ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΜΙΧΑΛΗΣ - Για τη δράση μας στο κίνημα της νεολαίας

Προσπαθώντας να συνεισφέρω στην προσυνεδριακή κουβέντα σε σχέση με τις θέσεις 71 (μιας και οι εμπειρίες μου είναι από το κίνημα της νεολαίας) και 26 περιορίζομαι στα εξής:

1) Από το 17ο Συνέδριο μέχρι τώρα είχαμε σειρά κινητοποιήσεων της νεολαίας τις οποίες οι θέσεις επεξεργάζονται κατά τη γνώμη μου λειψά. Η παραπέρα μελέτη των κινητοποιήσεων αυτών νομίζω ότι πρέπει να γίνει με βάση ορισμένες επεξεργασίες μας που αποτελούν κεκτημένα εδραιωμένα πάνω στα ντοκουμέντα, στις αποφάσεις και στη συλλογική πείρα του Κόμματος και αποτελούν βάση για την καλύτερη υλοποίηση της θέσης 71. Με βάση αυτές τις επεξεργασίες καταθέτω ορισμένες σκέψεις.

Η θέση μας για το κίνημα της νεολαίας, από ιδρύσεως ΚΝΕ (εκτός από περιόδους κρίσης), βασίζεται στη διττή αντίληψη ότι: α) η νεολαία δεν είναι τάξη, δεν μπορεί να προβάλλει αυτοτελή πρόταση διεξόδου και β) υπάρχουν ιδιαίτερα νεολαιίστικα χαρακτηριστικά («μεταβατικότητα, κινητικότητα, αστάθεια, ρευστότητα»1, αυθορμητισμός) τα οποία «δεν πρέπει να υποτιμήσουμε»2 (και τα οποία επαναεπιβεβαιώθηκαν το Δεκέμβρη). Η νεολαία είναι «διαταξική κοινωνική κατηγορία»3. Τα παραπάνω νεολαιίστικα χαρακτηριστικά (και όχι π.χ. η επιδεξιότητα στη χρήση του κινητού) είναι ο λόγος δημιουργίας οργανωτικά αυτοτελούς οργάνωσης, της ΚΝΕ. Δημιουργούν την αναγκαιότητα η νεολαία (και όχι απλώς η «εργατική νεολαία» μιας και αυτή αποτελεί ούτως ή άλλως τμήμα της εργατικής τάξης) να «αποτελέσει συνιστώσα του μετώπου»4, «να παίξει δραστήριο ρόλο στον αγώνα για το σοσιαλισμό»5. Η αντίληψη αυτή εκφράζεται με την πάγια θέση μας για νεολαιίστικο κίνημα «στο πλάι του εργατικού» και διαχωρίζεται πλήρως από κάθε λογής οπορτουνιστές: ΣΥΝ («αυτόνομο κίνημα νεολαίας») και NAP («κίνημα νεολαίας εργατικού προσανατολισμού»). Τις λογικές αυτές τις πληρώσαμε ακριβά την περίοδο 1985-1991.

Τα παραπάνω καθιστούν ανεδαφική και επικίνδυνη την αντίληψη περί «ταξικού κινήματος νεολαίας» που αποτελεί χαρακτηριστική θέση των «αριστερών» οπορτουνιστών και που καλώς απορρίπτουμε (βλέπε και ΚΟΜΕΠ 5/2008).

α) Ανεδαφική γιατί παρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο κομμάτι της νεολαίας προέρχεται από την εργατική τάξη και ακόμα μεγαλύτερο από τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα, μεγάλο κομμάτι της νεολαίας δεν έχει ενταχθεί ακόμα στην παραγωγή. Αρα, η απόδοση χαρακτηριστικών πρωτοπορίας του κινήματος της νεολαίας στους νέους εργατικής καταγωγής που δε δουλεύουν ακόμα (ή δουλεύουν απλώς για το χαρτζιλίκι τους) συνιστά υποβάθμιση των χαρακτηριστικών που καθιστούν πρωτοπορία την εργατική τάξη μιας και αυτά δε γίνεται να κληροδοτηθούν. Καταχτιούνται με την «ένταξη στην εργασιακή διαδικασία»6 .

β) Επικίνδυνη γιατί οδηγεί σε στένεμα προσανατολισμού, έρχεται σε αντίφαση με τη διακηρυγμένη σε όλα τα συνέδρια θέση ότι η ΚΝΕ απευθύνεται στο «σύνολο της νέας γενιάς», θέση που αμφισβητήθηκε από την «ομάδα Γράψα».

