Μπούσαλης απόλυτα εναρμονισμένοι με τα νοήματα και τους μουσικούς στοχασμούς του συνθέτη δίνουν προσωπικά ρεσιτάλ. Ιδιαίτερα αισθαντικός ο Βασίλης Γισδάκης στο τραγούδι «Ο Αμαρτωλός». Από τα οργανικά κομμάτια ξεχώρισα το «Νοσταλγία στη Φλώρινα».

Ακούγοντας αυτό το άρτιο καλλιτεχνικά δισκογράφημα δεν μπορώ να μην σκεφθώ και τις πνευματικές προδιαγραφές του συνθέτη που φέρει συγχρόνως τις ιδιότητες του συγγραφέα και του ακαδημαϊκού δασκάλου. Γι’ αυτό Θα ήθελα να κλείσω με ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το σημείωμα του στο επιμελημένο ένθετο του δίσκου. Γράφει λοιπόν: «Από τώρα και στο εξής οι συντεταγμένες αλλάζουν. Η προσαρμογή, όσο βίαιη κι αν φαντάζει, αποτελεί την μοναδική σανίδα σωτηρίας μέσα σ’ ένα κόσμο υποταγμένο στην πανίσχυρη όσο και αδυσώπητη Θεότητα της Εξέλιξης».

Την ενορχήστρωση υπογράφουν οι: Κώστας Παρίσσης και Γιώργος Καγιαλίκος. Ο καλός ήχος του δίσκου οφείλεται στον Κώστα Παρίσση (ηχογράφηση, μίξη, mastering Studio Praxis). Artwork εξωφύλλου: Πέτρος Παράσχης. Παραγωγή: Μετρονόμος (2021).

Καλή σας ακρόαση.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Οι Ακροάσεις της Εποχής, Η ΕΠΟΧΗ, 30 Ιανουαρίου 2022

Συνέντευξη του Νίκου Τουλιάτου στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Νίκος Τουλιάτος:

«Αναπνέουμε δηλητήριο από κανάλια και εφημερίδες»

Τη συνέντευξη πήρε η Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 9 Μαρτίου 2020.

Στα 50 χρόνια της μουσικής του περιπέτειας έχει παίξει παντού, τα πάντα, με όλους και σε όλα τα είδη τέχνης. Έχει ηχογραφήσει 23 cd, έχει γράψει 6 βιβλία, έχει δημιουργήσει σχολές, συγκροτήματα, ομάδες, φεστιβάλ κ.ά. Έχει διδάξει σεμινάρια, μαθήματα, εργαστήρια σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης από παιδικό σταθμό μέχρι πανεπιστήμιο, ιδιωτικά σχολεία, ωδεία, δραματικές σχολές κ.ά. Έχει συμμετάσχει σε κάθε είδους συνδικαλιστική, κοινωνική, πολιτική δραστηριότητα από πολλές θέσεις επί πολλά χρόνια. Ο Νίκος Τουλιάτος μίλησε στην «Εποχή» με αφορμή τις πρόσφατες δραστηριότητές του, τις οποίες μεταφέρω σαν προτάσεις πολιτισμού, αγωγής ψυχής και μουσικής απόλαυσης.

Αναμφίβολα είναι μοναδική μουσική εμπειρία ο διάλογος της κιθάρας με τα κρουστά, αλλά τι ακριβώς πρόκειται να συμβεί στην παράσταση «Συνταξιδιώτες» όπου εμφανίζεστε με τον κιθαρίστα Μιχαηλάγγελο Νιάρχο;

O Μιχαηλάγγελος είναι ένας σημαντικός κιθαρίστας. Είναι ένας σπουδαίος μουσικός που ήθελα να παίξουμε μαζί, να συνταξιδέψουμε, να μοιραστούμε. Για δύο ακόμα Παρασκευές 13 και 20 Μαρτίου, στο χώρο της Κοινότητας Τέχνης Ηχοποιών (Γενναίου Κολοκοτρώνη 12, Κουκάκι). Θα συνταξιδέψουμε στις μουσικές του κόσμου μέσα από τη μπόσα νόβα, τη σάμπα, το τάνγκο, το φλαμένκο και ήχους του τόπου μας, σε διασκευές για κιθάρα και κρουστά. Έντονο θα είναι και το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού, που θα κάνει το ταξίδι ακόμα μεγαλύτερο. Θα μοιραστούμε μουσικές εμπειρίες σε ελεύθερο διάλογο, θα παίξουμε γνωστά και υπέροχα τραγούδια, θα δοκιμάσουμε και θα δοκιμαστούμε. Έχω να παίξω καιρό. Είναι ενδιαφέρουσα επιστροφή.

Λίγα λόγια για την Κοινότητα Τέχνης Ηχοποιών. Τι προγραμματίζει, ποια η δραστηριότητά της;

Η Κοινότητα Τέχνης Ηχοποιών είναι μια κοινότητα που στόχο έχει να πειραματιστεί με τον ήχο και το ρυθμό. Αντί να κρύβονται, να αναδεικνύονται και θα παίρνουν το δικό τους ρόλο μέσα στην κάθε περφόρμανς. Κοινότητα Ηχοποιών, δηλαδή κοινότητα που ποιεί τον ήχο και όχι μόνο. Εκτός από θεατρικές παραστάσεις και συναυλίες πραγματοποιούνται μαθήματα κρουστών, αυτοσχεδιασμού, φωνητικής, τραγουδιού, χορού, υποκριτικής, αλλά και συναντήσεις μεταξύ των μελών που την αποτελούν. Στο πλαίσιο αυτό, η Κοινότητα Τέχνης Ηχοποιών αποτελείται από την ομάδα κρουστών Ηχόδραση, τη θεατρική ομάδα Ηχοποιοί και τη χορευτική ομάδα Ηχοκίνηση, ανταλλάσοντας γνώσεις. Ωστόσο, η φύση της κοινότητας έχει ως βάση οι άνθρωποι που την αποτελούν να συνυπάρχουν ως κοινότητα και όχι ως απλή καλλιτεχνική ομάδα. Συμμετέχουν σε κοινές δραστηριότητες, δράσεις αναψυχής, εκπαιδευτικές εκδρομές. Οργανώνουν φεστιβάλ, παραστάσεις, συναυλίες. Συμμετέχουν στη διαχείριση εμπνεόμενοι από το αίσθημα της συλλογικής δράσης, της ατομικής ευθύνης και της αλληλεγγύης. Με αυτό τον τρόπο διαμορφώνεται μια κοινή αισθητική των πραγμάτων. Τέχνη χωρίς πολιτική και πολιτική χωρίς τέχνη, δεν υπάρχει. Έτσι η κοινότητα Τέχνης Ηχοποιών έρχεται να δώσει το δικό της στίγμα στην κοινωνία. Η κοινότητά μας έχει ήδη μια παρουσία από τις παραστάσεις που έκανε στο Μέγαρο Μουσικής, στο Ιδρυμα Κακογιάννη, στο Τρένο στο Ρουφ κ.α. Τώρα δουλεύει με τον σκηνοθέτη και ιδρυτή της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού, Νίκο Περέλη την παράσταση «Η Φονική νύχτα των Ατρειδών». Πρόκειται για τα δύο έργα του Ευριπίδη σε διασκευή και μετάφραση του Νίκου Περέλη. Η πρεμιέρα θα γίνει το Σάββατο 28 Μαρτίου στο θεατράκι των Ηχοποιών. Παράλληλα οργανώνει το Διεθνές Φεστιβάλ Κρουστών Κρουστοπανήγυρις που θα πραγματοποιηθεί 22 με 25 Απριλίου, στα Φάρσαλα.

Πώς βλέπετε ως ένας ευαίσθητος άνθρωπος του πολιτισμού την ανθρωπιστική κρίση που διαδραματίζεται αυτή τη στιγμή στα σύνορα και στα νησιά της χώρας;

Προφανώς και δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω με το να χρησιμοποιούνται δυστυχισμένοι άνθρωποι σαν αντικείμενα πολιτικών παιχνιδιών. Αλλά η συζήτηση για το τι θα μπορούσαμε να κάνουμε με το πρόβλημα των προσφύγων θα μπορούσε απλώς να απαλύνει τον πόνο τους. Η λύση είναι να σταματήσουν οι δολοφόνοι να κάνουν πολέμους και να δημιουργούν πρόσφυγες. Να σταματήσουν να στήνουν θεοκρατικές δικτατορίες. Το χειρότερο για εμένα δεν είναι η ανθρωπιστική κρίση που αφορά τους πρόσφυγες αλλά το μίσος, ο μισανθρωπισμός, η κακία, ο ρατσισμός, ο εξευτελισμός κάθε έννοιας ανθρωπισμού που έχει αρχίσει να μας πνίγει. Έχουν ανοίξει την πόρτα στο φασισμό. Αυτή δεν είναι η Ελλάδα που θέλω. Η παρακμή, ο συντηρητισμός, η ομοφοβία, ο ρατσισμός, το μίσος, η θρησκοληψία, η σκυλάδικη νοοτροπία σάπισαν την κοινωνία. Και την σαπίζουν κάθε μέρα και περισσότερο. Το μίσος προβάλλεται, το μίσος αναδεικνύεται, το μίσος καλλιεργείται, το μίσος χειροκροτείται. Παίρνουν τα όπλα οι «κάτοικοι», βγάζουν τα τρακτέρ εναντίον δυστυχισμένων ανθρώπων, χτυπάνε μετανάστες οι «αγανακτισμένοι πολίτες». Και όποιος δεν υπακούει σε αυτά, στέλνουν τον εσωτερικό στρατό για να τον συνετίσουν. Δεν μου αρέσουμε πια. Δεν αναπνέουμε οξυγόνο αλλά δηλητήριο από παντού: κανάλια, εφημερίδες, κ.λπ.

