Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΙΣΑΑΚ ΣΥΡΟΥ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΙΣΑΑΚ ΣΥΡΟΥ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Δευτέρα 10 Φεβρουαρίου 2025
Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015
Αββά Ισαάκ του Σύρου, Λόγοι Ασκητικοί
Ἡ ἑλληνικὴ μετάφραση, ἀπὸ τὴ συριακὴ γλώσσα, τῆς συλλογῆς τῶν Ἀσκητικῶν Λόγων τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαὰκ τοῦ Σύρου ἐκπονήθηκε τὸν 9ο αἰώνα στὴ μονὴ τοῦ Ἁγίου Σάββα ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς Ἀβράμιο καὶ Πατρίκιο.
Κυκλοφόρησε εὐρύτατα στοὺς μοναστικοὺς κυρίως κύκλους καὶ ἐπηρέασε καίρια τὴ νηπτικὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ συλλογὴ διασώζεται σὲ πλῆθος χειρόγραφων κωδίκων, μὲ ἀρκετὲς διαφορὲς μεταξύ τους.
Τὸ 1770 ἐκδόθηκε σὲ βιβλίο ἀπὸ τὸν Νικηφόρο Θεοτόκη μὲ βάση δύο κώδικες. Τὸ κείμενο τοῦ Θεοτόκη ἐπανεκδόθηκε τὸ 1895 ἀπὸ τὸν Ἰωακεὶμ Σπετσιέρη καὶ τὸ 1871 σὲ δημώδη γλώσσα ἀπὸ τὸν Καλλίνικο Παντοκρατορινό. Ἀπὸ αὐτὲς τὶς ἐκδόσεις γνωρίζουμε μέχρι σήμερα τὸν λόγο τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ.
Ἡ Ἱερὰ Μονὴ Ἰβήρων ἀνέθεσε στὸν φιλόλογο Μάρκελλο Πιρὰρ νὰ ἐκπονήσει μία κριτικὴ ἔκδοση αὐτῶν τῶν Λόγων, μὲ βάση τὴ σύνολη ἑλληνικὴ χειρόγραφη παράδοση, ὥστε νὰ πραγματοποιηθεῖ μία ἔκδοση μὲ στερεότυπο κείμενο, πλησιέστερο, ὅσο εἶναι δυνατόν, στὸ κείμενο τῶν δύο πρώτων μεταφραστῶν.
Ἀνέθεσε ἐπίσης στὶς Ἐκδόσεις Δόμος νὰ ἐπιμεληθοῦν αὐτὴ τὴν ἔκδοση.
Γιὰ πρώτη λοιπὸν φορὰ ἐκδίδονται οἱ Ἀσκητικοὶ Λόγοι τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαὰκ τοῦ Σύρου μὲ τὴ μορφὴ κριτικῆς ἐκδόσεως. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι τὸ κείμενο τῶν Λόγων ὑποστηρίζεται ἀπὸ κριτικὸ ὑπόμνημα στὸ ὁποῖο καταγράφονται οἱ διαφορετικὲς γραφὲς ποὺ ὑπάρχουν στοὺς χειρόγραφους κώδικες.
Ἐπίσης παρατίθεται ὑπόμνημα ποὺ καταγράφει ἀναγωγὲς στὶς συριακὲς πηγὲς τῶν Λόγων, καθὼς καὶ ὑπόμνημα (testimonia) μὲ παραπομπὲς λέξεων ἢ φράσεων σὲ πηγὲς ἐκκλησιαστικῆς καὶ θύραθεν γραμματείας.
Ἡ ἔκδοση περιλαμβάνει ἐκτενὴ εἰσαγωγὴ στὴν ὁποία περιέχονται: α) Βίος τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ, β) Πηγὲς τοῦ ἔργου καὶ θεολογία τῶν πηγῶν, γ) Περὶ τοῦ συριακοῦ πρωτοτύπου, τῶν ἀρχαίων μεταφράσεων καὶ τῆς γλώσσας τῆς ἑλληνικῆς μετάφρασης, δ) Ἱστορία τοῦ ἑλληνικοῦ κειμένου μὲ περιγραφὴ τῶν χειρόγραφων κωδίκων, ε) Τὶς ἐκδοτικὲς ἀρχὲς τῆς ἔκδοσης.
Σὲ Παράρτημα παρατίθενται πέντε κείμενα φερόμενα ὡς τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ, ποὺ ἔχουν παρεισφρήσει σὲ μερικοὺς κώδικες.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ "ΚΡΥΦΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ": Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΤΗΝ 1η ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΣΤΗ ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (ΩΡΑ 7.ΟΟ μ.μ.).
Πέμπτη 16 Οκτωβρίου 2014
Αββά Ισαάκ του Σύρου: Λόγος Γ΄ - Περί αναχωρήσεως
Περί αναχωρήσεως και ότι δεν πρέπει να δειλιούμε και να φοβώμαστε, αλλά να στηρίζωμε την καρδιά με την πεποίθηση στο Θεό και να θαρρούμε στην αδίστακτη πίστη, αφού έχομε φρουρό και φύλακα τον Θεό.
1. Εάν ποτέ ευρεθής άξιος της αναχωρήσεως από τον κόσμο, που έχει ελαφρά τα φορτία με την ελευθερία που βασιλεύει σ' αυτήν, να μη σε καταπιέση ο λογισμός του φόβου κατά την συνήθειά του χρησιμοποιώντας πολλούς τρόπους αλλοιώσεως των λογισμών και αναστροφής των, αλλά να πιστεύης ότι ο φίλος σου θα είναι μαζί σου και να βεβαιωθής με τη σοφία σου ακριβώς ότι εσύ μαζί με όλη την κτίσι είσθε υπό ένα Κύριο, που κινεί τα πάντα με ένα νεύμα, τα σαλεύει, τα ρυθμίζει και τα οικονομεί, και ότι κανένας δούλος δεν μπορεί να βλάψη κάποιον σύνδουλό του, χωρίς την άδεια του προνοητού των πάντων και κυβερνήτου.
Σήκω λοιπόν ευθύς αμέσως και έχε θάρρος. Αν εδόθηκε σε μερικούς η ελευθερία, δεν εδόθηκε για κάθε πράγμα. Πράγματι, ούτε οι δαίμονες, ούτε τα βλαπτικά θηρία ούτε οι κακοί άνθρωποι μπορούν να εκτελέσουν το θέλημά τους για την φθορά και την απώλεια, αν δεν το επιτρέψη το θέλημα του κυβερνήτη και δεν δώση τα όρια της βλάβης· διότι δεν τους παρέχει την ελευθερία να ασκήσουν ολόκληρη την ενέργεια. Αν συνέβαινε αυτό, δεν θα μπορούσε να ζήση κανένας άνθρωπος. Διότι ο Κύριος δεν αφήνει την κτίσι του να την πλησιάση η εξουσία των δαιμόνων και των ανθρώπων και να επιβάλη σ' αυτήν το θέλημά τους. Γι' αυτό λέγε πάντοτε στην ψυχή σου· Έχω φύλακα που με φυλάσσει και δεν μπορεί κανένα κτίσμα να εμφανισθή εμπρός μου, έκτος εάν έλθη εντολή από επάνω. Πίστευε επίσης, ότι δεν τολμούν ούτε να φανούν στα μάτια σου και ούτε να φθάσουν στα αυτιά σου οι απειλές των. Πράγματι, αν είχαν από τον επουράνιον επάνω άδεια, δεν θα εχρειαζόταν λόγο ή λόγους, αλλά με το θέλημά τους θα επακολουθούσε το ζημιογόνο έργο τους.
2. Επίσης λέγε στον εαυτό σου, ότι, Αν είναι θέλημα του Κυρίου μου να κατεξουσιάσουν οι πονηροί το πλάσμα του, τότε εγώ το δέχομαι αυτό χωρίς πικρία, σαν άνθρωπος που δεν θέλει να καταργήση το θέλημα του Κυρίου του. Και έτσι μέσα στους πειρασμούς σου θα γεμίσης χαρά, σαν κάποιος που εγνώρισε και αισθάνθηκε ακριβώς, ότι σε διακυβερνά και σε διευθύνει το νεύμα του Κυρίου. Στήριξε λοιπόν την καρδιά σου με την πεποίθησι προς τον Κύριο, και μη φοβηθής ούτε από νυκτερινό φόβο ούτε από βέλος που ρίπτεται την ημέρα. Διότι λέγει· η πίστις του δικαίου προς τον Θεό εξημερώνει τα άγρια θηρία σαν τα πρόβατα.
3. Δεν είμαι, λέγει, δίκαιος, ώστε να έχω πεποίθησι στον Κύριο. Αλλα εσύ εξήλθες αληθινά στην έρημο την γεμάτη θλίψεις για την εργασία της δικαιοσύνης, και γι' αυτό έγινες υπήκοος στο θέλημα του Θεού. Ματαίως λοιπόν κοπιάζεις, όταν βαστάζης τούτους τους κόπους· ο Θεός βέβαια δεν θέλει τον κόπο των ανθρώπων, αλλά εσύ πρέπει να του προσφέρης θυσία αγάπης την θλίψι σου. Αυτή είναι το γνώρισμα όλων όσοι αγαπούν τον Θεό, θλίβοντας τους εαυτούς των υπέρ της αγάπης γι' αυτόν. Διότι όσοι αποφάσισαν να ζήσουν εν Χριστώ Ιησού με τον φόβο του Θεού, σηκώνουν θλίψι και υπομένουν διωγμό, κι' εκείνος τους αξιώνει ν' αποκτήσουν τους κρυφούς θησαυρούς του.
