Όνειρο μέσα σε όνειρο

Στο Λονδίνο του 1939, δύο μέρες μετά την εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία, ο συγγραφέας και ακαδημαϊκός Κ. Σ. Λιούις επισκέπτεται τον Σίγκμουντ Φρόιντ για να κουβεντιάσουν (ή μήπως να συγκρουστούν;) για την ύπαρξη (ή όχι) του Θεού και την Επιστήμη.

Τα πρόσωπα είναι πραγματικά και οι καταστάσεις αρκετά ρεαλιστικές, όμως, η «Τελευταία Συνεδρία του Φρόιντ» βασίζεται σε ένα θεατρικό έργο… φανταστικής δράσης, το οποίο ίσως εμπνεύστηκε από τη φημολογία μιας κάποιας συνάντησης του Φρόιντ με έναν οξφορδιανό ακαδημαϊκό, λίγες μέρες πριν από τον θάνατο του πρώτου. …

Η βάση του φιλμ περιστρέφεται γύρω από τους διαλόγους που κάνουν ο θρήσκος Κ. Σ. Λιούις και ο πιο «βλάσφημος» αρνητής της θρησκευτικής Πίστης Σίγκμουντ Φρόιντ, υπό την απειλή βομβαρδισμών των γερμανικών στρατευμάτων, καθώς όλα δείχνουν πως ένας Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται προ των πυλών. Η ψυχανάλυση, η σεξουαλικότητα, τα τραύματα και οι αμφιβολίες που κουβαλά ο κάθε άνθρωπος μέσα του και διαμορφώνουν την προσωπικότητά του, η σύγκρουση της Επιστήμης με το «παραμύθι» του χριστιανισμού, η άγνοια και η επιθετικότητα αμφότερων πλευρών που παλεύουν για να υποστηρίξουν το δίκιο τους και να χειραγωγήσουν τον αντίπαλο, στήνουν πολλαπλά μέτωπα για ενδιαφέροντα debates, παράλληλα με σεκάνς από το παρελθόν, τον πρώτο μεγάλο πόλεμο ή την αναγκαστική φυγή του Φρόιντ και της κόρης του (μαζί με την αγαπημένη της, «κρυφή» σύντροφο) από την Αυστρία του ολοένα και πιο έντονου χιτλερικού φασισμού…

Η ταινία αρχίζει με τη φράση του Τζον Μπάνιαν: 

"Καθώς βάδιζα στην ερημιά αυτού του κόσμου, φώτισε ένα μέρος όπου υπήρχε ένα λημέρι, κούρνιασα να κοιμηθώ και καθώς κοιμόμουν, ονειρεύτηκα ένα όνειρο." 

Πάνω σε αυτή τη φράση εξελίσσεται η πρώτη θεολογική "μονομαχία" των δυο ανδρών, προς το τέλος της οποίας ο Φρόιντ επικαλείται μια ακόμη διάσημη φράση με παρόμοιο περιεχόμενο:  

«Όλα όσα βλέπουμε ή ότι φαινόμαστε, όνειρο είναι μονάχα μέσα σε όνειρο».

Ο Έντκαρ Άλαν Πόε το έγραψε αυτό. Και τρελάθηκε.

Οζυμανδίας

Percy Bysshe Shelley 

Τον θαυμασμό του πλανήτη ολόκληρου έχει προκαλέσει η σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη στην «Ηλιόπολη» της Αιγύπτου, όπου μέσα στα λασπόνερα μία φτωχογειτονιάς βρέθηκε ένα κολοσσιαίων διαστάσεων άγαλμα, που πιθανολογείται ότι ανήκει στον Φαραώ Ραμσή τον Β’, που αποκαλείτο και «βασιλεύς των βασιλέων», καθώς ήταν από τους ισχυρότερους ηγεμόνες της Αρχαίας Αιγύπτου. Η ύπαρξη του ήταν εντελώς άγνωστη μέχρι σήμερα (2017), ωστόσο ένα ποίημα του 1817 του άγγλου ποιητή Πέρσυ Μπυς Σέλεϋ είναι σαν να αναφέρεται ακριβώς στην σπουδαία αυτή ανακάλυψη. Με αφορμή μία αφήγηση του Διόδωρου του Σικελιώτη που έκανε λόγο για ένα γιγαντιαίο άγαλμα στην Αίγυπτο κάποιου «Οζυμανδία» ξεκινά ένας άτυπος διαγωνισμό ποίησης. «Αντίπαλοι» ο Πέρσυ Σέλλεϋ με έναν Άγγλο τραπεζίτη τον Οράτιο Σμιθ.  Στόχος των δύο Άγγλων να αναδείξουν πως περασμένα μεγαλεία καταλήγουν σαν φαντάσματα του παρελθόντος.

