Lisboa-Αθήνα-بغداد

Περίπου τις ίδιες μέρες δημοσιεύονται δυο ειδήσεις για την Πορτογαλία.

Το Bloomberg (πηγή) μας ενημερώνει πως η Λισαβόνα συναγωνίζεται το Σ. Φραντσίσκο σε ελκυστικότητα εταιρειών start up . Η Αυγή (πηγή) αναφέρει πως μια αριστερόστροφη  συμμαχία ,τύπου Συριζα , ΠΑΣΟΚ  ΚΚΕ  απειλεί να ρίξει την επιλογή των ευρωπαϊκών ελίτ , την  κεντροδεξιά μειοψηφική κυβέρνηση Κοέλιου.

Αυτομάτως η συζυγία των δύο ειδήσεων αναδεικνύει ένα βασικό επίδικο :το πρόσημο μιας διακυβέρνησης έχει διαφορετικό βάρος όταν αυτό προσδιορίζει  κοινωνίες με ετεροβαρή προβλήματα.

Η αδρή αγχολυτική αφήγηση μπορεί να επικαλεστεί ότι  τα ζητήματα , ανεργίας μισθών είναι ισοδύναμα εντός η εκτός μνημονίων .Άραγε ποιος δεν θα ήθελε το Bloomberg να αναφέρει πχ τον Πειραιά ως νέο City η την Κρήτη ως ανταγωνιστή του Σκανδιναβικού πλέγματος  βιοτεχνολογίας και ας είχαμε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ  ,Ανταρσύα ,ΚΚΕ με υποτιθέμενο πρόγραμμα του πιο καθαρού αντικαπιταλισμού;

 Η πιο επεξεργασμένη αφήγηση , προερχόμενη από την πάλαι ποτέ ανανεωτική αριστερά έχει μια συνθετική προσέγγιση : δεδομένου του προσανατολισμού προς μια αναπτυγμένη οικονομία των υψηλών αξιών , τα θεσμικά ελλείμματα της αστικής διαχείρισης θα τα ολοκληρώσει μια αριστερόστροφη εκσυγχρονιστική διακυβέρνηση .Παρότι η θέση είναι ελκυστική προέρχεται από τον πιο old fashion μαρξισμό των σταδίων.

Αυτή είναι ας πούμε η πιο υγιής εκδοχή του ενεστώτος Συριζαίκού  εγχειρήματος ,η  πράξη όμως αναδύεται διαφορετικά . H αριστερόφωνη διακυβέρνηση περιορίζεται στην παρηγορητική διαχείριση ενός βαλτωμένου καπιταλισμού , ενός οικονομικού σχηματισμού με λυμφατικό εξωστρεφή εξαίρετισμο , απουσία μεγάλων neoliberal projects και πολλαπλές στοιβάδες παγωμένων εκφράσεων πόνου και άμυνας .

Μια άλλη main stream αφήγηση ,εντοπίζει το πρόβλημα στην απουσία συναίνεσης. Όμως  παραγνωρίζει όμως ότι στο παρελθόν υπήρξαν κύματα δυτικότρoπου εκσυγχρονισμού χωρίς πολιτική συναίνεση σε συνθήκες ακραίας πόλωσης.

Το πρόβλημα δεν είναι η απουσία συναίνεσης αλλά η απίσχναση των κοινωνικών μειοψηφικών δυναμικών ομάδων της πολιτικής της οικονομίας των ιδεών .Μακάρι να είχαμε τον πιο τρελαμένο αντικαπιταλισμό σε ένα περιβάλλον ακριβού καπιταλισμού σταθερών  θεσμών λειτουργικών υπηρεσιών .Το ορατό μέλλον αναδύει ένα εσωστρεφή κόσμο αδύναμων καπιταλιστών , ασταθών θεσμών , απελπισμένων outsiders , εκτραχηλισμένων λογοπλαίσιων. H συνεχής επίκληση της γεωπολιτικής, της γεωγραφίας , των ορυκτών, του τουρισμού  αποδεικνύει την αδυναμία οργάνωσης μιας οικονομίας και κοινωνίας των πιο σύνθετων μορφών.

