Παρουσίαση Βιβλίου

Λένιας Καττάμη

«Νίτσα Χατζηγεωργίου,

μια ηρωίδα χωρίς σταυρό και σήμαντρο»

Της Ζήνας Λυσάνδρου Παναγίδη

Φιλολόγου, MSc

Διάβασα απνευστί τις 141 σελίδες του μικρού βιβλίου που η Λένια Καττάμη έγραψε για την ηρωίδα Νίτσα Χατζηγεωργίου. Μια ηρωίδα του απελευθερωτικού μας αγώνα της ΕΟΚΑ που δόθηκε ολόψυχα στον αγώνα, βασανίστηκε από τους Άγγλους που την κατέστησαν σωματικά και ψυχικά ράκος, μα που μετά το τέλος του αγώνα λοιδορήθηκε, προπηλακίστηκε και εξευτελίστηκε από κάποιους που φοβήθηκαν την προσφορά της και ζήλεψαν μήπως τους επισκιάσει με το σωματικό κάλλος και την ομορφιά της ψυχής της.

Χρόνια άκουγα γι’ αυτή την καλλονή που πέθανε νέα, που τη διέσυραν αρρωστημένα μυαλά, που δεν την άφηναν να βρει δουλειά και την καταδίκασαν στην απόλυτη μιζέρια και εξαθλίωση, γιατί δεν ήθελαν η φήμη της να επισκιάσει τη δικιά τους. Πώς είναι δυνατόν άνθρωποι να κάνουν τόσο κακό σε μια ανυπεράσπιστη κοπέλα, που το μόνο της αμάρτημα είναι ότι ήταν πρόσφερε πολλά στον αγώνα, και ήταν έτοιμη να δώσει και τη ζωή της για την ελευθερία του νησιού μας; Δυστυχώς, το είπαν πολύ εύστοχα οι Λατίνοι: «Homo homini lupus».

Η Νίτσα ήταν μια κοπέλα με εκθαμβωτική ομορφιά που δεν περνούσε απαρατήρητη. Ζούσε με τη μητέρα της και διατηρούσε κομμωτήριο. Οι συναγωνιστές της τής ανέθεταν επικίνδυνες αποστολές τις οποίες αναλάμβανε με μεγάλη προθυμία. Η μεγαλύτερη αποστολή της ήταν η μεταφορά του Γρηγόρη Αυξεντίου από τον Πενταδάκτυλο στα βουνά του Τροόδους. Οδηγούσε ο Κυριάκος Μάτσης και πίσω κάθισαν ο Αυξεντίου με τη Νίτσα. Μόλις έπεσαν πάνω σε οδόφραγμα, η Νίτσα ψύχραιμα τράβηξε τον Γρηγόρη στην αγκαλιά της κι έκρυψε το πρόσωπό του στα κυματιστά μαλλιά της και άρχισε να τον φιλά. ¨Όταν οι Άγγλοι τους σταμάτησαν, τους έκλεισε το μάτι και τους έδειξε τους δυο νέους που φιλιόντουσαν. Οι Άγγλοι χαμογέλασαν πονηρά και τους έκαμαν νόημα να περάσουν. Τα κατάφεραν.

Επειδή ήταν πολύ όμορφη, τη χρησιμοποιούσαν σε απαγωγές Άγγλων που θα ανταλλάζονταν με μελλοθάνατους αγωνιστές, όπως είχε διατάξει ο Αρχηγός Διγενής. Η Νίτσα Χατζηγεωργίου δέχτηκε πρόθυμα να παρασύρει στο σπίτι της Άγγλο, όπου θα ανέμεναν αγωνιστές για να τον απαγάγουν. Από ένα μπαρ που σύχναζαν Άγγλοι, έφερε στο σπίτι της έναν αξιωματικό, με σκοπό να του βάλει υπνωτικό στο αναψυκτικό που θα του κερνούσε. Το υπνωτικό, όμως, δεν τον έπιασε και έτσι η Νίτσα του πρότεινε να συναντηθούν την επόμενη μέρα. Πραγματικά, την επόμενη μέρα αυτός μπήκε στο υπνοδωμάτιο και άρχισε να βγάζει τα ρούχα του. Τότε, όρμησαν δυο αγωνιστές και τον εκτέλεσαν, γιατί ήταν οπλισμένος. Από τότε, άρχισαν τα μαρτύριά της. Την οδήγησαν δυο φορές στην Ομορφίτα και την κατάντησαν σωματικό και ψυχικό ράκος από τα βασανιστήρια και τους εξευτελισμούς, κι ύστερα την έκλεισαν στις Κεντρικές φυλακές.

