Ο Διανοούμενος Πλην Όμως Ηλίθιος

Nassim Nicholas Taleb

Δοκιμιογράφος, Ακαδημαϊκός, Στατιστικολόγος, Αναλυτής ρίσκου, Flauneur

Πηγή: e-kozani

Αυτό το οποίο βιώνουμε διεθνώς, από την Ινδία μέχρι το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ, είναι η επανάσταση ενάντια στον κλειστό κύκλο όσων «χαρτογιακάδων» χαράσσουν πολιτική χωρίς «να παίζεται το δικό τους κεφάλι» (που δεν έχουν να χάσουν κάτι) και ενάντια σε δημοσιογράφους που έχουν πληροφορίες «εκ των έσω», ενάντια σε αυτήν την τάξη πατερναλιστικών ημί-διανοουμένων ειδικών με πτυχία από τα πρωτοκλασάτα Ivy League Πανεπιστήμια της Αμερικής, την Οξφόρδη - το Καιμπριτζ, ή με πτυχία παρόμοιας κατηγορίας με βάση το όνομα του Πανεπιστημίου, οι οποίοι υποδεικνύουν σε όλους εμάς τους υπόλοιπους 1) τι να κάνουμε, 2) τι να τρώμε, 3) πώς να μιλούμε, 4) πώς να σκεφτόμαστε.... και 5) ποιον να ψηφίζουμε.

Το πρόβλημα όμως είναι ότι ο μονόφθαλμος στην συγκεκριμένη περίπτωση ακολουθεί τον τυφλό: αυτά τα αυτό-προσδιοριζόμενα μέλη της «ιντελιγκέντσια», δεν μπορούν να δουν την τύφλα τους, πράγμα που σημαίνει ότι δεν είναι αρκετά έξυπνοι, ώστε να ορίσουν την εξυπνάδα και κατά συνέπεια «κυνηγούν την ουρά τους» - η κύρια τους όμως δεξιότητα είναι η ικανότητα να περνούν εξετάσεις τις οποίες γράφουν άνθρωποι σαν κι αυτούς. Με εργασίες ψυχολογίας οι οποίες είναι αντιγραφές σε ποσοστό λιγότερο από 40%, με διατροφικές συμβουλές που αντιστρέφονται έπειτα από 30 χρόνια λιποφοβίας, με μακροοικονομικές αναλύσεις που λειτουργούν χειρότερα κι από αστρολογικές προβλέψεις, με τον διορισμό του Μπερνάνκε (ως Προέδρου στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών), ο οποίος δεν ήξερε απολύτως τίποτε για τους κινδύνους, και με φαρμακευτικές δοκιμές που αντιγράφουν στην καλύτερη περίπτωση η μία την άλλη μόνον κατά το 1/3 των περιπτώσεων, οι άνθρωποι δικαιούνται απολύτως να βασίζονται στο δικό τους προγονικό ένστικτο και να ακούνε τις γιαγιάδες τους (ή τον Μονταίν και τέτοιου είδους φιλτραρισμένη κλασσική γνώση) που έχουν πολύ καλύτερα καταγεγραμμένα αποτελέσματα από εκείνους τους άσχετους που χαράσσουν πολιτική.

Πράγματι, μπορεί κανείς να δει ότι αυτοί οι ακαδημαϊκό-γραφειοκράτες που αισθάνονται ότι δικαιούνται να ελέγχουν την ζωή μας δεν είναι καν ενδελεχείς και σχολαστικοί, είτε αυτό αφορά ιατρικές στατιστικές, είτε χάραξη πολιτικής. Δεν μπορούν να διακρίνουν την επιστήμη από τον επιστημονισμό - στην πραγματικότητα, στο μυαλό τους που προσανατολίζεται στην εικόνα, ο επιστημονισμός φαίνεται πιο επιστημονικός από την πραγματική επιστήμη. (Για παράδειγμα, είναι συνηθισμένο να δείχνεις το ακόλουθο: πολλά από αυτά που θα ταξινομούσαν ως «λογικά» ή «παράλογα» (ή κάποιες κατηγορίες που είναι ενδεικτικές παρέκκλισης από ένα επιθυμητό ή προδιαγεγραμμένο πρωτόκολλο) οι άνθρωποι τύπου Cass-Sunstein- Richard Thaler (εκείνοι που θέλουν να μας «ωθήσουν» σε κάποια συμπεριφορά), προέρχονται από την δική τους εσφαλμένη αντίληψη της θεωρίας των πιθανοτήτων και της διακοσμητικής χρήσης μοντέλων πρώτης τάξης). Είναι επίσης επιρρεπείς να μπερδέψουν το σύνολο με την γραμμική συνάθροιση (συσσώρευση) των συστατικών του, όπως είδαμε στο κεφάλαιο που επεκτείνει τον κανόνα της μειονότητας.