Τα ποντιακά της εβδομάδας που έτρεξε, εκφράζουν ακριβώς αυτήν την υστερία της αδυναμίας , την αγωνία μιας κενότητας .Μεταφορικά η συζήτηση είναι σκανδαλωδώς επίκαιρη .Συζητάμε για θύματα, αίματα , σφαγές , στην παραλία του Καυκάσου. Η μεσανατολική διάσταση των ορίων μας επανέρχεται με στρεβλό τρόπο. Αντί τα ανατολικά στοιχεία να αναδυθούν ως δυναμισμός (όπως γίνεται στην Κύπρο και το Ισραήλ) εισέρχονται στην συζήτηση ως παγωμένος ιστορικισμός.

Ο συγχρονισμός είναι αδυσώπητος και καταθλιπτικός. Βαθμιαία μετατοπιζόμαστε όλο και πιο ανατολικά  όχι γεωγραφικά αλλά ιδεολογικά .

Η κυβέρνηση παριστάνει την ευρωπαϊκή αριστερά σε συνθήκες Μεσανατολικού καπιταλισμού ενώ είναι σταθερή επειδή ακριβώς κινείται στις ασφαλείς ράγες του πρώιμου ερντογανισμού (πηγή)

Η δεξιά βυθίζεται στο βαλκανικό παρελθόν του λαϊκού κόμματος και των επιστράτων

 Ο χρυσαυγητισμός αποδεικνύεται όλο και πιο οργανικός πιο αυθεντικά ελληνικός σε αντίθεση με την φαντασίωση περί εξαίρεσης

Οι λυμφατικές αυθεντικές δυτικότροπες  δυνάμεις της οικονομίας της πολιτικής (αριστεράς και δεξιάς)  της ιδεολογίας παλεύουν με τους γνωστούς περιορισμούς τους. Τα όρια εκλογικού νανισμού των πάλαι ποτέ Κοδησο, ΚΚΕ Ες  που δεν απέτυχαν γιατί ήταν δεξιοί αλλά γιατί φαντάστηκαν και επεξεργάστηκαν  μια πόλωση δεξιά άριστα ως copy paste των κέντροευρωπαϊκών συνθηκών , παραμένουν αξεπέραστα .

 Η τελευταία αισιόδοξη εκδοχή που είδα αποτυπώνεται  στο τελευταίο βιβλίο του Καλύβα (πηγή) : είμαστε υπέρ φιλόδοξοι οι αποτυχίες μας ακολουθούνται από αδιανόητες εξάρσεις. Το κακό είναι πως το σχήμα του Καλύβα , ( όπως και του Κωστή  (πηγή) σε άλλο τόνο ) εμπεριέχουν μια  επαναλαμβανόμενη «συνθήκη Ναβαρίνο» : τις  δύσκολες στιγμές η ξένη παρέμβαση μας διασώζει ως «κακομαθημένα παιδιά».

 Όμως η ιστορία αρέσκεται σε κενοφάνειες . Φίλος που ασχολείται με την οικονομική ιστορία της Μ Ανατολής μου ανέφερε ένα στοιχείο που βασίζεται σε στοιχεία των ΔΝΤ, Παγκόσμιας Τράπεζας .Το 1990 η χώρα με τους καλύτερους θεσμούς , βιομηχανική υποδομή , παιδεία κλπ  σε σχέση με τις ισοδύναμες της , ήταν το  Ιράκ.

Το διαρκές καθεστώς της έκτακτης διαπραγμάτευσης

Στα αραβικά η διαφορά μεταξύ του νομά και του άπατρι αποδίδεται μέσω μιας ιδιαίτερης ηχητικής συζυγίας. Η λέξη Beduin είναι εθνοπολιτιστικός ορισμός και αναφέρεται στους ιστορικούς νομάδες της Αραβικής Χερσονήσου ενώ  η λέξη Bidoon είναι πολιτειακός ορισμός και αναφέρεται σε ιστορικούς πληθυσμούς εγκλωβισμένους ή παραμελημένους χωρίς εθνική αυτοκατανόηση χωρίς «ταυτότητα» και έγγραφα εντός της χώρας που διαβιούν.