4. Είπε κάποιος άγιος ότι υπήρχε ένας τίμιος γέρων αναχωρητής, και επήγα σ' αυτόν κάποτε που ευρισκόμουν σε λύπη από τους πειρασμούς. Ο γέρων ήταν ασθενής, κατάκοιτος· και αφού τον εχαιρέτισα, εκάθησα κοντά του και του είπα·
Ευχήσου για μένα, πάτερ, που θλίβομαι πολύ από τους πειρασμούς των δαιμόνων.
Αυτός τότε, αφού άνοιξε τους οφθαλμούς του, με πρόσεξε και είπε·
Τέκνο, εσύ είσαι νεαρός, και ο Θεός δεν αφήνει να έλθουν επάνω σου πειρασμοί.
Και αφού του είπα·
Αν και είμαι νεαρός, έχω πειρασμούς μεγάλων ανδρών.
Εκείνος είπε πάλι·
Λοιπόν ο Θεός θέλει να σε σοφίση. Και εγώ είπα·
Πώς θα με σοφίση; Eγώ γεύομαι καθημερινώς τον θάνατο. Κι εκείνος είπε πάλι·
Ο Θεός σε αγαπά, σιώπα. Ο Θεός πρόκειται να σου δώση την χάρι του.
5. Είπε δε πάλι·
Γνώριζε, τέκνο, ότι εγώ έκαμα τριάντα χρόνια πόλεμο με τους δαίμονες και όταν επέρασα το εικοστό έτος σε πειρασμούς, δεν ανακουφίσθηκα καθόλου. Όταν όμως επέρασα το εικοστό πέμπτο έτος άρχισα να ευρίσκω ανάπαυσι, και καθώς προχωρούσε ο χρόνος, η ανάπαυσις ηύξανε. Καθώς επέρασε το εικοστό έβδομο κι έφθασε το εικοστό όγδοο, επληθυνόταν περισσότερο. Ενώ δε επερνούσε το τριακοστό έτος κι έφθανε προς το τέλος του, ήδη η ανάπαυσις εδυνάμωσε τόσο πολύ, ώστε να μη γνωρίζω ούτε πόσο επροχώρησε το μέτρο της. Και πρόσθεσε·
Όταν θελήσω να σηκωθώ για την λειτουργία μου, αφήνομαι να κάμω μόνο μια δοξολογία, κατά τα άλλα όμως, εάν σταθώ όρθιος τρεις ημέρες, φθάνω σ' έκστασι προς τον Θεόν, και δεν αισθάνομαι καθόλου τον κόπο. Ιδού ποια απέραντη ανάπαυσι εγέννησε το έργο της πολυκαιρίας.
6. Κάποιος από τους πατέρες έτρωγε δυο φορές την εβδομάδα, και μας είπε, ότι την ημέρα που ομιλώ σε κάποιον δεν μου είναι δυνατό να φυλάξω τον κανόνα της νηστείας κατά τη συνήθειά μου, αλλ' αναγκάζομαι να καταλύσω. Και καταλάβαμε ότι η φυλακή της γλώσσας όχι μόνο αφυπνίζει το νου πρός τον Θεό, αλλά και παρέχει μυστικά μεγάλη ισχύ, ώστε να επιτελεσθούν τα φανερά έργα που ενεργούνται δια του σώματος, και φωτίζει την κρυφή εργασία, όπως είπαν οι Πατέρες· ότι δηλαδή η φυλακή του στόματος εξυπνίζει την συνείδησι πρός τον Θεό, αν κανείς σιωπά εν γνώσει.
7. Αυτός ο άγιος συνήθιζε να μένη πολύ στην αγρυπνία της νύκτας. Έλεγε πράγματι ότι την νύκτα εκείνη, κατά την οποία στέκομαι έως το πρωΐ, αναπαύομαι μετά την ψαλμωδία, κι' όταν ξυπνίσω, εκείνη την ημέρα γίνομαι σαν άνθρωπος που δεν ευρίσκεται σε τούτον τον κόσμο· δεν ανεβαίνουν καθόλου στην καρδιά μου λογισμοί γήινοι ούτε έχω ανάγκη των καθωρισμένων κανόνων, αλλ' εκείνη την ημέρα ολόκληρη ευρίσκομαι σ' έκστασι.
8. Μια μέρα λοιπόν έτρωγα, ενώ είχαν περάσει προηγουμένως τέσσερις ημέρες κατά τις οποίες δεν εγεύθηκα τίποτε· και όταν εσηκώθηκα για τη λειτουργία του εσπερινού κι' έπειτα να φάγω, εστάθηκα στην αυλή του κελλιού μου, ενώ ήταν πολύς ήλιος ακόμη· και, αφού άρχισα με μια δοξολογία, ευχαριστήθηκα τη λειτουργία μου, και από τότε έμεινα, χωρίς να γνωρίζω που ευρίσκομαι, και ήμουν έτσι έως ότου ν' ανατείλη ο ήλιος πάλι για την επομένη ημέρα και να μου θερμάνη το πρόσωπο. Και τότε, όταν ο ήλιος με εβάρυνε περισσότερο και μου κατεύκαυσε το πρόσωπο, εστράφηκε ο νους μου προς τον εαυτό μου, και αμέσως αντιλήφθηκα ότι είναι άλλη ημέρα και ευχαρίστησα τον Θεό, διότι τόσο πολύ η χάρις του εκχύνεται επάνω στον άνθρωπο και τόση μεγαλωσύνη αξιώνει εκείνους που τον ακολουθούν.
9. Σ' αυτόν λοιπόν μόνο αρμόζει δόξα και μεγαλοπρέπεια στους αιώνες των αιώνων. Γένοιτο.
Μετάφραση: Παναγιώτης Χρήστου
--------------------------------------------------------
πηγή: Ισαάκ του Σύρου, "Λόγοι Ασκητικοί (Α΄-ΚΣΤ΄), Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», Θεσσαλονίκη 2009.
ΠΗΓΗ
1. Εάν ποτέ ευρεθής άξιος της αναχωρήσεως από τον κόσμο, που έχει ελαφρά τα φορτία με την ελευθερία που βασιλεύει σ' αυτήν, να μη σε καταπιέση ο λογισμός του φόβου κατά την συνήθειά του χρησιμοποιώντας πολλούς τρόπους αλλοιώσεως των λογισμών και αναστροφής των, αλλά να πιστεύης ότι ο φίλος σου θα είναι μαζί σου και να βεβαιωθής με τη σοφία σου ακριβώς ότι εσύ μαζί με όλη την κτίσι είσθε υπό ένα Κύριο, που κινεί τα πάντα με ένα νεύμα, τα σαλεύει, τα ρυθμίζει και τα οικονομεί, και ότι κανένας δούλος δεν μπορεί να βλάψη κάποιον σύνδουλό του, χωρίς την άδεια του προνοητού των πάντων και κυβερνήτου.
Σήκω λοιπόν ευθύς αμέσως και έχε θάρρος. Αν εδόθηκε σε μερικούς η ελευθερία, δεν εδόθηκε για κάθε πράγμα. Πράγματι, ούτε οι δαίμονες, ούτε τα βλαπτικά θηρία ούτε οι κακοί άνθρωποι μπορούν να εκτελέσουν το θέλημά τους για την φθορά και την απώλεια, αν δεν το επιτρέψη το θέλημα του κυβερνήτη και δεν δώση τα όρια της βλάβης· διότι δεν τους παρέχει την ελευθερία να ασκήσουν ολόκληρη την ενέργεια. Αν συνέβαινε αυτό, δεν θα μπορούσε να ζήση κανένας άνθρωπος. Διότι ο Κύριος δεν αφήνει την κτίσι του να την πλησιάση η εξουσία των δαιμόνων και των ανθρώπων και να επιβάλη σ' αυτήν το θέλημά τους. Γι' αυτό λέγε πάντοτε στην ψυχή σου· Έχω φύλακα που με φυλάσσει και δεν μπορεί κανένα κτίσμα να εμφανισθή εμπρός μου, έκτος εάν έλθη εντολή από επάνω. Πίστευε επίσης, ότι δεν τολμούν ούτε να φανούν στα μάτια σου και ούτε να φθάσουν στα αυτιά σου οι απειλές των. Πράγματι, αν είχαν από τον επουράνιον επάνω άδεια, δεν θα εχρειαζόταν λόγο ή λόγους, αλλά με το θέλημά τους θα επακολουθούσε το ζημιογόνο έργο τους.