Ο Οράτιος Σμιθ ξεκινά γράφοντας: «Στην αμμώδη σιωπή της Αιγύπτου, στέκει γιγάντιο πόδι που σκορπίζει, τη μόνη σκιά που η έρημος γνωρίζει». O Σέλεϋ παίρνει την σκυτάλη γράφοντας ένα – εκ των υστέρων – εμβληματικό ποίημα της αγγλικής ποίησης:

«Συνάντησα έναν ταξιδιώτη από χώρα αρχαία.

Είπε: τεράστια, δίχως κορμό, δυο πόδια πέτρινα

υψώνονται στην έρημο. Κοντά τους, μες στην άμμο

βυθισμένο, ένα θρυμματισμένο πρόσωπο· τα σκυθρωπά του

χείλη, πτυχωμένα σ' ένα χαμόγελο ψυχρής υπεροχής,

λένε ο γλύπτης τους πως διάβασε σωστά αυτά τα πάθη

που ακόμη ζούνε χαραγμένα στ' άψυχα ετούτα πράγματα

το χέρι που τα περιγέλασε και την καρδιά που τα 'θρεψε.

Και πάνω στο κρηπίδι αυτές οι λέξεις αχνοφαίνονται:

"Οζυμανδίας τ' όνομά μου, ο Βασιλεύς των Βασιλέων,

κοιτάξτε τα έργα μου. Ισχυροί, κι απελπιστείτε! "

Άλλο τίποτα δεν μένει. Γύρω από τη φθορά

των κολοσσιαίων ερειπίων, απέραντη, γυμνή,

μόνη η έρημος, κι επίπεδη, απλώνεται μακριά».

 

Ο Σέλεϋ ονόμασε το ποίημα «Οζυμανδίας» στηριζόμενος στην αναφορά του Διόδωρου Σικελιώτη, … που έζησε τον 1ο αι. π.Χ … Ο Σικελιώτης είχε βασιστεί σε περιγραφή του Εκαταίου, που έζησε τον 6ο π. Χ αιώνα … Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί ο Εκαταίος ανέφερε τον Ραμσή ως «Οσυμανδίας» με την απάντηση να δίδεται μάλλον ελληνική εκδοχή του ονόματος Ούσερ-μα-Ρα.

 

Το 2000 ο Χάρης Βλαβιανός στην επιφυλλίδα του στην εφημερίδα στα ΝΕΑ, αναφέρεται στον «διαγωνισμό» ποιήματος μεταξύ Σέλεϋ και Οράτιου γράφοντας σχετικά: «Χρειάστηκαν δέκα λεπτά (ή περίπου) για να γράψει ο Σέλλεϋ ένα από τα αριστουργήματα της αγγλικής ποίησης. Είχαν συνδράμει ένας Φαραώ, μια ομάδα ιστορικών, εξερευνητών και περιηγητών και ο λησμονημένος σήμερα Οράτιος Σμιθ. Ιδιοφυΐα σημαίνει, όπως έχει γράψει ένας γνωστός κριτικός, να βρίσκεσαι στον κατάλληλο τόπο τον κατάλληλο χρόνο, έτοιμος να αδράξεις τη στιγμή. Ο Οράτιος Σμιθ και ο Πέρσυ Μπ. Σέλλεϋ έστειλαν τα σονέτα τους σε μια εφημερίδα, η οποία δημοσίευσε και τα δύο. Ο έντιμος και σχολαστικός Σμιθ τιτλοφόρησε το ποίημά του «Πάνω σε ένα επιβλητικό γρανιτένιο πόδι, που ανακαλύφθηκε να ίσταται μόνο στην έρημο της Αιγύπτου, με τη σχετική επιγραφή χαραγμένη στη βάση». Ο Σέλλεϋ ονόμασε το δικό του «Οζυμανδύας». Ιδιοφυΐα ίσως σημαίνει και το να ξέρεις πώς να τιτλοφορήσεις ένα ποίημα». Και πράγματι 200 ακριβώς χρόνια μετά, ο «Οζυμανδίας» του Σέλλεϋ πιθανόν να βρέθηκε στα λασπόνερα στης αρχαίας Ηλιόπολις…

