Οι μητέρες των 3 Ιεραρχών-Οι Αγίες Εμμέλεια,Νόννα και Ανθούσα

ΤΙΜΩΝΤΑΙ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ

Όποιος μελετά τη ζωή και το έργο των Τριών Ιεραρχών διαπιστώνει ότι οι μεγάλοι παιδαγωγοί εις την εν Χριστώ ζωή και στη σμίλευση κατά Θεό της προσωπικότητάς τους υπήρξαν κυρίως οι άγιες μητέρες τους. Αυτές υπήρξαν σαρκικές μητέρες αλλά και πνευματικές. Αυτές τους κυοφόρησαν, τους γέννησαν, τους ανέθρεψαν, τους στήριξαν με τις προσευχές τους, τις συμβουλές τους, το παράδειγμά τους. Στο βίο των Τριών Ιεραρχών δεν βρίσκουμε γέροντες και πνευματικούς οδηγούς. Αν εξαιρέσουμε τον άγιο Χρυσόστομο, ο οποίος αφού χειροτονήθηκε αναγνώστης σε ηλικία 21 ετών, έφυγε στην έρημο όπου και μόνασε κοντά σε γέροντα 4 έτη, δεν έχουμε άλλο στοιχείο καθοδηγήσεως τους.

    Ο Βασίλειος και ο Γρηγόριος μόνασαν μόνοι τους στα κτήματά τους, ή συντροφιά μαζί στο κτήμα του Βασιλείου στον Πόντο, παρά τον Ίριν ποταμό, και ανεδείχθησαν δια της ιδιωτικής ασκήσεως τους, όπως και ο Χρυσόστομος, ο οποίος μόνασε και 2 έτη μόνος του σε σπήλαιο, της θεολογικής κατά μόνας μελέτης τους, και οπωσδήποτε βάσει των γνωριμιών αγίων ανδρών που συνάντησαν, κυρίως ο Βασίλειος, στα ταξίδια και τις περιηγήσεις τους.

    Οι κατά σάρκα πατέρες τους, του μεν Βασιλείου απέθανε όταν ήταν σε ηλικία 15 ετών, αφήνοντάς τον έτσι αβοήθητο στην δύσκολη περίοδο της εφηβείας, του δε Γρηγορίου ήταν στην αρχή αιρετικός (Υψιστάριος· θρήσκευμα που αποτελείτο από ιουδαϊκά και εθνικά στοιχεία και η λατρεία του υψίστου Θεού συνδυαζόταν με τη λατρεία του πυρός) και αργότερα χώλαινε στην διάκριση των θεολογικών εννοιών μ’ αποτέλεσμα να υπογράψει και φιλοαρειανικό σύμβολο πίστεως ως επίσκοπος. Γι’ αυτό βοηθήθηκε από τον υιό του στη διαποίμανση χωρίς αυτός να τον βοηθήσει ουσιαστικά. Και ο πατέρας του Χρυσοστόμου πέθανε λίγους μήνες μετά τη γέννησή του. Συνεπώς οι πατέρες των Τριών Ιεραρχών δεν μπόρεσαν ν’ ασκήσουν ουσιαστική αγωγή στα παιδιά τους.

    Οι μητέρες τους λοιπόν ήταν αυτές που διαμόρφωσαν μετά το Θεό τις προσωπικότητές τους και τον χαρακτήρα τους. Ας δούμε ξεχωριστά την επίδραση που είχε κάθε μητέρα στον υιό της.

Ο ΜΕΓΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

Από τη μητέρα του Εμμέλεια ομολογεί ότι γνώρισε το Θεό. Η μητέρα του γέννησε δέκα παιδιά, από τα οποία το ένα δεν επέζησε. Τέσσερα αγόρια και πέντε κορίτσια. Όλα τ’ αγόρια και μία κόρη, η Μακρίνα, αφιερώθηκαν. Τρεις επίσκοποι (Βασίλειος, Γρηγόριος, Πέτρος) και δύο μοναχοί (Ναυκράτιος και Μακρίνα).

