Ηλέκτρα (Σοφοκλή)

Τραγωδία του Σοφοκλή που αποτελείται από 1510 στίχους. Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς διδάχτηκε. Υποθέτουν όμως ότι αυτό έγινε μεταξύ 420-410 π.Χ.
1. Υπόθεση. Η Κλυταιμνήστρα μαζί με τον εραστή της Αίγισθο σκοτώνει με δόλο το σύζυγό της Αγαμέμνονα, όταν ο τελευταίος γύρισε στις Μυκήνες μετά την καταστροφή της Τροίας. Η κόρη του Ηλέκτρα, επειδή φοβήθηκε για την τύχη του μικρού αδελφού της Ορέστη, τον παραδίδει κρυφά σ` έναν πιστό παιδαγωγό, ο οποίος τον μετέφερε στην Κρίσα της Φωκίδας, στο βασιλιά Στρόφιο. Ύστερα από είκοσι χρόνια ο Ορέστης, αφού πρώτα συμβουλεύτηκε το μαντείο των Δελφών, επιστρέφει στις Μυκήνες, για να τιμωρήσει τους δολοφόνους του πατέρα του. Τον συνοδεύουν ο παιδαγωγός του και ο φίλος του Πυλάδης.

2. Τα πρόσωπα - Η σκηνή. Τα πρόσωπα του δράματος είναι: παιδαγωγός, Ορέστης, Ηλέκτρα, χορός από 15 εντόπιες παρθένες, Χρυσόθεμη, Κλυταιμνήστρα, Αίγισθος. Η σκηνή του δράματος εξελίσσεται στις Μυκήνες, μπροστά στο ανάκτορο. Όταν αρχίζει το έργο, είναι βαθιά χαράματα.
3. Ανάλυση
α) Πρόλογος (στίχ. 1-120). Ο παιδαγωγός παρουσιάζει την περιοχή και τα ανάκτορα στον Ορέστη, υπενθυμίζοντάς του συγχρόνως τα όσα φριχτά έγιναν εδώ και τον συμβουλεύει να καταρτίσει μαζί με τον Πυλάδη (βουβό πρόσωπο) το σχέδιο ενέργειας. Ο Ορέστης δίνει εντολή στον παιδαγωγό να μπει στα ανάκτορα και να παραπλανήσει τους βασιλείς, λέγοντας ότι έρχεται σαν απεσταλμένος κάποιου φίλου του Αίγισθου, για να αναγγείλει το θάνατο του Ορέστη. Φεύγει ο παιδαγωγός και ο Ορέστης πηγαίνει να προσφέρει θυσία στον τάφο του πατέρα του και να ξαναγυρίσει στα ανάκτορα φέροντας υδρία, η οποία περιέχει δήθεν τη στάχτη του Ορέστη. Η σκηνή μένει άδεια, ενώ μέσα από τα ανάκτορα ακούγονται οι θρήνοι της Ηλέκτρας, η οποία παρακαλεί τις Ερινύες να της στείλουν τον αδελφό της, για να τη βοηθήσει στο έργο της εκδίκησής της.
β) Πάροδος του χορού (στίχ. 121-250). Ο χορός ψάλλει αμοιβαία με την ηρωίδα του δράματος έναν κομμό, ο οποίος διαιρείται σε τρία μέρη: στο θρήνο για το φόνο του Αγαμέμνονα, στην περιγραφή της θέσης της Ηλέκτρας και στην ευχή να τιμωρηθούν οι δολοφόνοι.
γ) Επεισόδιο Α΄ (στίχ. 251-471). Η Ηλέκτρα δικαιολογεί στο χορό το βαθύ της πένθος και το άγριο μίσος, που της τρώει τα σωθικά. Η μητέρα της κάθε μήνα γιορτάζει την ημέρα του φόνου του πατέρα της, βρίζοντας και δίνοντας κατάρες στην κόρη της, ενώ ο σφετεριστής του θρόνου Αίγισθος συζεί με τη φόνισσα. Η Ηλέκτρα μάταια περιμένει τον εκδικητή αδελφό της. Έρχεται μετά η αδελφή της Χρυσόθεμη και την κατηγορεί για τους άσκοπους θρήνους της μπροστά στα ανάκτορα, που μπορεί να της στοιχίσουν την ελευθερία της, γιατί οι δολοφόνοι σχεδιάζουν τη φυλάκισή της. Η Ηλέκτρα εκφράζει την πλήρη αδιαφορία της για τις συμφορές που την απειλούν και ζητά να μάθει από την αδελφή της, γιατί πηγαίνει να προσφέρει χοές στον τάφο του πατέρα τους. Η Χρυσόθεμη εξηγεί ότι εκτελεί επιθυμία της Κλυταιμνήστρας, η οποία φοβήθηκε από το εξής όνειρο: Είδε τον Αγαμέμνονα να μπήγει το σκήπτρο του στην εστία και να βλαστάνει απ` αυτό κλαδί ανθισμένο, που με τη σκιά του κάλυψε όλη τη χώρα. Η Ηλέκτρα καταλαβαίνει ότι το κλαδί είναι ο Ορέστης και χαίρεται, γιατί το όνειρο προαναγγέλλει τον ερχομό του.
δ) Στάσιμο Α΄ (στίχ. 472-515). Με το άκουσμα του ονείρου της Κλυταιμνήστρας, η βαριά από τα παθήματα της Ηλέκτρας ψυχή του χορού, αισθάνεται ανακούφιση και ενθαρρύνει την πολύπαθη κόρη, γιατί θεωρεί το όνειρο σαν προειδοποίηση, ότι πλησιάζει δηλαδή η ώρα της τιμωρίας των ενόχων.
ε) Επεισόδιο Β΄ (στίχ. 516-1057). Αρχίζει η δραματική πάλη ανάμεσα στη μητέρα και στην κόρη, που εντείνει το δραματικό ερεθισμό του θεατή. Στην αρχή η Κλυταιμνήστρα μαλώνει την Ηλέκτρα για τους άμετρους θρήνους της και τις βρισιές προς τη μητέρα της, μετά όμως με ύφος συγκρατημένο προσπαθεί να μετατοπίσει αλλού τα ελατήρια της στυγερής της πράξης και να χαρακτηρίσει αυτήν σαν εκδίκηση, γιατί ο Αγαμέμνονας θυσίασε την Ιφιγένεια. Αλλά η Ηλέκτρα είναι αδυσώπητη. Με ωμότατη φρασεολογία και σπάνια διαλεκτική ικανότητα, ανασκευάζει τα επιχειρήματα της μητέρας της, η οποία απειλεί ότι μόλις ο Αίγισθος γυρίσει από τα χωράφια θα του ζητήσει να την τιμωρήσει για την ασέβειά της. Τη στιγμή εκείνη εμφανίζεται ο παιδαγωγός και αναγγέλλει το θάνατο του Ορέστη και την άφιξη δύο νέων από τη Φωκίδα, που μεταφέρουν τη στάχτη του. Η Ηλέκτρα ξεσπά σε νέο θρήνο, ενώ η Κλυταιμνήστρα, χαρούμενη γιατί γλίτωσε από το φόβο του Ορέστη, μπαίνει στα ανάκτορα μαζί με τον παιδαγωγό. Ο χορός συμμετέχει στο θρήνο της Ηλέκτρας, η οποία ζητά τη συνεργασία της Χρυσόθεμης για το έργο της εκδίκησης, αλλά εκείνη αρνείται.
στ) Στάσιμο Β΄ (στίχ. 1058-1097). Ο χορός κατηγορεί τη Χρυσόθεμη για την αδιαφορία της και γεμάτος θαυμασμό για το μεγαλείο του χαρακτήρα της Ηλέκτρας, ψάλλει ένα υπέροχο εγκώμιο προς αυτήν. Το εγκώμιο αυτό αποτελεί την αποθέωση της ηρωίδας.
ζ) Επεισόδιο Γ΄ (στίχ. 1098-1383). Εμφανίζεται ο Ορέστης μαζί με τον Πυλάδη, σαν ξένος από τη Φωκίδα, μ` ένα πιθάρι, μέσα στο οποίο ισχυρίζεται ότι υπάρχει η στάχτη του σκοτωμένου νέου. Το παίρνει η Ηλέκτρα και ξεσπά σε θρήνο, σαν να κρατά στα χέρια της τον ίδιο τον νεκρό αδελφό της. Ο Ορέστης δεν αντέχει στη συγκινητική σκηνή που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του και αποκαλύπτεται στην αδελφή του. Ακολουθεί η δραματικότατη αναγνώριση των δύο αδελφών και μπαίνουν όλοι μέσα στα ανάκτορα για να τιμωρήσουν την Κλυταιμνήστρα.
η) Στάσιμο Γ΄(στίχ. 1384-1397). Ο χορός εκφράζει το φόβο και την αγωνία του για το φόνο που πρόκειται να πραγματοποιηθεί.
θ) Έξοδος (στίχ. 1398-1510). Μέσα από τα ανάκτορα ακούγονται οι φωνές της Κλυταιμνήστρας, που παρακαλεί το γιό της να τη λυπηθεί. Η Ηλέκτρα έχει βγει έξω, απ` όπου προτρέπει τον Ορέστη να την ξαναχτυπήσει. Περιμένει τον Αίγισθο στα πρόθυρα. Αυτός δεν αργεί να κάνει την εμφάνισή του. Έχει πληροφορηθεί για το θάνατο του Ορέστη και διατάζει με ύφος αγέρωχο την Ηλέκτρα να ανοίξει τις πύλες, για να δουν οι Μυκηναίοι τα λείψανα του Ορέστη και να υποταχτούν πλέον οριστικά στην εξουσία του. Η Ηλέκτρα συμμορφώνεται, αλλά από την ανοιχτή πόρτα βγαίνουν ο Ορέστης με τον Πυλάδη, οι οποίοι συλλαμβάνουν τον Αίγισθο και τον οδηγούν μέσα στα ανάκτορα, για να τον σκοτώσουν στο σημείο όπου και αυτός σκότωσε τον Αγαμέμνονα.
4. Κύρια Ιδέα. Το κύριο νόημα της τραγωδίας βρίσκεται στην εκπλήρωση των λόγων του χορού (στίχ. 488-490): "Ήξει και πολύπους και πολύχειρ α δεινοίς κρυπτόμενα λόχοις χαλκόπους Ερινύς" (= Θάρθει με πολλά πόδια και πολλά χέρια κρυμμένη σε φοβερές ενέδρες η χαλκόποδη Ερινύα). Και πραγματικά έρχεται η Ερινύα και εκδικείται με το χέρι του Ορέστη τους δολοφόνους του Αγαμέμνονα. Ο φόνος όμως της μητέρας από τα παιδιά της είναι μια φρικτή και αφύσικη πράξη, γιατί παραβιάζει τους ακατάλυτους δεσμούς της μητέρας προς τα παιδιά. Αλλά ο ποιητής βρίσκει την κατάλληλη ηθική δικαιολογία: τους φυσικούς δεσμούς τους έλυσε η μητέρα και όχι τα παιδιά, γιατί αυτή με τη δολοφονία του άνδρα της και με τις μετέπειτα επαίσχυντες πράξεις της στέρησε τον εαυτό της από τη συζυγική και μητρική ιδιότητα.
5. Οι χαρακτήρες των προσώπων. Πρωταγωνιστής του έργου δεν είναι ο Ορέστης, αλλά η Ηλέκτρα, της οποίας τονίζεται η φλογερή αγάπη προς τον πατέρα και τον αδελφό της και το θανάσιμο μίσος προς τη μητέρα της και τον Αίγισθο. Ο χαρακτήρας της προβάλλεται κυρίως με την αντίθεσή της προς τη Χρυσόθεμη, πράγμα που κάνει ο ποιητής και στην τραγωδία του "Αντιγόνη", ανάμεσα στις αδελφές Αντιγόνη και Ισμήνη. Η Ηλέκτρα παρουσιάζει πολλές ομοιότητες χαρακτήρα με την Αντιγόνη. Είναι άκαμπτη, αδίστακτη και δε γνωρίζει μέτρο στα αισθήματά της. Αντίθετα η Χρυσόθεμη μοιάζει με την Ισμήνη. Είναι δειλή, άτολμη, και υποτακτική. Μισεί την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί από τη μητέρα της, δεν τολμά όμως να κάνει τίποτε για να απαλλαγεί απ` αυτήν. Ο παιδαγωγός είναι σταθερός και αποφασιστικός, ασυγκίνητος και λιγόλογος. Με την πείρα του καθοδηγεί τον Ορέστη άλλοτε τον συγκρατεί και άλλοτε πάλι τον παρακινεί στο έργο του. Ο Ορέστης υπακούει στις υποδείξεις του παιδαγωγού, συνταράσσεται όμως μπροστά στο τρομερό ηθικό δίλημμα και καθυστερεί την εκτέλεση της τρομερής πράξης. Συχνά αφήνει να φανούν το δέος και η τραγική αγωνία που τον κατέχουν, καθώς πλησιάζει στη μοιραία στιγμή. Η Κλυταιμνήστρα παρουσιάζεται τολμηρή, υπεροπτική, αποφασιστική και δέσμια του πάθους της. Ο Αίγισθος έχει όλα τα χαρακτηριστικά του σφετεριστή: Είναι αγέρωχος, υβριστικός και τυραννικός. Τέλος ο χορός είναι προσηλωμένος στην εξέλιξη των γεγονότων και συμμετέχει ενεργότατα σ` αυτά, παίρνοντας τη θέση των εκδικητών και στιγματίζοντας τις ανομίες των δολοφόνων.
6. Αξιολόγηση. Η τραγωδία αυτή είναι από τις ωραιότερες του Σοφοκλή και γενικά της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας. Τον ίδιο μύθο πραγματεύτηκαν ο Αισχύλος στις "Χοηφόρες" και ο Ευριπίδης στη δική του "Ηλέκτρα". Από τη σύγκριση, ο Σοφοκλής βγαίνει πραγματικά ανώτερος. Η υπεροχή του βρίσκεται στην αβίαστη και φυσικότατη διακόσμηση του μύθου με περιπέτειες και απρόοπτες αναγνωρίσεις, καθώς και στην τεχνικότατη δέση και λύση αυτού, που φαίνονται μελετημένα μέχρι και τις ελάχιστες λεπτομέρειες. Με τον πρόλογο δεσμεύει από την αρχή το θεατή, τον οποίο κρατά δέσμιο μέχρι το τέλος του δράματος με τη συνεχή κορύφωση του δραματικού ενδιαφέροντος. Ασύγκριτο μεγαλείο έχει η σκηνή, στην οποία η Ηλέκτρα, αγκαλιάζοντας το πιθάρι με τη στάχτη, θρηνεί τον εαυτό της και ολόκληρο το γένος της. Και ύστερα την αποκορύφωση της οδύνης τη διαδέχεται η ασυγκράτητη χαρά της αναγνώρισης. Θαυμαστή είναι ιδίως η συμμετρία και η λιτότητα που συνθέτουν την αττική χάρη στο υπέροχο αυτό έργο του Σοφοκλή.