©

Φρανκενστάιν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας  (Frankenstein; or, The Modern Prometheus) είναι ο τίτλος της γοτθικής και ρομαντικής νουβέλας από την Αγγλίδα συγγραφέα Μαίρη Σέλεϊ…. Θεωρείται από πολλούς ως το πρώτο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, γράφτηκε το 1816, κατά τη διάρκεια των διακοπών της συγγραφέα στις Άλπεις. Όταν η ηφαιστειακή τέφρα, από την έκρηξη του Τάμπορα της Ινδονησίας, έκρυψε απροσδόκητα τον ήλιο εκείνο το καλοκαίρι, η νεαρή συγγραφέας, ο ρομαντικός ποιητής και σύζυγός της, Πέρσι Σέλεϊ, και ο συνταξιδιώτης τους, κι επίσης ποιητής του Ρομαντισμού, Λόρδος Μπάιρον, αποφάσισαν να διαγωνιστούν μεταξύ τους και να γράψουν μια ιστορία τρόμου ο καθένας…

Στο έργο της Σέλεϊ, ο δόκτωρ Φράνκενσταϊν, ένας νεαρός επιστήμονας, παρασυρμένος από την αγάπη του για την πρόοδο και την ανακάλυψη, διαπράττει την υπέρτατη ύβρη: βρίσκει το μυστικό της ζωής και το αξιοποιεί για να δημιουργήσει έναν νέο "Αδάμ”. Αηδιασμένος από το αποκρουστικό δημιούργημά του, περνά τα υπόλοιπα χρόνια της ύπαρξής του καταδιωκόμενος όχι μόνο από τις ενοχές, αλλά και από το ανώνυμο "τέρας”, το οποίο, καταδικασμένο στο περιθώριο, είναι διψασμένο για εκδίκηση. …

Άπειρες οι ταινίες που ενέπνευσε άμεσα ή έμμεσα ο μύθος του Φρανκενστάιν, με το Πλάσμα να αριθμεί αμέτρητες κινηματογραφικές εμφανίσεις, σε κάθε πιθανή και απίθανη παραλλαγή. … Στην πιο πρόσφατη εκδοχή του, ο Ντελ Τόρο μας δείχνει το «τέρας» να διαβάζει το ποίημα του Πέρσυ Σέλλεϋ «Οζυμανδίας».

©

Για το Breaking Bad … τα λόγια είναι περιττά. Το “Ozymandias” είναι το 14ο επεισόδιο της πέμπτης σεζόν του και αποτελεί το κορυφαίο σημείο της σειράς, όπου η πλοκή φτάνει στο αποκορύφωμα και οι χαρακτήρες βρίσκονται κυριολεκτικά στα όρια … ο Walter White (που υποδύεται ο τρομερός Μπράιαν Κράνστον) βιώνει την απόλυτη κατάρρευση της αυτοκρατορίας του. Η σκηνή όπου πέφτει στην άμμο λειτουργεί σαν άμεση αναφορά στο ποίημα, με τον ίδιο να αντιμετωπίζει τις συνέπειες των πράξεών του και να βιώνει την προσωπική του πτώση. Όπως και με το άγαλμα του Οζυμανδία, η ισχύς και η αυτοπεποίθηση του Walter αποδεικνύονται εφήμερες, καθώς όλα όσα έχτισε καταρρέουν γύρω του.

 

Ο ευτυχισμένος πλούσιος

Η πλατφόρμα. Ένα αλληγορικό κοινωνικό θρίλερ, με πολιτικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις.

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα ίδρυμα-φυλακή που μπαίνουν όσοι έχουν κάνει κάτι, αλλά και εθελοντές με την προοπτική μιας ανταμοιβής μόλις ολοκληρώσουν την ποινή τους.

Η φυλακή ξεκινάει από το ισόγειο-διοίκηση και εκτείνεται σε αγνώστου αριθμού επίπεδα προς τα κάτω.

Στο κάθε υπόγειο επίπεδο μένουν δύο κατάδικοι. Ο κάθε φυλακισμένος έχει δικαίωμα να πάρει ένα αντικείμενο μαζί του.

Στο κέντρο του επιπέδου υπάρχει μια μεγάλη ορθογώνια τρύπα από την οποία κατεβαίνει κι ανεβαίνει η "πλατφόρμα", η οποία στην ουσία είναι ένα τραπέζι γεμάτο φαγητά, γλυκά και φρούτα σε εκπληκτικά σκεύη παρασκευασμένα στο επίπεδο μηδέν-διοίκηση που στην ουσία είναι μια σούπερ γκουρμέ κουζίνα με πολλούς σεφ, υπό την επίβλεψη του μετρ-διοικητή. Τα φαγητά κατεβαίνουν σε κάθε όροφο για λίγα λεπτά και οι φυλακισμένοι τρώνε ό,τι προλάβουν.