Στις 11 Μαρτίου η τραγική αγωνίστρια βρέθηκε νεκρή στο κρεβάτι της, έχοντας ένα εικόνισμα της Παναγίας και την Αγία Γραφή στο στήθος της. Ο ιατροδικαστής απέδωσε τον θάνατό της σε στραγγαλισμό.

Αυτή είναι η ιστορία μιας χριστιανής νέας που με αυταπάρνηση και ηρωισμό πρόσφερε τεράστιες υπηρεσίες στον Αγώνα της ΕΟΚΑ, αλλά προδόθηκε, συκοφαντήθηκε, σπιλώθηκε το όνομά της, από φθόνο και μισαλλοδοξία. Αιωνία η μνήμη της!   

Τίμησαν τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη

14 Μαρτίου 2014

Ο  Ευαγόρας Παλληκαρίδης γεννήθηκε στην Τσάδα της Πάφου, στις 26 Φεβρουαρίου 1938. Ήταν το τέταρτο παιδί της οικογένειας του Μιλτιάδη. Στην οικογένεια του Ευαγόρα ανήκει – δεύτερος ξάδερφος – και ο Στέλιος Μαυρομμάτης.

Πέρασε τις 6 τάξεις του Δημοτικού σχολείου με άριστα. Την 1η Απριλίου 1953, ο Ευαγόρας πρωταγωνιστεί σε διάφορες διαδηλώσεις κατά των Άγγλων. Συγκεκριμένα, στις 2 Ιουνίου θα γινόταν η στέψη της βασίλισσας Ελισάβετ. Στην Αγγλία και σε όλες τις αποικίες γίνονταν προετοιμασίες για το μεγάλο γεγονός. Στην Πάφο στο «Ιακώβιο Γυμναστήριο» αναρτάται η αγγλική σημαία, γεγονός που εξοργίζει τους μαθητές. Παραμονή της στέψης, οι μαθητές της Πάφου και οι φοιτητές του Λιασιδίου Κολεγίου οργάνωσαν διαδήλωση με αίτημα να υποσταλεί η αγγλική σημαία και να εκκενωθεί το γήπεδό τους από στρατιώτες και αστυνομικούς. Ο 15χρονος τότε Ευαγόρας αναρριχάται στον ιστό, κατεβάζει και σκίζει την αγγλική σημαία: το γεγονός αυτό έδωσε το έναυσμα για επέκταση των διαδηλώσεων.

Πηγή: http://www.mag24.gr

Οι μαθητές και το πλήθος συγκρούονται με την αστυνομία, η οποία ενισχύεται από Τούρκους. Ο διοικητής στέλνει διαταγή να αποσυρθούν οι αστυνομικοί, γιατί δεν έπρεπε η στέψη της βασίλισσας να αμαυρωθεί με αίμα. Έτσι οι μαθητές παρέσυραν ό,τι είχε σχέση με τους εορτασμούς για την στέψη. Η Πάφος έγινε το μόνο μέρος όπου δεν γιορτάστηκε η στέψη. Ο Ευαγόρας συνελήφθη, αλλά αφέθηκε ελεύθερος λόγω της μικρής του ηλικίας.

Σε ηλικία 17 χρόνων, ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης εγκατέλειψε το σχολείο και εντάχθηκε στις αντάρτικες ομάδες της ΕΟΚΑ. Στις 17 Νοεμβρίου 1955 οι μαθητές του Γυμνασίου συγκεντρώθηκαν και προετοίμαζαν μια διαδήλωση από τις γνωστές που οργάνωνε η ΑΝΕ (Άλκιμος Νεολαία ΕΟΚΑ) ως αντιπερισπασμό. Οι στρατιώτες είχαν διαταγή να πυροβολήσουν αδιάκριτα τους διαδηλωτές. Ο Ευαγόρας συλλαμβάνεται και οδηγείται στο δικαστήριο με την κατηγορία ότι συμμετείχε παράνομα σε οχλαγωγίες. Ο Ευαγόρας δεν παραδέχτηκε την κατηγορία και η δίκη αναβλήθηκε για τις 6 Δεκεμβρίου. Ήταν η αρχή του τέλους. Μια μέρα πριν τη δίκη, μπαίνει κρυφά στο σχολείο και αφήνει στην έδρα ένα σημείωμα:

Πηγή: http://www.mag24.gr

Παλιοί συμμαθηταί,
Αυτή την ώρα κάποιος λείπει ανάμεσά σας, κάποιος που φεύγει αναζητώντας λίγο ελεύθερο αέρα, κάποιος που μπορεί να μη τον ξαναδείτε παρά μόνο νεκρό. Μην κλάψετε στον τάφο του, Δεν κάνει να τον κλαίτε. Λίγα λουλούδια του Μαγιού σκορπάτε του στον τάφο. Του φτάνει αυτό ΜΟΝΑΧΑ.
Θα πάρω μιαν ανηφοριά θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά.
Θ΄ αφήσω αδέλφια συγγενείς, τη μάνα, τον πατέρα
μεσ΄ τα λαγκάδια πέρα και στις βουνοπλαγιές.
Ψάχνοντας για τη Λευτεριά θα ΄χω παρέα μόνη
κατάλευκο το χιόνι, βουνά και ρεματιές.
Τώρα κι αν είναι χειμωνιά, θα ΄ρθει το καλοκαίρι
Τη Λευτεριά να φέρει σε πόλεις και χωριά.
Θα πάρω μιαν ανηφοριά θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά.
Τα σκαλοπάτια θ΄ ανεβώ, θα μπω σ΄ ενα παλάτι,
το ξέρω θαν απάτη, δεν θαν αληθινό.
Μεσ΄ το παλάτι θα γυρνώ ώσπου να βρω τον θρόνο,
βασίλισσα μια μόνο να κάθεται σ΄ αυτό.
Κόρη πανώρια θα της πω, άνοιξε τα φτερά σου
και πάρε με κοντά σου, μονάχα αυτό ζητώ.
Γειά σας παλιοί συμμαθηταί. Τα τελευταία λόγια τα γράφω σήμερα για σας. Κι όποιος θελήσει για να βρει ένα χαμένο αδελφό, ένα παλιό του φίλο, ας πάρει μιαν ανηφοριά ας πάρει μονοπάτια να βρει τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά. Με την ελευθερία μαζί, μπορεί να βρει και μένα. Αν ζω, θα μ΄ βρει εκεί.
Ευαγόρας Παλληκαρίδης

Με αφορμή την επέτειο Απαγχονισμού (14 Μαρτίου 1957) του Ευαγόρα Παλληκαρίδη (1938-1957), σε ηλικία μόλις 18 ετών (ήταν ο νεαρότερος αλλά και ο τελευταίος αγωνιστής που απαγχονίστηκε από τους Άγγλους), πραγματοποιήθηκε στη πρωτεύουσα της Ρούμελης στην  Λαμία και σε άλλες πόλεις της Ηπειρωτικής Ελλάδος, εκδηλώσεις απόδοσης τιμής στον «Ευαγόρα Παλληκαρίδη». Την Παρασκευή 14 Μαρτίου 2014 ώρα 07:00 το απόγευμα, στο Μνημείο του Ευαγόρα Παλληκαρίδη τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση από το Δήμο Λαμιέων.

Αντρέας Παναγίδης - 55 χρόνια μετά

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΗΡΩΑ ΤΗΣ ΑΓΧΟΝΗΣ

ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΔΗ  ΓΙΑ ΤΑ

55 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΘΥΣΙΑΣ ΤΟΥ

ΠΩΣ ΝΑ ΣΕ ΠΩ ΠΑΤΕΡΑ ΠΟΥ ΕΙΣΑΙ ΜΟΝΟ 22 ΧΡΟΝΩΝ, ΗΡΩΑ ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΔΗ.

 «Οι ήρωες μένουν πάντα νέοι» , μας έλεγαν οι δικοί μας καθηγητές, κι εγώ με τη σειρά μου το επαναλάμβανα στους δικούς μου μαθητές.

Συνειδητοποίησα, όμως, το βαθύτερο νόημα της φράσης αυτής, όταν μιλώντας για τον πατέρα του συζύγου μου, αναφερόμουν σ’ ένα παλληκάρι, εικοσιδύο μόλις χρονών που μας κοιτούσε όλο καλοσύνη και αθωότητα  με τα έκθαμβα μάτια του από τη φωτογραφία που δεσπόζει στα σπίτια και των τριών παιδιών του.

Πώς να σε πω πατέρα, ήρωα Ανδρέα Παναγίδη, που είσαι μόνο 22 χρονών παιδί;

Κι όμως, μέσα στη φυλακή,  σ’ εκείνη την περιρρέουσα ατμόσφαιρα των ελεύθερων πολιορκημένων  ωρίμασες τόσο πρόωρα, συμπύκνωσες τον χρόνο,  μάζεψες τη σοφία του και μας κατέλειπες, πολύτιμη και ανεκτίμητη κληρονομιά, πλούτο  αμύθητο, τις επιστολές σου, διαποτισμένες από εθνική υπερηφάνια και μεγαλείο ψυχής. Οι επιστολές σου, ήρωα Ανδρέα Παναγίδη, μαρτυρούν ότι την καρδιά σου πυρπολούσε η γλυκιά μορφή του Ναζωραίου, κι αυτή η πίστη σε όπλισε, όπως κι όλους τους ήρωές μας, με μεγατόνους θάρρους, λεβεντιάς , αυταπάρνησης και μεγαλοψυχίας.