Τα τελευταία χρόνια εκτός της μουσικής, έχετε αναπτύξει ακόμα μια δραστηριότητα, αυτή του θεάτρου. Πώς προέκυψε;

Θα το πω απλά: Ερωτεύθηκα το θέατρο από πολύ μικρός αλλά παντρεύτηκα την μουσική. Έζησα μαζί της 52 χρόνια. Τώρα έστω και σε αυτή την ηλικία είπα να ξαναβρώ τον παιδικό μου έρωτα. Και χαίρομαι πολύ. Ποτέ δεν μου άρεσε να ζω στις δάφνες μου, ατσαλάκωτος, χωρίς κινδύνους. Δεν μου άρεσε ποτέ η ακυμάτιστη ζωή. Θέλω να σπάω το ναρκισσισμό μου και τις σιγουριές μου. Οι σιγουριές σε σαπίζουν και αυτό δεν με γοήτευε ποτέ. Οπότε θέατρο. Εξάλλου, έχω ολοκληρώσει τον κύκλο μου. Και σήμερα να σταματήσω δεν με ενοχλεί καθόλου. Αντί λοιπόν καφενείο, καλύτερα θέατρο, ψάξιμο, άσκηση μνήμης, περιπέτεια. Αλλά αυστηρά επαγγελματικά. Συνεχίζω τη ζωή μου λοιπόν με καινούρια δεδομένα και αυτό σημαίνει γεμάτος χρόνος, γεμάτη ζωή. Θα γευθώ μία, μία τις καραμέλες που μου απέμειναν στο σακουλάκι της ζωής…

Τι σας κάνει να ασχολείστε με την αρχαία τραγωδία;

Να πω έτυχε; Και έμεινα. Κλασικές αλήθειες. Επίκαιρος λόγος. Εάν ήμουν πολιτικός θα πήγαινα στον ΟΗΕ και θα διάβαζα απλά ένα απόσπασμα του Ευριπίδη. Τι καινούριο να πει κάποιος σήμερα για τις εξουσίες, τους πολέμους, τις συνέπειες τους; Ίσως για όλα αυτά να έχω παλέψει με κλασικούς ρόλους. Δεν λέω ότι έχω παίξει, λέω έχω παλέψει και χαίρομαι πολύ που μου δίνεται η ευκαιρία να το κάνω.

https://www.epohi.gr/article/32778/anapneuoume-dhlhthrio-apo-kanalia-kai-efmerides

Η Λιάνα Μαλανδρενιώτη για τον Μίκη Θεοδωράκη

Εγώ φεύγω. Εσείς να δούμε τώρα

«Μνήμη του λαού σε λένε Πίνδο, σε λένε Άθω..» γράφει στο «Αξιον Εστί» του ο Οδυσσέας Ελύτης. Από το πρωί της 2ας Σεπτεμβρίου 2021 η Ιστορία μπορεί άφοβα να συμπληρώσει τον νομπελίστα ποιητή μας και να γράψει: «Μνήμη του λαού σε λένε Θεοδωράκη...» , αφού ο Μίκης δεν μένει πια μαζί μας. Πήρε τους «Δρόμους του Αρχάγγελου» για να ενωθεί με το σύμπαν.

Ο Μίκης Θεοδωράκης γεννήθηκε στις 29 Ιουλίου 1925 στη Χίο. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε σε διάφορες πόλεις της ελληνικής επαρχίας όπως τη Μυτιλήνη, τα Γιάννενα, το Αργοστόλι, τον Πύργο Ηλείας, την Πάτρα και κυρίως στην Τρίπολη Αρκαδίας, λόγω των συχνών μεταθέσεων του δημοσίου υπαλλήλου πατέρα του. Το 1943 οργανώνεται στον ΕΛΑΣ ενώ μετρά τα Δεκεμβριανά συλλαμβάνεται και ακολουθούν οι εξορίες του στην Ικάρια και στην Μακρόνησο. Το 1954 φεύγει με κρατική υποτροφία στο Παρίσι όπου εγγράφεται στο Conservatoire και σπουδάζει με τον Ολιβιέ Μεσιάν, για σύντομο χρονικό διάστημα, μουσική ανάλυση, καθώς επίσης και διεύθυνση ορχήστρας με τον Εζέν Μπιγκό. Συνθέτει μουσική για το μπαλέτο της Λουντμίλα Τσέρινα, το Κόβεντ Γκάρντεν, το Μπαλέτο της Στουτγάρδης και επίσης για τον κινηματογράφο. Το 1957 τού απονέμεται το πρώτο βραβείο του Φεστιβάλ της Μόσχας από τον Σοστακόβιτς για το έργο του Σουίτα No 1 για πιάνο και ορχήστρα. Συγχρόνως συνθέτει πολλά έργα συμφωνικής μουσικής και μουσικής δωματίου.

Το 1960 επιστρέφει στην Ελλάδα και τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους ηχογραφεί τον Επιτάφιο του Γιάννη Ρίτσου, ένα έργο που παντρεύει τη σύγχρονη λαϊκή μουσική με τη σύγχρονη ελληνική ποίηση. Θα ακολουθήσουν το «Άξιον Εστί» σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και τα «Επιφάνεια», σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη. Το 1963, μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, ιδρύεται η «Νεολαία Λαμπράκη», της οποίας εκλέγεται πρόεδρος, ενώ στις εκλογές του 1964 εκλέγεται βουλευτής της ΕΔΑ στην Β΄ Πειραιώς και την ίδια χρονιά αποκτά διεθνή αναγνώριση με τη σύνθεση της μουσικής για την ταινία «Αλέξης Ζορμπάς» του Μιχάλη Κακογιάννη.

Την 21η Απριλίου του 1967 περνάει στην παρανομία. Τον Μάιο του 1967 συμμετέχει μαζί με άλλα στελέχη της ΔΝΛ στην ίδρυση του ΠΑΜ και εκλέγεται πρόεδρός του. Συλλαμβάνεται τον Αύγουστο του 1967. Ακολουθεί η φυλάκισή του στην οδό Μπουμπουλίνας, η απομόνωση, οι φυλακές Αβέρωφ, η μεγάλη απεργία πείνας, το νοσοκομείο, η αποφυλάκιση και ο κατ’ οίκον περιορισμός, η εκτόπιση με την οικογένειά του στη Ζάτουνα Αρκαδίας, και τέλος το στρατόπεδο Ωρωπού. Πολλά από τα καινούργια έργα του καταφέρνει με διάφορους τρόπους να τα μεταβιβάσει στο εξωτερικό, όπου τραγουδιούνται από τη Μαρία Φαραντούρη και τη Μελίνα Μερκούρη. Στον Ωρωπό η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται. Στο εξωτερικό ξεσηκώνεται θύελλα διαμαρτυριών. Τελικά, υπό την πίεση αυτή αποφυλακίζεται και ταξιδεύει στο Παρίσι τον Απρίλιο του 1970. Στο εξωτερικό απευθύνει νέο κάλεσμα για την πτώση της δικτατορίας και την επαναφορά της Δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Το 1974 με την πτώση της Δικτατορίας γυρίζει στην Ελλάδα. Δίνει πολλές συναυλίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό μαζί με την Μαρία Φαραντούρη. Παράλληλα συμμετέχει στα κοινά είτε ως απλός πολίτης, είτε ως βουλευτής (τις περιόδους 1981-86 και 1989-92) είτε ως υπουργός Επικρατείας (1990-92), θέσεις από τις οποίες τελικά παραιτείται.

Στο λιτό αυτό σημείωμα για τον Μίκη ξεκινήσαμε με ένα δίστιχο του Ελύτη. Θα κλείσουμε πάλι με Ελύτη: «Όλα χάνονται. Του καθενός έρχεται η ώρα. Εγώ φεύγω. Εσείς να δούμε τώρα…» λέει κάπου ο ποιητής Θα μπορούσε να τους είχε ψιθυρίσει και ο ίδιος ο Μίκης λίγο την «αναχώρησή» του…

Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Η ΕΠΟΧΗ, 5 Σεπτεμβρίου 2021

Συνέντευξη της Τάνιας Τσανακλίδου στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Τάνια Τσανακλίδου:

"Κατοικώ στον κόσμο του Μάνου"

Τη συνέντευξη πήρε η Λιάνα Μαλανδρενιώτη

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 5 Σεπτεμβρίου 2016).

Η Τάνια Τσανακλίδου είναι η ερμηνεύτρια της καρδιάς. Συγκινητική και ευσυγκίνητη ταυτόχρονα είναι ίσως η μόνη που μεταφέρει το κάθε τραγούδι στον κόσμο σαν να είναι δικό της προσωπικό βίωμα, αυτό και κατέθεσε λίγο καιρό πριν στις δύο sold out παραστάσεις της στη Μικρή Επίδαυρο, στις οποίες η τέχνη του τραγουδιού συνάντησε αυτήν του θεάτρου. Το ίδιο θα κάνει και τώρα, στη μία και μοναδική συναυλία της στο Ηρώδειο, μαζί με μία ομάδα εξαίρετων μουσικών (Τάκης Φαραζής, Παναγιώτης Τσεβάς, Τάσος Μισυρλής, Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου, Γιάννης Παπαζαχαριάκης). Άλλωστε, στα προσεχή σχέδια της η Τάνια Τσανακλίδου έχει την ερμηνεία της στο θεατρικό μονόλογο «Ο Κατάδεσμος», από το ομότιτλο βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη, που θα σκηνοθετήσει ο Αντώνης Μποσκοΐτης και θα μας κρατήσει συντροφιά το χειμώνα.

Πιστεύετε ότι ισχύει αυτό που λένε ότι οι ηθοποιοί λειτουργούν ως οι καλύτεροι τραγουδιστές;

Είναι θέμα γούστου. Προσωπικά γοητεύομαι από τον τρόπο που οι ηθοποιοί τραγουδούν, κυρίως γιατί δίνουν βαρύτητα στο λόγο και δεν ναρκισσεύονται με τη φωνή τους.

Η παράσταση αυτή, αποτελούμενη εξ ολοκλήρου από θεατρικά τραγούδια, ποιες μνήμες «ξύπνησε» στην ερμηνεύτρια Τάνια Τσανακλίδου;

Αγαπώ το θέατρο και τη μουσική από παιδί. Πρωτομπήκα σ’ αυτόν το μαγικό κόσμο το καλοκαίρι του 1963 όταν έπαιξα στην παράσταση «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο με το θίασο Μυράτ-Ζουμπουλάκη. Πιστεύω ότι αυτή μου η εμπειρία υπήρξε καθοριστική για τις μετέπειτα επιλογές μου. Μπήκα στον κόσμο της μουσικής του Μάνου Χατζιδάκι και ουδέποτε θέλησα να δραπετεύσω. Εκεί κατοικώ έως και σήμερα που μιλάμε. Υπάρχουν κι άλλα τραγούδια της παράστασης που θα παρακολουθήσετε, όπως τα τραγούδια του «Μορμόλη» που έχουν για μένα βαρύ φορτίο μνήμης και συγκίνησης.

Με ποια τραγούδια θα αναμετρηθείτε για πρώτη φορά στην παράσταση;

Παραπάνω από τα μισά τα τραγουδώ για πρώτη φορά. Είναι τα τραγούδια από τους «Όρνιθες» του Μάνου, η «Μπαλάντα των αισθήσεων και των παραισθήσεων», το «Χάθηκα μέσα στη ζωή μου» της Ελένης Καραΐνδρου, το «Απ’ τα κουμπάκια ανάμεσα» του Νίκου Κυπουργού και πολλά άλλα.