Στα πάνω επίπεδα τρώνε καλά και συχνά σπαταλούν, ή καταστρέφουν το φαγητό από αδιαφορία για τους άλλους, ή και επίτηδες. Η πλατφόρμα-τραπέζι κατεβαίνει τα επίπεδα με αποτέλεσμα κάποιοι να τρώνε αποφάγια και κάποιοι τίποτα. Αν κάποιος κρατήσει φαγητό, το σύστημα τον βλέπει και τον τιμωρεί με αφόρητη ζέστη ή αφόρητο κρύο (Κόλαση). Έτσι, ο έγκλειστος υποχρεώνεται να πετάξει στην τρύπα την τροφή που κράτησε.

Το σύστημα ανάλογα με την υποταγή και τη συμπεριφορά που δείχνει ο καθένας αλλάζει επίπεδο προς τα κάτω ή προς τα πάνω.

Κεντρικός ήρωας είναι ο Γκόρενγκ –μια φυσιογνωμία με μουσάκι αλλά Δον Κιχώτη– που μπήκε εθελοντικά για έξι μήνες προκειμένου να κόψει το τσιγάρο και να πάρει το "πιστοποιητικό". Ευπειθής στο σύστημα, ονειροπόλος, ανθρωπιστής επιλέγει να πάρει μαζί του στη φυλακή το βιβλίο του Θερβάντες "Δον Κιχώτης"… από το οποίο, προς το τέλος της ταινίας, διαβάζει το παρακάτω απόσπασμα:

«Ο σπουδαίος αλλά μοχθηρός θα είναι ένας μοχθηρός σπουδαίος κι ο φιλάργυρος πλούσιος θα είναι ένας άπληστος ζητιάνος. Γιατί όποιος κατέχει πλούτο δεν είναι ευτυχισμένος επειδή τον κατέχει, αλλά επειδή τον ξοδεύει, όχι όπως του αρέσει, αλλά ξέροντας πως να τον ξοδέψει σωστά». «Όπως του αρέσει».

Όταν κάποιος λέει ότι ανησυχεί

Η πράξη που δεν μένει ατιμώρητη.

Το μεγαλύτερο προσόν ενός ηγέτη

Οι αυταπάτες στον Βουδισμό και στον Χριστιανισμό

Ο Σκορσέζε πάλευε να γυρίσει το «Silence» για σχεδόν τριάντα χρόνια, αναδεικνύοντάς το ως το μεγαλύτερο στοίχημα της καριέρας του. … 

Δύο Πορτογάλοι ιησουίτες καταφθάνουν στην Ιαπωνία του 1640, όπου η χριστιανική πίστη διώκεται απηνώς, για να βρουν τα ίχνη του δασκάλου τους, τον οποίο οι φήμες θέλουν να έχει αλλαξοπιστήσει. Ένας υπαρξιακός, τελετουργικών ρυθμών και υποβλητικών εικόνων Σκορσέζε διασκευάζει με φιλοσοφικό σεβασμό και σκηνοθετικό δέος ένα αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Σιουσάκου Έντο πάνω στη σιωπή του θεού και στο εκκωφαντικό ανθρώπινο μαρτύριο… 

Αν τη δει κανείς με τα μάτια αυτού που ξέρει, τι συνέβη εκεί που η καθολική εκκλησία είχε την εξουσία, αν γνωρίζει τι είναι ο Βούδας, που στο εκλαϊκευμένο και ιαπωνικά παραλλαγμένο -έστω- όνομα του οποίου γίνονται τα μαρτυρία, αν βάλει στο μυαλό ότι η Ιαπωνία με την κλειστότητα της γλίτωσε ενδεχομένως όσα πέρασαν από την αποικιοκρατία πολλοί τόποι, ακόμα και η μεγάλη δίπλα της Κίνα, … αν κατανοήσει γιατί αυτοί οι συγκεκριμένοι παρίες Ιάπωνες απαρνούνται τα πατρώα και επιμένουν να λατρεύουν κάτι που δεν έχουν καταλάβει ούτε το όνομα του, θα καταλάβει την μεγάλη φιλοσοφική τομή αυτής της ταινίας και θα συμπαρασταθεί στους "αποστάτες" ιερείς. 

