Αναδημοσιεύουμε ένα παλιότερο άρθρο του Κ. Ρουσίτη από την εφημερίδα Εργατική Εξουσία. Μολονότι γράφτηκε πριν από 15 χρόνια, διατηρεί σε μεγάλο βαθμό την επικαιρότητά του – ειδικά στο φως των συνειδητών προετοιμασιών της Δυτικής Αυτοκρατορίας για πόλεμο μεγάλης κλίμακας, σε έναν πλανήτη στον οποίο η κρίση μαίνεται, έχοντας μπει στον ένατο χρόνο της, και ενώ δε διαφαίνεται στον ορίζοντα κάποια διέξοδος από τη σκοπιά του καπιταλιστικού συστήματος.
Το κοινωνικό υπόβαθρο των πολέμων
Οι ιστορικοί τύποι των πολέμων των τελευταίων αιώνων
Οι πόλεμοι στην ανθρώπινη ιστορία, εκτός από πηγή θλίψης και δυστυχίας, αποτελούσαν πάντα παράγοντα κοινωνικών αλλαγών και ανατροπών προς τα μπρος ή προς τα πίσω στη σπείρα της κοινωνικής εξέλιξης. Για τους επαναστάτες συνεπώς έχει νόημα η μελέτη των πολέμων σε βαθύτερο επίπεδο από “τα δεινά που προκαλούν”. Γιατί στο βάθος τους δεν αντανακλούν τίποτε άλλο από την ίδια την αδυσώπητη ταξική σύγκρουση τη στιγμή που εκρήγνυται βίαια. Κάθε πόλεμος είναι μια δυναμική ισορροπία ιστορικά καθορισμένη. Σε αυτόν καθρεφτίζεται η προσπάθεια των κυρίαρχων να διατηρήσουν και να αυξήσουν τα προνόμια και τα κέρδη τους και οι πόθοι και οι αυταπάτες των καταπιεσμένων να αλλάξουν τη ζωή τους. Είναι όμως και η ανατροπή της προηγούμενης ισορροπίας των ταξικών συσχετισμών και ταυτόχρονα η αναζήτηση μιας νέας. Όταν οι αντιφάσεις και οι ζωντανές δυνάμεις συσσωρεύονται, αναζητούν μια λύση στην έκρηξη της πολεμικής βίας. Το καθήκον επομένως των επαναστατών δεν είναι απλά η κοινωνιολογική ερμηνεία του κάθε πολέμου, αλλά τα άμεσα καθήκοντα δράσης που απορρέουν από αυτή, με σκοπό τη χρησιμοποίηση του πολέμου για την κοινωνική επανάσταση.
Οι πόλεμοι τα πρώτα χρόνια του καπιταλισμού
Ο σχηματισμός των πρώτων αστικών κρατών ήταν το αποτέλεσμα πολέμων και επαναστάσεων, ενάντια στα φεουδαρχικά κράτη και τις αυτοκρατορικές αυλές. Αυτοί οι πρώτοι καπιταλιστικοί πόλεμοι (συμβατικά οι μαρξιστές τους τοποθετούν στα χρόνια ανάμεσα στη γαλλική επανάσταση μέχρι την ειρήνη των Βερσαλλιών το 1871) αντανακλούσαν το πρώτο, κοινωνικά προοδευτικό στάδιο του καπιταλισμού. Στη χαραυγή του καπιταλισμού οι πόλεμοι για τη δημιουργία ή την υπεράσπιση ενός εθνικού κράτους ενάντια στο φεουδαλισμό ήταν ο αναγκαίος δρόμος για το άλμα της κοινωνίας από το φεουδαρχικό μεσαίωνα στην καπιταλιστική ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Είχαν ιστορικά προοδευτικό χαρακτήρα ακριβώς επειδή ο στόχος τους ήταν η αντικατάσταση μιας καθυστερημένης ιστορικά κοινωνίας με μια ανώτερή της. “Γι αυτό όλοι οι τίμιοι επαναστάτες δημοκράτες, καθώς και όλοι οι σοσιαλιστές εύχονταν πάντα σε τέτοιους πολέμους την επιτυχία της χώρας εκείνης (δηλ. εκείνης της αστικής τάξης) που συνέβαλλε στην ανατροπή ή στην υπονόμευση των πιο επικίνδυνων θεμελίων της φεουδαρχίας, της απολυταρχίας και της καταπίεσης των ξένων λαών”. (Λένιν, Σοσιαλισμός και πόλεμος). Η έννοια του πολέμου και της (αστικής) επανάστασης συχνά ήταν μπλεγμένες σχεδόν αξεδιάλυτα, όπως για παράδειγμα στα γεγονότα του 1848. Ακριβώς σε αυτή τη λογική και ο Μαρξ και ο Ένγκελς αρνούνταν να μένουν απλοί θεατές, αλλά αντίθετα έπαιρναν ενεργό μέρος σε τέτοιους πολέμους ενάντια στα πιο αντιδραστικά καθεστώτα της Ευρώπης.