Χαρακτηριστικό σας όλα αυτά τα χρόνια είναι ο χώρος που αφήνετε στους μουσικούς σας. Υπάρχει κάποια «συνταγή» για τη χημεία μεταξύ του ερμηνευτή και των μουσικών συνοδών του κάθε φορά;

Δουλεύω συνήθως με μια ομάδα μουσικών που θαυμάζω και εκτιμώ. Νιώθω ευγνωμοσύνη που μου «χαρίζονται» και είναι χαρά μου να τους παραχωρώ το χώρο μου με όλη μου την καρδιά.

Αναρωτιέμαι αν την ώρα που ερμηνεύετε ένα τραγούδι γνωρίζετε τον τρόπο με τον οποίο θα κάνετε το κοινό μέτοχο στα πάθη. Όχι μόνο του καλλιτέχνη πάθη, αλλά και πάθη μιας ολόκληρης κοινωνίας. Σύμφωνα με το ρηθέν «η τέχνη είναι θεραπευτική» νομίζετε ότι αυτό συμβαίνει και με τη δική σας;

Νομίζω, μετράει η ειλικρινής στάση μου απέναντι τους και απέναντι στην τέχνη μου. Δεν βγαίνω στη σκηνή για να κάνω την ωραία ή την σπουδαία. Έχω βυθιστεί μέσα στη ρίζα της ύπαρξης μου, όπου συναντάει κανείς το πανανθρώπινο και του επιτρέπω να πάρει τα ηνία της αφήγησης. Το «εγώ» από ένα σημείο και μετά οφείλει να κάνει στην άκρη. Τότε μόνο η τέχνη μπορεί να θεραπεύει.

Για "Το καλοκαίρι του άχυρου" του Δημήτρη Βεριώνη

 

Δημήτρης Βεριώνης

“Το καλοκαίρι του άχυρου”

(Ιστορίες του καλοκαιριού και της μνήμης)

Μετρονόμος

Ακριβοθώρητος στη δισκογραφία ο τραγουδοποιός Δημήτρης Βεριώνης και σίγουρα δεν ευθύνεται ο ίδιος για αυτό. Η διάλυση των εταιρειών που υποστήριζαν το καλό ελληνικό τραγούδι και η αναγκαστική επιλογή των καλλιτεχνών να πραγματοποιήσουν το ονειρό τους με «ίδια μέσα» είναι οι πιο πιθανοί λόγοι που ο ταλαντούχος Δημήτρης Βεριώνης δεν μας έχει καταθέσει αρκετό από το αξιόλογο μουσικό υλικό του. Μας αποζημιώνει όμως με την παρούσα «χορταστική» έκδοση: ένα διπλό CD - βιβλίο με 24 ιστορίες του καλοκαιριού και της μνήμης και με γενικό τίτλο «Το καλοκαίρι του άχυρου». Εδώ ο τραγουδοποιός δίνει τον καλύτερο εαυτό του γράφοντας στίχους και μουσική για 18 τραγούδια, τα οποία ερμηνεύει ο ίδιος (μόνο σε ένα από αυτά συμμετέχει η Τέτη Κασιώνη) και επιπλέον μας γνωρίζει και κάποιες συνθετικές του ιδέες με 6 οργανικά θέματα. Τα τελευταία πιστεύω πως δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στο δίσκο και προσωπικά για μένα είναι έκπληξη. Τα χαρακτηρίζει συνθετική πρωτοτυπία, υψηλού επιπέδου ενορχήστρωση, ο ήχος τους είναι ελκυστικός και οπωσδήποτε τοποθετούν τον Βεριώνη σε αξιολογη θέση στη λίστα των ελληνών συνθετών οργανικής μουσικής. Οι στίχοι των τραγουδιών, τρυφεροί, νοσταλγικοί, ευαίσθητοι, με ωραίες εικόνες αλλά και κοινωνικές αναφορές παρασύρουν στη δίκη τους ατμόσφαιρα τις μουσικές εμπνεύσεις του τραγουδοποιού. Το διπλό αυτό άλμπουμ που συνοδεύεται από 40σέλιδο έγχρωμο βιβλίο όπου υπάρχουν συνοπτικά ως διήγηση οι μικρές ιστορίες των τραγουδιών, αποτελεί ως περιεχόμενο αλλά και ως εμφάνιση υπόδειγμα σεβασμού προς τον ακροατή. Καλή σας ακρόαση.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Η ΕΠΟΧΗ, 28 Ιουνίου 2016.

Συνέντευξη της Καλλιόπης Βέττα στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Καλλιόπη Βέττα:

"Η ανάγκη μου να ερμηνεύσω Μίκη Θεοδωράκη είναι διαχρονική"

Τη συνέντευξη πήρε η Λιάνα Μαλανδρενιώτη.

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 7 Μαρτίου 2016).

Ήταν αναμενόμενο πως μια κάποια στιγμή, μετά από τόσα χρόνια συνεργασίας, η Καλλιόπη Βέττα θα μας οδηγούσε μέσα από έναν προσωπικό της δίσκο, στους δρόμους της μελωδίας και της ποίησης που χάραξε ο Μίκης Θεοδωράκης. Επίλεκτη του συνθέτη, έχει συνδέσει την καριέρα της με ερμηνείες που της έχει εμπιστευτεί και επάξια βρίσκεται στη λίστα με τις μεγάλες Μαρία Φαραντούρη, Νένα Βενετσάνου, Δήμητρα Γαλάνη, Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Μαρία Δημητριάδη. Eνώ η δισκογραφία με έργα του συνθέτη μοιάζει να έχει κορεστεί, αυτός ο δίσκος φέρνει το καινούργιο μέσα από την ιδιαίτερη ερμηνευτική προσέγγιση της Καλλιόπης Βέττα και λειτουργεί σαν βάλσαμο στις δυσκολίες των ημερών. Η συζήτησή μας για την «Εποχή» αφορά τους «Δρόμους του Μίκη» αλλά και πώς τους περπάτησε...

 

Ποια ανάγκη σας οδήγησε στους Δρόμους του Μίκη;

Η ανάγκη μου να ερμηνεύσω Μ. Θεοδωράκη δεν είναι συγκυριακή αλλά διαχρονική. Μου είναι δρόμοι γνώριμοι από την πιο τρυφερή ηλικία και μου έχουν χαρίσει μεγάλη συγκίνηση. Είναι όμως και μια πρόκληση και αναμέτρηση με τον εαυτό μου. Συνεργάζομαι πολλά χρόνια με τον Μίκη Θεοδωράκη όπως και με την ορχήστρα που φέρει τ’ όνομά του και ένοιωσα την ανάγκη αυτή η εμπειρία που αποκόμισα αλλά και ο τρόπος που ερμηνεύω (ή προσεγγίζω) τα τραγούδια του να καταγραφεί σ’ ένα СD.

Από το 1996 που γνωρίσατε και συνεργαστήκατε με τον Μίκη ποιόν θεωρείτε πιο σημαντικό σταθμό της συνεργασίας σας;

Υπάρχουν μερικοί, όχι ένας σταθμός. Δεν θα ξεχάσω τα καλά του λόγια την πρώτη φορά που μ’ άκουσε. Τα κρατάω σαν κάτι πολύτιμο. Ήμουν στην αρχή της πορείας μου ως ερμηνεύτρια και είχαν βαρύνουσα σημασία για μένα. Επίσης δεν θα ξεχάσω τη συγκίνηση που ένοιωσα ερμηνεύοντας τα τραγούδια από το μπαλέτο Ζορμπάς συνοδεύοντας το Γιώργο Νταλάρα, με τη συμφωνική ορχήστρα και χορωδία του Μόντρεαλ του Καναδά υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Sarl Ditois στη Νοτρ Νταμ (1999) και με τη συμφωνική ορχήστρα της Ν. Υόρκης στη Σαρατόγκα (2001). Επίσης, η συνεργασία που είχαμε στην παράσταση «Μίκης Θεοδωράκης, μια ζωή Ελλάδα» το 2004 στο θέατρο «Παρκ» και το 2005-6 στο θέατρο «Βέμπο». Ακόμη «Το τραγούδι του νεκρού αδελφού», η μουσικοθεατρική παράσταση που έγραψε ο ίδιος και με κάλεσε να συμμετέχω ερμηνεύοντας «Τα Λυρικά» που πρόσθεσε στις παραστάσεις στο «Μπάντμιντον» (2015). Αξέχαστες, επίσης, θα μου μείνουν οι συναυλίες με τη Λαϊκή ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης στην Ελλάδα αλλά και η περιοδεία σε Αυστραλία, Κύπρο, Κωνσταντινούπολη κ.α. Ιδιαίτερο για μένα το αφιέρωμα στο Ηρώδειο για τα 100 χρόνια γέννησης του Γ. Ρίτσου.

 

Δίσκοι με επανεκτελέσεις τραγουδιών του Μ. Θεοδωράκη έχουν κυκλοφορήσει ουκ ολίγοι μέσα στα χρόνια. Ποια πιστεύετε είναι η ιδιαιτερότητα της δικής σας εργασίας;

Στο CD υπάρχουν 11 επανεκτελέσεις τραγουδιών και 2 καινούρια τραγούδια. «Μπροστά στη μαύρη Λεωφόρο» σε μουσική και στοίχους του Μίκη Θεοδωράκη, ενώ «Της Ρωμιοσύνης Μελωδέ» είναι ο επίλογος του CD, αφιερωμένο στον Μίκη σε στίχους του Στάθη Τζωρτζόπουλου και μουσική του Γιάννη Κ. Ιωάννου που έκανε και τις εμπνευσμένες ενορχηστρώσεις. Γνώστης πολύ καλός της μουσικής του Μίκη έκανε, θεωρώ, τη διαφορά στον τρόπο που «έντυσε» τους ήχους των τραγουδιών. Άλλαξε πράγματα πάντα με τη σύμφωνη γνώμη του Μίκη και σε πολλά τραγούδια ανέτρεξε στην πρώτη μορφή που είχαν από τον ίδιο τον συνθέτη. Ο Μίκης άκουγε αυτά που γράφαμε και έκανε τις ανάλογες παρατηρήσεις.