    Η Εμμέλεια είχε κάνει το σπίτι Εκκλησία ενώ οι περισσότερες μητέρες και γο-νείς το κάνουν θέατρο. Τους δίδαξε Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Τα έμαθε να προσεύχονται. Τα στήριξε στην κατά Θεό αφιέρωση. Πρώτη αυτή, μετά το θάνατο του συζύγου της, μαζί με τη κόρη της Μακρίνα συνέπηξε μονή στα κτήματα της οικογενείας στον Πόντο. Κοντά τους πήγε και ο Ναυκράτιος, ο οποίος μόνασε σε ανάλογη ανδρική. Αργότερα μετά το τέλος των σπουδών του ακολούθησε και ο Βασίλειος.

    Η Εμμέλεια είχε σύντροφο πιστό και μόνιμο σ’ όλη τη ζωή της τον πόνο. Πέθανε ο πατέρας της σαν μάρτυρας στους διωγμούς, πέθανε ο άνδρας της νέος, ο γιος της Ναυκράτιος σκοτώθηκε, 27 ετών, σε κυνήγι, και ο Βασίλειος ήταν μόνιμα άρρωστος και καταβεβλημένος. Κι όμως παρέμεινε στητή και ολόρθη. Ασκούσε την ελεημοσύνη σε μεγάλο βαθμό και στήριζε τα παιδιά της.

    Η γιαγιά του Μ. Βασιλείου Μακρίνα και η μεγάλη του αδελφή που πήρε το ίδιο όνομα με τη γιαγιά τους ήταν άλλες δύο γυναίκες που στήριξαν και καθοδήγησαν τον Βασίλειο.

ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ

  Η μητέρα του Νόννα ήταν δάσκαλος της ευσεβείας όλης της οικογενείας τους. Πέτυχε τον άνδρα της από αιρετικό να τον κάνει ορθόδοξο και μάλιστα να τον καλλιεργήσει τόσο, ώστε αργότερα να γίνει ιερέας και επίσκοπος Ναζιανζού. Επίσης, αν και υπήρξε άτεκνη για πολλά χρόνια και έφθασε σε προχωρημένη ηλικία χωρίς παιδιά, πέτυχε με τις προσευχές και τα δάκρυά της να καταργήσει την ατεκνία της και απέκτησε 3 παιδιά· την Γοργονία, τον Γρηγόριο και τον Καισάριο. Έχασε όμως τον Καισάριο σε ηλικία 38 ετών το 368, και την Γοργονία σε ηλικία 42 ετών το 369. Ο μόνος που επέζησε και τους έκλεισε τα μάτια, αυτήν και τον άνδρα της, ήταν ο Γρηγόριος τον οποίον αφιέρωσαν στον Θεό εξ αρχής, σαν το πρώτο αγόρι τους. Έτσι αυτή ήταν όσο ζούσε το στήριγμά του.

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

Η μητέρα του Ανθούσα μένει χήρα στη ζωή της πολύ νωρίς, ενώ ήταν 20 ετών. Δεν ξαναπαντρεύτηκε και δεν χάρηκε τίποτα, αφού η έγγαμος ζωή της ήταν τόσο σύντομος. Ουσιαστικά έζησε σαν παρθένος έχοντας όμως τα βάρη του γάμου· μία κόρη, που μόνο μία φορά την αναφέρει ο Παλλάδιος και της οποίας αγνοούμε και το όνομά της, και τον Ιωάννη, στον οποίο έκτοτε αφιερώθηκε. Του δίδαξε την αγία Γραφή· τον στήριξε με την προσευχή και τη συμπαράστασή της· καλλιέργησε την ψυχή. Έμεινε μαζί του 23 ολόκληρα χρόνια, ως τον θάνατό της. Ο Χρυσόστομος ομολογεί στα έργα του ότι η μητέρα του τον έσωσε από τα πάθη του, τον διεφύλαξε από το αισχρό και ειδωλολατρικό περιβάλλον της Αντιοχείας, και τον στήριξε στην κατά Θεό ζωή.