ΜΜΕ και χειραγώγηση

"Ο σκλάβος που δεν συνειδητοποιεί τη σκλαβιά του είναι απλούστατα σκλάβος. Ο σκλάβος που συνειδητοποιεί τη σκλαβιά του και αγωνίζεται ενάντιά της είναι επαναστάτης. Ο σκλάβος που καμαρώνει τις ομορφιές της ζωής στη σκλαβιά είναι τσιράκι και κάθαρμα, άξιος περιφρόνησης" (Β.Ι.Λένιν)

Η κυρίαρχη ιδεολογία παράγεται από την κυριαρχία στα μέσα παραγωγής. Στα 1840 στη "Γερμανική Ιδεολογία" οι Μαρξ και Ένγκελς έγραφαν: "Οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης είναι σε κάθε εποχή οι κυρίαρχες ιδέες. Με άλλα λόγια η τάξη που είναι κυρίαρχη υλική δύναμη της κοινωνίας είναι ταυτόχρονα η κυρίαρχη πνευματική δύναμη. Η τάξη που έχει στη διάθεση της τα μέσα της υλικής παραγωγής, διαθέτει, συνακόλουθα, τα μέσα της πνευματικής παραγωγής, έτσι ώστε, σε γενικές γραμμές, οι ιδέες αυτών που στερούνται των μέσων της πνευματικής παραγωγής υποτάσσονται σε αυτά. Οι κυρίαρχες ιδέες δεν είναι τίποτα άλλο από την ιδεατή έκφραση των κυρίαρχων υλικών σχέσεων, είναι οι κυρίαρχες υλικές σχέσεις που συλλαμβάνονται ως ιδέες, άρα είναι η έκφραση των σχέσεων που κάνουν μια τάξη κυρίαρχη, επομένως οι ιδέες της κυριαρχία της. Τα άτομα που αποτελούν την κυρίαρχη τάξη … καθορίζουν ως κυρίαρχη τάξη όλη την έκταση και τα όρια μιας ιστορικής εποχής… επομένως, μεταξύ άλλων, κυριαρχούν επίσης ως στοχαστές, ως παραγωγοί ιδεών και ρυθμίζουν την παραγωγή και διανομή των ιδεών της εποχής τους". Έθεταν έτσι το ιδεολογικό πλαίσιο που προσδιορίζει το ρόλο των ΜΜΕ, σαν ρόλο ενός κεντρικού ιδεολογικού μηχανισμού στήριξης της κυριαρχίας της αστικής τάξης.

Αυτά που συμβαίνουν το τελευταίο χρονικό διάστημα, με αφορμή τις τηλεοπτικές άδειες, επιβεβαιώνουν ότι τα ΜΜΕ τα κατέχουν αυτοί που κατέχουν το μεγάλο κεφάλαιο. Αξίζει να τονίσουμε, πως τόσο η παραοικονομία όσο και η διαπλοκή, είναι καταστάσεις σύμφυτες με τον καπιταλισμό. Γίνεται αντιληπτό, ότι τα ΜΜΕ δεν παράγουν αλλά αναπαράγουν την κυρίαρχη ιδεολογία και από αυτή την άποψη βοηθάνε στην εδραίωση της. Συνεπώς, η διευθέτηση του τρόπου κατοχής των τηλεοπτικών αδειών και η φιλολογία γύρω από αυτήν, όχι μόνο δεν αλλάζουν την πραγματικότητα, αλλά αντίθετα, επιχειρούν να την νομιμοποιήσουν στη συνείδηση του ελληνικού λαού για "πρώτη φορά… από αριστερά".