Στις ιδιαιτερότητες του CD είναι ότι δεν διαλέξαμε τα προφανή τραγούδια. Υπάρχουν κάποια που δεν είναι τόσο γνωστά. Όσο για το δικό μου τρόπο προσέγγισης, άφησα να με οδηγήσει το συναίσθημα, ο στίχος και η εμπειρία όλων αυτών των χρόνων που ερμηνεύω Θεοδωράκη, ακολουθώντας βέβαια και τις συμβουλές του. Όσο για το βιβλίο, περιέχει ένα πλούσιο υλικό μαζί με τα σημειώματα του Μίκη, δικό μου αλλά και του Γιάννη Ιωάννου που αναφέρει όλες τις λεπτομέρειες αυτής της έκδοσης καθώς και τους στίχους των τραγουδιών.

Στο CD περιέχει κι ένα ανέκδοτο τραγούδι του Μ. Θεοδωράκη. Για κάποιον που δεν έχει προμηθευτεί ήδη το βιβλίο-CD σας, πείτε μας πώς έφτασε στα χέρια σας;

Όπως σας είπα ήδη, ο Γιάννης ήθελε ν’ ακούσει πολλά τραγούδια πώς τα συνέλαβε ο Μίκης στην πρώτη τους μορφή, πολλά μόνο μ’ ένα πιάνο. Σ’ αυτές τις πρόχειρες ηχογραφήσεις ανακάλυψε και αυτό το ανέκδοτο τραγούδι που το έγραψε σε νεαρή ηλικία. Μάλιστα, όπως μας είπε, πήρε στοιχεία από την εισαγωγή του τραγουδιού, που είναι εκπληκτική, και τα πρόσθεσε στην όπερα «Αντιγόνη».

Εν μέσω μιας ασύλληπτης κρίσης της ελληνικής δισκογραφίας, πώς προέκυψε να εκδώσετε βιβλίο-CD και όχι απλά CD;

Το υλικό που είχαμε δεν χώραγε σ’ ένα απλό ένθετο ενός CD. Έτσι προέκυψε η ιδέα του βιβλίου που θα συνόδευε το CD. Παρά την κρίση στη δισκογραφία και τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες, εμείς δεν κάναμε έκπτωση σε τίποτα. Ούτε στο βιβλίο, ούτε στην ποιότητα του ήχου, των μουσικών, του στούντιο κ.λπ. Νοιώθω όμορφα για το αποτέλεσμα και που μπορεί κάποιος να βρει την έκδοση αυτή όχι μόνο στα δισκοπωλεία –που έχουν μείνει ελάχιστα– αλλά και στα βιβλιοπωλεία σ’ όλη την Ελλάδα απ’ τις εκδόσεις Εύμαρος. Και εδώ νοιώθω την ανάγκη να ευχαριστήσω τον «105,5 Στο Κόκκινο» για τη στήριξη και τον Κ. Αρβανίτη που το πίστεψε.

Και τώρα ποιο καλλιτεχνικό απωθημένο σας μένει να εκπληρώσετε;

Έχω πολλά όνειρα. Είναι άλλωστε η κινητήρια δύναμη που πυροδοτείται από την ανάγκη έκφρασης και συνομιλίας με το κοινό.

Σε ποιο βαθμό στάθηκε σύμμαχος στη συνεργασία σας με τον Μίκη η ενασχόλησή σας με την πολιτική;

Εκτός απ’ τον συνθέτη και ποιητή, σέβομαι τον αγωνιστή Θεοδωράκη, το στοχαστή. Οι αριστερές του ιδέες ήταν κοινός τόπος και το να ακούς τις διηγήσεις του για ιστορικά γεγονότα που έζησε είναι απέραντη ευχαρίστηση και μεγάλη ευλογία (ή τύχη).

"Μουσική και τραγούδια για το θέατρο", της Ελένης Καραΐνδρου

Ελένη Καραΐνδρου

«Μουσική και τραγούδια για το θέατρο»

Μικρή Άρκτος

Η πρόσφατη συλλεκτική έκδοση με μουσική και τραγούδια της κορυφαίας Ελληνίδας συνθέτριας για το θέατρο επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η μουσική της άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον ήχο και την εικόνα. Η μελωδική της γραφή σε μία περίοδο αποδόμησης και κακομεταχείρισης της μουσικής γλώσσας έχει το χάρισμα της αμεσότητας στην έκφραση, ενορατική ποιότητα και δυναμική πρόσβαση στα βαθύτερα συναισθήματά μας. Μας υποβάλει τις μουσικές της ιδέες, μας γοητεύει και ορίζει το μηχανισμό της ευφορίας ή της λύπης στο ψυχισμό μας. Δεν είναι υπερβολή, μόνο η καλή μουσική μπορεί να αλλάξει τη διάθεση μας, πόσο μάλλον όταν μαζί με τη μουσική έχεις και ένα σπάνιο αρχείο ηχογραφήσεων. Πρόκειται για ανέκδοτες μουσικές και τραγούδια της Ελένης Καραΐνδρου, για το θέατρο.

Σε ένα έξαιρετικά επιμελημένο βιβλίο με δύο CD παρουσιάζονται οι συνεργασίες της με 5 κορυφαίους σκηνοθέτες: Λευτέρη Βογιατζή, Ζiλ Ντασέν, Αντώνη Αντύπα, Μάγια Λυμπεροπούλου, Βασίλη Παπαβασιλείου, για 12 θεατρικά έργα μεγάλων συγγραφέων: Πίντερ (Ο Επιστάτης), Μπέκετ (Ευτυχισμένες μέρες), Γκολντόνι (Οι αγρίκοι), Σαίξπηρ (Αγάπης Αγώνας Αγονος), Γκόργκι (Οι μικροαστοί και Το καινούργιο σπίτι), Τσέχωφ (Ο γλάρος), Τουργκένιεφ (Ένας μήνας στην έξοχή), Γκριμπογέντοφ (Συμφορά από το πολύ μυαλό), Μίλλερ (Ο θάνατος του εμποράκου), Λούλα Αναγνωστάκη (Διαμάντια και μπλούζ), Λεωνίδας Προυσαλίδης (Βαγόνι στα νερά). Στο διπλό αυτό άλμπουμ ακούμε την Τζένη Καρέζη σε μια σπαραχτική ερμηνεία του τραγουδιού «Χάθηκα μέσα στην ζωή μου» σε στίχους Λούλας Αναγνωστάκη από την τελευταία της παράσταση, «Διαμάντια και μπλουζ». Επίσης η ηθοποιός Ράνια Οικονομίδου αποδίδει υπέροχα το «Ευτυχισμένες μέρες» από το ομώνυμο έργο του Μπέκετ. Ακούγονται ακόμα η Άννα Παρλαπάνου στους Μικροαστούς του Γκόργκι, η Αρλέτα και όλος ο θίασος στο τραγούδι της λίμνης από τον Γλάρο του Τσέχωφ. Στο εισαγωγικό κείμενο του βιβλίου η ίδια γράφει: Κρατάω στα χέρια μου ένα πολύτιμο φορτίο, μια κιβωτό γεμάτη ταξίδια, όνειρα, υποσχέσεις, βλέμματα, φωνές, αγγίγματα, χρώματα, ήχους, μνήμες, χαμόγελα, αποφάσεις, δάκρυα, αποχωρισμούς, πάθη, έρωτες και θανάτους. Είναι τα δώρα μου από τις συναντήσεις μου, στο μαγικό κόσμο του θεάτρου, με έντεκα σπουδαίους συγγραφείς και πέντε κορυφαίους σκηνοθέτες, πέντε ανθρώπους ταγμένους που με εμπιστεύτηκαν και μού χάρισαν ταξίδια μοναδικά, γεμάτα εμπειρίες και συγκίνηση.

Ένα πολύτιμο δώρο, μία κιβωτός με σπάνια μουσικά υλικά, προσεχτικά επιμελημένο με την αισθητική της Μικρής Άρκτου απαραίτητο στη δισκοθήκη τη δική σας και των φίλων σας. Καλή ακρόαση.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Η ΕΠΟΧΗ, 22 Δεκεμβρίου 2015.

Συνέντευξη του Τάκη Φάβιου στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Τάκης Φάβιος:

"Οι μνήμες πρέπει να μένουν ζωντανές"

τη συνέντευξη έλαβε η Λιάνα Μαλανδρενιώτη.

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 27 Νοεμβρίου 2015).

Δύσκολο το στοίχημα που έβαλε ο Τάκης Φάβιος όταν αποφάσισε να μελοποιήσει τους συγκινητικά αυτοβιογραφικούς στίχους της Αλεξάνδρας Βλάσση Θεοδωρικάκου. Η όλη θεματική του δίσκου μας μεταφέρει πίσω, στα πέτρινα χρόνια, σε δύσκολες εποχές. Η ίδια από 13 ετών μέλος της ΕΠΟΝ και στη συνέχεια αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης στο πλευρό του Δημοκρατικού Στρατού και αργότερα πανταχού παρούσα στους αγώνες για δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη. Φυλακίστηκε και εξορίστηκε στο Τρίκερι και στον Άη Στράτη. Ελευθερώθηκε το 1961. Πιθανά, λοιπόν, η παραίνεση της στιχουργού που διαβάζουμε στο εσώφυλλο του δίσκου: «Οι μνήμες πρέπει να μένουν ζωντανές συνεχόμενες, σημειωμένες σε χαρτί για να διαβάζουν οι νεώτεροι που τόσο διψούν να μάθουν», να οδήγησαν το συνθετικό του οίστρο για να ντύσει αλλά και να αναδείξει μέσα από τη μουσική, τις αξίες που καταγράφονται στο έργο της αντάρτισσας. Με την άντληση από το υλικό της παράδοσης και του δημοτικού μας τραγουδιού ο συνθέτης έδωσε αναμφισβήτητα το χρώμα και την έκφραση που αναλογούν στο πνεύμα και στην ουσία των στίχων. Εύλογα χρησιμοποίησε τον βετεράνο του είδους τον Μπάμπη Τσέρτο καθώς και την Νάντια Καραγιάννη με σπουδαία πορεία στο δημοτικό τραγούδι, η οποία ξεχωρίζει μέσα στο δίσκο με τη σπαρακτική ερμηνεία της στο «Τέσσερα φύλλα έχει η καρδιά». Επίσης, η χαρισματική Πέννυ Ξενάκη και ο ίδιος ο συνθέτης συμβάλλουν στο καλό αποτέλεσμα του εγχειρήματος. Έπαιξαν οι μουσικοί: Γάσπαρης Μαμάς στο κλαρίνο, Γιώργος Τσοκάνης στα πλήκτρα, Γιάννης Τσέρτος στο ακορντεόν, Απόστολος Μόσχος στις κιθάρες. Φωνητικά έκανε ο Τάκης Φάβιος. Η ενορχήστρωση και η ηχογράφηση έγινε από τον Γιώργο Τσοκάνη.