2. Επίσης λέγε στον εαυτό σου, ότι, Αν είναι θέλημα του Κυρίου μου να κατεξουσιάσουν οι πονηροί το πλάσμα του, τότε εγώ το δέχομαι αυτό χωρίς πικρία, σαν άνθρωπος που δεν θέλει να καταργήση το θέλημα του Κυρίου του. Και έτσι μέσα στους πειρασμούς σου θα γεμίσης χαρά, σαν κάποιος που εγνώρισε και αισθάνθηκε ακριβώς, ότι σε διακυβερνά και σε διευθύνει το νεύμα του Κυρίου. Στήριξε λοιπόν την καρδιά σου με την πεποίθησι προς τον Κύριο, και μη φοβηθής ούτε από νυκτερινό φόβο ούτε από βέλος που ρίπτεται την ημέρα. Διότι λέγει· η πίστις του δικαίου προς τον Θεό εξημερώνει τα άγρια θηρία σαν τα πρόβατα.
3. Δεν είμαι, λέγει, δίκαιος, ώστε να έχω πεποίθησι στον Κύριο. Αλλα εσύ εξήλθες αληθινά στην έρημο την γεμάτη θλίψεις για την εργασία της δικαιοσύνης, και γι' αυτό έγινες υπήκοος στο θέλημα του Θεού. Ματαίως λοιπόν κοπιάζεις, όταν βαστάζης τούτους τους κόπους· ο Θεός βέβαια δεν θέλει τον κόπο των ανθρώπων, αλλά εσύ πρέπει να του προσφέρης θυσία αγάπης την θλίψι σου. Αυτή είναι το γνώρισμα όλων όσοι αγαπούν τον Θεό, θλίβοντας τους εαυτούς των υπέρ της αγάπης γι' αυτόν. Διότι όσοι αποφάσισαν να ζήσουν εν Χριστώ Ιησού με τον φόβο του Θεού, σηκώνουν θλίψι και υπομένουν διωγμό, κι' εκείνος τους αξιώνει ν' αποκτήσουν τους κρυφούς θησαυρούς του.
Περί της προκοπής που προκαλείται από τους πειρασμούς σ' εκείνους που τους υπομένουν με ευχαριστία και ανδρεία.
4. Είπε κάποιος άγιος ότι υπήρχε ένας τίμιος γέρων αναχωρητής, και επήγα σ' αυτόν κάποτε που ευρισκόμουν σε λύπη από τους πειρασμούς. Ο γέρων ήταν ασθενής, κατάκοιτος· και αφού τον εχαιρέτισα, εκάθησα κοντά του και του είπα·
Ευχήσου για μένα, πάτερ, που θλίβομαι πολύ από τους πειρασμούς των δαιμόνων.
Αυτός τότε, αφού άνοιξε τους οφθαλμούς του, με πρόσεξε και είπε·
Τέκνο, εσύ είσαι νεαρός, και ο Θεός δεν αφήνει να έλθουν επάνω σου πειρασμοί.
Και αφού του είπα·
Αν και είμαι νεαρός, έχω πειρασμούς μεγάλων ανδρών.
Εκείνος είπε πάλι·
Λοιπόν ο Θεός θέλει να σε σοφίση. Και εγώ είπα·
Πώς θα με σοφίση; Eγώ γεύομαι καθημερινώς τον θάνατο. Κι εκείνος είπε πάλι·
Ο Θεός σε αγαπά, σιώπα. Ο Θεός πρόκειται να σου δώση την χάρι του.
5. Είπε δε πάλι·
Γνώριζε, τέκνο, ότι εγώ έκαμα τριάντα χρόνια πόλεμο με τους δαίμονες και όταν επέρασα το εικοστό έτος σε πειρασμούς, δεν ανακουφίσθηκα καθόλου. Όταν όμως επέρασα το εικοστό πέμπτο έτος άρχισα να ευρίσκω ανάπαυσι, και καθώς προχωρούσε ο χρόνος, η ανάπαυσις ηύξανε. Καθώς επέρασε το εικοστό έβδομο κι έφθασε το εικοστό όγδοο, επληθυνόταν περισσότερο. Ενώ δε επερνούσε το τριακοστό έτος κι έφθανε προς το τέλος του, ήδη η ανάπαυσις εδυνάμωσε τόσο πολύ, ώστε να μη γνωρίζω ούτε πόσο επροχώρησε το μέτρο της. Και πρόσθεσε·
Όταν θελήσω να σηκωθώ για την λειτουργία μου, αφήνομαι να κάμω μόνο μια δοξολογία, κατά τα άλλα όμως, εάν σταθώ όρθιος τρεις ημέρες, φθάνω σ' έκστασι προς τον Θεόν, και δεν αισθάνομαι καθόλου τον κόπο. Ιδού ποια απέραντη ανάπαυσι εγέννησε το έργο της πολυκαιρίας.
Περί του ότι η φύλαξις της γλώσσας όχι μόνο αφυπνίζει τον νου προς τον Θεό, αλλά συμβάλλει και στην εγκράτεια.
6. Κάποιος από τους πατέρες έτρωγε δυο φορές την εβδομάδα, και μας είπε, ότι την ημέρα που ομιλώ σε κάποιον δεν μου είναι δυνατό να φυλάξω τον κανόνα της νηστείας κατά τη συνήθειά μου, αλλ' αναγκάζομαι να καταλύσω. Και καταλάβαμε ότι η φυλακή της γλώσσας όχι μόνο αφυπνίζει το νου πρός τον Θεό, αλλά και παρέχει μυστικά μεγάλη ισχύ, ώστε να επιτελεσθούν τα φανερά έργα που ενεργούνται δια του σώματος, και φωτίζει την κρυφή εργασία, όπως είπαν οι Πατέρες· ότι δηλαδή η φυλακή του στόματος εξυπνίζει την συνείδησι πρός τον Θεό, αν κανείς σιωπά εν γνώσει.
7. Αυτός ο άγιος συνήθιζε να μένη πολύ στην αγρυπνία της νύκτας. Έλεγε πράγματι ότι την νύκτα εκείνη, κατά την οποία στέκομαι έως το πρωΐ, αναπαύομαι μετά την ψαλμωδία, κι' όταν ξυπνίσω, εκείνη την ημέρα γίνομαι σαν άνθρωπος που δεν ευρίσκεται σε τούτον τον κόσμο· δεν ανεβαίνουν καθόλου στην καρδιά μου λογισμοί γήινοι ούτε έχω ανάγκη των καθωρισμένων κανόνων, αλλ' εκείνη την ημέρα ολόκληρη ευρίσκομαι σ' έκστασι.
8. Μια μέρα λοιπόν έτρωγα, ενώ είχαν περάσει προηγουμένως τέσσερις ημέρες κατά τις οποίες δεν εγεύθηκα τίποτε· και όταν εσηκώθηκα για τη λειτουργία του εσπερινού κι' έπειτα να φάγω, εστάθηκα στην αυλή του κελλιού μου, ενώ ήταν πολύς ήλιος ακόμη· και, αφού άρχισα με μια δοξολογία, ευχαριστήθηκα τη λειτουργία μου, και από τότε έμεινα, χωρίς να γνωρίζω που ευρίσκομαι, και ήμουν έτσι έως ότου ν' ανατείλη ο ήλιος πάλι για την επομένη ημέρα και να μου θερμάνη το πρόσωπο. Και τότε, όταν ο ήλιος με εβάρυνε περισσότερο και μου κατεύκαυσε το πρόσωπο, εστράφηκε ο νους μου προς τον εαυτό μου, και αμέσως αντιλήφθηκα ότι είναι άλλη ημέρα και ευχαρίστησα τον Θεό, διότι τόσο πολύ η χάρις του εκχύνεται επάνω στον άνθρωπο και τόση μεγαλωσύνη αξιώνει εκείνους που τον ακολουθούν.
9. Σ' αυτόν λοιπόν μόνο αρμόζει δόξα και μεγαλοπρέπεια στους αιώνες των αιώνων. Γένοιτο.
Μετάφραση: Παναγιώτης Χρήστου
--------------------------------------------------------
πηγή: Ισαάκ του Σύρου, "Λόγοι Ασκητικοί (Α΄-ΚΣΤ΄), Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», Θεσσαλονίκη 2009.