Ηλέκτρα - Σοφοκλή (αρχαίο κείμενο)

Ηλέκτρα - Σοφοκλή

(αρχαίο κείμενο)




Ηλέκτρα - Σοφοκλή

Ηλέκτρα – Ειρήνη Παππά (1962)

΄

Δείτε παρακάτω όλη την ταινία









http://www.youtube.com/watch?v=rMP1-mVTgqo

Ηλέκτρα (Ευριπίδη)

Τραγωδία του Ευριπίδη, από τις σωζόμενες. Πραγματεύεται το γνωστό επεισόδιο του φόνου της Κλυταιμνήστρας και του άνδρα της Αίγισθου, από το γιό της Ορέστη. Το φόνο διέπραξε με τη βοήθεια της αδελφής του Ηλέκτρας, για να εκδικηθεί τον άδικο χαμό του πατέρα του Αγαμέμνονα, που τον σκότωσε η γυναίκα του Κλυταιμνήστρα, μόλις γύρισε στο σπίτι του νικητής από την Τροία, ύστερα από απουσία δέκα χρόνων. Τον ίδιο μύθο πραγματεύτηκαν νωρίτερα ο Αισχύλος στο δράμα του "Χοηφόροι" και ο Σοφοκλής στην "Ηλέκτρα" του. Η "Ηλέκτρα" του Ευριπίδη διδάχτηκε το 413 π.Χ., όπως φαίνεται και στους δύο στίχους 1347-8, όπου γίνεται υπαινιγμός στην αποστολή του στρατηγού Νικία με στόλο στη Σικελία, την άνοιξη του χρόνου εκείνου.