Δύσκολο το στοίχημα του Τάκη Φάβιου, όχι για το αποτέλεσμα της εξαιρετικά εναρμονισμένης μουσικής γραφής του με τη συγκεκριμένη ποίηση, αλλά για την ανεύρεση μέσα στο σύγχρονο ακροατήριο, που όλο και περισσότερο τείνει στα εύληπτα, πρόθυμων ακροατών να εκτιμήσουν μια τόσο σημαντική παρακαταθήκη. Ο δίσκος κυκλοφόρησε από τον «Καθρέφτη».

Ο Τάκης Φάβιος γεννήθηκε στον Πειραιά, είναι βαρύτονος, συνθέτης και ποιητής. Έχει συνεργαστεί με αρκετές ορχήστρες και χορωδίες των Αθηνών. Για τη συνθετική του δραστηριότητα απέσπασε το Βραβείο Κοινού στο Φεστιβάλ Ιθάκης. Επίσης, έχει βραβευτεί για το ποιητικό του έργο. Έχει περιοδεύσει στη Γερμανία με τον τούρκο σκηνοθέτη Γιλμάζ Γκιουνέι, ενώ στη δισκογραφία συνεργάστηκε με τους συνθέτες Μιχάλη Τερζή, Κώστα Μυλωνά και Σαράντη Κασσάρα. Από το 2007 διδάσκει σύγχρονο τραγούδι στο Ωδείο «Ορφείο Αθηνών». Για την πρόσφατη δισκογραφική του δουλειά μιλήσαμε μαζί του.

 

Πώς ξεκίνησε η ιδέα της δημιουργίας αυτών των τραγουδιών;

Χαμένος μέσα στο μεγάλο φάσμα των μουσικών ιδεών μου, πάντα έψαχνα ένα κίνητρο που θα με φορτίσει συναισθηματικά για να μπορέσω να πραγματώσω μια ολοκληρωμένη δουλειά. Όπως όλοι γνωρίζουν, σπανίζουν πια οι εκδόσεις τραγουδιστικών έργων με ενιαίο περιεχόμενο. Η γνωριμία με την Αλεξάνδρα Βλάσση Θεοδωρικάκου ήρθε μέσα απ’ το χώρο της Αριστεράς, όπου εκφραζόμαστε κι οι δύο. Μου ζήτησε, με το φοβερό δυναμισμό και την ικανότητα της πειθούς που διέθετε, να επενδύσω μελωδικά, ως τραγουδιστής τις παρουσιάσεις των βιβλίων της. Έτσι, λοιπόν, διάλεξα και επεξεργάστηκα στιχουργικά μέσα από τις συγκινητικές της καταθέσεις κάποια αποσπάσματα που μπορούσαν να γίνουν τραγούδι. Μ’ αυτον τον τρόπο σχηματίστηκε μια ενότητα μελοποιημένων στίχων που σιγά σιγα πήρε το δρόμο της προς τη δισκογραφία.

Για το δυναμικό χαρακτήρα της κας Αλεξάνδρας και για το πόσο με ενθάρρυνε μα και με πίεσε ευγενικά πολλά μπορώ να πω... Διαλέγω όμως ένα ευτράπελο στιγμιότυπο που δείχνει εύγλωττα την επιμονή της να δημιουργεί, να διαδίδει το συγγραφικό της έργο και να ρουφάει με πάθος σταγόνα σταγόνα τη ζωή. Σε μία από τις ανοικτές συνελεύσεις που έκανε κάποτε ο ΣΥΡΙΖΑ στις λαϊκές πλατείες, και συγκεκριμένα στη Νεάπολη της Νίκαιας, είδα με έκπληξη την προχωρημένης ηλικίας κα Αλεξάνδρα, με έναν πάκο από βιβλία, να τρέχει πίσω απ’ τον Αλέξη Τσίπρα για να του τα χαρίσει...

Γιατί σαν συνθέτης διάλεξες το δημώδες ιδίωμα αυτής της δουλειάς και από πού άντλησες εμπνεύσεις;

Πρώτα - πρώτα έπρεπε να υπηρετήσω μουσικά τον περιβάλλοντα χώρο που στήθηκε και θέριεψε το Αντάρτικο. Δεν ήταν άλλος από το βουνό με το γνωστό ήχο της φλογέρας, μα και του αηδονιού που τραγουδάει τροπικούς μουσικούς δρόμους. Κατά δεύτερον, τα στιχάκια της κας Αλεξάνδρας ήταν γραμμένα σε ιωνικό δεκαπεντασύλλαβο, που προσάγει στο δημοτικό τραγούδι. Μα κυρίαρχο γεγονός που συνέτεινε να γεννηθούν μέσα μου δημώδεις μελωδίες είναι οι μουσικές μνήμες από τον βιολιστή πατέρα μου, Χρήστο Φάβιο, που διαλαλούσε τον ήχο του, εκεί κάτω στα μέρη της Μονεμβασιάς Λακωνίας, απ’ όπου και κατάγομαι. Σαν τελευταίο θα αφήσω το γεγονός ότι έχω σπουδάσει βυζαντινή μουσική κι έχω εύκολη πρόσβαση σε αυτές τις κλίμακες.

Γιατί διάλεξες ως συνεργάτες τους συγκεκριμένους τραγουδιστές;

Ας ξεκινήσω από τους Μπάμπη Τσέρτο και Νάντια Καραγιάννη που εκτιμώ πολύ ως τραγουδιστές μα και ως προσωπικότητες. Πρόκειται γιά δύο εργατικούς ανθρώπους που τιμούν με το παραπάνω το επάγγελμα του τραγουδιστή. Σημαντικό ρόλο για την επιλογή μου έπαιξε και η πελοποννησιακή τους καταγωγή, προέρχονται από τα χωριά της Τρίπολης, που, μαζί με την ευέλικτη φωνή τους, μου έδινε τη σιγουριά ότι κατέχουν το μουσικό ιδίωμα του δημοτικού τραγουδιού. Τους εκτιμώ, τους αγαπώ και τους εύχομαι να συνεχίσουν με την ίδια αγάπη και θέρμη την τέχνη που υπηρετούν. Γιά την Πένυ Ξενάκη με την οποία συνδέομαι φιλικά από πολύ παλιά, τι να πρωτοπώ! Μια τραγουδίστρια με προσωπικότητα, αισθαντικότητα και μεγάλες ερμηνευτικές ευκολίες. Συνεργάσιμη, πραγματικό φιλαράκι και αθόρυβη, μα ουσιαστική εργάτρια του ελληνικού τραγουδιού. Διάλεξα τη φωνή της για να εκφράσει το περιβάλλον του μεσοπολέμου μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα η ιστορίες της κας Αλεξάνδρας.

Η Λιάνα Μαλανδρενιώτη για τη "Φυγή" του Γιώργου Καγιαλίκου

ΟΙ ΑΚΡΟΑΣΕΙΣ ΤΗΣ «ΕΠΟΧΗΣ»

Γιώργος Καγιαλίκος

«Φυγή»

Μετρονόμος

Τον συνθέτη Γιώργο Καγιαλίκο μας πρότεινε πριν από μερικά χρόνια ο Νίκος Κυπουργός, όταν επιμελήθηκε την παραγωγή του πρώτου CD του. Ένας εξαιρετικός νέος μελωδός με κλασική παιδεία και με εμφανείς τις επιρροές του από το λόγιο - έντεχνο τραγούδι των Μ. Χατζιδάκι, Μ. Θεοδωράκη, Ν. Κυπουργού κ.ά. Στη «Φυγή», το δεύτερο άλμπουμ του, ευτύχησε να συνεργαστεί με έναν επίσης νέο στιχουργό, τον Δημήτρη Αναγνωστόπουλο, που οι ποιητικοί στίχοι του οφείλουν πολλά στον Νίκο Γκάτσο και μεταφέρουν μνήμες, αρώματα και συναισθήματα. Η ίδια ποιητική διάθεση του συνθέτη - μελοποιού ενισχύεται τόσο από τους στίχους της Χριστίνας Κουκέλη, όσο και με τις μελοποιήσεις του στον Νικηφόρο Βρεττάκο και στον Κορσικανό Γκιακούμου Τιερ. Κυρίως, όμως, ο Καγιαλίκος ευτύχησε να ακούσει το υλικό του ερμηνευμένο από μία συγκλονιστική Μαρία Φαραντούρη στη «Λήθη των μαρμάρων» και στη «Ναυσικά», καθώς και από τον Δώρο Δημοσθένους, τον Γιάννη Λεκόπουλο από τη Θεσσαλονίκη και τη Λίλιαν Τσατσαρώνη. Μαζί του, ευτυχήσαμε κι εμείς να έχουμε σήμερα στα χέρια μας ένα δίσκο που είναι η επιτομή του γνήσιου έντεχνου τραγουδιού και προφυλάσσει σαφώς το ακριβό γούστο του εκάστοτε ακροατή.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Η ΕΠΟΧΗ, 9 Φεβρουαρίου 2015.

Συνέντευξη του Νότη Μαυρουδή στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη και την "Εποχή"

Το όνομά του είναι συνδεδεμένο με μια από τις καλύτερες εποχές του ελληνικού τραγουδιού, την εποχή του Νέου κύματος, ένα μουσικό κίνημα που εξέφραζε ένα αισιόδοξο ρομαντισμό και οι δημιουργοί του είχαν ευγένεια και ήθος. Τα τραγούδια τους λιτά, βασισμένα σε λίγα όργανα, ήταν λυρικά, ερωτικά, κοινωνικά. Ήταν μια γνήσια καλλιτεχνική έκφραση, μια κατάθεση ψυχής και ακούγονταν στις μικρές μπουάτ της Πλάκας.

Ο Νότης Μαυρουδής με την κιθάρα του πρωταγωνιστεί και γράφει με ευαισθησία και ταλέντο τα πρώτα διαχρονικά του τραγούδια όπως το «Άκρη δεν έχει ο ουρανός», «Φώναξε με αγάπη, φώναξε με» αλλά και το «Ήταν μεγάλη η νύχτα» (στίχοι: Γιάννης Κακουλίδης, ερμηνεία: Σούλα Μπιρμπίλη) που κατέκτησε το 1965 το Α΄ βραβείο στο 4ο Φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης. Έκτοτε εδώ και έξι δεκαετίες, ο Νότης Μαυρουδής διαγράφει μια πολύπλευρη πορεία στη μουσική, ως συνθέτης, ως δεξιοτέχνης της κλασικής κιθάρας και ως δάσκαλος, ενώ έχει ασχοληθεί με την αρθρογραφία, την συγγραφή, τις εκδόσεις, το ραδιόφωνο και την παραγωγή.