ΠΗΓΗ
Σάββατο 28 Ιανουαρίου 2012
Αββά Ισαάκ του Σύρου: Λόγος Β΄ - Περί απαρνήσεως του κόσμου και αποχής από το θάρρος προς τους ανθρώπους
1. Όταν ποθήσουμε να φύγουμε από τον κόσμο και να αποξενωθούμε από τα κοσμικά πράγματα, κανένα άλλο πράγμα δεν μας χωρίζει περισσότερο από αυτόν και δεν θανατώνει τα πάθη μέσα μας και μας ξυπνάει και ζωογονεί στα πνευματικά, όσο το πένθος και ο καρδιακός πόνος, ο γινόμενος με διάκριση. Γιατί το πρόσωπο του σεμνού ανθρώπου μιμείται την ταπείνωση του αγαπημένου Χριστού. Και πάλι, κανένα άλλο πράγμα δεν μας κάνει να συναναστρεφόμαστε με τον κόσμο και με τα κοσμικά πράγματα και με τους μέθυσους και ασώτους του και δεν μας χωρίζει περισσότερο από τους θησαυρούς της σοφίας και της γνώσης τον μυστηρίων του Θεό, όσο ο χλευασμός και η αχαλίνωτη φαντασία(1), το οποίο είναι επάγγελμα του δαίμονα της πορνείας. Επειδή πιστεύω ότι είσαι φίλος της σοφίας, αγαπητέ, με αγάπη σε παρακαλώ: φυλάξου από την επιρροή του εχθρού, για να μην ψυχράνεις, με τα ευτράπελα των λόγων σου, την ψυχή σου από την θέρμη της αγάπης του Χριστού, ο οποίος για σένα γεύθηκε χολή πάνω στο ξύλο του Σταυρού, και για να μην γεμίσεις την ψυχή σου, αντί της γλυκιάς εκείνης μελέτης και της παρρησίας προς τον Θεό, με πολλές φαντασίες, ακόμη και όταν είσαι ξύπνιος. Και όταν κοιμάσαι, να μην την αιχμαλωτίσει με άτοπα όνειρα, των οποίων την δυσοσμία οι άγιοι Άγγελοι δεν ανέχονται. Να μην γίνεις έτσι στους άλλους αιτία πτώσης και στον εαυτό σου αγκάθι. Βίασε λοιπόν τον εαυτό σου να μιμηθείς την ταπείνωση του Χριστού για να ανάψει ακόμη περισσότερο η φωτιά που Αυτός έβαλε μέσα σου. Με αυτή τη φωτιά ξεριζώνονται όλες οι συγκινήσεις του κόσμου που σκοτώνουν τον ανανεωμένο άνθρωπο και μολύνουν τις αυλές του Κυρίου του Αγίου και Δυνατού. Γι’ αυτό κι εγώ παίρνω το θάρρος να πω, σύμφωνα με τον Απόστολο Παύλο, ότι είμαστε ναός του Θεού. Ας αγνίσουμε λοιπόν το ναό Του όπως και Αυτός είναι αγνός για να επιθυμήσει να εγκατασταθεί σε αυτόν. Ας τον αγιάσουμε, όπως και Αυτός είναι Άγιος. Και να τον στολίσουμε με όλα τα καλά και τίμια έργα. Ας τον θυμιάσουμε με το θυμίαμα της ανάπαυσης του θελήματός Του μέσω της καθαρής και καρδιακής προσευχής, την οποία είναι αδύνατον να αποκτήσουμε όσο έχουμε επαφή με τις συνεχείς κοσμικές συγκινήσεις. Και έτσι θα επισκιάσει την ψυχή η νεφέλη της δόξας Του και θα ανατείλει το φως της μεγαλοσύνης Του μέσα στην καρδιά. Και θα γεμίσουν χαρά και ευφροσύνη όλοι οι κάτοικοι του σκηνώματος του Θεού. Οι δε αναιδείς και αναίσχυντοι θα εξαφανισθούν με την φλόγα του Αγίου Πνεύματος.
2. Ονείδιζε λοιπόν τον εαυτό σου πάντοτε αδελφέ και λέγε: «αλλοίμονο σου άθλια ψυχή, πλησίασε ὁ χωρισμός σου από το σώμα. Γιατί ευχαριστιέσαι με εκείνα που σήμερα πρόκειται να εγκαταλείψεις και δεν πρόκειται να τα ξαναδείς ποτέ;». Πρόσεξε αυτά που είναι μπροστά σου και σκέψου τα όσα έπραξες, και πώς τα έκανες και ποια είναι, και με ποιόν πέρασες τις μέρες της ζωής σου ή ποιός δέχθηκε τον κόπο της εργασίας της πνευματικής σου καλλιέργειας και ποιόν ευχαρίστησες με την πάλη σου, για να έρθει να σε συναντήσει, στον καιρό του θανάτου σου. Σε ποιόν έδωσες χαρά με την πορεία σου, για να ξεκουραστείς στο λιμάνι του. Για χάρη τίνος ταλαιπωρήθηκες κοπιάζοντας, για να φτάσεις σε αυτόν με χαρά. Και ποιόν απέκτησες φίλο στον μέλλοντα αιώνα, για να σε υποδεχθεί σύντομα στο θάνατό σου. Σε ποιό χωράφι δούλεψες και ποιός είναι αυτός που πρόκειται να σου δώσει το μισθό σου στη δύση της ζωής σου.
3. Εσύ, ψυχή, εξέτασε τον εαυτό σου και δες προς τα που έχεις το μερίδιο σου και αν πέρασες τον καιρό σου στο χωράφι που καρποφορεί πίκρα, για αυτούς που το καλλιεργούν, φώναξε και βόησε, με στεναγμό και στενοχώρια, τα λόγια που δίνουν ανάπαυση στο Θεό σου περισσότερο από τις θυσίες και τα ολοκαυτώματα. Ας αναβλύζει το στόμα σου πονεμένες φωνές με τις οποίες ευχαριστούνται οι άγιοι Άγγελοι. Πλύνε τα μάγουλά σου με τα δάκρυα τον ματιών σου, για να αναπαυθεί σε σένα το Άγιο Πνεύμα και να σε καθαρίσει από τη βρωμιά της κακίας σου. Καταπράυνε τον Κύριο σου με τα δάκρυα, για να έλθει σε σένα. Παρακάλεσε την Μαρία και τη Μάρθα για να σε διδάξουν πένθιμες φωνές. Βόησε προς τον Κύριο :
4.Προσευχή: Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός μας, Εσύ που έκλαψες πάνω από το Λάζαρο και έχυσες δάκρυα λύπης και συμπάθειας για αυτόν, δέξου τα δάκρυα της πικρίας μου. Με τα άγια παθήματά Σου, θεράπευσε τα πάθη μου. Με τις πληγές Σου, γιάτρεψε τα τραύματά μου. Με το Αίμα Σου καθάρισε το αίμα μου και ανάμιξε το σώμα μου με την οσμή του ζωοποιού Σου Σώματος. Η χολή με την οποία ποτίστηκες από τους εχθρούς, ας γλυκάνει την ψυχή μου από την πικρία με την οποία με πότισε ο αντίδικος διάβολος. Το σώμα Σου, που τεντώθηκε πάνω στο ξύλο το Σταυρού ας απλώσει σε Σένα τον νου μου, που από τους δαίμονες σύρθηκε προς τα κάτω. Η κεφαλή Σου την οποία έγειρες πάνω στο Σταυρό, ας υψώσει την κεφαλή μου που χτυπήθηκε από τους αντιπάλους δαίμονες. Τα πανάγια χέρια Σου, που καθηλώθηκαν από τους άπιστους στο Σταυρό ας με οδηγήσουν σε Σένα, βγάζοντάς με από το χάσμα της απώλειας, όπως υποσχέθηκε το πανάγιό Σου στόμα. Το πρόσωπό Σου που δέχθηκε ραπίσματα και φτυσίματα από τους καταραμένους, ας λαμπρύνει το πρόσωπο μου, το μολυσμένο από τις αμαρτίες. Η ψυχή Σου, την οποία, ενώ ήσουν επάνω στο Σταυρό παρέδωσες στον Πατέρα Σου, ας με οδηγήσει σε Σένα με τη χάρη Σου. Δεν έχω καρδιά θλιμμένη για να Σε αναζητήσω, δεν έχω μετάνοια, δεν έχω κατάνυξη, ούτε δάκρυα, που επαναφέρουν τα παιδιά στην κληρονομιά τους. Δεν έχω Κύριε δάκρυ παράκλησης. Σκοτίσθηκε ο νους μου από τα κοσμικά και δεν μπορεί να κοιτάξει σε Σένα με πόνο. Ψυχράθηκε η καρδιά μου από το πλήθος των πειρασμών και δεν μπορεί να ζεσταθεί με τα δάκρυα της αγάπης για Σένα. Αλλά Εσύ Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, που είσαι ο θησαυρός των αγαθών, χάρισέ μου μετάνοια ολοκληρωμένη και καρδιά γεμάτη πόνο, για να έρθω ολόψυχα να σε αναζητήσω, γιατί χωρίς Εσένα, θα αποξενωθώ από κάθε καλό. Χάρισέ μου λοιπόν, Αγαθέ την Χάρη σου. Ο Πατήρ, ο οποίος Σε προήγαγε από τους κόλπους Του έξω και πέρα από το χρόνο(2), ας ανακαινίσει μέσα μου τις μορφές της εικόνας Σου. Σε εγκατέλειψα, μη με εγκαταλείπεις! Έφυγα από Σένα, βγες να με αναζητήσεις και να με βάλεις στο λιβάδι Σου και να με συναριθμήσεις με τα πρόβατα της εκλεκτής Σου ποίμνης και να με διαθρέψεις μαζί με αυτά με την χλόη των θείων μυστηρίων Σου. Αυτών των προβάτων η καθαρή καρδιά είναι κατοικία Σου και φανερώνεται μέσα σε αυτή η λάμψη των αποκαλύψεων Σου, η οποία λάμψη είναι παρηγοριά και αναψυχή αυτών που κουράζονται για Σένα με θλίψεις και κάθε είδους κακώσεις. Αυτής της λάμψεως και εμείς ας αξιωθούμε, με την χάρη και φιλανθρωπία Σου, του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
1. Στο πρωτότυπο: «μετά παρρησίας μετεωρισμός»
2. Στο πρωτότυπο: «ἀχρόνως καί ἀϊδίως»
Δευτέρα 2 Ιανουαρίου 2012
Αββά Ισαάκ του Σύρου: Λόγος Α΄ - Περί αποταγής και μοναχικής ζωής
1. Ο φόβος του Θεού είναι αρχή της αρετής. Λέγεται δε ότι είναι γέννημα της πίστεως και σπείρεται στην καρδιά, όταν αποχωρισθή η διάνοια από τον περισπασμό του κόσμου, ώστε να συνάξη τις σκέψεις της, που περιφέρονται από τον μετεωρισμό, με σκοπό την αναζήτησι της μέλλουσας αποκαταστάσεως. Τίποτε δεν είναι καταλληλότερο, για να θεμελιώση κανείς την αρετή, από το να επιδοθή στην απαλλαγή από τις υποθέσεις του βίου και να διαμείνη στον νόμο του φωτός, στην οδό των δικαίων και των αγίων, όπως κατά Πνεύμα επεσήμανε και επωνόμασε ο ψαλμωδός.