* * *

    Σήμερα γίνεται πολύς λόγος, μέσα στα πλαίσια της πλήρους εξισώσεως ανδρών και γυναικών, να δοθεί από την Εκκλησία η ιερωσύνη και στις γυναίκες. Και ήδη στα παρακλάδια του προτεσταντισμού γίνεται αυτό. Η καθ’ ημάς όμως Ορθόδοξη Ανατολή έχει ως ιερωσύνη της γυναίκας την μητρότητα και την αγωγή των παιδιών. Η μητέρα τα φέρνει στον υλικό κόσμο μετά από εννεάμηνη κύηση και η μητέρα καλείται με πνευματικές ωδίνες και πνευματικό τοκετό να τα φέρει και στον πνευματικό κόσμο του ορθοδόξου δόγματος και της ηθικής. Στην μητέρα κυρίως οφείλουμε το ζην, το ευ ζην, και το αιωνίως και κατά Θεό ζην. Η μητέρα είναι ο πρώτος και αναντικατάστατος γέροντάς μας και παιδαγωγός εν Χριστώ. Δεν γίνεται ιερεύς η ίδια, γεννά όμως τους ιερείς και τους στηρίζει. Ο πλούτος της καρποφορίας των μεγάλων αυτών ανδρών και εν γένει όλων των αγίων υπήρξε καρπός, μετά τη χάρη του Θεού βέβαια, της ταπεινώσεως, της αγάπης, της θυσίας, και της ευσεβείας των μητέρων τους.

    Το έργο της μητρότητας και της κατά Χριστόν ανατροφής και αγωγής είναι τόσο μεγάλο όσο και το έργο της ιερωσύνης.

ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΑΠ. ΒΑΔΡΑΧΑΝΗΣ

ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ/πηγή

Οι Τρεις Ιεράρχες και η παιδεία

Η μεταμοντέρνα εποχή μας με όλους τους θεσμούς πού συμμετέχουν στο παιχνίδι της,αλλά και με μια πλειάδα διανοουμένων και δημοσιογράφων τονίζει συνεχώς την ανάγκη δημιουργίας μιας νέας κοινωνίας κι ενός νέου τύπου ανθρώπου. Πρέπει να απελευθερωθούμε από τίς διαφορές του παρελθόντος, να ζήσουμε σε ένα κλίμα ασφάλειας καί συνεργασίας, χωρίς ταυτότητες και διαφοροποιήσεις, και ή ζωή μας να χαρακτηρίζεται από το πρακτικό πνεύμα, την αυτάρκεια καί την ανάπτυξη. Ή παιδεία θεωρείται ό κύριος τρόπος επίτευξης αυτού του περάσματος στη νέα εποχή καί οι μεταρρυθμίσεις καί το πνεύμα των μαθημάτων εκεί αποσκοπούν.
Είμαστε λάτρεις του δυτικού τρόπου ζωής καί προσαρμόζουμε κάθε στοιχείο της ζωής μας σ' αυτόν. Συνειδητά προσπερνούμε την παράδοση μας, καθώς πιστεύουμε ότι οί στόχοι μας δεν έχουν σχέση με ό,τι αυτή μπορεί να μας προσφέρει καί θεωρούμε κάθε ενασχόληση μαζί της ως επιστροφή στο παρελθόν. Θαμπωμένοι από την πρόοδο καί το σήμερα, αρνούμαστε να μελετήσουμε τίς αξίες καί τίς προτάσεις ζωής πού ή παράδοση μας κρύβει, ιδίως στο χώρο της παιδείας.