1. Η σκηνή του δράματος. Ο Ευριπίδης θέλοντας να πρωτοτυπήσει, επειδή τον ίδιο μύθο είχαν πραγματευτεί πριν απ` αυτόν οι δύο μεγάλοι ομότεχνοί του, Αισχύλος και Σοφοκλής, τον τροποποίησε. Μετέφερε τη σκηνή του δράματος από τις Μυκήνες, όπου σύμφωνα με το θρύλο ο Ορέστης έκανε τα φονικά, σε μια εξοχή του Άργους, στα σύνορα της Αργολίδας και κοντά στα ρέματα του ποταμού Ίναχου, και παρουσιάζει την Ηλέκτρα κακοπαντρεμένη από τον Αίγισθο και τη μητέρα της Κλυταιμνήστρα μ` ένα φτωχό Μυκηναίο γεωργό.
Στην καλύβα του φτωχού, αλλά ηθικού και διακριτικού αυτού γεωργού, που σέβεται την καταγωγή της Ηλέκτρας και μόνο κατ` όνομα μένει άντρας της, γίνεται η αναγνώριση Ηλέκτρας - Ορέστη, καθώς και ο φόνος της Κλυταιμνήστρας από το γιό της. Ο φόνος του Αίγισθου γίνεται στα χωράφια. Το δράμα λοιπόν αρχίζει τα ξημερώματα στην εξοχή του Άργους και η σκηνή παριστάνει μια φτωχική καλύβα.
2. Τα πρόσωπα της τραγωδίας. Γεωργός Μυκηναίος (αυτουργός), Ηλέκτρα, Ορέστης, Πυλάδης (φίλος του Ορέστη, βουβό πρόσωπο), χορός από 15 νεάνιδες της Αργολίδας, γέροντας (πρέσβυς) παιδαγωγός των παιδιών του Αγαμέμνονα, αγγελιαφόρος, Κλυταιμνήστρα, Διόσκουροι (Κάστορας και Πολυδεύκης, παιδιά του Δία και αδέλφια της Κλυταιμνήστρας, ο δεύτερος είναι βουβό πρόσωπο). Από τους τρεις ηθοποιούς (υποκριτές), ο πρωταγωνιστής υποδύεται την Ηλέκτρα, ο δευτεραγωνιστής τον Ορέστη και την Κλυταιμνήστρα και ο τριταγωνιστής το γεωργό, τον αγγελιαφόρο και τον Κάστορα. Ο Πυλάδης και ο Πολυδεύκης είναι βουβά πρόσωπα, τα οποία πιθανόν υποδύεται ο τριταγωνιστής, όπως ίσως και το γέροντα.
3. Ανάλυση του δράματος
Πρόλογος (στίχ. 1-166). Προλογίζει ο γεωργός και άνδρας της Ηλέκτρας ενώ ξεκινά για τη δουλειά του και διηγείται για την τύχη του Ορέστη και της Ηλέκτρας μετά το φόνο του πατέρα τους Αγαμέμνονα, καθώς και για τη συμπεριφορά των δολοφόνων Κλυταιμνήστρας και Αίγισθου. Την ώρα εκείνη βγαίνει από την καλύβα η Ηλέκτρα με μια στάμνα στο κεφάλι, για να πάρει νερό από το ποτάμι. Ο γεωργός της λέει να μην κουράζεται γιατί αυτές οι δουλειές δεν είναι για μια βασιλοπούλα. Εκείνη όμως απαντά ότι θέλει να τον ανακουφίσει από τους κόπους, επειδή της στάθηκε καλός και ευγενικός. Βγαίνουν από τη σκηνή ο γεωργός και η Ηλέκτρα, ενώ από το βάθος έρχεται ο Ορέστης με τον Πυλάδη και τους ακόλουθούς τους, λέγοντας ότι ο σκοπός που τον φέρνει εδώ είναι να εκδικηθεί το θάνατο του πατέρα του. Επιστρέφει η Ηλέκτρα με το νερό και ο Ορέστης ετοιμάζεται να τη ρωτήσει για την αδελφή του.
Πάροδος (στίχ. 167-212). Μπαίνει ο χορός και αρχίζει ένα συγκινητικό λυρικό διάλογο με την Ηλέκτρα. Της προτείνει να πάρει μέρος στις γιορτές της Ήρας, αλλά εκείνη αρνείται, προβάλλοντας σαν λόγους το πένθος και τη φτώχεια της.
Επεισόδιο Α΄ (στίχ. 213-431). Ο Ορέστης εμφανίζεται μπροστά στην έντρομη Ηλέκτρα και την καθησυχάζει λέγοντάς της πως έρχεται από μέρους του αδελφού της και της φέρνει ειδήσεις. Εκείνη ξεθαρρεμένη, του εκμυστηρεύεται ότι περιμένει τον αδελφό της για να εκδικηθεί μαζί του τον Αίγισθο και τη μάνα της. Την ώρα εκείνη γυρίζει ο άνδρας της και όλοι μαζί μπαίνουν στην καλύβα.
Στάσιμο Α΄ (στίχ. 432-486). Ο χορός τραγουδά μεταξύ άλλων και την ελπίδα να τιμωρηθεί με θάνατο η φόνισσα του άνδρα της, η Κλυταιμνήστρα.
Επεισόδιο Β΄ (στίχ. 487-698). Έρχεται ο γέροντας παιδαγωγός και αναγνωρίζει στο πρόσωπο του ξένου τον Ορέστη. Αναγνωρίζονται και τα δύο αδέλφια και αγκαλιάζονται, ενώ ο χορός χαίρεται για τον ερχομό του Ορέστη. Αμέσως παίρνεται η απόφαση. Ο Ορέστης θα σκοτώσει πρώτα τον Αίγισθο, που βρίσκεται στα χωράφια και η Ηλέκτρα θα προσκαλέσει στο μεταξύ τη μάνα της από τις Μυκήνες.
Στάσιμο Β΄ (στίχ. 699-746). Ο χορός θυμάται στο τραγούδι του τα ανοσιουργήματα της οικογένειας των Ατρειδών.
Επεισόδιο Γ΄ (747-879). Ένας αγγελιαφόρος έρχεται και αναγγέλλει με παραστατικότητα και ζωηρότητα το θάνατο του Αίγισθου και το θρίαμβο του Ορέστη στην Ηλέκτρα.
Στάσιμο Γ΄ (υπόρχημα, στίχ. 859-879). Ο χορός χορεύει πανηγυρίζοντας για το νέο.
Επεισόδιο Δ΄ (στίχ. 880-1146). Έρχονται ο Ορέστης και ο Πυλάδης και η Ηλέκτρα χαρούμενη τους στεφανώνει. Από μακριά φαίνεται το αμάξι που φέρνει την Κλυταιμνήστρα και οι δύο άνδρες κρύβονται, παίρνοντας μαζί τους και το πτώμα του Αίγισθου. Φτάνει η Κλυταιμνήστρα, πληροφορείται από την κόρη της γιατί την κάλεσε και μπαίνει στην καλύβα, για να προσφέρει θυσία για το δήθεν νεογέννητο εγγόνι της.
Στάσιμο Δ΄ (στίχ. 1147-1171). Ο χορός θυμάται τον άδικο χαμό του Αγαμέμνονα. Ακούγονται από την καλύβα οι φωνές της Κλυταιμνήστρας που τη σκοτώνουν.
Έξοδος (στίχ. 1172-1359). Παρουσιάζονται ο Ορέστης, η Ηλέκτρα και ο Πυλάδης, καθώς και τα ματοβαμμένα πτώματα πάνω στο "εκκύκλημα". Τα δύο αδέλφια είναι έντρομα για την πράξη τους και μετανοούν. Τότε εμφανίζονται οι δύο Διόσκουροι και ο Κάστορας προφητεύει όσα πρόκειται να ακολουθήσουν: Η Ηλέκτρα θα παντρευτεί τον Πυλάδη, ο Ορέστης θα καταδιωχτεί από τις Ερινύες σαν μητροκτόνος, θα αθωωθεί στον Άρειο Πάγο και τέλος θα εγκατασταθεί λυτρωμένος στην Αρκαδία, κοντά στον Αλφειό.
4. Κεντρική ιδέα. Η τιμωρία της Κλυταιμνήστρας ήταν νόμιμη πράξη, αλλά συγχρόνως και εγκληματική, γιατί η μητροκτονία είναι αντίθετη προς τους φυσικούς νόμους. Γι` αυτό ο Ευριπίδης παρουσιάζει μόνο το έγκλημα και τη φρίκη που αυτό προξενεί με τα μελανότερα χρώματα. Η αγανάκτησή του όμως περισσότερο στρέφεται εναντίον του χρησμού που έδωσε ο Απόλλωνας, ο οποίος διέταξε το φόνο της μάνας από το γιό της που είναι περισσότερο δυστυχισμένος παρά ένοχος.
Παράλληλα προς την κύρια αυτή ιδέα πορεύεται και μια άλλη: Ο Ευριπίδης με την προβολή του φτωχού, αλλά ακέραιου, ηθικού και αμερόληπτου γεωργού, καταπολεμά την πρόληψη, σύμφωνα με την οποία η πραγματική ευγένεια εξαρτάται από την καταγωγή ή από τον πλούτο ή ακόμα από τη φυσική δύναμη. Με τον τρόπο αυτό εισάγει τη δημοκρατία στους αρχαίους μύθους.
5. Η αξία του έργου. Πολλοί είναι εκείνοι που θεωρούν την "Ηλέκτρα" του Ευριπίδη κατώτερη από τα σχετικά έργα του Αισχύλου και του Σοφοκλή. Παρ` όλα αυτά βρίσκουν ότι αυτή υπερέχει στα χορικά και στην αφήγηση του αγγελιαφόρου για το φόνο του Αίγισθου. Κατά τον Murray: "το ρεαλιστικό πνεύμα της "Ηλέκτρας" του Ευριπίδη, είναι ολοφάνερο στους λυκοειδείς Πελοπίδες, τον αγαθό "αυτουργό" και την οικτρή σκηνή της μετάνοιας και της αλληλοκατηγορίας των δολοφόνων". Ο Δ. Βερναρδάκης, συγκρίνοντας το δράμα αυτό του Ευριπίδη προς τον Άμλετ του Σαίξπηρ, το θεωρεί κατά πολύ ανώτερο από το αγγλικό και υποστηρίζει ότι όχι μόνο δεν είναι κατώτερο από τα αντίστοιχα έργα των μεγάλων τραγικών, αλλά αντίθετα ο Ευριπίδης "και ως ποιητής εν γένει υπερβάλλει αυτούς, διότι την αρετήν του ταύτην αναγνωρίζουσι τινές, ει και την ομολογίαν αυτών ταύτην διαστρέφει πάντοτε η προκατάληψις".