Ο συνθέτης του «Πρωινού τσιγάρου» και του «Ίσως φταίνε τα φεγγάρια» έχει πλούσια δισκογραφία µε 35 προσωπικούς δίσκους, που περιλαμβάνουν έργα για κλασική κιθάρα και τραγούδια µε δηµοφιλείς ερµηνευτές. Έχει πολλές τιμητικές διακρίσεις με πιο σημαντικές αυτή του 1978 στο διεθνές Φεστιβάλ Πολιτικού Τραγουδιού στο Ανατολικό Βερολίνο και στο 11ο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας στην Αβάνα της Κούβας, αλλά και του 1990 που παίρνει το Α΄ βραβείο στον 12ο διεθνή διαγωνισμό παιδικού τραγουδιού στην Λισαβόνα, με το τραγούδι του «Ο παλιάτσος» και την παιδική χορωδία του Δημήτρη Τυπάλδου. Το 2000 ξεκίνησε τη δισκογραφική σειρά «Café de l’ art», διασκευάζοντας σε µορφή κιθαριστικού ντουέτου διάφορα µουσικά είδη. Ξεχωριστό ενδιαφέρον ανάµεσά τους έχει ο δίσκος «Master Class», στον οποίο ο Μαυρουδής συγκέντρωσε ηχογραφήσεις 29 Ελλήνων κιθαριστών, καταγράφοντας την ιστορία µισού αιώνα κιθαριστικής δισκογραφίας.

Δημιουργός με δυναμική παρουσία σε όλα τα κιθαριστικά - μουσικά - πολιτιστικά δρώμενα της χώρας μας, από το 1983 έως το 1987 εξέδιδε και διηύθηνε το µοναδικό περιοδικό κιθάρας στην Ελλάδα, το Tar, το οποίο, από τον Οκτώβριο του 2006 επαναλειτουργεί σε διαδικτυακή µορφή, στην ιστοσελίδα www.tar.gr.

Με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία από τις εκδόσεις Άπαρσις του νέου δίσκου - βιβλίου: Νότη Μαυρουδή «Ξαφνικοί επισκέπτες», η «Εποχή» άδραξε την ευκαιρία να συνομιλήσει μαζί του.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Η πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου-δίσκου σας αποδεικνύει ότι η καλλιτεχνική δημιουργία δεν μπαίνει στην «καραντίνα». Πώς γράφτηκαν αυτά τα τραγούδια και τι θέλουν να μας πούνε;

Η καραντίνα μάς έκλεισε στο σπίτι κι εμείς (όποιος ήθελε να αντιδράσει δημιουργικά) βαλθήκαμε να «εκμεταλλευτούμε» τον χώρο και τον χρόνο, ώστε να μετουσιώσουμε τον εγκλεισμό σε έργο, σε δημιούργημα ή σε αέρα κοπανιστό... Ξέρετε πως εγώ είμαι προνομιούχος πολίτης αφού με την κιθάρα μου μπορώ να «συνομιλώ» και να βρίσκω συναισθηματικές… φυγές. Δεν είναι λίγο αυτό και επιπλέον, μπορεί να αποβεί σημαντικό όταν το παραγόμενο έργο γεννηθεί καλό και εν τέλει, δισκογραφηθεί.

Έγραψα λοιπόν 13 καινούργια τραγούδια σε στίχους 12 διαφορετικών στιχουργών, οι περισσότεροι των οποίων είναι πρωτοεμφανιζόμενοι και αυτό έχει την ξεχωριστή σημασία του. Νέοι στιχουργοί με ποιότητα· μην το προσπερνάτε. Εν αρχή ην ο λόγος και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει ποτέ…

Οι Ξαφνικοί επισκέπτες: Έξι σπουδαίοι ερμηνευτές, δώδεκα νέοι στιχουργοί, δωδεκαμελής χορωδία, μουσικοί και συντελεστές προκαλούν ένα δημιουργικό «συνωστισμό». Πόσος χρόνος σάς χρειάστηκε ως μαέστρος για να τους δώσετε το δικό σας τέμπο;

Όλα αυτά τα προαναφερόμενα είναι το υλικό και τα εργαλεία μου. Στηρίχτηκα σε εξαίρετους ερμηνευτές: Ανδρεάτος Γεράσιμος, Δημοσθένους Δώρος, Λέκκας Βασίλης, Λιούγκος Ηλίας, Τουμπάκη Ειρήνη, Τσαϊρέλη Μόρφω. Σε αυτούς προσθέστε την μικτή χορωδία του Αθηναϊκού Ωδείου Ν. Σμύρνης υπό τη διεύθυνση της Αλεξάνδρας Μητσοπούλου, τις ενορχηστρώσεις του Κώστα Παρίσση.

Μου αρέσει η φράση σας «δημιουργικός συνωστισμός» και με εκφράζει απόλυτα. Οι Ξαφνικοί επισκέπτες είναι μια παραγωγή η οποία είναι πολυπρόσωπη. Δεν είναι εύκολο να συγκεντρώσεις τόσα άτομα (γύρω στα 33) που είχαν άμεσο ενδιαφέρον γύρω από τα 13 τραγούδια. Ξαφνικοί επισκέπτες είναι όλοι αυτοί οι συντελεστές κι εγώ με τον στιχουργό-συνεργάτη-φίλο Κώστα Φασουλά, ο οποίος ήταν ο άνθρωπος που μου έδωσε την ευκαιρία της γνωριμίας μου με τους 12 στιχουργούς, οφείλαμε να είμαστε φιλόξενοι.

Οι ηχογραφήσεις όλων των τραγουδιών διήρκησε δύο μήνες και κύλησαν ήρεμα και μεθοδικά. Δουλέψαμε σκληρά επί δυο μήνες και ολοκληρώσαμε τα πάντα δυο μόνο ημέρες πριν από την επιβολή της πρώτης καραντίνας.

Στους δίσκους σας συνηθίζετε την επιλογή πολλών και διαφορετικών ερμηνειών, το ίδιο και αυτός ο δίσκος είναι πολυσυμμετοχικός. Έχετε κάποιο λόγο ως συνθέτης γι’ αυτό;

Ασφαλώς και η πολυσυμμετοχικότητα των ερμηνευτών είναι συνειδητή επιλογή. Από παλιά ακούω μουσική μέσα από δίσκους και ραδιόφωνα. Όσο μπορώ αποφεύγω να ακούω από το διαδίκτυο (λόγω πολύ συμπιεσμένης ηχητικής ανάλυσης) το οποίο, ευτυχώς, έχει μπει πια για τα καλά στη ζωή μας. Πάντα με κούραζε ακουστικά η ίδια μόνη φωνή σε 12 διαφορετικά τραγούδια. Ίδια χροιά, μέταλλο, ηχοχρώματα, εκφραστικά μέσα από έναν ή δύο ερμηνευτές… Μια ομοιομορφία άκρως κουραστική, όσο καλός/ή κι αν είναι ο ερμηνευτής/τρια.

Η προσπάθειά μου ήταν και είναι να αναδειχτούν τα θέματα, ο χαρακτήρας και οι μελωδίες των τραγουδιών και όχι η επιβολή και ματαιοδοξία του κυρίαρχου τραγουδιστή/τριας. Η μονομερής λογική αυτή που επικράτησε πολλές δεκαετίες μεταπολιτευτικά στην ελληνική δισκογραφία (και όχι μόνο), με κούραζε αφάνταστα με αποτέλεσμα να γνωρίζω εκ των προτέρων το τι και πώς θα εξελιχθεί το τραγούδι, πράγμα εξοντωτικό για τα προσωπικά μου γούστα. Ήδη από την δεκαετία του ’70 (προς το τέλος της) άρχισα να χρησιμοποιώ στους δίσκους μου, περισσότερους από τρεις ερμηνευτές. Έφτασα σε δίσκους μου να χρησιμοποιώ ακόμα και εννέα! Στους Ξαφνικούς επισκέπτες είναι έξι ερμηνευτές συν την χορωδία…

Έχετε μελοποιήσει ποίηση μεγάλων Ελλήνων ποιητών, εδώ δώσατε βήμα σε νέους στιχουργούς, ποιο ήταν το κριτήριο σας και τι ακριβώς είναι το τμήμα στιχοποίησης τού Κώστα Φασουλά;

Το βασικό «κριτήριο» είναι η ποιοτική και η ποιητικότητα του στίχου. Γνωρίζετε ασφαλώς πως το ελληνικό τραγούδι ή το είδος τραγουδιού που κι εγώ ακολουθώ και σέβομαι απεριόριστα, είναι η κρυφή ποιητική του δομή η οποία προέρχεται από τους Γκάτσο, Χριστοδούλου, Ελύτη, Σεφέρη, Ρίτσο. Λειβαδίτη κ.ά. Παρατηρώ συνεχώς πως οι νέοι τροβαδούροι, οι οποίοι ξεχωρίζουν από τον πολυπρόσωπο πολτό των καθημερινών τηλεοπτικών stars, στηρίζονται σε έναν σοβαρό στιχουργικό λόγο.

Αυτό είναι και το δικό μου βασικό «κριτήριο» και σε αυτό στηρίχτηκα όταν οι στιχουργοί του δίσκου μου, με την ενεργή συμμετοχή, συντονισμό και ευθύνη του Κώστα Φασουλά στο Μικρό Πολυτεχνείο, μου εμπιστεύθηκαν τα πονήματά τους. Μακάρι αυτή η πρωτοβουλία μου να γίνει γέφυρα για να περάσουν οι στιχουργοί σε άλλες συνεργασίες και επιτεύγματα.

Ως συγγραφέας έχετε ήδη εκδώσει πέντε βιβλία και αρθρογραφείτε στο διαδικτυακό μουσικό περιοδικό Ταρ, ωστόσο, συχνά μέσω του διαδικτύου γράφετε μικρά χρονογραφήματα, μόλις διάβασα το 586. Ποια η ανάγκη αυτού του «δημόσιου ημερολογίου» και ποια είναι η σχέση σας με το διαδίκτυο.

Να διορθώσω, δεν θεωρώ πως είμαι συγγραφέας. Ας διαχωρίσουμε τη λέξη και ας κρατήσουμε το δεύτερο συνθετικό: είμαι «γραφέας»!