Μόλις και μετά δυσκολίας ευρίσκεται άνθρωπος που μπορεί να βαστάση τις τιμές, ίσως μάλιστα δεν ευρίσκεται καθόλου (κι αυτό λόγω της γρήγορης εναλλαγής των πραγμάτων, όπως θα μπορούσε να ειπή κανείς), ούτε ακόμα κι αν γίνη κανείς ισάγγελος.
Μόλις και μετά δυσκολίας ευρίσκεται άνθρωπος που μπορεί να βαστάση τις τιμές, ίσως μάλιστα δεν ευρίσκεται καθόλου (κι αυτό λόγω της γρήγορης εναλλαγής των πραγμάτων, όπως θα μπορούσε να ειπή κανείς), ούτε ακόμα κι αν γίνη κανείς ισάγγελος.
2. Αρχή της οδού της ζωής είναι το να μελετά ο νους πάντοτε τα λόγια του Θεού και να περνά σε πτωχεία. Διότι το πότισμα από εκεί συντελεί στην τελείωσί της· δηλαδή το πότισμα από τη μελέτη των λόγων του Θεού σε βοηθεί στην επίτευξι της πτωχείας, η δε επίτευξις της πτωχείας σου δίδει ευκαιρία να επιτύχης την μελέτη των λόγων του Θεού. Η βοήθεια αυτών των δύο φέρει γρήγορα στην ανάβασι όλης της οικοδομής των αρετών. Κανείς δε μπορεί να πλησιάση τον Θεό, παρά μόνο εκείνος που απομακρύνεται από τον κόσμο. Απομάκρυνσι βέβαια δεν εννοώ την έξοδο από το σώμα, αλλ' από τα πράγματα του κόσμου.
3. Αυτή είναι η αρετή, το να σχολάση κανείς από τον κόσμο κατά τη διάνοιά του. Δεν μπορεί η καρδιά να γαληνεύση και να είναι αφαντασίαστη, όσον καιρό οι αισθήσεις ενεργούν, και χωρίς την έρημο ούτε τα πονηρά πάθη καταργούνται ούτε οι πονηροί λογισμοί εκλείπουν. Πριν η ψυχή μεθύση από την πίστι στον Θεό και αντιληφθή την πνευματική της δύναμι, δεν μπορεί να θεραπεύση την ασθένεια των αισθήσεων ούτε να καταπατήση με δύναμι την ορατή ύλη που αποτελεί φραγμό στις εσωτερικές κινήσεις, ούτε να αντιληφθή το λογικό γέννημα του αυτεξουσίου. Καρπός αυτών των δύο είναι η λύτρωσις. Χωρίς την πρώτη δεν υπάρχει ούτε η δεύτερη, και όπου ορθοποδεί η δεύτερη, εκεί η τρίτη δένεται σαν με χαλινάρι.
4. Όταν η χάρις αυξηθή στον άνθρωπο, τότε μέσα στον πόθο της δικαιοσύνης ο φόβος του θανάτου του γίνεται ευκαταφρόνητος, και ευρίσκει πολλές αιτίες στην ψυχή του, περί του ότι πρέπει να υποφέρη θλίψεις για τον φόβο του Θεού. Όσα φαίνονται να βλάπτουν το σώμα, που εισβάλλουν ξαφνικά στην φύσι και ακολούθως προκαλούν παθήματα, εμπρός στα μάτια του θεωρούνται μηδαμινά σε σύγκρισι προς τα μελλοντικά αγαθά που ελπίζονται από τώρα. Δεν είναι δυνατό, χωρίς την παραχώρησι των πειρασμών, να γνωρίσωμε την αλήθεια. Πληροφορείται δε ακριβώς περί τούτου ο άνθρωπος από την διάνοιά του, καθώς και περί του ότι δείχνει πολλή πρόνοια ο Θεός για τον άνθρωπο· δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν ζή κάτω από την πρόνοιά του· εκείνους μάλιστα που εξήλθαν για να τον αναζητήσουν και βαστάζουν τα πάθη για χάρι του, τους παρακολουθεί προσεκτικά, δείχνοντάς τους με το δάκτυλο.
5. Όταν όμως ο άνθρωπος στερήται πλήρως της χάριτος, τότε όλα τα προειρημένα ευρίσκονται ενάντια σ' αυτόν, η γνώσις φαίνεται μεγαλύτερη από την πίστι λόγω της περιέργειας και η πεποίθησις στον Θεό δεν κατορθώνει όλα τα πράγματα· κι έτσι ούτε η πρόνοια του Θεού για τον άνθρωπο αναγνωρίζεται, αλλά ο τέτοιου είδους άνθρωπος πέφτει θύμα της ενέδρας εκείνων που παραμονεύουν για να κατατοξεύσουν τα βέλη τους στο σκοτάδι εναντίον του.
6. Αρχή της αληθινής ζωής του ανθρώπου είναι ο φόβος του Θεού. Αλλ' αυτός δεν δέχεται να διαμείνη στην ψυχή μαζί με τον μετεωρισμό· διότι με την επήρεια των αισθήσεων η καρδιά απομακρύνεται από την απόλαυσι του Θεού. Όπως έχει λεχθή, οι εσωτερικές σκέψεις κατά την αίσθησί τους έχουν δεθή με τα αισθητήρια που τις υπηρετούν.
7. Ο δισταγμός της καρδίας εισάγει στην ψυχή την δειλία, ενώ η πίστις μπορεί να ενισχύση την ανδρεία ακόμη και με την εκκοπή των μελών. Όσον καιρό υπερισχύει σε σένα ο πόθος της σαρκός, δεν θα μπορέσης να γίνης θαρραλέος και απτόητος από τα πολλά εναντιώματα που παραμένουν κοντά σ' αυτό που ποθείς.
8. Όποιος επιθυμεί την τιμή, δεν μπορεί ν' αποφύγη τις αιτίες της λύπης. Δεν υπάρχει άνθρωπος που, ενώπιον της μεταβολής των πραγμάτων, η διάνοιά του δεν δοκιμάζει αλλοίωσι προς το προκείμενο πράγμα. Εάν, λέγει, η επιθυμία είναι γέννημα των αισθήσεων, ας σιωπήσουν λοιπόν όσοι ομολογούν ότι φυλάττουν την ειρήνη της διανοίας μέσα στους περισπασμούς.
9. Σώφρων είναι, όχι όποιος λέγει ότι οι αισχροί λογισμοί του σταματούν την ώρα του κόπου και τον καιρό της πάλης και του αγώνος, αλλά όποιος με την αλήθεια της καρδιάς του σωφρονίζει την θεωρία της διανοίας του, ώστε να μη ατενίζη με αναίδεια τους ακόλαστους λογισμούς. Όταν η σεμνότης της συνειδήσεώς του μαρτυρήται από τα βλέμματά του που συγκρατούνται προσεκτικά, η αιδημοσύνη είναι σαν καταπέτασμα που κρεμάται στον κρυπτό χώρο των λογισμών, και η αγνεία του γίνεται σαν σώφρων παρθένος που διατηρείται πιστή στον Χριστό.
10. Τίποτε δεν είναι τόσο ικανό για να αποτρέψη τις επιθυμίες της ακολασίας από την ψυχή και να διώξη τις μνήμες που κινούνται κι επαναστατούν μέσα στη σάρκα και της δημιουργούν ταραχώδη φλόγα, όσο το να βαπτισθούμε μέσα στον πόθο της μαθήσεως καν να επιδιώξωμε το βάθος των νοημάτων της θείας Γραφής. Όταν οι λογισμοί καταβυθισθούν στην ηδονή που προκαλείται από την επιδίωξι της σοφίας της αποθησαυρισμένης στους λόγους, με την δύναμι που αντλεί απ' αυτούς την γνώσι, ο άνθρωπος εγκαταλείπει οπίσω του τον κόσμο και λησμονεί όλα τα ευρισκόμενα σ' αυτόν, εξαλείφει από την ψυχή όλες τις μνήμες που γεννούν εικόνες της σωματώσεως του κόσμου και πολλές φορές την απαλλάσσει από τους λογισμούς που κατά συνήθεια επισκέπτονται την φύσι. Και η ίδια η ψυχή παραμένει σε έκστασι με τις νέες απαντήσεις που δίδονται από την θάλασσα των μυστηρίων των Γραφών.