Ευρυπίδη - Ηλέκτρα (μετάφραση)

Ευρυπίδη - Ηλέκτρα

(μετάφραση)




Ηλέκτρα - Ευρυπίδη

Αρχαίο Ελληνικό Θέατρο (Ancient Greek Theater)

Πέρσες (Αισχύλου)

Η τραγωδία «Πέρσες» (αυθεντικός αρχαίος τίτλος: Πέρσαι), το σπουδαιότερο αντιπολεμικό έργο του Αισχύλου, θεωρείται η παλαιότερη σωζόμενη τραγωδία. Επίσης είναι η πρώτη τραγωδία που αντλεί τη θεματολογία της από ιστορικά γεγονότα (και μάλιστα μόνο κατά επτά χρόνια προγενέστερα από την παρουσίασή της στο κοινό): πραγματεύεται την οδύνη των Περσών όταν πληροφορούνται για τη συντριπτική ήττα τους στη Σαλαμίνα.
Η τραγωδία του Αισχύλου, που διδάχτηκε το 472 π.Χ., όταν έγιναν τα εγκαίνια του θεάτρου του Διονύσου και επώνυμος άρχοντας στην Αθήνα ήταν ο Μένωνας. Ήταν το μεσαίο δράμα της τριλογίας: "Φινεύς", "Πέρσαι" και "Γλαύκος Ποτνιεύς", τα οποία συνοδεύονταν από το σατυρικό δράμα "Προμηθεύς Πυρκαεύς". Η τετραλογία αυτή πήρε τα "πρωτεία" στο δραματικό αγώνα του χρόνου εκείνου. Το θέμα του το άντλησε ο ποιητής από το μεγάλο γεγονός της ναυμαχίας της Σαλαμίνας (480 π.Χ.), στην οποία και ο ίδιος πολέμησε Η υπόθεση της τραγωδίας διεξάγεται στην πρωτεύουσα του Περσικού κράτους, τα Σούσα, και η σκηνή παριστάνει μια τοποθεσία έξω από τα τείχη της πόλης και μακριά από τα ανάκτορα. Στην εξοχική αυτή τοποθεσία πρέπει να υπάρχει και τύμβος του Δαρείου, όπως φαίνεται από το στίχο 140: "τόδε στέγος αρχαίον". Τα πρόσωπα του έργου είναι: χορός γερόντων (που παριστάνει το συμβούλιο που άφησε ο Ξέρξης κατά την αναχώρησή του για την εκστρατεία του εναντίον της Ελλάδας να διοικεί τη χώρα). Άτοσσα (γυναίκα του Δαρείου και μητέρα του Ξέρξη), αγγελιαφόρος, φάντασμα του Δαρείου και Ξέρξης.
Ανάλυση:
α) Πάροδος (στίχ. 1-148)
Η εμφάνιση του χορού γίνεται με τρόπο αρχαϊκό, χωρίς να προηγηθεί "πρόλογος", όπως γίνεται στη νεότερη τραγωδία. Στην αρχή ο κορυφαίος εκφράζει την αγωνία και το φόβο όλου του χορού για την έκβαση της εκστρατείας, στην οποία πήρε μέρος ολόκληρη η στρατιωτική δύναμη της Περσίας.

Μετά απαριθμεί και κατονομάζει τις φυλές που αποτέλεσαν το μεγάλο εκστρατευτικό σώμα. παράλληλα αναφέρει και τα ονόματα των αρχηγών τους, καθώς και τις ικανότητες του καθενός απ` αυτούς. Έπειτα σύσσωμος ο χορός εκδηλώνει την ακλόνητη πεποίθηση και εμπιστοσύνη του στην αδάμαστη δύναμη του μεγάλου στρατού. Η σκέψη όμως ότι ο Ξέρξης επιχείρησε ναυτική εκστρατεία, ενώ η παλιά μοίρα των Περσών καθόριζε να επιχειρούν μόνο στεριανούς πολέμους, του γεννά την αγωνιώδη υποψία μήπως εχθρική θεϊκή δύναμη τον έχει περιπλέξει, για να τον οδηγήσει σε συμφορά. Γι` αυτό εκφράζει τη θλίψη του και τον πόνο της περσικής χώρας, η οποία πλημμυρισμένη στα δάκρυα ποθεί τους πολεμιστές που λείπουν στην εκστρατεία. Τέλος, ο κορυφαίος πληροφορεί τους θεατές ότι ο χορός ήρθε με σκοπό να μπει στο κοντινό τέμενος και να συζητήσει σχετικά με την τύχη του Ξέρξη.
β) Επεισόδιο Α΄ (στίχ. 149-547)
Παρουσιάζεται η Άτοσσα, η οποία με τα λόγια της κορυφώνει την αγωνία και τις προαισθήσεις του χορού για την τύχη του στρατού. Διηγείται ότι είδε στο όνειρό της δύο γυναίκες εξαιρετικής ομορφιάς, από τις οποίες η μία ήταν ντυμένη με περσική και η άλλη με ελληνική φορεσιά. Οι δύο γυναίκες άρχισαν να μαλώνουν και τότε παρουσιάστηκε ο Ξέρξης, ο οποίος αφού τις ηρέμησε, τις έζευξε στο άρμα του. Η πρώτη υποτάχτηκε στο ζυγό με ευκολία, η άλλη όμως αντέδρασε, έσπασε το άρμα και έριξε κάτω τον Ξέρξη. Καθώς εκείνος έπεσε, είδε πλάι του τον Δαρείο να τον κοιτάζει με έκφραση λύπης. Γι` αυτό έσχισε τα ρούχα του από απόγνωση. Ταραγμένη από το όνειρο, συνεχίζει να διηγείται η Άτοσσα, πρωί πρωί πήγε στο ναό του Απόλλωνα για να προσφέρει θυσία, αλλά εκεί της έτυχε άλλο κακό σημάδι: ένας αετός τρομαγμένος κατέφυγε στο βωμό κυνηγημένος από ένα γεράκι, που όρμησε και του μαδούσε με τα νύχια του το κεφάλι. Ο χορός ταραγμένος απ` όλα αυτά τη συμβουλεύει να προσευχηθεί στους θεούς και να προσφέρει σπονδές στη γη και στον Δαρείο, παρακαλώντας να βγουν σε καλό τα όσα είδε. Η βασίλισσα δέχεται με προθυμία τις συμβουλές του χορού, αλλά, προτού φύγει, ζητά πληροφορίες για την Αθήνα. Ο χορός την πληροφορεί ότι οι Αθηναίοι είναι λαός πολεμικός που δεν ανέχεται την δουλεία. Η Άτοσσα αρχίζει να ανησυχεί, όταν καταφτάνει ένας αγγελιαφόρος του Ξέρξη, που αναγγέλλει τη φοβερή είδηση ότι ο περσικός στόλος καταστράφηκε στη Σαλαμίνα. Άφωνη από τη συγκίνηση η Άτοσσα ακούει τα λόγια του αγγελιαφόρου και το θρήνο του χορού. Τέλος με τρόπο έμμεσο ρωτά για την τύχη του γιού της. Ο αγγελιαφόρος την καθησυχάζει, λέγοντας ότι ο Ξέρξης ζει. Ύστερα αρχίζει να περιγράφει το μέγεθος της καταστροφής του στόλου στη Σαλαμίνα, τον αφανισμό ονομαστών ανδρών του περσικού στρατού στην Ψυττάλεια, την ντροπιασμένη φυγή, την ελεεινή υποχώρηση ανάμεσα από χώρα εχθρική, τον αποδεκατισμό του στρατού από τις κακουχίες, τις στερήσεις και τις θεομηνίες, ώσπου τα λείψανα της περήφανης στρατιάς να φτάσουν στην Περσία. Η Άτοσσα περίλυπη πηγαίνει για τις σπονδές και παραγγέλλει στο χορό να παρηγορήσει τον Ξέρξη, αν επιστρέψει αυτός, όσο εκείνη θα απουσιάζει.
γ) Στάσιμο Α΄ (548-597)
Ο χορός θρηνεί για τη μεγάλη καταστροφή, στην οποία οδήγησε ο Ξέρξης το στρατό, και εκφράζει την ανησυχία του, μήπως τα ασιατικά έθνη εκμεταλλευτούν την περίσταση και επαναστατήσουν κατά του περσικού ζυγού.
δ) Επεισόδιο Β΄ (598-627)
Επιστρέφει η Άτοσσα πεζή και όχι με το άρμα, όπως την πρώτη φορά. Η εμφάνισή της γενικά είναι ταπεινή, γιατί, όπως δικαιολογείται, το επιβάλλουν οι θλιβερές περιστάσεις. Την ακολουθούν θεραπαινίδες, που κρατούν τα απαραίτητα για τις σπονδές. Πηγαίνει για τον τάφο του Δαρείου και παραγγέλλει στο χορό να συνοδεύει με ύμνους τις θυσίες προς τους θεούς και να παρακαλέσει τους υποχθόνιους θεούς να επιτρέψουν την εμφάνιση του νεκρού Δαρείου στη γη.
ε) Στάσιμο Β΄ (628-680)
Ο χορός αρχίζει να επικαλείται τους υποχθόνιους θεούς και μετά τον ίδιο τον Δαρείο, παρακαλώντας τον να εμφανιστεί.
στ) Επεισόδιο Γ΄ (στίχ. 681-851)
Παρουσιάζεται η σκιά του Δαρείου στην κορυφή του τύμβου του και μαθαίνει από την Άτοσσα τη φοβερή καταστροφή των Περσών και την αξιοθρήνητη σωτηρία του Ξέρξη. Μετά πληροφορεί τη σύζυγό του πως όσα συνέβησαν αποτελούν εκπλήρωση παλαιών χρησμών, την οποία ο Ξέρξης με την απερισκεψία και την αλαζονεία του επιτάχυνε, προκαλώντας τόση καταστροφή, όση δεν προκάλεσαν όλοι μαζί αυτοί που κυβέρνησαν μέχρι τώρα τη χώρα. Το μόνο που συμβουλεύει στους Πέρσες είναι να μην εκστρατεύσουν άλλη φορά εναντίον της Ελλάδας και αποδίδει την καταστροφή κυρίως στην ασέβεια των Περσών προς τους ναούς και τα αγάλματα των ελληνικών θεών. Τέλος, προλέγει τη συμπλήρωση της καταστροφής στις Πλαταιές και ξαναγυρίζει στον Άδη. Η Άτοσσα φεύγει και αυτή για τα ανάκτορα, για να ετοιμάσει στολή για τον Ξέρξη, που επιστρέφει κουρελιασμένος.
ζ) Στάσιμο Γ΄ (στίχ. 852-907)
Ο χορός θυμάται τις παλιές καλές ημέρες της βασιλείας του Δαρείου, ψάλει τις αρετές αυτού και τη συνετή διακυβέρνησή του και τέλος αποδίδει, όπως και ο Δαρείος, την καταστροφή σε θεϊκή θέληση.
η) Έξοδος (στίχ. 908-1076)
Έρχεται ο Ξέρξης ντυμένος με κουρέλια και θρηνεί για την ντροπιασμένη του καταστροφή, ενώ ο χορός τον κατακρίνει και τον ελεεινολογεί για το κουρέλιασμα της περσικής τιμής. Στη συνέχεια ο χορός τον ρωτά χωριστά για τον καθένα από τους ονομαστούς άνδρες που τον συνόδευαν στην εκστρατεία και από τις απαντήσεις του βασιλιά μαθαίνει ότι αφανίστηκαν όλοι. Ακολουθεί ο "κομμός", όπου αποκορυφώνεται ο θρήνος του Ξέρξη και του χορού, ο οποίος συνοδεύει το βασιλιά στην πορεία του προς την πόλη και τα ανάκτορα.
Κεντρική ιδέα
Η τραγωδία αυτή περιέχει τον πιο υπέροχο ύμνο προς την ελληνική φιλοπατρία και πολεμική αρετή. Γιατί σκοπός του ποιητή είναι να παρουσιάσει μέσα από την κατάπτωση της περσικής δύναμης τη λαμπρότητα και τη δόξα της ελληνικής νίκης στη Σαλαμίνα. Η αφήγηση του αγγελιαφόρου, όπου περιγράφεται με ζωντανά χρώματα η σύγκρουση των δύο στόλων, αποτελεί τον πιο έξοχο ύμνο αυτής της νίκης. Αν και βάρβαρος, ομολογεί την αυτοθυσία και την αγάπη των Ελλήνων προς την πατρίδα και τη θρησκεία, όταν αναφέρει τον υπέροχο πολεμικό παιάνα που έψαλλαν καθώς ορμούσαν στον αγώνα:
"..... ω παίδες Ελλήνων ίτε,
ελευθερούτε πατρίδ`,
ελευθερούτε δε παίδας, γυναίκας,
θεών τε πατρώων έδη θήκας τε προγόνων.
Νυν υπέρ πάντων αγών"
(στίχ. 402-405). (Παιδιά των Ελλήνων προχωρείτε, ελευθερώστε πατρίδα, παιδιά, γυναίκες, ελευθερώστε και τα θεία των πατρικών σας θεών και των προγόνων τους τάφους. Τώρα για τα πάντα πολεμάτε).
Η αξία της τραγωδίας
Ο Αισχύλος στους "Πέρσες" του άντλησε αρκετά στοιχεία από την τραγωδία του Φρύνιχου "Φοίνισσαι" που διδάχτηκε το 476, αλλά δε σώθηκε μέχρι τις ημέρες μας. Όλοι όμως ομολογούν ότι το γεγονός αυτό δε μειώνει καθόλου την αξία του έργου του, γιατί ο Αισχύλος στη σύνθεση του έργου του ακολούθησε εντελώς δικό του δρόμο. Με απαράμιλλη δεξιοτεχνία κλιμακώνει και κορυφώνει την αγωνία, ενώ η εκλογή του αγγελιαφόρου για την ανακοίνωση της είδησης της φοβερής καταστροφής αποτελεί το πιο έξοχο εύρημα του Αισχύλου και από άποψη ψυχολογική (οι ίδιοι οι Πέρσες και όχι οι Έλληνες διηγούνται την ελληνική νίκη) και από άποψη οικονομίας στη σύνθεση του έργου. Γενικά η πλοκή της τραγωδίας διαπνέεται από πλούσια ποιητική πνοή, η οποία ανεβάζει το έργο στο επίπεδο των μεγάλων δημιουργιών της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Αισχύλου - Πέρσες (Βίντεο)