Δεν επιδιώκω να συγκαταλέγομαι στους «συγγραφείς» επειδή θεωρώ την λέξη βαρυσήμαντη και φορτισμένη από τόσα φωτεινά μυαλά τα οποία κίνησαν την ανθρωπότητα με τα βιβλία τους. Εν τάξει, έχω εκδώσει βιβλία με κείμενά μου και αυτό είναι κάτι σύνηθες· θα νιώσω συγγραφέας όταν θα ξεχωρίσει ένα βιβλίο μου που θα προέρχεται από το ψύχραιμο κριτήριο των αναγνωστών.

Έχω την ανάγκη να τονίσω πως είμαι κατά βάση, μ ο υ σ ι κ ό ς. Κατέχω τη γνώση και την τεχνική της κλασικής κιθάρας. Γράφω τραγούδια από το 1964, που θέλω να έχουν ιδιαιτερότητα στο κλίμα και την δομή. Ό,τι σκέφτομαι, ό,τι πράττω, έχει ως αφετηρία της αισθητική της μουσικής γλώσσας. Τα τελευταία χρόνια, έχω ανακαλύψει πως η γραφή κειμένων, σε συνδυασμό με την γραφή της μουσικής, με κάνουν, ίσως, πιο σοφό(;), μου δίνουν τα μέσα να εισδύω στις τρύπες και τις χαραμάδες θεμάτων και προβληματισμών που αφορούν πολλούς ανθρώπους, με τους οποίους έχω κοινές αγωνίες και ενδιαφέροντα… Αυτός είναι ο στόχος των κειμένων μου, που τις μοιράζομαι στις σελίδες μου στο facebook και στο www.tar.gr καθώς, σποραδικά και σε άλλα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα.

Σε συνθήκες κορονοϊού, η μουσική και οι μουσικοί της βρίσκονται στην εντατική. Πέρα από το συνδικαλιστικό σας όργανο, εσείς ως δημιουργός αλλά και μουσικός εκπαιδευτικός, τι έχετε να πείτε στην υπουργό Πολιτισμού;

Με την υπουργό έχουμε έρθει σε πολλαπλές συγκρούσεις όχι μόνο εγώ με τα κείμενά μου αλλά ολόκληρος ο κλάδος των καλλιτεχνών, με όλα τα αρμόδια Σωματεία - Ενώσεις - Φορείς. Βέβαια τώρα κάτι πάει να… μπαλωθεί, όμως θα πρέπει να αποδεχτούμε πως έχει εξελιχθεί μια τεράστια τρύπα ανεργίας και πτώχευσης πρωτόφαντη για τα ελληνικά δεδομένα. Δεν είναι καθόλου ευχάριστη η σημερινή φωτογραφία που μέσα σ’ αυτή περιγράφεται η κατάπτωση μουσικών-ηθοποιών και άλλων κλάδων σχετικών με το θέαμα-ακρόαμα. Θα ήταν καλό, το αρμόδιο υπουργείο να σοβαρευτεί και οι επικεφαλής τού κάθε τομέα να λάβουν υπόψη πως το μουσικό κίνητρο, η δημιουργία, οι όποιες μουσικές δράσεις είναι ανθρώπινες ανάγκες για να εκφράσουμε την ψυχή μας, αλλά συγχρόνως και για να ζήσουμε· κι όχι για χόμπι…

Η συνέντευξη του Νότη Μαυρουδή στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Εποχή" στις 26 Δεκεμβρίου 2020.

Η Λιάνα Μαλανδρενιώτη για τον Θάνο Μικρούτσικο

Έφυγε αγαπημένος, ευτυχισμένος, δημιουργός

Θάνο μου... «σαν χθες», συχνά το λέγαμε αυτό το «σαν χθες» όταν είχαμε καιρό να τα πούμε και θέλαμε να ανανεώσουμε την πίστη στη φιλία μας. Ναι, Θάνο, είναι σαν χθες, μόνο που αυτή τη φορά δεν θα μου απαντήσεις: ναι, Λιάνα, σαν χθες, μόνη μου θα το αναπολήσω. Σαν χθες, λοιπόν, πιτσιρίκια ακόμα στο δημοτικό, στην Πάτρα τη δεκαετία του ’50, έτυχε να ’χουμε την ίδια δασκάλα πιάνου, την περίφημη επτανήσια κυρία Συνεγάλια. Η οικογένεια Μικρούτσικου στην Πάτρα ήταν γνωστή και από «τζάκι», η δική μου αντίθετα, παρόλο που με ήθελε με γαλλικά και πιάνο, ζεσταινόταν γύρω από το μαγκάλι, με αποτέλεσμα να πηγαίνω στο μάθημα με πρησμένα δάχτυλα από τις χιονίστρες. Τον Θάνο και τον μικρότερο αδελφό του, τους έφερνε στο μάθημα η όμορφη και κομψή μαμά τους, πάντα διαβασμένους, ήσαν τα καμάρια της δασκάλας μας. Άλλωστε, στα 12 ο Θάνος έφτασε στο πτυχίο.Μια φορά που η δασκάλα αγανάκτησε μαζί μου και μου φώναξε να πάω στο σπίτι μου και να γυρίσω διαβασμένη και ξεπρησμένη και ενώ εγώ έκλαιγα γοερά από ντροπή έχοντας κρύψει τα χέρια στις τσέπες μου, ο Θάνος με υπερασπίστηκε λέγοντας στη μαμά του να μεσολαβήσει στη δασκάλα και έβαλε και αυτός με πείσμα τα χέρια του στις τσέπες. Αυτός ήταν ο Θάνος Μικρούτσικος. Συμπαραστάτης, αφοπλιστικά συνεπής στη φιλία και απίστευτα γενναιόδωρος. Για αυτό πιστεύω πως τον θεωρούσαν όλοι πολύτιμο και αληθινό τους φίλο και κάτι ακόμα βαθύτερο: ουσιαστικό παράδειγμα δημιουργού.

Εκτός από την προσωπικότητα και την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του ως συνθέτη είναι η ίδια η φύση του μουσικού του έργου, μια πρωτοποριακή καινοφανής μουσική γραφή που άνοιξε διάλογο μεταξύ της ποίησης και όλων των ειδών της μουσικής. Παράδειγμα να θυμηθούμε την «Καντάτα για τη Μακρόνησο σε ποίηση Γ. Ρίτσου - Σπουδή σε ποιήματα του Βλαδίμηρου Μαγιακόβσκη» –ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1976. Ήδη με αυτό το έργο ο Θάνος Μικρούτσικος άνοιξε νέους δρόμους στη μουσική μας πραγματικότητα. Η πρωτοποριακή φόρμα του έργου εξέπληξε αρχικά. Στην Καντάτα εναλλάσσονται τα σύγχρονα - ατονικά μέρη με τραγούδια. Το τραγούδι αποτελεί τη «λύση» του προηγούμενου μέρους. Υπήρχαν ορχήστρα εγχόρδων, πιάνο, κρουστά και 20 ηθοποιοί που λειτουργούσαν ως μια πολύ σύγχρονη χορωδία, χρησιμοποιώντας κραυγές, αφηγηματικά γρήγορα μέρη. Στον ίδιο δίσκο πρωτοποριακή είναι και η φόρμα που υπηρετεί και αναδεικνύει απόλυτα το περιεχόμενο και στη «Σπουδή σε ποιήματα του Βλαδίμηρου Μαγιακόβσκη», του ποιητή της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης, μεταφρασμένα από τον Γιάννη Ρίτσο.

Σε μια από τις μεγαλειώδεις συναυλίες του στον Λυκαβηττό ξανασυναντηθήκαμε με τον Θάνο Μικρούτσικο και η φιλία μας ήταν «σαν χθες». Από τη δεκαετία του ’80, μου έδωσε την ευκαιρία να παρακολουθώ από κοντά, μια και ήταν άλλωστε το αντικείμενό μου, τις ηχογραφήσεις και τις συναυλίες του με έργα λόγιας μουσικής. Παραθέτω εν συντομία και συνοπτικά τη δισκογραφία που είναι η πιστοποίηση της βαθειάς καλλιέργειας, της διαφοράς και της τομής που έκανε στο σύγχρονο μουσικό μας πολιτισμό.

Το 1985 εκδίδεται από την Εταιρεία Νέας Μουσικής ο δίσκος «Αντιθέσεις» με έργα των Θάνου Μικρούτσικου, Μιχάλη Γρηγορίου, Βίλχελμ Τσόμπλ, ένας δίσκος συνθετικά και δισκογραφικά τολμηρός για τη εποχή του. Ακολούθησε από την ίδια εταιρεία ο δίσκος «Works of Electronic Music» με έργα των Μικρούτσικου, Ιβάνας Πατατιχ, Χαρη Ξανθουδάκη, Μπλάντεν Μιλίτσεβιτς. Εδώ το 15λεπτο περίπου έργο του «Ο αδελφός» είναι χαρακτηριστικά σημαντικό διότι απηχεί ορισμένες από τις βασικές του απόψεις για το εύρος της μουσικής δημιουργίας.

Το έργο «Opera for One» για σόλο φλαουτίστα, σε κείμενα Γιώργου Μανιώτη μεταφρασμένα στα γαλλικά από τη Σεσίλ Ιγγλέση-Μαργέλλου, γράφτηκε από τον Θάνο Μικρούτσικο την περίοδο 1983-1984 και εκδόθηκε το 1985. Στο δίσκο, που κυκλοφόρησε πάλι από την εταιρεία Νέας Μουσικής, συμπεριλήφθηκε και το έργο «Duo για Άλτο Σαξόφωνο και Ηλεκτρικό Μπάσο» (με Λιντς - Φακανά) . Ο φλαουτίστας του «Opera for One» ήταν ο μεγάλος Βέλγος σολίστας Marc Grauwels.

Η παράλληλη με τις μεγάλες επιτυχίες στο έντεχνο κλασική γραφή του φέρνει το 1992 το «Μουσική για δύο» με τους σπουδαίους σολίστες: Δημήτρη Βρασκο, Νέλλη Σεμιτέκολο (βιολί-πιάνο), Lieve Jansen, Johan Rychen (σοπράνο-φλάουτο), David Lynch, Γιώργο Φακανά (άλτο σαξόφωνο-ηλεκ. μπάσο).