Όποιος δεν ξέρει τη δύναμη της πίστης, πολύ φυσικά θα απορεί: πώς είναι δυνατόν ένας νέος με γραμματικές γνώσεις μόνο του δημοτικού να μας αφήσει τέτοια μνημεία εθνικής έξαρσης, ψυχικής μεταρσίωσης, βαθιάς πίστης στον Θεό;

Σε σκέφτομαι συνέχεια, ήρωα Ανδρέα Παναγίδη! Τη συντριβή της ψυχής σου, τον αφόρητο πόνο σου, την οδύνη... ανθρώπινα πρέπει να λιποψύχησες, (δεν πιστεύω στα ρητορικά φληναφήματα, τα εξωπραγματικά, ότι τάχα οι ήρωες δεν λυγίζουν, δεν πονούν, ίσα-ίσα το μέγεθος της θυσίας τους μεγαλώνει όσο πιο οδυνηρή είναι η διαπάλη μέσα στην ψυχή τους).

Στην πορεία σου προς την ηθική ελευθερία εμπόδιο ανυπέρβλητο υπήρξε η ανθρώπινη αδυναμία σου, η αγάπη προς τους δικούς σου, η αγάπη προς τη ζωή που δεν πρόφτασες να γευτείς το γλυκό πιοτό της.

Οπωσδήποτε, το δίλημμα ορθώθηκε μπροστά σου, η ανθρώπινη ζωή σου μετεωρίστηκε για πολύ ανάμεσα στην αγάπη προς τους δικούς σου και στο χρέος προς την πατρίδα.

Είχες μια νέα και όμορφη γυναίκα, τη Γιαννούλα σου, που’ χε μύριες χάρες... μα είχες πρώτα και πάνω απ’ όλα, τα παιδιά σου, τα τρία μικρά σου αγγελούδια, τα οποία δεν χάρηκες και δεν σε χάρηκαν, στα οποία ο θάνατος δεν θα σε άφηνε να πραγματώσεις την ουσιαστική σου υπόσταση, την πατρική. Ο Αριστείδης, η Δέσποινα  και η Αυγή  θα μεγάλωναν χωρίς το χάδι του πατέρα τους, χωρίς την ασφάλεια της αγκαλιάς του, χωρίς τη γλύκα της θωριάς του.

Δεν θα ξανάμπαινε πια ο πατέρας τους όλο χαρά και ζωντάνια και δεν θα’ ριχνε ολόγυρα στον «ηλιακό» τις σοκολάτες, όπως θυμάται ο Αριστείδης, για να απολαύσει τα παιδιά του που ορμούσαν ποιο να πάρει τις πιο πολλές.

Θυμάσαι, ήρωα Ανδρέα Παναγίδη, μια φωτογραφία σου μ’ όλη την ανεμελιά των νιάτων σου, που κρατάς με καμάρι στην αγκαλιά το γιο σου, τον Αριστείδη σου βρέφος;

Τέτοιες στιγμές τρυφερότητας, θαλπωρής, χαράς και αγάπης θα συντρόφευαν τις ώρες της αγωνίας σου, στο κελλί σου. Τέτοιες στιγμές, θα’ ζησες σίγουρα, ήρωα Ανδρέα Παναγίδη, γιατί ήσουν ένας κοινός θνητός, μέσα στα ανθρώπινα μέτρα. Τέτοιες στιγμές «έτρεμε η ψυχή σου» και σίγουρα «θα ξαστοχούσε γλυκά τον εαυτό της».

Η ζωή με τις χάρες και τα πλούτη της πάσκιζε να σε σαγηνεύσει. Ήθελε να καταβάλει την ψυχή σου.

Φυλακισμένα Μνήματα

Μα αντιστάθηκες. Η αντίσταση είναι δύναμη πνευματική, πηγάζει από μέσα μας. Θωράκισες το είναι σου με πανίσχυρα αντισώματα λεβεντιάς και αντρειοσύνης. Ο λόγος του Θεού θέριεψε την ψυχή σου και της ενστάλαξε αποθέματα λεβεντιάς.

Οπλισμένος με μια στέρεη ιδεολογική φαρέτρα, ξεπέρασες τα ανθρώπινα μέτρα, ξεπέρασες τα όριά σου και ανέβηκες όλες τις βαθμίδες της μεγαλοσύνης. Η ρωμαλέα ψυχή σου προσέγγισε τον ιδεατό χώρο της ηθικής ελευθερίας, κάνοντας τα παιδιά σου, που ήταν το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη θυσία σου, να’ ναι τόσο περήφανα για σένα και το όνομα που τους άφησες.