Δείτε παρακάτω όλη την παράσταση

ΑΙΣΧΥΛΟΥ "ΠΕΡΣΕΣ"

ΑΙΣΧΥΛΟΥ "ΠΕΡΣΕΣ": Η απολυταρχία του μητρικού στην ομαδική αναλυτική θεραπεία
με ασθενείς με σοβαρή οριακής οργάνωσης διαταραχή προσωπικότητας


Αισχύλου - Πέρσες

Το αρχαίο θέατρο του Διονύσου στην Αθήνα

Το αρχαίο θέατρο

του Διονύσου στην Αθήνα



ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Θέατρο του Διονύσου

Το θέατρο του Διονύσου είναι ο σημαντικότερος γνωστός υπαίθριος θεατρικός χώρος της αρχαιότητας. Αποτελούσε μέρος του ιερού του Ελευθερέως Διονύσου που βρισκόταν στις παρυφές της Ακρόπολης και υπήρξε ο βασικός τόπος παράστασης του αττικού δράματος αφού φιλοξενούσε τα Μεγάλα Διονύσια, τη μεγαλύτερη θεατρική γιορτή της πόλης των Αθηνών. Οι σωζόμενες τραγωδίες και κωμωδίες του 5ου και του 4ου π.Χ. αι. γράφτηκαν -τουλάχιστον οι περισσότερες- για να παιχτούν σε αυτόν.

Το θέατρο του Διονύσου θεμελιώθηκε πιθανώς τον 6ο π.Χ. αι., στην περίοδο της δυναστείας τωνΠεισιστρατιδών. Έκτοτε επανοικοδομήθηκε και επεκτάθηκε πολλές φορές, και έτσι είναι δύσκολο να καθορίσουμε ποια ήταν η αρχική μορφή του. Σήμερα στον ίδιο χώρο βρίσκονται τα ερείπια ενός ρωμαϊκού θεάτρου.
Αρχιτεκτονική
ο θέατρο ήταν αρχικά μόνο ένα μέρος του περίβολου ή τεμένους του Διονύσου. Ο περίβολος περιείχε τον αρχαιότερο ναό του Διονύσου και ένα θυσιαστικό βωμό. Αργότερα προστέθησε μια αίθουσα ή στοά εξαλείφοντας τον παλαιότερο ναό και χτίστηκε ένας δεύτερος ναός επεκτείνοντας νότια τα όρια του περίβολου.
Η χωρητικότητα του θεάτρου υπόλογίζεται σε 15.000 περίπου θεατές που κατανέμονταν σε κερκίδες. Η απόσταση της πρώτης σειράς (προεδρία) από την τελευταία εκτιμάται γύρω στα 80 μέτρα ενώ από τους ηθοποιούς γύρω στα 12 μέτρα. Η ψηλότερη σειρά θέσεων του θεάτρου υψωνόταν περίπου 35 μέτρα επάνω από το χαμηλότερο μέρος του περιβόλου, και πριν από την κατασκευή της στοάς και της σκηνής οι θεατές μπορούσαν να δουν το ναό και το θυσιαστικό βωμό από το θέατρο. Το πιο σημαντικό για τους Αθηναίους βέβαια ήταν το γεγονός ότι ο ίδιος ο Διόνυσος (αντιπροσωπευόμενος από το λατρευτικό του άγαλμα στην μπροστινή σειρά) μπορούσε να βλέπει όχι μόνον τις παραστάσεις που δίνονταν προς τιμήν του, αλλά και τις θυσίες που προσφέρονταν στον βωμό του.
Το ωδείον
Στα μέσα του 5ου αι. π.Χ., ανοικοδομώντας την αρχαία Ακρόπολη, ο Περικλής έχτισε το ωδείον ανατολικά του θεάτρου. Αυτό το κτήριο ήταν κατά προσέγγιση τετραγωνικό στη μορφή με μια στέγη που περιγράφηκε ως πυραμιδική ή κωνική. Το ωδείοντου Περικλή χρησιμοποιήθηκε ποικιλοτρόπως. Μία από τις χρήσεις του ήταν η τέλεση του προαγώνος, μια τελετή στην οποία οι δραματικοί ποιητές ανήγγειλαν τους τίτλους των έργων τους και εισήγαγαν τους ηθοποιούς τους. Επίσης, τα μέλη του χορού περίμεναν στο ωδείον για να κάνουν την είσοδό τους στη σκηνή.
Πηγή: Βικιπαίδεια

Επτά ημέρες: Αρχαίο αμφιθέατρο

Επτά ημέρες:

Αρχαίο αμφιθέατρο




25071999 - 7 ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Επτά επί Θήβας - Αισχύλος