Στο παραπάνω πλαίσιο, νομίζω ότι επιβάλλεται να συνεχίσουμε να συμμετέχουμε στους φοιτητικούς συλλόγους και στις μαθητικές κοινότητες με στόχο τη συσπείρωση δυνάμεων και τη δημιουργία θετικών συσχετισμών παρά το γεγονός ότι δεν αποτελούν (ούτε μπορούν να αποτελέσουν) φορείς ταξικής συσπείρωσης μιας και εκεί μπορούν να συμμετέχουν όλοι οι νέοι ανεξαρτήτως κοινωνικής καταγωγής. Προφανώς τα αιτήματά μας πρέπει να διευκολύνουν τη συμπόρευση με το εργατικό κίνημα.

Η προώθηση των παραπάνω στόχων στο φοιτητικό κίνημα περνάει μέσα από τη στήριξη του ρόλου της Πανσπουδαστικής ως παράταξης που συσπειρώνει πλατιά, αξιοποιώντας όλα τα καθορισμένα από το 8ο Συνέδριο μέτωπα πάλης και «ενασχολούμενη με τα προβλήματα που βιώνει ο φοιτητής»7, όχι μόνο τους ΚΝίτες αλλά και κάθε φοιτητή που αν και μπορεί να μην είναι κομμουνιστής θέλει να αγωνιστεί ενάντια στην πολιτική ΝΔ - ΠΑΣΟΚ - ΕΕ και να παλέψει για αντιιμπεριαλιστικούς αντιμονοπωλιακούς στόχους. Προφανώς αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να είναι «αυτόνομη». Μέσα από την ανάπτυξη αγώνων και δεσμών με τον κόσμο, σε συνδυασμό με τον καταλυτικό ρόλο της αυτοτελούς πολιτικής παρέμβασης της ΚΝΕ και της ιδεολογικής δουλειάς. μπορεί ο κόσμος που συσπειρώνεται να ριζοσπαστικοποιείται παραπέρα, να κερδίζεται με την πολιτική του Κόμματος.

Εδώ πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι αναντίρρητα η δουλειά μας στο φοιτητικό (όπως και στο συνδικαλιστικό) κίνημα πρέπει να υπηρετεί το στρατηγικό μας στόχο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το ζήτημα της πολιτικής πάλης, της πάλης για τη λαϊκή εξουσία, το Σοσιαλισμό, μπορεί να λυθεί από το φοιτητικό ή το συνδικαλιστικό κίνημα. Αλλιώς, δε θα χρειαζόμασταν Κόμμα νέου τύπου.

2) Σχετικά με τη στρατολογία έχω τη γνώμη ότι το σύνθημα «για ΚΝΕ γερή και μαζική» και οι αποφάσεις ότι η «ΚΝΕ είναι σχολείο και δεν απευθύνεται μόνο στους ήδη κομμουνιστές» παραμένουν επίκαιρες. Ομοίως και η καταδίκη από κάθε συνέδριο της ΚΝΕ των αντιλήψεων που φέρνουν σε αντιπαράθεση την ποιότητα με την ποσότητα της στρατολογίας. Λογικές που θέλουν να λύσουν τα προβλήματα αφομοίωσης με «αύξηση των απαιτήσεων σε σχέση με αυτές που θέτει το καταστατικό» εναντιώνονται στις αποφάσεις του 9ου Συνεδρίου της ΚΝΕ και εκφράζουν υποχώρηση στη μάχη της αφομοίωσης. Ας μην ξεχνάμε τι έλεγε ο Χαρίλαος (σελ. 42 του Β τόμου)!

3) Η μη ολοκληρωμένη αναφορά στην προγραμματική μας θέση για τη θέση της Ελλάδας στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα (ενδιάμεση και εξαρτημένη) συνιστά απομάκρυνση από το πρόγραμμα και με τέτοιους όρους έπρεπε να συζητηθεί. Ομως, το πιο ανησυχητικό είναι η αλλαγή στο περιεχόμενο που δίνουν ορισμένοι σύντροφοι στους όρους «εξάρτηση» και «ιμπεριαλιστική χώρα», ταυτίζοντας τον πρώτο με την αλληλεξάρτηση των οικονομιών και τον δεύτερο με τον ΚΜΚ. Ετσι, συσκοτίζεται η εκτίμηση που έχουμε ότι η αλληλεξάρτηση των οικονομιών γίνεται πάντα με τους όρους του ισχυρότερου.

Συντροφικά

Σημειώσεις:

1. Απόφαση της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης για τη Νεολαία

2. ό.π.

3. ό.π.

4. ό.π.