Αιωνία η μνήμη σου,

ήρωα της αγχόνης Ανδρέα Παναγίδη

που είσαι μόνο 22 χρονών

και πώς να σε πω, πατέρα;    

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΑΤΣΗΣ

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΑΤΣΗΣ
Ο αγωνιστής της λευτεριάς

«Τίποτε δεν κερδίζεται χωρίς θυσίας
και η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ χωρίς αίμα».

Σκέψεις από το ημερολόγιο του ήρωα.

19 Νοεμβρίου 1958. Όταν ασυνείδητο και γνωστό προδοτικό χέρι τόλμησε να στραφεί πάνω από το κρησφύγετό του στο Δίκωμο, αποκαλύπτοντας στον εχθρό την εκεί παρουσία του, διέταξε τους συντρόφους του να παραδοθούν. Κι όταν μια τραχιά φωνή τον κάλεσε να βγει έξω, αντήχησε η βροντερή φωνή του Μιλτιάδη της Ε.Ο.Κ.Α.:

«Αν θα βγω, θα βγω πυροβολώντας! Δε θα με βγάλετε ζωντανό από δω μέσα. Ελάτε, αν τολμάτε, να με βγάλετε!».

Κι οι γενναίοι, του πέταξαν χειροβομβίδες...

Ο Μάτσης δε ζούσε πια. Σφράγισε τους αγώνες του με τη θυσία του. Το όνειρό του ήταν να πέσει για την Ελλάδα. Κι έπεσε.

«Η γη δεν τον χωρούσε πια,
μικρό ήταν και το σπίτι.
Φεγγοβολήσαν οι ουρανοί
απ΄ την αντρειά του».

Όσοι πλησίασαν το μπαρουτοκαπνισμένο κρησφύγετο, είδαν τον ήρωα γερμένο στο πλάι, με το ένα του πόδι κομμένο. Πλησιάζοντας, είδαν να διαγράφεται στο γαλήνιο πρόσωπό του μια έκφραση βαθιάς ικανοποίησης. Στις αγκάλες του κρατούσε σφικτά τα δυο του αυτόματα.

Οι ηττημένοι Άγγλοι τον έθαψαν χωρίς καμιά τιμή στα Φυλακισμένα Μνήματα.

Απ΄τις πιο φωτεινές μορφές του αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α., ήταν άνθρωπος με ιδανικά και σπάνιες αρετές, Γεννήθηκε στο Παλαιχώρι και τελείωσε το Γυμνάσιο στην Αμμόχωστο. Στη συνέχεια, σπούδασε στη Γεωπονική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ως φοιτητής διοργάνωνε τακτικές διαλέξεις εθνικής διαφώτισης στη Μακεδονία και επισκεπτόταν στρατιωτικά φυλάκια στα σύνορα, όπου μιλούσε για την Κύπρο.

Στρατολογήθηκε απ΄τους πρώτους στην Ε.Ο.Κ.Α. Συνελήφθη στο ανθρωπομάζωμα του Χάρντιγκ και οδηγήθηκε στην Ομορφίτα. Για πέντε μέρες τον κρατούσαν άγρυπνο, νηστικό και τον κτυπούσαν. Η ολοκληρωμένη προσωπικότητά του, η ευστροφία του πνεύματός του, η πηγαία ανθρωπιά και η ειλικρίνειά του άφησαν κατάπληκτους τους Άγγλους κατακτητές.

Ο ίδιος ο Κυβερνήτης Χάρντιγκ πήγε στις φυλακές και προσπάθησε να τον δελεάσει, προσφέροντάς του μισό εκατομμύριο κυπριακές λίρες, για να αποκαλύψει το κρησφύγετο του Διγενή.

Και ο Μάτσης άστραψε και βρόντησε:

«Εξοχότατε, ου περί χρημάτων τον αγώνα ποιούμεθα, αλλά περί αρετής».

Από το Νοέμβριο του 1956 που απέδρασε, ως Τομεάρχης Κερύνειας ανέπτυξε πολυσχιδές έργο και πύρωνε καρδιές.
Γιατί ο Κυριάκος Μάτσης ήταν άνθρωπος ιδεολόγος, φιλοσοφημένος, επιβλητικός αλλά και ανθρωπιστής συνάμα.

Παραμονές της Πρωτοχρονιάς του 1958, έγραφε στους γονείς του:
«Πιστεύουμε ότι κάθε θυσία μας δεν πηγαίνει άδικα κι εσείς πρέπει να είστε περήφανοι για μας. Αν ο καλός Θεός μάς επιφυλάσσει την λαμπράν τύχην να δώσωμεν την ζωήν μας για την πατρίδα, τότε η χαρά μας πρέπει να είναι απέραντη. Δεν ξέρω, αν μπορεί να ονειρευθεί ένας άνθρωπος καλύτερη τύχη από αυτή. Και δεν μπορώ να σκεφθώ γονείς, που να είναι πιο περήφανοι για τα παιδιά τους, παρά αυτών που έπεσαν για την πατρίδα».