Τραγωδία του Αισχύλου από τις σωζόμενες. Διδάχτηκε την άνοιξη του 467 π.Χ. Αποτελούσε το τρίτο δράμα μιας τριλογίας. Τα άλλα δύο ήταν ο "Λάιος" και ο "Οιδίπους", που δε μας σώθηκαν, όπως επίσης δε σώθηκε και το σατυρικό δράμα "Σφιγξ", που συμπλήρωνε την τριλογία. Από μερικούς η τετραλογία αυτή ονομάστηκε "Οιδιπόδεια", γιατί οι μύθοι των δραμάτων αναφέρονται στη ζωή του Οιδίποδα και της οικογένειάς του. Οι "Επτά επί Θήβας" συγκεκριμένα αναφέρονται στην πολιορκία των Θηβών από τον εξόριστο γιο του Οιδίποδα Πολυνείκη και από τους Αργείους στρατηγούς που του συμπαραστάθηκαν στην εκστρατεία, στη μάχη και στον αλληλοσκοτωμό των δύο αδελφών.
Πρόσωπα – Σκηνή
Τα πρόσωπα της τραγωδίας είναι: ο Ετεοκλής (βασιλιάς της Θήβας), ο αγγελιαφόρος κατάσκοπος, χορός παρθένων, η Ισμήνη, η Αντιγόνη, ο κήρυκας. Το δράμα ξετυλίγεται στη Θήβα, μπροστά στην Καδμεία ακρόπολη. Η σκηνή στο βάθος παριστάνει τα ανάκτορα. Μπροστά σ` αυτά βρίσκονται τα αγάλματα του Δία, του Άρη και της Αφροδίτης, όπως μαθαίνουμε από την πάροδο.

Υπόθεση
Όταν πέθανε ο βασιλιάς της Θήβας Οιδίποδας, τα παιδιά του Ετεοκλής και Πολυνείκης συμφώνησαν να εναλλάσσονται στη βασιλεία χρόνο με το χρόνο. Πρώτος ανέβηκε στο θρόνο ο Ετεοκλής, αλλά με τη λήξη της ετήσιας θητείας του αρνήθηκε να παραδώσει την εξουσία στον αδελφό του. Έφυγε λοιπόν ο αδικημένος Πολυνείκης από τη χώρα, ξεσήκωσε άλλους έξι βασιλιάδες και οι επτά μαζί ήρθαν να χτυπήσουν στη Θήβα τον Ετεοκλή. Η επίθεσή τους ήταν τρομερή. Εκφράστηκαν όμως με ασέβεια για τα ιερά και γι` αυτό τιμωρήθηκαν. Σκοτώθηκαν όλοι και μαζί τους τα δύο αδέλφια. Οι δύο αδελφές τους, Αντιγόνη και Ισμήνη, μένουν τώρα ολομόναχες στον κόσμο και θρηνούν την μοίρα τους. Η Θήβα σώθηκε από την καταστροφή. Οι νέοι όμως άρχοντες διατάζουν να ταφεί ο Ετεοκλής σαν υπερασπιστής της πατρίδας του και να μείνει άταφος ο Πολυνείκης, επειδή έστρεψε τα όπλα εναντίον της πατρίδας του.
Η Αντιγόνη όμως, που εμπνέεται από ευγενικά και φιλάδελφα αισθήματα, δε δέχεται την ατίμωση του Πολυνείκη και αποφασίζει να τον θάψει, έστω και με κίνδυνο της ζωής της. Ο χορός διχάζεται. Το ένα ημιχόριο πηγαίνει με το μέρος της Αντιγόνης, ενώ το άλλο μένει πιστό στο νόμο.
Ανάλυση
Πρόλογος (στίχ. 1-77)
Ο ήρωας της τραγωδίας Ετεοκλής προλογίζοντας καθησυχάζει τους φοβισμένους πολίτες της Θήβας και τους παρακινεί στο καθήκον. Έπειτα εμφανίζεται ο αγγελιαφόρος, που είχε σταλεί να κατασκοπεύσει τους εχθρούς, και με πολύ φοβερούς χαρακτηρισμούς διηγείται την ορμητικότητα και τη θρασύτητά τους. Ο Ετεοκλής εύχεται να προστατεύσουν οι θεοί την πόλη και αποχωρεί από τη σκηνή.
Πάροδος (στίχ. 78-180)
Στην άδεια σκηνή μπαίνει ο χορός των Θηβαίων γυναικών, οι οποίες φοβισμένες προσεύχονται και ζητούν από τους θεούς να σώσουν την πόλη.
Επεισόδιο Α΄ (στίχ. 181-286)
Επιστρέφει ο Ετεοκλής και επιπλήττει τις γυναίκες του χορού, γιατί αποθαρρύνουν με τη συμπεριφορά τους τους πολεμιστές. Ακολουθεί ένας ζωηρός διάλογος μεταξύ του Ετεοκλή και του χορού, στον οποίο προβάλλεται η δραστηριότητα του βασιλιά, καθώς αυτή έρχεται σε αντίθεση με την παθητικότητα των γυναικών. Ύστερα από αυτά αποχωρεί και πάλι ο Ετεοκλής.
Στάσιμο Α΄ (στίχ. 287-369)
Ο χορός θέλει να υπακούσει στη θέληση του άρχοντα για θάρρος και εγκαρτέρηση, μα δεν μπορεί. Ο φόβος είναι μεγαλύτερος από τα ενθαρρυντικά λόγια. Αναλογίζεται τις συνέπειες της ήττας και απαριθμεί τα δεινά της.
Επεισόδιο Β΄ (στίχ. 370-719)
Τρέχοντας μπαίνει στη σκηνή ο αγγελιαφόρος, ενώ από το αντίθετο μέρος έρχεται ο Ετεοκλής και προχωρεί βιαστικά προς αυτόν. Η πρώτη σκηνή (στίχ. 370-663) αποτελεί τον πυρήνα της τραγωδίας και περιέχει την περιγραφή των επτά αρχηγών των Αργείων και των επτά Θηβαίων στρατηγών, που ταγμένοι μπροστά στις επτά πύλες της πόλης είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τους αντιπάλους τους. Ο Ετεοκλής διαλέγει την έβδομη πύλη, επειδή έμαθε από τον αγγελιαφόρο ότι εκεί τάχτηκε ο αδελφός του Πολυνείκης. Στο σημείο αυτό κορυφώνεται το πάθος, γιατί οι γυναίκες του χορού παρακαλούν τον Ετεοκλή να μην αγωνιστεί εναντίον του αδελφού του και δημιουργηθεί αιώνιο μίασμα. Ο Ετεοκλής όμως είναι ανένδοτος και φεύγει τρέχοντας για τον πόλεμο, αν και γνωρίζει ότι η κατάρα του Οιδίποδα θα οδηγήσει τους δύο αδελφούς στην καταστροφή.
Στάσιμο Β΄ (στίχ. 720-791)
Όλος μαζί ο χορός τραγουδάει τονίζοντας την αλληλουχία που υπάρχει ανάμεσα στο αμάρτημα και την τιμωρία. Έτσι πετυχαίνεται η εσωτερική συναρμογή και συνοχή της τραγωδίας.
Επεισόδιο Γ΄ (στίχ. 792-831)
Εδώ βρίσκεται η "καταστροφή" του δράματος, η οποία επέρχεται με τον αμοιβαίο φόνο των δύο αδελφών. Την είδηση τη φέρνει ο αγγελιαφόρος, ο οποίος προσθέτει ότι η πόλη σώθηκε από τον κίνδυνο, γιατί νίκησαν οι Θηβαίοι στη μάχη.
Στάσιμο Γ΄ (στίχ. 832-960)
Ο χορός θρηνεί το άθλιο τέλος των δύο αδελφών, με το οποίο ξεπληρώθηκε η κατάρα του Οιδίποδα. Τα πτώματα των σκοτωμένων αδελφών φέρονται στη σκηνή, όπου έρχονται οι δύο αδελφές τους, Αντιγόνη και Ισμήνη, και τους θρηνούν.
Κομμός (961-1004)
Διαλογικός νεκρικός θρήνος, που μερικά χειρόγραφα τον αποδίδουν στις δύο αδελφές, ενώ άλλα στις κορυφαίες των ημιχορίων. Το τελευταίο φαίνεται και πιο σωστό.
Έξοδος (στίχ. 1005-1078)
Εμφανίζεται ο κήρυκας και αναγγέλλει την απόφαση των προβούλων της πόλης, σύμφωνα με την οποία ο νεκρός του Πολυνείκη θα παραμείνει άταφος, επειδή έστρεψε τα όπλα εναντίον της πατρίδας. Η Αντιγόνη όμως, που στηρίζεται στο δίκαιο της συγγένειας, επαναστατεί και δηλώνει ότι, αδιαφορώντας προς τους κινδύνους, θα θάψει το πτώμα του αδελφού της. Τέλος ο χορός διαιρείται σε δύο ημιχόρια, το καθένα από τα οποία εκφράζει και διαφορετική γνώμη για την ταφή του νεκρού.
Χαρακτήρας του δράματος
"Μεστόν Άρης", δηλ. πολεμικότατο, χαρακτήρισαν το δράμα αυτό οι αρχαίοι. Πραγματικά παρουσιάζει το φλογερό ενθουσιασμό του ατρόμητου τραγικού για τον πόλεμο. Οι χαρακτήρες των προσώπων είναι άκαμπτοι και τραχείς και κατακόρυφο του δράματος αποτελεί η σύγκρουση και ο αλληλοσκοτωμός των δύο αδελφών. Γι` αυτό ο σοφιστής Γοργίας είπε χαρακτηριστικά πως εδώ τον ποιητή δεν τον ενέπνευσε ο θεός Διόνυσος, όπως στα άλλα έργα του, αλλά ο θεός του πολέμου Άρης. Η διαπίστωση όμως αυτή κάνει ακόμα πιο αξιοθαύμαστη την τέχνη του Αισχύλου. Γιατί, αν και η πολεμική υπόθεση δεν είναι εύκολο να παρουσιαστεί στο θέατρο για λόγους τεχνικούς, παρ` όλα αυτά ο ποιητής κατόρθωσε με τη μεγάλη του τέχνη να παρακάμψει τις δυσκολίες και να μεταβάλει το δράμα, χωρίς καλά - καλά να το καταλάβει ο θεατής, σε επική διήγηση, διατηρώντας ταυτόχρονα ανέπαφα και τα στοιχεία που συνθέτουν το δράμα, δηλ. τη ζωντάνια, τη δύναμη στην περιγραφή, τον "έλεον" και τον "φόβον", στοιχεία που ταιριάζουν στην αγριότητα μιας τέτοιας υπόθεσης.
Ιδέες
Κύρια ιδέα του δράματος είναι η ακατάσχετη δύναμη της Ερινύας (της πατρικής κατάρας), η οποία με τον αλληλοσκοτωμό των δύο αδελφών επιφέρει τον όλεθρο ολόκληρου του γένους των Λαβδακιδών. Στην τραγωδία όμως αυτή διαφαίνονται και οι πολιτικές αντιλήψεις του Αισχύλου. Σε ένα στίχο, όταν μιλά για τον Αμφιάραο, λέει "δε θέλει να φαίνεται μονάχα δίκαιος, αλλά και να είναι τέτοιος". Με το στίχο αυτόν υπαινίσσεται τον Αριστείδη, στον οποίο ταιριάζει περισσότερο από κάθε άλλον η αρετή αυτή και τον οποίο εκτιμούσε ιδιαίτερα ο Αισχύλος, σαν αριστοκρατικός που ήταν.
Αξία
Η αξία του έργου φαίνεται και από το γεγονός ότι η τετραλογία, στην οποία ανήκει, πήρε το πρώτο βραβείο τη χρονιά που διδάχτηκε. Αντίπαλοι του Αισχύλου στον αγώνα αυτό ήταν ο Αριστίας, που ήρθε δεύτερος με τα δράματά του: "Περσεύς", "Τάνταλος", "Παλαισταί" και ο Πολυφράδμονας, που ήρθε τρίτος με την τετραλογία "Λυκουργεία". Οι δύο ανταγωνιστές του ήταν παιδιά των παλαιών του αντιπάλων, του Πρατίνα ο ένας και του Χοιρίλου ο άλλος.
Ειδικότερα στους "Επτά επί Θήβας" επαινείται ο διάλογος, που κατασκευάζει ο ποιητής για τη διήγηση της περιγραφής των ασπίδων των πολιορκητών, και έτσι αποφεύγει τη μονοτονία της μακράς διήγησης, καθώς επίσης και η συγκρότηση του χορού όχι από γέροντες Θηβαίους, αλλά από νεάνιδες, γιατί έτσι δημιουργείται ισχυρή αντίθεση ανάμεσα στη σκληρότητα των πολεμιστών και την τρυφερότητα των παρθένων.
Πηγή: LivePedia