5. Πρόγραμμα του ΚΚΕ

6. Απόφαση της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης για τη Νεολαία

7. ΚΟΜΕΠ 4/2002

Μιχάλης Βασιλείου

ΚΟΒ Εξαρχείων

Ριζοσπάστης - 14 Φεβρουαρίου 2009

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΜΙΧΑΛΗΣ - "Κοίτα, οι άλλοι έχουν κινήσει..."

Νομίζω ότι καλά κάνουμε και ψάχνουμε τις αιτίες ανατροπής της Σοβιετικής Ενωσης με σκοπό να εμπλουτίσουμε την αντίληψή μας για το Σοσιαλισμό. Στα πλαίσια αυτής της κουβέντας θα ήθελα να σταθώ (ελπίζω εποικοδομητικά) κριτικά σε 3 σημεία.

1) Σε πολλά σημεία του το κείμενο αντιμετωπίζει την ιστορία του ΚΚΣΕ ως σύγκρουση ομάδων και ρευμάτων. Κάτι τέτοιο δεν είναι σωστό μεθοδολογικά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Στάλιν υποβαθμίζεται από γγ του ΚΚΣΕ σε ηγέτη του «συνεπούς ρεύματος της μαρξιστικής διανόησης» (Θέση 17). Ο Στάλιν (και ο κάθε γγ) ήταν γγ και όχι «ηγέτης ρεύματος». Και ως τέτοιος πρέπει να κρίνεται. Αντίστοιχα, το ΚΚΣΕ ήταν Κόμμα νέου τύπου. Και, ως τέτοιο, κρίνεται από τις συλλογικές του αποφάσεις και τις πράξεις του και όχι από το τι έλεγε το ένα ή το άλλο στέλεχος του. Αν τη δεκαετία του 1980 «οι συνεπείς κομμουνιστικές δυνάμεις [...] δεν κατάφεραν να συγκροτήσουν εμφανή πόλο υπεράσπισης του Σοσιαλισμού» το πρόβλημα δεν έγκειται στην αποτυχία συγκρότησης ομάδας με σωστή πλατφόρμα αλλά στο ότι φτάσαμε να καθίσταται αναγκαία η συγκρότηση ομάδας. Αυτό, νομίζω, πρέπει να είναι και το συμπέρασμα της κρίσης στο Κόμμα το 1991.

2) Αυτά που αναφέρει το κείμενο της ΚΕ για το νόμο της αξίας και την εμπορευματική παραγωγή, έρχονται τουλάχιστον σε αντίθεση με αυτά που γράφει ο Στάλιν στο έργο του «Οικονομικά Προβλήματα του Σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ» (1952)1. Το συγκεκριμένο έργο δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ακόμα και ένας σύντροφος με χαμηλή μαρξιστική παιδεία μπορεί να το διαβάσει και να το καταλάβει. Προβληματίζομαι ιδιαίτερα πάνω στο γιατί το κείμενο αποδίδει στον Στάλιν πράγματα που ουδέποτε είπε. Ελλείψει χώρου παραθέτω μόνο μικρά αποσπάσματα προσπαθώντας να μην αλλάξω το γενικό νόημα.

Για την εμπορευματική παραγωγή: «Λένε πως, [..] η ύπαρξη της εμπορευματικής παραγωγής έπαψε να έχει νόημα,[...] πως θα έπρεπε να καταργηθεί η εμπορευματική παραγωγή. Αυτό, επίσης, είναι λάθος.[...]

Για το λόγο αυτό, η εμπορευματική παραγωγή και η κυκλοφορία των εμπορευμάτων παρουσιάζονται σήμερα στη χώρα μας τόσο απαραίτητα όσο ήταν, ας πούμε, πριν τριάντα χρόνια, όταν ο Λένιν διακήρυξε την ανάγκη να εξασφαλιστεί στο έπακρο η ανάπτυξη του εμπορίου».

Για το νόμο της αξίας: «Μερικές φορές ρωτούν: υπάρχει, άραγε, και ενεργεί στη χώρα μας, στο σοσιαλιστικό μας καθεστώς, ο νόμος της αξίας;

Ναι, υπάρχει και ενεργεί. Εκεί όπου υπάρχουν εμπορεύματα και εμπορευματική παραγωγή δεν μπορεί να μην υπάρχει και ο νόμος της αξίας. [...] Εδώ, στην περιοχή αυτή, ο νόμος της αξίας διατηρεί, φυσικά μέσα σε ορισμένα όρια, το ρόλο του ρυθμιστή.