Καταπληκτική φωτογραφία, συγκλονιστικές οι ερμηνείες. 

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σκηνές είναι ο διάλογος του φυλακισμένου μοναχού με τον Ιάπωνα μεταφραστή του:

Ιάπωνας: Έχουμε τη δική μας θρησκεία, Πάτερ. Κρίμα που δεν το προσέξατε.

Ιησουίτης: Όχι, εμείς απλά το βλέπουμε διαφορετικά.

Ιάπωνας: Είναι αλήθεια. Πιστεύετε ότι οι Βουδιστές είναι απλά άνθρωποι.

Ιησουίτης: Ακόμη και ο Βούδας πέθανε. Όπως όλοι οι άνθρωποι. Δεν είναι ο δημιουργός.

Ιάπωνας: Είσαι ανίδεος. Μόνο ένας Χριστιανός θα έβλεπε ένα Βουδιστή σαν ένα απλό άνθρωπο. Ο Βούδας μας είναι ένα ον όπου ένας άνθρωπος μπορεί να γίνει. Κάτι μεγαλύτερο απ’ αυτόν. Αν μπορεί να ξεπεράσει όλες τις αυταπάτες του. Αλλά εσύ, ζεις με τις αυταπάτες και τις αποκαλείς πίστη.

Η τιμωρία και το έγκλημα

Τα περίπλοκα

Πότε το μυαλό βρίσκει τις λύσεις

Αυτό που φοβούνται πολλοί άνθρωποι

Το ταλέντο

Πότε υπάρχει ο μεγάλος κίνδυνος

Οι ασεβείς φεύγουν

Ο γνωστικός σε ένα τρελό κόσμο

Θαυμασμός και φθόνος

Τι μπορείς να κάνεις με το παρελθόν

Πως να δεχόμαστε ό,τι μας συμβαίνει

Ποιον εμπιστεύομαι

Ο χαρακτήρας

Η ταινία Mr. Arkadin/Confidential Report του Orson Welles εξερευνά με επιτυχία την ανθρώπινη φύση.

Η πλοκή της υπόθεσης ξετυλίγεται μέσω των δύο κύριων πρωταγωνιστών, του Gregory Arkadin (Orson Welles), βαθύπλουτου μεγιστάνα με μυστήριο να καλύπτει το παρελθόν του, και του Guy Van Stratten (Robert Arden), φιλόδοξου νεαρού σε ρόλο ντετέκτιβ που αναλαμβάνει να εξιχνιάσει τα σκοτεινά σημεία της ζωής του Arkadin.

Μεγαλειώδης ταινία, με  ένταση, ισχυρό σενάριο  προφανώς εξαίσιες ηθοποιίες (ανάμεσα στις οποίες αυτή της Κατίνας Παξινού στον ρόλο της Σόφι, παλιάς αρχηγού μιας βρώμικης συμμορίας στην Βαρσοβία...). 

Κεντρικό σημείο της ταινίας είναι η σκηνή που ο Arkadin αφηγείται την ιστορία του σκορπιού και του βάτραχου, το ηθικό δίδαγμα της οποίας επιβεβαιώνεται στο φινάλε της ταινίας:

Και τώρα θα σας πω για ένα σκορπιό. Αυτός ο σκορπιός ήθελε να περάσει ένα ποτάμι… έτσι ζήτησε από τον βάτραχο να τον μεταφέρει.

«Όχι», είπε ο βάτραχος, «όχι ευχαριστώ». «Αν σε βάλω στην πλάτη μου μπορεί να με τσιμπήσεις… και το κεντρί σου είναι θανατηφόρο».

«Αυτό δεν είναι λογικό», είπε ο σκορπιός. «Αν σε τσιμπήσω, εσύ θα πεθάνεις και εγώ θα πνιγώ».

Έτσι ο βάτραχος πείστηκε και έβαλε τον σκορπιό στην πλάτη του. Αλλά ακριβώς στη μέση του ποταμού ένιωσε ένα τρομερό πόνο… και κατάλαβε ότι, παρόλα αυτά, ο σκορπιός τον τσίμπησε.

«Λογική», φώναξε ο ετοιμοθάνατος βάτραχος καθώς άρχισε να βυθίζεται μεταφέροντας τον σκορπιό μαζί του. «Δεν υπάρχει λογική σε αυτό».

«Το ξέρω», είπε ο σκορπιός, «αλλά δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Είναι ο χαρακτήρας μου».