Αισχύλου, Επτά επί Θήβας: Αρχαίο κείμενο και μετάφραση

Αισχύλου

Επτά επί Θήβας:

Αρχαίο κείμενο και μετάφραση


Αισχύλου Επτά Επί Θήβας

Αισχύλου, Επτά επί Θήβας: Αρχαίο Κείμενο

Αισχύλου

Επτά επί Θήβας:

Αρχαίο Κείμενο


Aisxylos - Epta Epi 8hbas (Arxaio Keimeno)

Αισχύλου, Επτά επί Θήβας: Μετάφραση

Αισχύλου

Επτά επί Θήβας:

Μετάφραση


7 ΕΠΊ ΘΗΒΑΣ

Προμηθεύς Δεσμώτης - Αισχύλος

Στην τραγωδία «Προμηθεύς Δεσμώτης» ο Αισχύλος πραγματεύεται την ηρωική αντίσταση του αλυσοδεμένου στον Καύκασο Προμηθέα να υποκύψει στο θέλημα του Δία. Θεωρείται από άλλους το μεσαίο ή από τους περισσόερους κριτικούς το πρώτο μέρος τριλογίας που αποτελείται από τα έργα «Προμηθεύς λυόμενος» και «Προμηθεύς πυρφόρος».
Ζητήματα χρονολόγησης και ιδεολογίας
Ο Προμηθεύς Δεσμώτης είναι αχρονολόγητος, καθώς δεν τεκμηριώνεται οριστική χρονολόγηση του έργου και το ζήτημα παραμένει ανοικτό. Οι φιλολογικές ενδείξεις που οδήγησαν στην άποψη για ένα ξαναγραμμένο, νόθο ή πολύ μεταγενέστερο Προμηθέα δεν θεωρούνται πια επαρκείς για να αμφισβητηθεί η πατρότητα του έργου. Παρ’ όλες τις επιφυλάξεις, το έργο αντιμετωπίζεται ως Αισχυλικό, πιθανώς από τα όψιμα. Ένα άλλο πρόβλημα που χρήζει ιδεολογικής και θεατρολογικής, όχι απλώς φιλολογικής, προσέγγισης αποτελεί η εικόνα ενός ανελέητου Δία που αντιτίθεται στον Δίκαιο Δία της Ορέστειας. Οι κριτικοί εξαρχής γενικά συμφωνούν ότι το μυστήριο της συγκεκριμένης εικόνας επιλύεται στα άλλα έργα της τριλογίας. Διαφέρουν, ωστόσο οι απόψεις τους ωε προς τη φύση της λύσεως. Ορισμένοι υποθέτουν ότι η όλη σύνθεση στόχευε, όπως συνέβη με τις Ευμενίδες στην παρουσίαση ενός σταδιακού θριάμβου των νέων αρχών πάνω στα αρχαία ήθη και της νίκης των Ολύμπιων επί των γήινων θεοτήτων.