Όλοι οί μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας καί ίδίως οί Τρείς Ιεράρχες παραμένουν επίκαιροι στη μεταμοντέρνα εποχή μας καί αυτό διότι ή σχέση τους με τα γράμματα καί τη μόρφωση δεν ήταν τεχνοκρατική καί χρησιμοθηρική. Ήταν σχέση ζωής καί άθλημα ελευθερίας. Ήταν πανεπιστήμονες, κατείχαν όχι μόνο την εκκλησιαστική παιδεία, αλλά καί την κοσμική καί ήξεραν να αξιοποιούν κάθε γνώση, όπως ή μέλισσα πού αντλεί γύρη από όλα τα λουλούδια πού επισκέπτεται. Είχαν χαρά για τη μάθηση, με αποτέλεσμα οί δάσκαλοι τους να λυπούνται όταν τελείωναν τη φοίτηση τους στις μεγάλες σχολές εκείνης της εποχής. Συνδύαζαν τη μόρφωση με την πνευματική καλλιέργεια καί τον αγώνα για την αγάπη του Θεού. Εφάρμοζαν τη γνώση δημιουργώντας υποδομές κατεξοχήν ανθρωπιστικές (όπως το φιλανθρωπικό έργο), αλλά καί διαφώτιζαν τους ανθρώπους για θέματα της ζωής, της πίστης, της κοινωνίας (χωρίς να φοβούνται αυτοκράτορες,πολιτικούς εξουσίες,τη θέση τους). Οί Τρεις Ιεράρχες ήταν ποιητές ήθους καί εξακολουθούν να προτείνουν αυτό το ελληνορθόδοξο ήθος στο σήμερα.
Το εκπαιδευτικό μας σύστημα προσπαθεί να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της μεταμοντέρνας εποχής. Δε βοηθά όμως τα παιδιά να αγαπήσουν το σχολείο, τη μάθηση, τον άνθρωπο, τη γνώση. Το σχολείο καί το πανεπιστήμιο μπορεί να συνδέονται σταδιακά με την αγορά εργασίας, απομακρύνουν όμως συνεχώς τη νέα γενιά από την ουσία της ζωής. Καλλιεργώντας τον ανταγωνισμό, αφαιρώντας χρόνο από τα μαθήματα πού εξανθρωπίζουν το νέο, εξαφανίζοντας κάθε έννοια υπαρξιακού προβληματισμού, διαγράφοντας τα πρότυπα της παράδοσης, παραδίδουν τη νέα γενιά βορά στον τηλεοπτικό εξανδραποδισμό.
Για να μπορέσει κανείς να αξιοποιήσει τίς θετικές όψεις της μεταμοντέρνας φιλοσοφίας, όπως είναι ό σεβασμός στον άλλο, ή πίστη οτόν άνθρωπο,ή ενεργητική συμμετοχή στην κοινωνία των πολιτών, ή υπέρβαση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας, ή περιθωριοποίηση, χρειάζεται να έχει μέσα του αξίες ζωής καί να μιμείται όχι τα πρότυπα της τηλεόρασης, αλλά τίς μορφές εκείνες πού μιλούνε με τη ζωή τους για αγάπη, αγιότητα, προσφορά, παραίτηση από τον εγωκεντρισμό, εργασία για το σύνολο καί όχι μόνο για τον εαυτό μας, φιλαδελφία καί φιλανθρωπία. Καί αυτό δε μπορεί να γίνει χωρίς οικουμενική παιδεία, γλώσσα, ανθρώπινες σχέσεις. Αυτό δε μπορεί να γίνει χωρίς την παιδεία των Αγίων μας καί ίδίως των Τριών Ιεραρχών.
Έχουμε όντως ανάγκη από μια νέα κοινωνία. Όχι όμως αυτή της μεταμοντέρνας τηλεοπτικής δημοκρατίας, αλλά αυτήν πού θα έχει ως βάση της τίς αξίες καί το ήθος της παράδοσης μας. Δεν περιμένουμε από τίς εξουσίες να συνειδητοποιήσουν τί θησαυρό απεμπολούμε. Όσοι έχουμε ευαισθησία καί αγωνία για τον τόπο μας καί τη νέα γενιά, εκπαιδευτικοί, κληρικοί, ας μελετήσουμε καί ας ζήσουμε τον τρόπο της Εκκλησίας μας, τον τρόπο των Τριών Ιεραρχών, την παιδεία πού θα δώσει πνευματική ποιότητα καί αρχοντιά στη ζωή μας προτείνοντας τον στους νέους μας. Καί αυτή θα είναι ή ουσιαστικότερη προσφορά καί ελπίδα, δώρο ζωής καί αγάπης.

του πρωτοπρεσβύτερου Θεμιστοκλή Μουρτζανού