Στις ταξικές κοινωνίες, η αλήθεια έχει ταξικό πρόσημο. Δεν υπάρχει ούτε αλήθεια ούτε πληροφόρηση πάνω από τις τάξεις και τις κοινωνίες. Τα ΜΜΕ, έντυπα ή ηλεκτρονικά, θα εκφράσουν την αλήθεια αυτού που τα κατέχει, θα πληροφορούν σύμφωνα με τα συμφέροντα αυτού που τα κατέχει. Και αυτό θα γίνει, είτε αφορά στην κρατική είτε στην ατομική ιδιοκτησία των μέσων, με τον ένα ή με τον άλλον τρόπο.

Πού κρυβόταν τόση σκατοψυχιά;

Ποιος πολιτισμικός και κοινωνικός βόθρος άνοιξε το 2010; Πόσο φαρμάκι έκρυβε μέσα της η ελίτ του ελληνικού πολιτισμού της δεκαετίας του ’90; Πόσες εμμονές και πόση αυταρέσκεια χωρά σε ανθρώπους της τέχνης και των γραμμάτων; Πόσο παραγωγικός είναι επιτέλους αυτός ο κοινωνικός δαρβινισμός που έχει επιβληθεί.

Ξεφτίλισαν το συνταξιούχο που αυτοκτόνησε στην πλατεία Συντάγματος. Χλεύασαν τα παιδιά που λιποθύμησαν από κακή διατροφή. Αφόδευσαν σε πιτσιρικάδες που σαπίζουν στα κρατητήρια. Αγνόησαν χιλιάδες ψυχές που στιβάζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Χειροκρότησαν κάθε κυβερνητική απόφαση που έκριναν ότι είναι αρκούντως σκληρή και διαμαρτυρήθηκαν μόνο για τις καθυστερήσεις στην επιβολή της πιο απάνθρωπης πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών. Όχι, δεν είναι ούτε εργοστασιάρχες, ούτε μεγαλοτραπεζίτες, ούτε εθνικοί εργολάβοι, ούτε καναλάρχες. Είναι άνθρωποι του πολιτισμού. Είναι η πεφωτισμένη πρωτοπορία των 90s. Είναι το πνευματικό ισοδύναμο της σκωληκοειδούς απόφυσης του Κλικ.

Αφορμή για τις παρακάτω αράδες, η αυγουστιάτικη επέλαση των ανθρωπόμορφων ανθρωποφάγων στα ιντερνετικά μιντιομάγαζα, με πεντιγκρί «Έλληνα λογοτέχνη». Εκείνου του είδους που άκμασε στη δεκαετία του ’90 γράφοντας αφόρητα αυτοαναφορικές αηδίες, για να τις διαβάζει ο ίδιος και να αυτοθαυμάζεται. Πού πούλησαν δεκάδες χιλιάδες αντίτυπα σε ανθυποβαλκάνιους που ένιωσαν ότι έγιναν Ευρωπαίοι, γιατί κάτω από το ελενίτ του γκαράζ μπόρεσε επιτέλους να μπει η πολυπόθητη BMW. Δεν έχει κανένα νόημα να αραδιάσω ονόματα. Τα γνωρίζουν όλοι. Είναι συγγραφείς, ποιητές, πανεπιστημιακοί, που αλώνιζαν στους τηλεοπτικούς δέκτες και ενίοτε στα κομματικά επιτελεία. Είναι όλοι εκείνοι, που η Λένα Διβάνη (αυτο)αποκαλεί… μετριοπαθέστατα, «διανόηση».

Όταν δεν υπήρχε συστημικός κίνδυνος οι «διανοητές» μπορούσαν εύκολα να παριστάνουν τους φιλελεύθερους και να ξιφουλκούν εναντίον του συστήματος, αλλά να το εκμεταλλεύονται έμμεσα ή άμεσα για τον βιοπορισμό τους. Τη στιγμή όμως το αυτό το ίδιο σύστημα άρχισε να απειλείται, σχεδόν αυτόματα ή και συντονισμένα, συντάχθηκαν αρχικά με αποφασιστικότητα και τελικά με λύσσα δίπλα του. Με αυτόν τον τρόπο αποκαλύφθηκε ο βαθύτατος συντηρητισμός τους, αυτή η συστημική μούχλα που τους εξασφάλιζε το παντεσπάνι τους. Εκεί ήταν πάντα. Απλά δεν απειλούνταν τόσα χρόνια. Άλλωστε, οι περισσότεροι αξιοποίησαν εξαντλητικά, πολιτικό σύστημα, κόμματα και Κράτος. Είναι κρίμα να γίνουν θύματα των περικοπών του, τώρα που και οι ιδέες και οι πελάτες εξαντλούνται.