11.Επίσης, αν ο νους κολυμβά στην επιφάνεια των υδάτων, δηλαδή της θάλασσας των θείων Γραφών, και δεν μπορή να βυθίση τις σκέψεις του σε όλο το βάθος, ώστε να κατανοήση όλους τους θησαυρούς που ευρίσκονται στο βυθό της, αρκετός του είναι ο πόθος της ίδιας της μελέτης, για να δέση τους λογισμούς του δυνατά σ' ένα θαυμαστό λογισμό, ώστε να τους εμποδίση να τρέξουν προς τη φύσι του σώματος, όπως είπε κάποιος από τους θεοφόρους. Διότι η καρδιά είναι χαύνη και δεν μπορεί να υποφέρη τις κακίες που συναντά από τους εξωτερικούς και εσωτερικούς πολέμους. Και γνωρίζετε ότι ο κοινός λογισμός είναι βαρύς. Αν η καρδιά δεν αφοσιωθή στη γνώσι, δεν μπορεί να υποφέρη την ταραχή που προκαλεί η ορμή του σώματος.
12. Όπως το βάρος των σταθμών εμποδίζει την ταλάντευσι της ζυγαριάς με τους ανέμους, έτσι η αιδημοσύνη και ο φόβος εμποδίζουν την ταλάντευσι της διανοίας. Η έλλειψις του φόβου και της αιδημοσύνης γίνεται αιτία να ρεμβάζη διαρκώς ο νους και λόγω της απομακρύνσεως του φόβου από την ψυχή η ζυγαριά της διανοίας κινείται ελεύθερα εδώ και εκεί. Όπως λοιπόν, όταν οι πλάστιγγες της ζυγαριάς πιέζωνται από τα βαρύτατα σταθμά, η ζυγαριά δεν σαλεύεται εύκολα από τον άνεμο που πνέει, έτσι και η διάνοια, όταν βαρύνεται από τον φόβο του Θεού και την αιδημοσύνη, δεν ανατρέπεται εύκολα από εκείνα που την σαλεύουν. Και όσο ελλείπει ο φόβος από τη διάνοια, τόσο αυτή κυριεύεται από την τροπή και την αλλοίωσι. Προσπάθησε λοιπόν να θέσης θεμέλιο στην οδοιπορία σου τον φόβο του Θεού, και σε λίγες ημέρες θ' αποκατασταθής στην πύλη της βασιλείας χωρίς παρέκκλισι από τον δρόμο.
13. Όταν μελετάς τις Γραφές, εξέτασε τον σκοπό του λόγου, ώστε να εμβαθύνης σ' αυτόν και να κατανοήσης σε όλη του την έκτασι το βάθος των αγίων νοημάτων. Όσοι οδηγούνται κατά την ζωή τους από τη θεία χάρι προς τον φωτισμό, αισθάνονται ότι κάποια νοητή ακτίς διαπερνά τους στίχους των κειμένων και ξεχωρίζει για την διάνοια τα απλά λόγια από τα λόγια που έχουν βαθύ νόημα για την σύνεση της ψυχής.
14. Ανθρωπος που διαβάζει απλώς τους βαθυστόχαστους στίχους, έχει την καρδιά του αποψιλωμένη και κενή από την αγία δύναμι που παρέχει στην καρδιά μια γλυκύτατη γεύσι με νοήματα που εκπλήσσουν την ψυχή.
15. Κάθε πράγμα τρέχει εκ φύσεως προς το συγγενές του. Και η ψυχή, που έχει μόριο του Πνεύματος, όταν ακούση ένα λόγο που έχει κρυμμένη μέσα του πνευματική δύναμι, έλκει ενθέρμως την έννοιά του. Ένα πράγμα που λέγεται πνευματικώς κι έχει μέσα του κρυμμένη μεγάλη δύναμι δεν κινεί όλους τους ανθρώπους σε θαυμασμό. Ο περί αρετής λόγος χρειάζεται καρδιά που έχει διακόψει τις σχέσεις με τη γη και με τη συναναστροφή της. Η αρετή δεν κινεί τον λογισμό του ανθρώπου, που μοχθεί την φροντίδα των πρόσκαιρων πραγμάτων, προς την επιθυμία τους και προς αναζήτησι του τρόπου αποκτήσεώς των. Η απαλλαγή από την ύλη προηγείται της ενώσεως προς τον Θεό, αν και πολλές φορές, κατά την οικονομία της χάριτος, αυτή η ένωσις ευρίσκεται πριν από εκείνην σε μερικούς ανθρώπους, καθώς ένας πόθος καλύπτει άλλον πόθο. Η τάξις αυτής της οικονομίας είναι διαφορετική από την κοινή τάξι των ανθρώπων. Εσύ βέβαια φύλαξε την κοινή τάξι, αν όμως προλάβη μέσα σου η χάρις, δικό της είναι το κατόρθωμα· αν όχι, ακολουθώντας τον δρόμο, που οι πολλοί εβάδισαν κατά την αναλογία της προόδου των, ανέβα στο ύψος του πνευματικού πύργου.
16. Κάθε τι που ενεργείται διά της θεωρίας και εκτελείται διά της υπέρ αυτού εντολής, είναι εντελώς αθεώρητο από τους οφθαλμούς του σώματος. Και κάθε τι που ενεργείται διά της πράξεως, είναι σύνθετο, διότι η μοναδική εντολή, δηλαδή η εκτέλεσις, χρειάζεται και τα δύο, την θεωρία και την πράξι, χάριν των σωματικών και των ασωμάτων. Διότι η σύνθεσις των δύο αποτελεί μια ενότητα. Τα έργα, που επιζητούν την καθαρότητα, δεν αναχαιτίζουν την μνήμη των περασμένων παραπτωμάτων, αλλά λαμβάνουν από την διάνοια την λύπη που προέρχεται από την μνήμη, κι έτσι η διάβασις της μνήμης γίνεται επωφελής στη διάνοια. Η ευθυμία της ψυχής για την απόκτησι της αρετής είναι ανώτερη από την επιθυμία του ομοζύγου σώματος. Το μέτρο αποτελεί κόσμημα κάθε πράγματος. Διότι χωρίς μέτρο και τα θεωρούμενα ως καλά καθίστανται επιβλαβή.
17. Θέλεις να κοινωνήσης με τον Θεό νοερώς διά της προσλήψεως εκείνης της ηδονής, που δεν είναι υποδουλωμένη στις αισθήσεις; Ακολούθει την αγάπη, που, όταν ευρίσκεται στην καρδιά σου, εικονίζεται μέσα σου το άγιο εκείνο κάλλος, με το οποίο ωμοιώθηκε. Ο καθολικός χαρακτήρ της αγάπης φέρει την ψυχή χωρίς καθυστέρησι στην ένωσι με την λαμπρότητα της δόξας και στην κοινωνία με την θεότητα.
18. Η πνευματική ένωσις είναι μνήμη ατελείωτη, η οποία με ένθερμο πόθο φλογίζει αδιακόπως την καρδιά, παίρνοντας δύναμι για τον δεσμό από την εμμονή στις εντολές, χωρίς τίποτε το καταχρηστικό ούτε το φυσικό. Πράγματι, εκεί ευρίσκει την ύλη, ώστε να στηριχθη επάνω της για την θεωρία της ψυχής. Έτσι η καρδιά φθάνει σε έκπληξι, κλείνοντας τις διπλές αισθήσεις της, τις σαρκικές και τις ψυχικές. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος προς την πνευματική αγάπη, που υποδηλώνει την αόρατη εικόνα, αν πρώτα δεν αρχίση κανείς να αισθάνεται έλεος, όπως είπε ο Κύριός μας, για να πλησιάση στην τελειότητα του Πατρός. Διότι έτσι παρήγγειλε σ' αυτούς που τον υπακούουν τούτο να θέσουν θεμέλιο.
19.Άλλος είναι ο λόγος της πράξεως και άλλος ο λόγος της τέχνης. Διότι η σοφία γνωρίζει να στολίζη τους λόγους της χωρίς την πείρα των πραγμάτων και να λαλή την αλήθεια χωρίς να την γνωρίζη και να διδάσκη περί της αρετής χωρίς να έχη ποτέ λάβει πείρα του έργου της. Ο λόγος που στηρίζεται στην πράξι είναι ταμείο της ελπίδος, ενώ η άπρακτη σοφία είναι αποθήκη αισχύνης.
20. Ο άπρακτος λόγος είναι σαν τον τεχνίτη που ζωγραφίζει τους τοίχους με ύδωρ, το οποίο δεν μπορεί να ικανοποιήση τη δίψα του, και σαν τον άνθρωπο που βλέπει όμορφα όνειρα. Εκείνος που ομιλεί περί της αρετής από έμπρακτη πείρα, μεταδίδει απ' αυτήν στον ακροατή του, όπως μεταδίδει κανείς από τα χρήματα του εμπορίου του κι ανοίγει το στόμα του θαρραλέα μαζί με τα πνευματικά του τέκνα, καθώς είπε ο γέρων Ιακώβ στον σώφρονα Ιωσήφ· «ιδού, σου έδωσα ένα μερίδιο περισσότερο από τους αδελφούς σου, το οποίο επήρα από τους Αμορραίους με το ξίφος μου και με το τόξο μου».
