Ρεμπέτικο: παθος, οργή & πένθος, λαϊκό: προσομοίωση, φαντασίωση & μελαγχολία

Από τα τελευταία μεταπολεμικά ρεμπέτικα [1]. Μετά ήρθε το λαϊκό μ' εξωτικές παραλίες γεμάτες τσαχπινογαργαλιάρες αραπίνες...[2]. Το μετεμφυλιακό λαϊκό ήταν η τελική επικράτιση του μεσοπολεμικού αρχοντορεμπέτικου και ελαφρού τραγουδιού επί του ρεμπέτικου. Το ελαφρύ τραγούδι ήταν η καλογυαλισμένη σχεδόν ανούσια μουσική προσποίηση, δίχως ίχνος έστω σαγήνης, η προτίμιση της μεσοπολεμικής ελίτ και των μικροαστών, που καθησύχαζε τους φόβους, έναντι των καταπιεσμένων, προσφύγων. Τους φόβους που πλανιόντουσαν πάνω από την Ευρώπη, μιας πετυχήμένης κομμουνιστικής επανάστασης (όπως συνέβη στην Ρωσία και εξαιτίας του κραχ του 29) των εργατών και των προσφύγων. Το ρεμπέτικο ήταν που τολμούσε να μιλήσει στα ίσα, με σταράτη, αιχμηρή, λιτή και ελικρινή εγγραφή, για  την ανθρώπινη κατάσταση, καταφρονεμένων ανθρώπων που συνθλιβόντουσαν από τα προβλήματα και τις αδικίες της καθημερινής επιβίωσής τους αλλά και από τα προβλήματα και τις επιθυμίες τους στις  ερωτικές σχέσεις.


Εκεί σ' αυτούς τους στίχους σ' αυτό το πέρασμα από τις πεζούλες του Βελουχιώτη, στις ανύπαρκτες αιωρούμενες στο πουθενά παραλίες, φάνηκε η εγγραφή της ήττας των λαϊκών στρωμάτων. Αν το προπολεμικό ρεμπέτικό είχε οργή, πένθος και υπερηφάνια του κάθε εργάτη ως Υποκείμενο, το μεταπολεμικό λαϊκό είχε φαντασίωση, μελαγχολία και μικροαστισμό. Διότι από την τομή με το παρελθόν, του 1ου λαικού κράτους στην Ελλάδα (ΕΑΜ/ΕΛΑΣ - Κυβέρνηση ΠΕΕΑ) βρεθήκαμε να (ξανα)κάθονται στον σβέρκο μας Χίτες, ταγματαλήτες και κάθε λογής ρουφιάνοι, συνεργάτες και τσανακογλείφτες των Γερμανικών κατοχικών δυνάμεων. Τσιράκια και εκτελεστικά όργανα της θέλησης & της εξουσίας μεγαλοαστών και των Εγγλέζων (προπολεμικά), των Γερμανών (επί Κατοχής), ξανά των Εγγλέζων (Α' φάση του εμφυλίου) και τέλος των Αμερικάνων (Β' φάση του εμφυλίου μέχρι την έλευση του Ευρώ).

Αν το ρεμπέτικο ήταν ασυμβίβαστα οργισμένο για την υποτέλεια, το λαϊκό με την κλάψα του ήταν υποταγμένο και βουτηγμένο στην υποτέλεια. Ήταν η δικαίωση του Χατζηαβάτη σε σχέση με τον Καραγκιόζη. Κι αργότερα το 1960 στην μεγάλη του πείνα & πίκρα ο Βαμβακάρης έγραψε το "Απελπίστηκα (Τι πάθος ατελειωτο)" όταν κανείς δεν γούσταρε να ακούσει το ρεμπέτικο και την οργή του.



[1] του Απόστολου Χατζηχρίστου. Τραγουδάει ο ίδιος μαζί με τη Σούλα Καλφοπούλου και το Μάρκο Βαμβακάρη. Ηαχογράφιση το 1949

[2] ο Τσιτσάνης ηχογράφισε τις νύχτες μαγικές το 1946 με την έναρξη του Εμφυλίου. Ήδη όμως είχε εγγραφή η ήττα στα λαίκά στρώματα, μέσω της λευκής τρομοκρατίας, των Δεκεμβριανών και της Συμφωνίας της Βάρκιζας.

Ανάσταση, Επ-Ανάσταση ή Το πέρασμα του κύκλου

Το πέρασμα (Πάσχα - פֶּסַח‎ Pesah) για να συμβεί χρειάζεται να διακοπεί ο κύκλος. Να γίνει τομή ώστε να μην περάσει υπο-χρεωτικά από ίδια σημεία κάθε φορά, ξανά. 
Σε όλη αυτή την ιστορία του Πάθους του ανθρώπινου πάθους που οδηγεί στην επανάληψή του, το βλέμμα που μας οδηγεί στην επανάληψη, είναι ένα βλέμμα καθηλωμένο γοητευμένο, σαγηνεμένο από την οδύνη από την γεύση της οδύνης που συμβαίνει σ' ένα υποκείμενο. Είναι το βλέμμα που καθηλωμένο προσκολλημένο στο παρελθόν καμπυλώνει την πορεία και την επιστρέφει στο ίδιο σημείο εκκίνησης ζητώντας ξανά το ίδιο σαγηνευμένο από το αίνιγμα του ίδιου ξανά, της επανάληψης. Όπως το φίδι που τρώει την γνώριμη ουρά του. Επανάληψη στην επανάληψη από τα γεγονότα-κρίκοι φτιάχνεται η αλυσίδα που μας δένει με το αναπόφευκτο. Χρειάζεται μια θύελλα [ 1] ένας άνθρωπος που ξεκινά μια τομή ανάμεσα στα υπο-χρωτικά γεγονότα για να σπάσει η αλυσίδα. Όπως το κλείστρο της φωτογραφικής μηχανής, οδηγούμενο από την Επιθυμία του φωτογράφου,

διακόπτει την ήδη υπ-άρχουσα πραγματικότητα για να επιτρέψει στιγμιαία την εμφάνιση μιας άλλης πραγματικότητας. Ε αυτό προσδιορίζεται ως

Ανάσταση, η πραγματωμένη ενσαρκωμένη επιθυμία διακοπής της αλυσίδας των γεγονότων που οδηγούν νομοτελειακά σε κυκλική καθηλωτική επανάληψη. Αυτό προσδιορίζεται ως επανάσταση, ο χωροχρόνος εκείνος όπου επιτρέπει να επαναδια-τυπωθούν οι ανθρώπινες σχέσεις ως πραγματικής κι μη αναπαριστώμενης επιθυμητικής ελευθερίας και όχι ως σχέσεις φόβου υποδούλωσης και κατάπνιξης της επιθυμίας βουλιάζοντας στην προσποίηση ή την προσομοίωση.

[1] Όπως την περιγράφει ο Walter Benjamin στις "Θέσεις για την Φιλοσοφία της Ιστορίας" θέση ΙΧ

Φωτο Nίκος Πάλλης (aka Altair Proxima)
https://www.flickr.com/photos/altairproxima/