Με διορατικότητα σπάνια για τα δεδομένα της εποχής εκείνης, διείδε με μια ματιά παγκοσμιότητας, πως ο απελευθερωτικός μας αγώνας δεν ήταν αυτοσκοπός, πως θα έπρεπε έγκαιρα να διαπραγματευθούμε, γιατί οι Άγγλοι θα έφευγαν μεν, αλλά ότι φεύγοντας θα μας ενέπλεκαν σε όλεθρο και συμφορά.

Φωτισμένη προσωπικότητα ο Κυριάκος Μάτσης έγραψε μεταξύ άλλων και τα εξής:

«Έκλεξε όσον ημπορείς τον τρόπον του θανάτου σου. Ένας ωραίος θάνατος είναι η ευγενεστέρα πράξη της ζωής».
«Ο θάνατος πρέπει να είναι συνειδητός. Όχι περιττούς και τυχαίους θανάτους».
«Η ζωή είναι πολύτιμη».

Έχει μεγάλη σημασία τούτο, γιατί ενώ τη θεωρούσε τόσο πολύτιμη, ήταν νέος, εν τούτοις δε δίστασε να τη χαρίσει στην πατρίδα. Αυτό ήταν το μεγαλείο του ήρωα.

Σήμερα, 48 χρόνια μετά τη θυσία του, με τη μισή μας πατρίδα αλυσοδεμένη, κάτω από την μπότα του Αττίλα, ας θυμηθούμε τα λόγια του αγωνιστή του ΄21 Κανέλλου Δεληγιάννη, που είναι πολύ επίκαιρα και πρέπει να μας προβληματίσουν:
«Τι μας ωφελεί τόση ευδαιμονία, όταν στενάζει το έθνος μας»

Λαμπρό παράδειγμα ο Κυριάκος Μάτσης, που ήταν ένας αγωνιστής της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας, ένας αγωνιστής με πανανθρώπινα οράματα.

Ζήνα Λυσάνδρου Παναγίδη

Ο ήρωας Παναγιώτης Τουμάζου από την Αμμόχωστο

Λόγω της ενασχόλησής μου με την πολιτική, και ιδιαίτερα με τη γυναικεία οργάνωση του ΔΗ.ΣΥ. Αμμοχώστου, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω τις αδελφές και την αξιοσέβαστη μητέρα του ήρωα Παναγιώτη Τουμάζου από την Αμμόχωστο, την κυρία Αρτεμισία Τουμάζου. Με συγκίνησε η αξιοπρέπεια και η ευπρέπειά τους, η αρχοντιά της ψυχής τους μα και η ομορφιά τους. Βλέποντας τις αδελφές του μπορώ να φανταστώ και τον ήρωα ότι θα ήταν ένα παλληκάρι που θα διακρινόταν για το ήθος, τη σεμνότητα, την ομορφιά μα και το θάρρος της γνώμης του, την αγάπη για την ελευθερία και την Ελλάδα.

Ο Παναγιώτης Τουμάζος ήταν δεκαεννιά χρονών, όταν σκοτώθηκε σε ενέδρα κατά των Άγγλων κοντά στην Κακοπετριά, στις 22 Οκτωβρίου του 1958. Ήταν από τους τελευταίους του Αγώνα.(Ο τελευταίος ήρωας ήταν ο Σάββας Ροτσίδης από το Μάμμαρι που έπεσε στις 25 Νοεμβρίου του 1958).

Η οικογένεια αποτελείτο από δώδεκα παιδιά. Ο πατέρας, ο Θεόφιλος Τουμάζου, ήταν γνωστός σε όλη την Κύπρο, γιατί ήταν πρωτοπαλαιστής και πολύ θερμός πατριώτης.

Ο Παναγιώτης Τουμάζος, τελειώνοντας το Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου, εργάστηκε για λίγο ως εκτελωνιστής, μέχρι που καταζητήθηκε. Διακρινόταν για την αγάπη του για τον αθλητισμό-ήταν αθλητής στον δρόμο 1500 μέτρων-, το κολύμπι, το ψάρεμα, το κυνήγι, μα και τη βυζαντινή μουσική. Ταυτόχρονα, βοηθούσε τον πατέρα του στο περιβόλι με τα εσπεριδοειδή. Ευελπιστούσε ότι, όταν θα τέλειωνε ο αγώνας, θα εξασφάλιζε εγγραφή στη Σχολή Ευελπίδων και θα γινόταν στρατιωτικός.