Ομως, η ενέργεια του νόμου της αξίας δεν περιορίζεται στη σφαίρα της εμπορευματικής κυκλοφορίας. Επεκτείνεται, επίσης, στην παραγωγή. Είναι αλήθεια ότι ο νόμος της αξίας δεν παίζει ρυθμιστικό ρόλο στη σοσιαλιστική μας παραγωγή, παρ' όλα αυτά, όμως, επιδρά πάνω στην παραγωγή κι αυτό δεν μπορεί να μην το πάρει κανείς υπόψη του στη διεύθυνση της παραγωγής. [...] Για το λόγο αυτό, οι επιχειρήσεις μας δεν μπορούν να ενεργούν και δεν πρέπει να ενεργούν δίχως να παίρνουν υπόψη τους το νόμο της αξίας. Είναι, άραγε, καλό αυτό; Λεν είναι και κακό. Στις τωρινές συνθήκες μας αυτό πραγματικά δεν είναι κακό, γιατί διαπαιδαγωγεί τους οικονομολόγους μας στο πνεύμα της ορθολογιστικής διεύθυνσης της παραγωγής και τους διδάσκει [...] να υπολογίζουν τα παραγωγικά μεγέθη, [...] να ερευνούν, να βρίσκουν και να χρησιμοποιούν λανθάνουσες δυνατότητες που είναι κρυμμένες μέσα στην παραγωγή και να μην τις ποδοπατούν [...] να βελτιώνουν συστηματικά τις μεθόδους παραγωγής, να κατεβάζουν το κόστος παραγωγής, να καταστρώνουν τον οικονομικό προϋπολογισμό και να πετυχαίνουν την αποδοτικότητα των επιχειρήσεων. Είναι ένα καλό πρακτικό σχολειό, που επιταχύνει την ανάπτυξη των οικονομικών μας στελεχών και τη μετατροπή τους σε πραγματικούς καθοδηγητές της σοσιαλιστικής παραγωγής στο σημερινό στάδιο ανάπτυξης. Το κακό δεν είναι ότι ο νόμος της αξίας επιδρά στην παραγωγή μας. Το κακό είναι ότι οι οικονομολόγοι μας και αυτοί που φτιάχνουν τα πλάνα, με λίγες εξαιρέσεις, δεν ξέρουν καλά τις επιδράσεις του νόμου της αξίας, δεν τις μελετούν και δεν ξέρουν να τις παίρνουν υπόψη τους στους υπολογισμούς τους».

Για την αντίθεση μεταξύ εργατών και των διοικητών των εργοστασίων (με βάση τη Θέση 18 οι τελευταίοι αποτελούν την κοινωνική βάση της «οπορτουνιστικής στροφής»): «Τώρα οι άνθρωποι της σωματικής εργασίας και το διοικητικό προσωπικό δεν είναι εχθροί, αλλά σύντροφοι και φίλοι, μέλη μιας ενιαίας παραγωγικής κολεκτίβας, που εξίσου ενδιαφέρονται για την επιτυχία και τη βελτίωση της παραγωγής. Από την παλιά έχθρα ανάμεσά τους δεν έμεινε ούτε ίχνος».

Δηλαδή, ο Στάλιν ισχυρίζεται α) Οτι οι κοινωνικές σχέσεις και πολύ περισσότερο οι νόμοι που τις διέπουν δεν αλλάζουν βουλησιαρχικά και β) ότι το 1952 οι αντικειμενικές συνθήκες για την κατάργηση της εμπορευματικής παραγωγής δεν ήταν ώριμες. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν οφείλουμε (όπως άλλωστε είναι εμφανές ότι υποστήριζε και ο Στάλιν ως ηγέτης του ΚΚΣΕ) να παλεύουμε για τη δημιουργία των όρων για την κατάργηση της εμπορευματικής παραγωγής. Απλώς αυτή δεν μπορεί να γίνει βολονταριστικά, «εδώ και τώρα». Αυτά δεν αποτελούν ασήμαντες πλευρές της θέσης του Στάλιν στις οποίες μπορεί να κάνει κάποιος κριτική υιοθετώντας τις γενικές αντιλήψεις που εξέφραζε, αλλά την καρδιά της θέσης του.

3) Για την «οπορτουνιστική στροφή».

α) Για το «στροφή». Η συγκεκριμένη θέση ενδεχομένως να παρερμηνευτεί (όπως έχει ήδη γίνει από συντρόφους στον προσυνεδριακό) και να οδηγήσει στο λανθασμένο συμπέρασμα ότι «μέχρι το 1956 τα πράγματα πήγαιναν μάλλον καλά και μετά το 1956 οπορτουνιστικά». Η Θέση 9 περί μη δικαίωσης «της συνολικής στάσης του μαοϊκού ρεύματος» (σοσιαλιμπεριαλιστική ΕΣΣΔ, προσέγγιση με ΗΠΑ κλπ.) αφήνει την πόρτα ανοιχτή να παρερμηνευτεί ως εκ των υστέρων μερική δικαίωση της ειδικής του στάσης για το 20ό συνέδριο και μόνο.