Συγκλονιστική είναι η μουσική του στο δίσκο «Στην αγκαλιά της άκρης» που εμπνέεται από τον ποιητικό λόγο της Κικής Δημουλά και την συνοδεύει στο πιάνο ενώ αυτή απαγγέλει. Εδώ η υπόγεια συγγένεια του μουσικού Μικρούτσικου με την ποίηση επαληθεύεται και προσδιορίζεται από μια πολυεπίπεδη προσέγγιση που κάνει αυτό το δίσκο συλλεκτικό και πολύτιμο. Στη δισκογραφία του ο δίσκος που τον έκανε ιδιαίτερα υπερήφανο, όπως μου είχε πει σε μια συνέντευξη, ήταν ο «Για τον σαξό και τις χορδές και την αγάπη και τα όνειρα», με την σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου, τον σαξοφωνίστα Θεόδωρο Κερκέζο και την Καμεράτα με διευθυντή τον Αλέξανδρο Μυράτ. Σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου και σε λιμπρέτο Χρήστου Λαμπράκη, ο Θάνος Μικρούτσικος γράφει την όπερα «Η επιστροφή της Ελένης». Το διπλό cd κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ classics το 1999 στην Ευρώπη και το 2009 στην Ελλάδα. Επίσης ανέβηκε δύο φορές στο Μέγαρο Αθηνών.

Ο ίδιος δεινός πιανίστας έγραψε πολλά έργα για πιάνο, ανάμεσα τους η συλλογή «Χορός και αναμνήσεις» με ερμηνεύτρια την Δανάη Καρά (ΕΜΙ 2001). Αλλά και το φλάουτο έχει ξεχωριστή θέση στα έργα του. Ο δίσκος «Εργα για φλάουτο» με ερμηνεύτρια τη Ιβόνα Γκλίνκα αποτελεί πηγή ρεπερτορίου για τους φλαουτίστες. Τέλος, με πρωταγωνίστρια την κιθάρα, ο Θάνος Μικρούτσικος χάρισε στη δισκογραφία ένα διαμάντι, με τα έργα «Αργή κίνηση για Ορχήστρα Εγχόρδων (1990) / Κοντσέρτο για κιθάρα και ορχήστρα (1992) / Η κόλαση μιας εποχής». Με την Καμεράτα Ορχήστρα Φίλων της Μουσικής και διευθυντή τον Αλέξανδρο Μυράτ, με τους κιθαρίστες Κώστα Κωτσιόλη, Leo Brouwer και την Ορχήστρα της Κόρντομπας και τέλος τη Φιλαρμονική της Αρμενίας και διευθυντή τον Loris Tjeknavorian (ΕΜΙ 1998). Πολλά από τα έργα αυτά έχουν παρουσιαστεί από πολλές μεγάλες ορχήστρες και ορχήστρες μουσικής δωματίου και τα έχουν διευθύνει σπουδαίοι μαέστροι, ανάμεσά τους οι Αλέξανδρος Μυράτ, Jerzy Swoboda, Adrew Davis, Kazuyoshi Akiyama, Louis Devos, Λουκάς Καρυτινός, Loris Tjeknavorian, Αλκης Μπαλτάς κ.ά.

Την αναφορά μου αυτή για τον φίλο και σπουδαίο δημιουργό Θάνο Μικρούτσικο θα ήθελα να την κλείσω με τη συνεισφορά του ως οργανωτή πολιτισμού –και μάλιστα σε ένα νευραλγικό τομέα όπως είναι μια Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού– και μιλώ συγκεκριμένα για το Δήμο του Πειραιά και τη ΔΕΠΑΠ. Θα παραθέσω τα λόγια του πρώην δημάρχου Πειραιά Στέλιου Λογοθέτη: «[…] Είχα τη μεγάλη τιμή να δεχθεί την πρόταση μου να γίνει ο πολιτιστικός υπεύθυνος του Δήμου Πειραιά στην πρώτη μου τετραετία 1991-1994, να προσφέρει ένα σημαντικό πολιτιστικό έργο στη πόλη του Πειραιά και να εμπνεύσει και να προχωρήσει στην ίδρυση του Μουσικού Κέντρου του Δήμου Πειραιά, που δεν ήταν μόνο ένα Πρότυπο Δημοτικό Πολυδύναμο Ωδείο με παραγωγή έργου αλλά ουσιαστικά ένας μεγάλος πολιτιστικός θεσμός. Ένα πολιτιστικό κέντρο που μόρφωσε μουσικά χιλιάδες νέα παιδιά με εξαίρετους δασκάλους όπως ο Μιχάλης Γρηγορίου και ο Γιώργος Κουρουπός. Αμέσως μετά, από τη θέση του ως υπουργού Πολιτισμού βοήθησε αποφασιστικά και εξασφάλισε και τη συντήρηση και τη λειτουργία του. Εκείνη την περίοδο ήρθαμε πιο κοντά και γνώρισα στο πρόσωπο του ένα ζεστό και πάντοτε αισιόδοξο ευχάριστο άνθρωπο. Αγαπημένε μας Θάνο, σε ευχαριστούμε για το μεγάλο σου έργο που θα μας συντροφεύει και θα μας συγκινεί για όσο ζούμε!»

Είχα το προνόμιο να συνεργαστώ και με τον δήμαρχο Στέλιο Λογοθέτη και με τον Θάνο Μικρούτσικο την ίδια εποχή και στον ίδιο χώρο της ΔΕΠΑΠ και νοιώθω βαθειά ευγνωμοσύνη που συμμετείχα στο δημιουργικό οίστρο τους και για την εμπιστοσύνη και τη φιλία που μου χάρισαν.

Αντίο φίλε, η μνήμη σου θα μείνει ζωντανή «σαν χθες» και το κενό που άφησες, συναισθηματικό και πνευματικό, δυσαναπλήρωτο.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Πηγή: Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 6 Ιανουαρίου 2020

Για τον δίσκο 'Tous des oiseaux' της Ελένης Καραΐνδρου

Ελένη Καραΐνδρου

«Tous des oiseaux»

ECM 

Είναι δύσκολο να γράψω για τη μουσική της Ελένης Καραΐνδρου γιατί την ακούω συνεχώς, με συντροφεύει , την αγαπώ και αυτή η σχέση δημιουργεί τέτοια οικειότητα που αντί για τη γνώμη μου μόνο τα αισθηματά μου μπορώ να παραθέσω.

Η συλλογή Tous des oiseaux με έργα της Ελένης Καραΐνδρου περιλαμβάνει την πρωτότυπη μουσική που έγραψε η συνθέτρια για την παράσταση Tous des oiseaux του Λιβανο-Καναδού Wajdi Mouawad, μια σύγχρονη εκδοχή Ρωμαίου και Ιουλιέττας, πνοής επικής, με φόντο τη σύγκρουση ανάμεσα σε Ισραήλ και Παλαιστίνη που ανασύρει ερωτήματα γύρω από την καταγωγή και την ταυτότητα. Η παράσταση που έκανε πρεμιέρα στο Παρισινό Εθνικό Θέατρο La Colline στις 17 Νοεμβρίου 2017, έχει γνωρίσει κυριολεκτικά την αποθέωση από κοινό και κριτική, κέρδισε το πολύτιμο Μέγα Βραβείο της Κριτικής.

Η συλλογή περιλαμβάνει, επίσης, τη μουσική της ταινίας Bomb, a love story του Ιρανού ηθοποιού και σκηνοθέτη Payman Maadi. Πρόκειται για μια ταινία που με ευαισθησία καταγράφει ιστορίες αγάπης και ανθρωπίνων σχέσεων μιας γειτονιάς στην Τεχεράνη τον καιρό που η πόλη ζει τους βομβαρδισμούς του Σαντάμ. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στην Τεχεράνη στις 3/2/2018 και η μουσική απέσπασε υποψηφιότητα στα Asia Pacific Screen Awards. Ο Ιρανός σκηνοθέτης Payman Maadi είναι επίσης ένας εξαιρετικός σεναριογράφος, συνεργάτης του Farhadi και πρωταγωνιστής στην ταινία του Ένας χωρισμός που του χάρισε βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ του Βερολίνου.

Και στα δύο η ορχήστρα εγχόρδων δημιουργεί τα θεμέλια της σύνθεσης με concertino την Αργυρώ Σειρά, πλαισιωμένη από κορυφαίους σολίστ, αγαπημένους συνεργάτες της συνθέτριας: Σαβίνα Γιαννάτου φωνή, Σωκράτης Σινόπουλος λύρα, λαούτο, Αλέξανδρος Μποτίνης βιολοντσέλο, Βαγγέλης Χριστόπουλος όμποε, Στέλλα Γαδέδη φλάουτο, Γιάννης Ευαγγελάτος φαγκότο, Ντίνος Χατζηιορδάνου ακορντεόν, Άρης Δημητριάδης μαντολίνο, Μαρία Μπιλντέα άρπα, Νίκος Παραουλάκης νέι, Στέφανος Δορμπαράκης κανονάκι, και Γιώργος Κοντογιάννης κρουστά. Πιάνο παίζει η συνθέτρια.

Από τις πρώτες νότες η μουσική μεταφέρει τον ακροατή στο γνώριμο μουσικοποιητικό σύμπαν της Ελένης Καραΐνδρου. Ένα σύμπαν που φτιάχτηκε με σπάνια υλικά: αισθητική, ευαισθησία, καλλιέργεια, γνώση, ανθρωπιά, υλικά δηλαδή της αληθινής τέχνης. Η μουσική για το θέατρο ή το κινηματογράφο έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις. Η συνθέτης δίπλα στον σκηνοθέτη παραθέτει τα δικά της πλάνα, βλέπει εικόνες όσο και εκείνος και τις μετουσιώνει σε μουσικά θέματα που, όχι μόνο πρέπει να είναι λειτουργικά στην σκηνή ή στην οθόνη, αλλά και αυτόνομα. Από τα 22 κομμάτια του δίσκου με συγκίνησε ιδιαίτερα το «The waltz hope» όπως και το «Mitra’s theme – Walking in Tehran». Η ερμηνεία της Σαβίνας Γιαννάτου καθηλωτική.

Η ηχογράφηση έγινε στο Studio Sierra το 2017 από το Γιώργο Καρυώτη. Ο παραγωγός και ιδρυτής της ECM Manfred Eicher έχει δημιουργήσει μια ξεχωριστή και εμπνευσμένη «δραματουργία», λειτουργώντας σαν αόρατος μαέστρος. Στο καλαίσθητο βιβλιαράκι του άλμπουμ υπάρχουν φωτογραφίες της παράστασης και της ταινίας, κείμενα της Ελένης Καραΐνδρου, ενώ το εξώφυλλο κοσμεί φωτογραφία του σπουδαίου μας ζωγράφου Χρήστου Μποκόρου.

Ένα ακόμα σπάνιο και ξεχωριστό άκουσμα για τη δισκοθήκη σας. Καλή ακρόαση. 

Λιάνα Μαλανδρενιώτη 

9 Ιουνίου 2019, Η ΕΠΟΧΗ