21. Η πρόσκαιρη ζωή είναι ποθητή στον άνθρωπο με μολυσμένη διαγωγή, καθώς και σ' εκείνον που έρχεται δεύτερος απ' αυτόν, τον εστερημένο γνώσεως. Καλώς έχει ειπεί κάποιος, ότι ο φόβος του θανάτου λυπεί τον άνθρωπο που κατακρίνεται από τη συνείδησί του· εκείνος όμως που έχει αγαθή μαρτυρία για τον εαυτό του, αυτός επιθυμεί τον θάνατο όσο τη ζωή. Να μη θεωρήσης ως αληθινόν σοφό κάποιον που για χάρι αυτής της ζωής υποδουλώνει τη διάνοιά του στη δειλία και τον φόβο. Όλα τα αγαθά και τα κακά που συμβαίνουν στην σάρκα, να τα θεωρής όνειρα· διότι δεν πρόκειται μόνο κατά τον θάνατο να τα αποχωρισθής, αλλά πολλές φορές σε εγκαταλείπουν και πριν από τον θάνατο και απέρχονται. Αν όμως μερικά απ' αυτά τα αγαθά συνδέονται με την ψυχή σου, αυτά να νομίζης ότι στον αιώνα τούτον τα έχεις κτήματά σου, και στο μέλλοντα έρχονται μαζί σου. Και αν είναι καλά, να ευφραίνεσαι και να ευχαριστήσης τον Θεό κατά την διάνοιά σου· αν όμως είναι κακά, να είσαι περίλυπος, να στενάζης και να ζητήσης απαλλαγή από αυτά, όσο είσαι ακόμη στο σώμα. Κάθε αγαθό που ενεργείται μέσα σου νοερώς και κρυφίως, να το διατηρής ακριβώς. Διότι γι' αυτά τα έργα μεσίτες έχουν γίνει το βάπτισμα και η πίστις, στα οποία προσηλώθηκες από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, για την εκτέλεσι αγαθών έργων του, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα.
22. Σ' αυτόν ανήκει η δόξα και τιμή και ευχαριστία και προσκύνησις, στους αιώνες των αιώνων. Γένοιτο.
5. Όταν όμως ο άνθρωπος στερήται πλήρως της χάριτος, τότε όλα τα προειρημένα ευρίσκονται ενάντια σ' αυτόν, η γνώσις φαίνεται μεγαλύτερη από την πίστι λόγω της περιέργειας και η πεποίθησις στον Θεό δεν κατορθώνει όλα τα πράγματα· κι έτσι ούτε η πρόνοια του Θεού για τον άνθρωπο αναγνωρίζεται, αλλά ο τέτοιου είδους άνθρωπος πέφτει θύμα της ενέδρας εκείνων που παραμονεύουν για να κατατοξεύσουν τα βέλη τους στο σκοτάδι εναντίον του.
6. Αρχή της αληθινής ζωής του ανθρώπου είναι ο φόβος του Θεού. Αλλ' αυτός δεν δέχεται να διαμείνη στην ψυχή μαζί με τον μετεωρισμό· διότι με την επήρεια των αισθήσεων η καρδιά απομακρύνεται από την απόλαυσι του Θεού. Όπως έχει λεχθή, οι εσωτερικές σκέψεις κατά την αίσθησί τους έχουν δεθή με τα αισθητήρια που τις υπηρετούν.
7. Ο δισταγμός της καρδίας εισάγει στην ψυχή την δειλία, ενώ η πίστις μπορεί να ενισχύση την ανδρεία ακόμη και με την εκκοπή των μελών. Όσον καιρό υπερισχύει σε σένα ο πόθος της σαρκός, δεν θα μπορέσης να γίνης θαρραλέος και απτόητος από τα πολλά εναντιώματα που παραμένουν κοντά σ' αυτό που ποθείς.
8. Όποιος επιθυμεί την τιμή, δεν μπορεί ν' αποφύγη τις αιτίες της λύπης. Δεν υπάρχει άνθρωπος που, ενώπιον της μεταβολής των πραγμάτων, η διάνοιά του δεν δοκιμάζει αλλοίωσι προς το προκείμενο πράγμα. Εάν, λέγει, η επιθυμία είναι γέννημα των αισθήσεων, ας σιωπήσουν λοιπόν όσοι ομολογούν ότι φυλάττουν την ειρήνη της διανοίας μέσα στους περισπασμούς.
9. Σώφρων είναι, όχι όποιος λέγει ότι οι αισχροί λογισμοί του σταματούν την ώρα του κόπου και τον καιρό της πάλης και του αγώνος, αλλά όποιος με την αλήθεια της καρδιάς του σωφρονίζει την θεωρία της διανοίας του, ώστε να μη ατενίζη με αναίδεια τους ακόλαστους λογισμούς. Όταν η σεμνότης της συνειδήσεώς του μαρτυρήται από τα βλέμματά του που συγκρατούνται προσεκτικά, η αιδημοσύνη είναι σαν καταπέτασμα που κρεμάται στον κρυπτό χώρο των λογισμών, και η αγνεία του γίνεται σαν σώφρων παρθένος που διατηρείται πιστή στον Χριστό.
10. Τίποτε δεν είναι τόσο ικανό για να αποτρέψη τις επιθυμίες της ακολασίας από την ψυχή και να διώξη τις μνήμες που κινούνται κι επαναστατούν μέσα στη σάρκα και της δημιουργούν ταραχώδη φλόγα, όσο το να βαπτισθούμε μέσα στον πόθο της μαθήσεως καν να επιδιώξωμε το βάθος των νοημάτων της θείας Γραφής. Όταν οι λογισμοί καταβυθισθούν στην ηδονή που προκαλείται από την επιδίωξι της σοφίας της αποθησαυρισμένης στους λόγους, με την δύναμι που αντλεί απ' αυτούς την γνώσι, ο άνθρωπος εγκαταλείπει οπίσω του τον κόσμο και λησμονεί όλα τα ευρισκόμενα σ' αυτόν, εξαλείφει από την ψυχή όλες τις μνήμες που γεννούν εικόνες της σωματώσεως του κόσμου και πολλές φορές την απαλλάσσει από τους λογισμούς που κατά συνήθεια επισκέπτονται την φύσι. Και η ίδια η ψυχή παραμένει σε έκστασι με τις νέες απαντήσεις που δίδονται από την θάλασσα των μυστηρίων των Γραφών.
11.Επίσης, αν ο νους κολυμβά στην επιφάνεια των υδάτων, δηλαδή της θάλασσας των θείων Γραφών, και δεν μπορή να βυθίση τις σκέψεις του σε όλο το βάθος, ώστε να κατανοήση όλους τους θησαυρούς που ευρίσκονται στο βυθό της, αρκετός του είναι ο πόθος της ίδιας της μελέτης, για να δέση τους λογισμούς του δυνατά σ' ένα θαυμαστό λογισμό, ώστε να τους εμποδίση να τρέξουν προς τη φύσι του σώματος, όπως είπε κάποιος από τους θεοφόρους. Διότι η καρδιά είναι χαύνη και δεν μπορεί να υποφέρη τις κακίες που συναντά από τους εξωτερικούς και εσωτερικούς πολέμους. Και γνωρίζετε ότι ο κοινός λογισμός είναι βαρύς. Αν η καρδιά δεν αφοσιωθή στη γνώσι, δεν μπορεί να υποφέρη την ταραχή που προκαλεί η ορμή του σώματος.
12. Όπως το βάρος των σταθμών εμποδίζει την ταλάντευσι της ζυγαριάς με τους ανέμους, έτσι η αιδημοσύνη και ο φόβος εμποδίζουν την ταλάντευσι της διανοίας. Η έλλειψις του φόβου και της αιδημοσύνης γίνεται αιτία να ρεμβάζη διαρκώς ο νους και λόγω της απομακρύνσεως του φόβου από την ψυχή η ζυγαριά της διανοίας κινείται ελεύθερα εδώ και εκεί. Όπως λοιπόν, όταν οι πλάστιγγες της ζυγαριάς πιέζωνται από τα βαρύτατα σταθμά, η ζυγαριά δεν σαλεύεται εύκολα από τον άνεμο που πνέει, έτσι και η διάνοια, όταν βαρύνεται από τον φόβο του Θεού και την αιδημοσύνη, δεν ανατρέπεται εύκολα από εκείνα που την σαλεύουν. Και όσο ελλείπει ο φόβος από τη διάνοια, τόσο αυτή κυριεύεται από την τροπή και την αλλοίωσι. Προσπάθησε λοιπόν να θέσης θεμέλιο στην οδοιπορία σου τον φόβο του Θεού, και σε λίγες ημέρες θ' αποκατασταθής στην πύλη της βασιλείας χωρίς παρέκκλισι από τον δρόμο.