β)Για το «οπορτουνιστική».

i) Αν δεχτούμε ότι το 1956 συντελέστηκε συγκροτημένη «οπορτουνιστική» στροφή συμπεραίνουμε ότι δεν έγινε ένα απλό λάθος αλλά «κυριάρχησε ένα οπορτουνιστικό ιδεολογικοπολιτικό ρεύμα»: Το ΚΚΣΕ ήταν οπορτουνιστικό Κόμμα για τα μισά χρόνια ύπαρξής του. Δε συμφωνώ με κάτι τέτοιο γιατί νομίζω ένα Κόμμα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί οπορτουνιστικό ακόμα και από μια σειρά λάθος αποφάσεις, ακόμα και αν κάποια από τα εκατομμύρια μέλη του κατέληξαν στυγνοί καπιταλιστές. Δεν ήταν οπορτουνιστικό το Κόμμα που στήριζε αγωνιζόμενους λαούς από την Κούβα μέχρι το Βιετνάμ, που πάλευε για την παγκόσμια ειρήνη, που έλυσε προβλήματα στην υγεία και στην παιδεία που ο καπιταλισμός ακόμα να λύσει, που 15 χρόνια μετά την ολοκληρωτική καταστροφή της ΕΣΣΔ έστειλε άνθρωπο στο διάστημα, που παρείχε διεθνιστική βοήθεια ενάντια στον οπορτουνισμό σε χώρες όπως η Τσεχοσλοβακία και το Αφγανιστάν. Αντίστοιχα το Κόμμα μας δεν μπορεί να χαρακτηριστεί οπορτουνιστικό την περίοδο '89-'91 επειδή σειρά στελεχών εξέφραζαν οπορτουνιστικές αντιλήψεις.

Η παραπάνω εκτίμηση του κειμένου σε συνδυασμό με την υποτίμηση του ρόλου που έπαιξε η ιμπεριαλιστική περικύκλωση μιας και η ανατροπή «δεν προήλθε από ιμπεριαλιστική στρατιωτική επέμβαση αλλά από μέσα και από τα πάνω, με την πολιτική του ΚΚ» (Θέση 10) καθιστά τυπική τη διαφορά των όρων «κατάρρευση» και «ανατροπή».

ii) Η συγκεκριμένη θέση υπονομεύει την πάγια και διακηρυγμένη και στο κείμενο θέση ότι ο σοσιαλισμός ανατράπηκε το 1991. Είναι αυτονόητο ότι ένα οπορτουνιστικό Κόμμα δεν μπορεί να οικοδομεί σοσιαλισμό για τρεις δεκαετίες. Η θέση ότι και Σοσιαλισμό οικοδομούσαν και ήταν οπορτουνιστικό Κόμμα θυμίζει τη λαϊκή ρήση «Να σε κάψω Κώστα μ' να σ' αλείψω μέλι».

iii) Από το κείμενο συμπεραίνουμε ότι δεδομένου ότι αφού «σε μεγάλο βαθμό ως Κόμμα υιοθετήσαμε λανθασμένες θεωρητικές εκτιμήσεις και πολιτικές επιλογές του ΚΚΣΕ» (Θέση 30) ότι τα 35 χρόνια από τις «9 δεκαετίες» έχουν στοιχεία «οπορτουνιστικής σκουριάς». Μια τέτοια εκτίμηση δε με βρίσκει σύμφωνο και είναι ποιοτικά διαφορετική από την αυτοκριτική στάση σε ορισμένες από τις επιλογές του παρελθόντος.

ΖΗΤΩ ΤΟ ΚΟΜΜΑ ΜΑΣ

ΤΙΜΗ ΣΤΗΝ ΗΡΩΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΚΣΕ

«Το ΚΚΣΕ είναι ο οργανωτής όλων των επιτυχιών μας», Γιούρι Γκαγκάριν 1961

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 Ι.Β. Στάλιν, «Οικονομικά Προβλήματα του Σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ» εκδόσεις ΣΕ. Το κείμενο κυκλοφορεί και στο διαδίκτυο.

Μιχάλης Βασιλείου

ΚΟΒ Εξαρχείων, Αχτίδα Α' Αθήνας

Ριζοσπάστης - 30 Ιανουαρίου 2009