Φτάσαμε στο σημείο λοιπόν, οπότε η αμφισβήτηση της εξουσίας να θεωρείται η κριτική στους πολιτικούς γιατί δεν είναι πιο αποφασιστικοί στην επιβολή του κοινωνικού δαρβινισμού και υπολογίζουν το πολιτικό κόστος των πράξεών τους, δηλαδή γιατί υπολογίζουν ακόμη και τις οριακά δημοκρατικές διαδικασίες. Αν αυτό ονομάζεται διανόηση σε συνεχή σύγκρουση με την εξουσία και την πολιτική και πνευματική αρτηριοσκλήρωση, τότε πράγματι ο Χίτλερ ήταν οραματιστής της παγκόσμιας ειρήνης.

Δεν υπάρχει κανένα μυστήριο σε αυτήν την περίπτωση. Ούτε δα ήταν κάτι κρυφό ή μη αναμενόμενο. Ένας πανεπιστημιακός, διορισμένος σε Δ.Σ. κρατικής επιχείρησης και πέντε-έξι επιτροπές, υπάρχει περίπτωση να δαγκώσει το χέρι που τον ταΐζει; «Μα δεν πληρώνομαι», αντιτάσσουν υποκριτικά. «Το κάνω για το καλό του πολιτισμού, των γραμμάτων, της κοινωνίας, της χώρας, της ανθρωπότητας, του γνωστού και αγνώστου σύμπαντος». Φαίνεται ότι στην προεμφυλιακή Ελλάδα του 21ου αιώνα, ο αλτρουισμός περίσσεψε στη διανόηση. Αυτός θα είναι και ο λόγος που συντηρούν την ανθρωποφαγία με τόσο πάθος.

Κατασκευάζοντας βολικούς τρομοκράτες

Σοκαρισμένη η κοινή γνώμη, η τόσο αθώα κοινή γνώμη, από το νεαρό της ηλικίας των ληστών/αναρχικών/τρομοκρατών του Βελβεντού.

Αλλά δεν μπορώ να καταλάβω τι ακριβώς είναι αυτή η περίφημη «κοινή γνώμη».

Είναι το άθροισμα της ανθρώπινης βλακείας; Δεν μπορεί, αφού η βλακεία –όπως απέδειξε ο Αϊνστάιν- είναι άπειρη. Και δεν μπορείς να προσθέσεις το άπειρο με το άπειρο.

Είναι, μήπως, η «κοινή γνώμη» ο μέσος όρος της λογικής, της ευφυΐας, της ευσυνειδησίας, της αυτογνωσίας και της εντιμότητας του ανθρώπινου πληθυσμού;

Κι αυτό είναι λανθασμένο, αφού ο άνθρωπος δεν είναι στατιστικό στοιχείο, δεν υπάρχει μέσος άνθρωπος.

Ο μέσος άνθρωπος, όπως και η κοινή γνώμη –αυτή η «κοινή γνώμη» που τόσο εύκολα «συγκλονίζεται»- είναι επινόηση των πεφωτισμένων που προσπαθούν να προστατέψουν όσα έχουν αρπάξει.

Μην πηγαίνει το μυαλό σας στον Νταν Μπράουν και στις συνομωσιολογίες τύπου «Σοφοί της Σιών» ή «Ροδοσταυρίτες».

Λέγοντας πεφωτισμένοι δεν αναφέρομαι σε κάποιο μεταφυσικό τέρας της αποκαλύψεως ή σε μια καταχθόνια φυλή ή σε κάποιους που ζουν σε μεσαιωνικές κατακόμβες (με όλες τις ανέσεις, ακόμα και πισίνα) και κάνουν παράξενες χειραψίες.

Η πραγματικότητα είναι πιο απλή (πάντα είναι απλή η πραγματικότητα) και βρίσκεται μπροστά στα μάτια μας, αρκεί να τα έχουμε ανοικτά.