Ο αριθμός των Bidoon είναι άγνωστος και ουσιαστικά   πέραν της  των αρμοδιοτήτων διαφόρων διεθνών οργανώσεων. Ακόμα είναι άγνωστη η ιστορική ανάδυση του φαινομένου. Οι κλασσικοί νομάδες Βεδουίνοι, συνωστίζονται με τυπικούς πρόσφυγες στα άκρα των πόλεων και διαβιούν τρεις ή τέσσερεις γενιές ήδη. Οι  πλούσιες κυβερνήσεις της αραβικής χερσονήσου δεν τους καταγράφουν ως πρόσφυγες , εμμέσως αποθαρρύνουν την διόγκωση τους αλλά οι Bidoon πολλαπλασιάζονται. Η συνθήκη διαβίωσης και πολλαπλασιασμού τους είναι μοναδική. Καθώς η κατάσταση τους είναι ήδη «ιστορική» , αναπτύσσουν αποσπασματικά  διεκδικητικά κινήματα  , οι κυβερνήσεις τους αγνοούν έντεχνα, οι οικονομικές συνθήκες ενθαρρύνουν  μια εκτεταμένη «παράλληλη άτυπη οικονομία» η οποία τους απορροφά,  ενώ στις μοναδικές θρησκευτικές πόλεις προσκυνήματα δημιουργείται μια ιδιόμορφη συνθήκη ανοχής.

Οι Βidoon δεν μπορούν να κατανοηθούν εντός του  γραμμικού σχήματος «κράτος, πολίτες, μετανάστες χωρίς χαρτιά κλπ»  ή ούτε εντός του σχήματος «οικονομία, εργασία με συμβόλαια χωρίς δικαιώματα κλπ » γιατί στα σχήματα που περιγράφουν την απόλυτη έξωση στις παρυφές των σύγχρονων κοινωνιών, προϋποθέτουν τουλάχιστον μια αρχειοθέτηση. Ο χωρίς χαρτιά ενώπιον της Ελληνικής αστυνομίας που ταλαιπωρείται στην Πάτρα έχει την πιστοποίηση του «χωρίς χαρτιά». Ο Bidoon δεν υπάρχει σε κανένα αρχείο.

Σήμερα μπορούμε να εικάσουμε εύλογα ότι υπάρχουν 200,000 -300,000 Bidoon η δε πολιτική ιστορική πολιτιστική έρευνα ουσιαστικά δεν τους αφορά.

Το ιστορικό σχήμα ανάδυσης  των Bidoon , προκαλεί δυσανεξία και αμηχανία, γιατί μας αποκαλύπτει την πιθανότητα , όπου ούτε το δίκαιο, ούτε η πληθυσμιακή διόγκωση ούτε η κοινωνική ένταση μπορούν να οριοθετήσουν μια εστία ρήξης ή εξέλιξης. Είναι ίδιον ενός ευρωκεντρικού σκέπτεσθαι η πίστη ότι ο συγχρονισμός εντάσεων, αντίρροπων δυνάμεων αναγκαστικά διαμορφώνουν  μια συνθήκη αλλαγής.

Οι τελευταίες 13 εβδομάδες πέρασαν και οι επόμενες που ακολουθούν κινούνται εντός ενός μεταφυσικού περιβάλλοντος μιας επερχόμενης ή δυνητικής ή επαπειλούμενης αλλαγής.  Τοποθετούνται χρονικά όρια ( πχ 20 Φεβρουαρίου, 6 Απριλίου, ημερομηνίες Eurogroup κλπ) όπου  κάτι θα γίνει ,θα συμφωνηθεί ή δεν θα γίνει ή δεν θα συμφωνηθεί αλλά τέλος πάντων όλα περιστρέφονται πέριξ ενός σημειακού γίγνεσθαι.

Κι’ όμως αναδύεται σιγά σιγά το απόλυτο σενάριο τρόμου ενός «μη γίγνεσθαι». Η Ευρωπαϊκή πραγματικότητα προφανώς δεν υφίσταται με ένα τυπικό Grexit or Graccident . Βλέπουμε όμως να εξελίσσεται σχεδόν κανονικά με την απειλή του Grexit ή Graccident. H Ελληνική κυβέρνηση εξαντλεί τους πόρους τους .Γνωρίζοντας τεχνικά τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει το Grexit ελπίζει και καταλήξει στο σημείο κόμβο του γίγνεσθαι  και να εξασφαλιστεί μέσω μιας συμφωνίας. Μα η Ευρωπαϊκή  κρατούσα συνθήκη φαίνεται να είναι ικανοποιημένη με την παράταση της υφιστάμενης έκτατης διαπραγμάτευσης ως τελικά καθεστώς συνέχειας. Η Ελληνική οικονομία ανατροφοδοτεί τις μειωμένες ανάγκες της, το χρέος της υπόκειται σε μοχλεύσεις για τις οποίες πάντα ευρίσκονται λύσεις. Τα σημειακά γίγνεσθαι μπορούν να μετατοπίζονται αενάως στο μέλλον ( να υποθέσουμε πως ο Ιούνιος θα γίνει Σεπτέμβριος μέσω μιας νέας ενδιάμεσης συμφωνίας) . Η Συριζαική αριστερά διάγει την περίοδο αυτοθαυμασμού της, η Σαμαρική δεξιά μιλά τη γλώσσα του μακαρίτη Χριστόδουλου, οι κοινωνικές συσπειρώσεις πέριξ των πραγματικοτήτων και όχι των οραμάτων μιας εξωστρέφειας είναι περιθωριακές .