Από τους πρώτους μπήκε στην ομάδα της Α.Ν.Ε.(Άλκιμη Νεολαία Ε.Ο.Κ.Α.) του Ελληνικού Γυμνασίου Αμμοχώστου, μαζί με τον Πετράκη Γιάλλουρο, τον σημαιοφόρο του σχολείου που τον σκότωσαν εν ψυχρώ οι Άγγλοι στρατιώτες. Έριχνε φυλλάδια, έγραφε συνθήματα, και από τις ομάδες κρούσεως και ενεδρών, κατέληξε στο εκτελεστικό κι από κει σε αντάρτικη ομάδα στην περιοχή της Κακοπετριάς με το ψευδώνυμο Ονήσιλλος. Ως αντάρτης πήρε μέρος σε πολλές ενέδρες εναντίον των Άγγλων αποικιοκρατών.

Μου έκανε εντύπωση αυτό που αφηγήθηκε η μητέρα του: το Σάββατο το απόγευμα παντρεύτηκε η αδελφή του Κυριακούλα και την Κυριακή το πρωί της ζήτησε το πρασινωπό του πουκάμισο για να πάει να ψάλλει στην εκκλησία του Άη Γιάννη, όπου έψαλλε και ο δάσκαλός του.

Αργότερα, όταν επέστρεφαν από το σπίτι της νιόπαντρης κόρης τους, όπου είχαν πάει για να πάρουν, σύμφωνα με το έθιμο, τα βραστά περιστεράκια στο αντρόγυνο, κάποιος τους πληροφόρησε ότι πυροβόλησαν έναν Τούρκο και είπαν ότι είναι ο Παναγιώτης. Ο γνωστός τους αυτός, μάλιστα, τους συμβούλεψε να τον κρύψουν, για να μην τον βρουν οι Άγγλοι.

Μετά έμαθαν ότι ο γιος τους κρύφτηκε για λίγες μέρες στην Αμμόχωστο και μετά τον μεταφέρανε στη Λευκωσία κι από κει στην Κακοπετριά. Το τραγικό στην όλη υπόθεση είναι ότι Σάββατο πάντρεψαν την κόρη τους, Κυριακή καταζητήθηκε ο γιος τους και τη Δευτέρα συνελήφθη και μεταφέρθηκε στα κρατητήρια ο γαμπρός τους που πάντρεψαν το Σάββατο.

Σύμφωνα με το ΕΘΝΟΣ στην ανακοίνωσή της η κυβέρνηση για τον θάνατο του Παναγιώτη Τουμάζου, αναφέρει ότι φονεύθηκε ένας Βρετανός στρατιώτης όταν το αυτοκίνητό του έπεσε σε ενέδρα κοντά στην Κυπερούντα. Αργότερα, τα αυτοκίνητα των Άγγλων που έρχονταν για βοήθεια έπεσαν σε άλλη ενέδρα και τραυματίστηκαν τρεις στρατιώτες. Το πρωί βρήκαν το πτώμα του Παναγιώτη στον τόπο της ενέδρας.

Σύμφωνα με μαρτυρία του συναγωνιστή του Αντωνάκη Σολομώντος, τον βρήκε η πρώτη σφαίρα που ρίχτηκε εναντίον τους, όταν μετά από μια ανεπιτυχή απόπειρα να ενεργοποιήσει μια νάρκη, σήκωσε το κεφάλι του για να ρίξει χειροβομβίδα. Όταν δοκίμασε να τον μεταφέρει, του ήταν αδύνατο, γιατί από τις εμπρηστικές που έριχναν οι Άγγλοι, τα δέντρα και οι θάμνοι ολόγυρα άρπαξαν φωτιά.

Αυτό ήταν το τέλος του παλληκαριού από την Αμμόχωστο, που πλήρωσε με τη ζωή του την «αποκοτιά» του να τα βάλει με μια ολάκερη αυτοκρατορία! Αιωνία η μνήμη του.

Ο ήρωας Σπύρος Χατζηγιακουμής από την Κυθρέα

Σήμερα, 16 Οκτωβρίου, συμπληρώνονται πενηνταένα χρόνια από τη μέρα που οι ευγενείς Άγγλοι μετά από φρικτά βασανιστήρια οδήγησαν στον θάνατο έναν οικογενειάρχη από την Κυθρέα, τον Σπύρο Χατζηγιακουμή, εικοσιέξη μόνο χρόνων, πατέρα τεσσάρων παιδιών.

Την Κυριακή, 11 Οκτωβρίου 2009, τελέστηκε το μνημόσυνό του στην Αγία Βαρβάρα, ένα ειδυλλιακό χωριό λίγο έξω από τη Λευκωσία, όπου ζει η κόρη του μετά την προσφυγοποίησή τους. Εκεί στο προαύλιο του Σωματείου «Ομόνοια» Αγίας Βαρβάρας, βρίσκεται η προτομή του ήρωα, όπου γίνεται τρισάγιο στη μνήμη του και κατάθεση στεφάνου.