Στον Προμηθέα Δεσμώτη τμήμα μιας τριλογίας με αμφίβολη σειρά κατάταξης ο Αισχύλος αποκαλύπτει τη βαθειά θρησκευτική ιδιοσυγκρασία του, δίχως να αποφεύγει –εσκεμμένα κατά την άποψή μας εξαιτίας των δημοκρατικών του πεποιθήσεων- κάποιες νύξεις σκεπτικισμού και αμφισβήτησης σε ό,τι αφορά στην κοσμική εξουσία του Δία. Ο πυρήνας του έργου του Προμηθεύς Δεσμώτης, είναι το θέμα ενός ασταμάτητου αγώνα κατά της δύναμης της εξουσίας, που στην προκειμένη περίπτωση συμβολίζεται με τον Δία. Το θέμα της τραγωδίας είναι η τιμωρία του Τιτάνα Προμηθέα από τον βασιλέα των θεών στην άκρη του κόσμου, στην αρχή της βασιλείας του Δία και οι βασικοί «ήρωες» είναι θεοί, ένας μύθος απλούς δηλαδή για την αριστοτέλεια κριτική και μάλιστα δίχως λύσιν, η οποία έρχεται πιθανώς στονΠρομηθέα Λυόμενο.
Προοίμιο
Στην εισαγωγή του έργου ήδη αποκαλύπτεται η «αμαρτία» του Προμηθέα, που δεν είναι άλλη από την προσβολή της κοσμικής τάξης, αφού αθάνατος ο ίδιος παίρνει το μέρος των θνητών. Πέρα από τις σημαντικές σκηνικές δυσκολίες που παρουσιάζει η εισαγωγή, ο πρόλογος του έργου ως σύνολο διαμορφώνει ένα αίσθημα προσδοκίας για περισσότερες αποκαλύψεις, την προσμονή μιας αναγκαστικής μεταβολής, που είναι αποτέλεσμα της γνώσης του Τιτάνα θεού για τα μελλούμενα.
Στην τραγωδία η Γαία (προσδιορισμένη ως Θέμις) γνωστοποιεί στο γιο της Προμηθέα το μυστικό της μελλοντικής συντριβής, του πεταλισμού δηλαδή του Δία: ότι δηλαδή η Θέτις, με την οποία ο Δίας σχεδιάζει «να ενωθεί», πρόκειται να γεννήσει ένα παιδί που θα είναι δυνατότερο από τον πατέρα του. Όμως, τούτη την απειλή υπαινίσσεται εξαρχής ο Προμηθέας, και κατόπιν με διαρκώς αυξανόμενη σαφήνεια, σε ολόκληρη την τραγωδία. Η γνώση του για τα μελλούμενα είναι μια δέσμευση για τον βασιλιά των θεών. Αν και δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι πώς ακριβώς η κατοχή αυτής της γνώσης μπορεί να είχε εξυπηρετήσει τον Προμηθέα στην τριλογία συνολικά, μπορούμε να πούμε ότι η πλοκή και η δραματική ένταση του Προμηθέως Δεσμώτου οργανώνεται εξαρχής γύρω από τη γνώση του Τιτάνα ότι η Θέτις είναι η απάντηση στη μόνη ερώτηση που απασχολεί τον Δία.
Ένα άλλο σημείο που τραβά την προσοχή του αναγνώστη ή του θεατή στην εισαγωγή είναι η βίαιη σκηνή της σταύρωσης του Προμηθέα στο βράχο, μια και υφίσταται η ιστορική άποψη πως επί σκηνής δεν παριστάνονταν βίαια γεγονότα. Η άποψη του Γ. Γιατρομανωλάκη επί του θέματος αλλά και του P. W. Harsh αντίστοιχα είναι ότι η δύναμη του λόγου και η επίμονα ακριβής περιγραφή της σταύρωσης υποκαθιστά τη βιαιότητα της πραγματικής σκηνικής πράξης. Την ίδια βία με υπαινιγμούς ή λόγια καθαρά για την κατάρα των Ατρειδών συναντάμε βέβαια και στον Αγαμέμνωνα.
Κλιμακούμενη ένταση
Ο τραγικός ποιητής, ως θεμελιωτής ουσιαστικά της βασικής δομής της κλασικής τραγωδίας με τρόπο ξεκάθαρο χρησιμοποιεί σχεδόν σε όλα του τα έργα την τεχνική της κλιμακούμενης ανησυχίας που οδηγεί σε δραματική κορύφωση. Η αρχική νύξη γίνεται στην πορεία του έργου ιδέα και εικόνα που αποκαλύπτει το ρόλο της στην πλοκή του δράματος. Ο πρόλογος για τον Αισχύλο είναι μεν ένα τεχνικό μέσο για την προπαρασκευή του χορού αλλά και φορέας εναλλασσόμενων διαθέσεων. Αυτός είναι και ο τρόπος με τον οποίο καθηλώνει τον νου του θεατή με την προσμονή της επόμενης αποκάλυψης.
Σε όλα σχεδόν τα έργα του είναι ορατή η ύβρις, αν και με διαφορετικό τρόπο. Ο Προμηθέας, όμως, όντας αθάνατος, θεός ο ίδιος, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως υβριστής. Η δική του «αμαρτία» είναι η αμφισβήτηση της εξουσίας του Δία, δηλαδή η ανατροπή της τάξης, αν και δεν είναι αυτή η μόνη διαφορά του έργου από τα άλλα. Ο Προμηθεύς Δεσμώτης δεν έχει ήρωες με την έννοια του όρου όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Είναι μίμησις πράξεως θεϊκής καθ’ ολοκληρίαν. Στο έργο δε συμμετέχει θνητός, μόνον οι θεότητες που ξεπηδούν από την αχλύ τουμύθου για να εκφέρουν επί σκηνής τις θεολογικές και πολιτικές απόψεις του ποιητή.
Πίσω από το πλέγμα της καλλιτεχνικής του δημιουργίας, ο Αισχύλος στον Προμηθέα Δεσμώτη κυρίως, μας επιτρέπει να διακρίνουμε αρκετά καθαρά τα σταθερά περιγράμματα των δικών του ηθικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων, το υπόγειο θεολογικό και ηθικό ρεύμα της εποχής του, στο οποίο καθορίζεται η έννοια της αμαρτίας, της ύβρεως, της ενοχής, της βίας που συνεπάγεται ο κύκλος του αίματος, του θεϊκού «δίκαιου δόλου», που οδηγεί τον υβριστή και τον ένοχο στην καταστροφή και στην εκπλήρωση του τραγικού πεπρωμένου του. Διαμάχες και λύσεις, εγκλήματα και εξιλέωση που εκπληρώνονται σε αυτόν εδώ τον κόσμο, κοσμικές περιγραφές και αφηγήσεις σε αναπεπταμένο χρόνο αναδεικνύουν μια διαφορετική αντίληψη για το γίγνεσθαι και τον χρόνο, μια ποιητική και συνεκτική αντίληψη που χαρακτηρίζει γενικότερα τη δραματουργική του τέχνη.
Ο Προμηθέας
Ο Προμηθέας υφίσταται βουβός ένα ταπεινωτικό μαρτύριο. Η σιγή συνδέεται με την τιμωρία του και αποτελεί έκφραση μιας ανυποχώρητης υπερηφάνειας του. Όταν μένει μόνος στην ερημιά του σκυθικού βράχου υψώνει κραυγή και επικαλείται τη μαρτυρία των στοιχείων της φύσης. Αυτή η διαμαρτυρία, καθώς ηχεί, προκαλεί έντεχνα το δραματικό αποτέλεσμα, χάριν της δραματουργικής τέχνης του ποιητή, ακριβώς επειδή διακόπτει τη μακρά σιωπή του Τιτάνα.
Ο Προμηθέας υφίσταται σιωπηλός το αναπότρεπτο μαρτύριο που έχει επιλέξει συνειδητά υποκείμενος στην Ανάγκη.Τα δύο πρόσωπα που μιλούν από την άρχή του έργου, παρουσιάζουν εμφανείς διαφορές. Η σκαιότητα του Κράτους απηχεί το απρόσωπο της μορφής του, ενώ οΉφαιστος συμβάλλει εκών άκων με την τέχνη του στο μαρτύριο ενός συγγενικού θεού, αν αναλογιστούμε την τιτανική φύση του, υποκείμενος επίσης στην Ανάγκη που συνιστά η βούληση του Δία. Ο Προμηθέας, από τον πρώτο μονόλογο, εμφανίζεται συνειδητός ως προς την απόφαση να υπομείνει το μαρτύριο που επισύρει ο άθλος του. Η τραγικότητά του αναδύεται τόσο από την σημασία της προσφοράς του στον άνθρωπο, όσο και από την εγγραφή του ιστορικού ανθρώπινου και παρόντος δραματικού χρόνου στην ανακύκληση ενός μεγαλύτερου χρόνου, καθώς ο τιτάνας γνωρίζει το μέλλον. Ο Προμηθέας βιώνει τον μικρόκοσμο μιας προσωπικής περιπέτειας και ταυτόχρονα οραματίζεται τον μακρόκοσμο μέσα στον οποίο αποκτά ιδιαίτερο νόημα η προσωπική βιωματική εμπειρία.
Πηγή: Βικιπαίδεια

Αισχύλου – Προμηθέας Δεσμώτης

Βασίλης Ρίτσος: Μονόλογοι Αρχαίου Ελληνικού Δράματος Γυναικών

Βασίλης Ρίτσος:

Μονόλογοι

Αρχαίου Ελληνικού Δράματος

Γυναικών


Μονόλογοι Αρχαίου Ελληνικού Δράματος Γυναικών

Μένανδρος

Αρχαίος Έλληνας συγγραφέας κωμωδιών, ο κορυφαίος της νέας αττικής κωμωδίας.
Γεννήθηκε στην Κηφισιά το 342 π.Χ. Θείο του είχε το διάσημο κωμωδιογράφο Άλεξι, που του στάθηκε πολύτιμος δάσκαλος στα πρώτα του βήματα. Πλούσιος από καταγωγή, ο Μένανδρος, έζησε με πολυτέλεια και με ηδονές, σύμφωνα με τις θεωρίες του Επίκουρου.
Στα είκοσι χρόνια του κάνει την εμφάνισή του στο θέατρο με την "Οργή". Σ' όλη του τη ζωή έγραψε 108 έργα μα μόνο οχτώ φορές βραβεύτηκε, παρόλο που ήταν ο αγαπημένος των κριτικών. Η φήμη του έφτασε ως την Αίγυπτο κι ο Πτολεμαίος ο Σωτήρ του έστειλε το πιο ωραίο του καράβι, για να τον φέρει στην αυλή του, αλλά ο Μένανδρος αρνήθηκε ν' αφήσει τις ηδονές και την Αθήνα. Πνίγηκε, ενώ κολυμπούσε στη θάλασσα το 292.

Ο Μένανδρος έζησε στην εποχή που άρχιζε η παρακμή της Αθήνας, με τα χαλαρωμένα ήθη, τα εγωιστικά πάθη και το κυνήγι της ηδονής Το έργο του, λοιπόν, αυτήν την εποχή αντιπροσωπεύει και καθρεφτίζει. Οι Οιδίποδες, οι Ιππόλυτοι και οι Αντιγόνες δίνουν πια τη θέση τους στα δάκρυα των απογοητευμένων εραστών, των πεινασμένων δούλων, των εταίρων και των μαγείρων. Οι θεοί και οι ήρωες εξαφανίζονται και κάνουν την εμφάνισή τους κουτοπόνηροι δούλοι, επιπόλαιοι και τσιγκούνηδες γέροι και κυριαρχεί παντού ο έρωτας.
Από τις 108 κωμωδίες του σώθηκαν ελάχιστες κι αυτές όχι πλήρεις. Γνωρίζουμε τους τίτλους μόνο 96 έργων του και ορισμένα αποσπάσματα. Πλήρης σχεδόν είναι μόνο ο "Δύσκολος" και κατά μεγάλο ποσοστό η "Σαμία" και η "Ασπίς". Τις υποθέσεις των περισσότερων έργων του γνωρίζουμε από τους Λατίνους Τερέντιο και Πλαύτο, που τον είχαν διασκευάσει στις δικές τους κωμωδίες, κατακλέβοντάς τον κυριολεκτικά.
Πηγή: LivePedia