13. Όταν μελετάς τις Γραφές, εξέτασε τον σκοπό του λόγου, ώστε να εμβαθύνης σ' αυτόν και να κατανοήσης σε όλη του την έκτασι το βάθος των αγίων νοημάτων. Όσοι οδηγούνται κατά την ζωή τους από τη θεία χάρι προς τον φωτισμό, αισθάνονται ότι κάποια νοητή ακτίς διαπερνά τους στίχους των κειμένων και ξεχωρίζει για την διάνοια τα απλά λόγια από τα λόγια που έχουν βαθύ νόημα για την σύνεση της ψυχής.
14. Ανθρωπος που διαβάζει απλώς τους βαθυστόχαστους στίχους, έχει την καρδιά του αποψιλωμένη και κενή από την αγία δύναμι που παρέχει στην καρδιά μια γλυκύτατη γεύσι με νοήματα που εκπλήσσουν την ψυχή.
15. Κάθε πράγμα τρέχει εκ φύσεως προς το συγγενές του. Και η ψυχή, που έχει μόριο του Πνεύματος, όταν ακούση ένα λόγο που έχει κρυμμένη μέσα του πνευματική δύναμι, έλκει ενθέρμως την έννοιά του. Ένα πράγμα που λέγεται πνευματικώς κι έχει μέσα του κρυμμένη μεγάλη δύναμι δεν κινεί όλους τους ανθρώπους σε θαυμασμό. Ο περί αρετής λόγος χρειάζεται καρδιά που έχει διακόψει τις σχέσεις με τη γη και με τη συναναστροφή της. Η αρετή δεν κινεί τον λογισμό του ανθρώπου, που μοχθεί την φροντίδα των πρόσκαιρων πραγμάτων, προς την επιθυμία τους και προς αναζήτησι του τρόπου αποκτήσεώς των. Η απαλλαγή από την ύλη προηγείται της ενώσεως προς τον Θεό, αν και πολλές φορές, κατά την οικονομία της χάριτος, αυτή η ένωσις ευρίσκεται πριν από εκείνην σε μερικούς ανθρώπους, καθώς ένας πόθος καλύπτει άλλον πόθο. Η τάξις αυτής της οικονομίας είναι διαφορετική από την κοινή τάξι των ανθρώπων. Εσύ βέβαια φύλαξε την κοινή τάξι, αν όμως προλάβη μέσα σου η χάρις, δικό της είναι το κατόρθωμα· αν όχι, ακολουθώντας τον δρόμο, που οι πολλοί εβάδισαν κατά την αναλογία της προόδου των, ανέβα στο ύψος του πνευματικού πύργου.
16. Κάθε τι που ενεργείται διά της θεωρίας και εκτελείται διά της υπέρ αυτού εντολής, είναι εντελώς αθεώρητο από τους οφθαλμούς του σώματος. Και κάθε τι που ενεργείται διά της πράξεως, είναι σύνθετο, διότι η μοναδική εντολή, δηλαδή η εκτέλεσις, χρειάζεται και τα δύο, την θεωρία και την πράξι, χάριν των σωματικών και των ασωμάτων. Διότι η σύνθεσις των δύο αποτελεί μια ενότητα. Τα έργα, που επιζητούν την καθαρότητα, δεν αναχαιτίζουν την μνήμη των περασμένων παραπτωμάτων, αλλά λαμβάνουν από την διάνοια την λύπη που προέρχεται από την μνήμη, κι έτσι η διάβασις της μνήμης γίνεται επωφελής στη διάνοια. Η ευθυμία της ψυχής για την απόκτησι της αρετής είναι ανώτερη από την επιθυμία του ομοζύγου σώματος. Το μέτρο αποτελεί κόσμημα κάθε πράγματος. Διότι χωρίς μέτρο και τα θεωρούμενα ως καλά καθίστανται επιβλαβή.
17. Θέλεις να κοινωνήσης με τον Θεό νοερώς διά της προσλήψεως εκείνης της ηδονής, που δεν είναι υποδουλωμένη στις αισθήσεις; Ακολούθει την αγάπη, που, όταν ευρίσκεται στην καρδιά σου, εικονίζεται μέσα σου το άγιο εκείνο κάλλος, με το οποίο ωμοιώθηκε. Ο καθολικός χαρακτήρ της αγάπης φέρει την ψυχή χωρίς καθυστέρησι στην ένωσι με την λαμπρότητα της δόξας και στην κοινωνία με την θεότητα.
18. Η πνευματική ένωσις είναι μνήμη ατελείωτη, η οποία με ένθερμο πόθο φλογίζει αδιακόπως την καρδιά, παίρνοντας δύναμι για τον δεσμό από την εμμονή στις εντολές, χωρίς τίποτε το καταχρηστικό ούτε το φυσικό. Πράγματι, εκεί ευρίσκει την ύλη, ώστε να στηριχθη επάνω της για την θεωρία της ψυχής. Έτσι η καρδιά φθάνει σε έκπληξι, κλείνοντας τις διπλές αισθήσεις της, τις σαρκικές και τις ψυχικές. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος προς την πνευματική αγάπη, που υποδηλώνει την αόρατη εικόνα, αν πρώτα δεν αρχίση κανείς να αισθάνεται έλεος, όπως είπε ο Κύριός μας, για να πλησιάση στην τελειότητα του Πατρός. Διότι έτσι παρήγγειλε σ' αυτούς που τον υπακούουν τούτο να θέσουν θεμέλιο.
19.Άλλος είναι ο λόγος της πράξεως και άλλος ο λόγος της τέχνης. Διότι η σοφία γνωρίζει να στολίζη τους λόγους της χωρίς την πείρα των πραγμάτων και να λαλή την αλήθεια χωρίς να την γνωρίζη και να διδάσκη περί της αρετής χωρίς να έχη ποτέ λάβει πείρα του έργου της. Ο λόγος που στηρίζεται στην πράξι είναι ταμείο της ελπίδος, ενώ η άπρακτη σοφία είναι αποθήκη αισχύνης.
20. Ο άπρακτος λόγος είναι σαν τον τεχνίτη που ζωγραφίζει τους τοίχους με ύδωρ, το οποίο δεν μπορεί να ικανοποιήση τη δίψα του, και σαν τον άνθρωπο που βλέπει όμορφα όνειρα. Εκείνος που ομιλεί περί της αρετής από έμπρακτη πείρα, μεταδίδει απ' αυτήν στον ακροατή του, όπως μεταδίδει κανείς από τα χρήματα του εμπορίου του κι ανοίγει το στόμα του θαρραλέα μαζί με τα πνευματικά του τέκνα, καθώς είπε ο γέρων Ιακώβ στον σώφρονα Ιωσήφ· «ιδού, σου έδωσα ένα μερίδιο περισσότερο από τους αδελφούς σου, το οποίο επήρα από τους Αμορραίους με το ξίφος μου και με το τόξο μου».
21. Η πρόσκαιρη ζωή είναι ποθητή στον άνθρωπο με μολυσμένη διαγωγή, καθώς και σ' εκείνον που έρχεται δεύτερος απ' αυτόν, τον εστερημένο γνώσεως. Καλώς έχει ειπεί κάποιος, ότι ο φόβος του θανάτου λυπεί τον άνθρωπο που κατακρίνεται από τη συνείδησί του· εκείνος όμως που έχει αγαθή μαρτυρία για τον εαυτό του, αυτός επιθυμεί τον θάνατο όσο τη ζωή. Να μη θεωρήσης ως αληθινόν σοφό κάποιον που για χάρι αυτής της ζωής υποδουλώνει τη διάνοιά του στη δειλία και τον φόβο. Όλα τα αγαθά και τα κακά που συμβαίνουν στην σάρκα, να τα θεωρής όνειρα· διότι δεν πρόκειται μόνο κατά τον θάνατο να τα αποχωρισθής, αλλά πολλές φορές σε εγκαταλείπουν και πριν από τον θάνατο και απέρχονται. Αν όμως μερικά απ' αυτά τα αγαθά συνδέονται με την ψυχή σου, αυτά να νομίζης ότι στον αιώνα τούτον τα έχεις κτήματά σου, και στο μέλλοντα έρχονται μαζί σου. Και αν είναι καλά, να ευφραίνεσαι και να ευχαριστήσης τον Θεό κατά την διάνοιά σου· αν όμως είναι κακά, να είσαι περίλυπος, να στενάζης και να ζητήσης απαλλαγή από αυτά, όσο είσαι ακόμη στο σώμα. Κάθε αγαθό που ενεργείται μέσα σου νοερώς και κρυφίως, να το διατηρής ακριβώς. Διότι γι' αυτά τα έργα μεσίτες έχουν γίνει το βάπτισμα και η πίστις, στα οποία προσηλώθηκες από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, για την εκτέλεσι αγαθών έργων του, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα.
22. Σ' αυτόν ανήκει η δόξα και τιμή και ευχαριστία και προσκύνησις, στους αιώνες των αιώνων. Γένοιτο.
(Τον Α΄Λόγο του Οσίου επιλέξαμε να τον αναδημοσιεύσουμε, λόγω της όμορφης απόδοσης του στην απλή γλώσσα, από το παρακάτω εξαίρετο ιστολόγιο, μετά την ευγενική άδεια που λάβαμε: http://paterikakeimena.blogspot.com/2011/05/blog-post_02.html )
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)