Έχω την τιμή να έχω μαθήτριά μου την εγγονή του, την Ειρήνη Χατζηκουμή, κόρη του γιου του Κώστα, ένα παιδί εξαίρετου ήθους και επίδοσης, με δυναμική, πολύπλευρη προσωπικότητα. Η Ειρήνη μάς κάλεσε στο μνημόσυνο του παππού της, και με χαρά βεβαίως παρευρεθήκαμε για να τιμήσουμε τον ήρωα.

Η σχέση μου, όμως με τον ήρωα αυτόν ξεκινά πριν από λίγα χρόνια, όταν στο Σωματείο "Παρθενώνας" Προσφύγων Λατσιών αποφασίσαμε να τιμήσουμε τους ήρωές μας, όλων των αγώνων της πρόσφατης κυπριακής Ιστορίας, των οποίων οι συγγενείς μένουν στην περιοχή του Δήμου Λατσιών. Τότε, επειδή ο γιος του ζει στα Λατσιά, μίλησα για πρώτη φορά για τον ήρωα Σπύρο Χατζηγιακουμή από την Κυθρέα, της επαρχίας Λευκωσίας.

Βεβαίως, συγκλονίστηκα με την περίπτωσή του. Ασφαλώς, υπάρχουν κι άλλες περιπτώσεις σαν αυτήν που πέθαναν λόγω βασανιστηρίων. Οι πιο μεγάλοι από μας βίωσαν σ’ όλο της το μεγαλείο την αβρότητα των Άγγλων αποικιοκρατών προς τους αγωνιστές της Ε.Ο.Κ.Α.. Να ποια είναι σε συντομία η ιστορία του ήρωά μας: Οι Άγγλοι είχαν διατάξει κατ’ οίκον περιορισμό. Μάζεψαν τους άνδρες της κωμόπολης και τους πήραν στον Κεφαλόβρυσο, όπου είχαν έναν κουκουλοφόρο προδότη και τους περνούσαν όλους από μπροστά του. Έτσι, συνέλαβαν και τον Σπύρο Χατζηγιακουμή, όταν τον υπέδειξε ο κουκουλοφόρος. Η γυναίκα του αναφέρει ότι όταν της έφερε ο κουνιάδος της το μαύρο χαμπάρι, άφησε τα μωρά της στο σπίτι(τον Ανδρέα, τεσσάρων χρονών, τον Κώστα, τριών, τον Γιάννη, δύο, και την κόρη της Χρυστάλλα που ήταν έξη μηνών), και έτρεχε στους δρόμους που ήταν γεμάτοι από στρατό, χωρίς να λογαριάζει τίποτα.

Την επόμενη μέρα, τον έφεραν Άγγλοι στρατιώτες και ήθελαν να τον πάρουν στο νεκροταφείο για ταφή. Τότε, όρμησαν όλες οι γειτονιές της Κυθρέας έξω, και οι Άγγλοι δεν μπορούσαν να κουμαντάρουν τον κόσμο. Τον πήραν με το ζόρι οι Κυθρεώτες και τον μεταφέρανε στην εκκλησία.

Η γυναίκα του, το μόνο που είπε ήταν: «Ο άντρας μου σκοτώθηκε για την ελευθερία της Κύπρου. Χίλιες φορές χαλάλιν της Ελλάδας.

Η γυναίκα του, επίσης, αναφέρει ότι πρόλαβε και είδε τα πόδια του: «όπως που να κρατούσε κανείς μπάρρα με βελόνες και να τον κτυπούσε, έτσι τρυπημένα ήταν τα πόδια του, κόσκινον αρβάλιν».

Μετά την κηδεία τον μετέφεραν στο νεκροταφείο. Οι γιατροί της Κυθρέας συμφώνησαν μεταξύ τους να τον ξεθάψουν μετά για να του γίνει νεκροψία και να διαπιστωθούν τα αίτια του θανάτου του, και γι’ αυτό στο σεντούκι δεν του έριξαν χώμα επίτηδες. Του ρίξανε μόνο λάδι και τον κλείσανε. Για μερικές όμως μέρες τριγύριζε πάνω από το μνήμα του ελικόπτερο και υπήρχε στρατός που φρουρούσε.

Ζήτησαν, στη συνέχεια, με δικηγόρους να επιτραπεί η εκταφή και η νεκροψία, όμως δεν τους το επέτρεψαν, γιατί δεν ήθελαν να αποδειχθεί ότι πέθανε από τα βασανιστήρια.

Πέθανε ο ήρωας και έμεινε μόνη μια γυναίκα με τέσσερα παιδιά.
Ας είναι αιωνία η μνήμη του.