Ο μεταφυσικός ευρωκεντρισμός (Τσίπρας,Σαμαράς,Βενιζέλος κλπ)  συγχρονίζεται με ρομαντικές θανατολατρίες ηθικών μαρτύρων ( Κωνσταντοπούλου, Μιχαλολιάκος κλπ) και μας οδηγούν αμέριμνα στην ισορροπία ενός ελληνικού Bidoon.Η κατάσταση Bidoon δεν μας αρέσει, δεν την κατανοούμε ιστορικά αλλά την προσεγγίζουμε 

Συντηρητική επιλογή

Οι εκλογές της 26ης Οκτωβρίου στην Τύνιδα κατέγραψαν μια ενδιαφέρουσα  εξέλιξη.Απέναντι στο ισλαμικό συμμαχικό ρεύμα Ενάχντα τάχθηκαν διάφοροι κοσμικοί σχηματισμοί με μεγάλο εύρος προγραμμάτων και συμφερόντων, αλλά τελικά επικράτησε το Νιντάα Τούνες , ένα σχήμα συσπείρωσης των δικτύων του εκπεσώντος Μπεν Άλι.

Το Νιντάα επεκράτησε εναντίον των άλλων κοσμικών κομμάτων δηλαδή του  ala Berlusconi Upl (πηγή) του ala Syriza Front Populaire (πηγή) και άλλων

Οι εκλογές σηματοδότησαν μια κλασσική ψήφο διαμαρυρίας , προς την  ανεπαρκή διακυβέρνηση Ενάχντα η οποία είχε συμπτώματα παράλυσης αλλά κυρίως είχε να αναμετρηθεί με τις τεράστιες προσδοκίες που είχε δημιουργήσει

Σε αντίθεση με την Αίγυπτο, όπου τα δίκτυα Μουμπάρακ επέστρεψαν μέσω ενός νέου "επαναστατικού" στρατιωτικού  κινήματος , στην Τυνησία η επιστροφή γίνεται δημοκρατικά.

Οι συνθήκες κατάρρευσης σε Λιβύη, Συρία, Ιρακ και η σχετική σταθερότητα σε Αλγερία, Μαρόκο, ώθησαν τους Τυνήσιους σε μια επιλογή "σύνεσης" όπου η εποχή  Μπεν Άλι επέστρεψε μέσω μιας φυσιογνωμίας τύπου Μαρκεζίνη.Ο ογδοντάχρονος Εσέμπσι , γνώστης όλων των κρατικών διαδικασιών και lobbies, ζήτησε μια "χρήσιμη ψήφο" και την κέρδισε.

Η νίκη του Εσέμπσι αποκάλυψε μια πόλωση "πόλης-χωριού".Οι αστικές τουριστικές βορειο- ανατολικές περιοχές ψήφισαν κοσμικά κόμματα ενώ οι νοτιο- δυτικές αγροτικές ζώνες συνέχισαν να υποστηρίζουν την Ισλαμική συμμαχία.

Η πρώτη εστία της " Αραβικής Άνοιξης" σχηματίζει μια ιστορική διαδρομή με ειρμό:την εκδίωξη του Μπεν Άλι διαδέχθηκε μια ιδεολογική σχεδόν ιδεοληπτική ισλαμική συμμαχία η οποία παρέλυσε από την διοικητική της ανεπάρκεια για να ακολουθήσει σήμερα  μια συντηρητική κυβέρνηση  που πορεύθηκε προεκλογικά  με ένα τεχνικό διαδικαστικό "μεταπολιτικό" μήνυμα: "την χρησιμότητα".Οι Τυνήσιοι κινούμενοι στα συμφραζόμενα μιας "δυτικού τύπου" αφήγησης, συστοιχήθηκαν απέναντι σε πολλαπλά διλήμματα όπου ταυτόχρονα συνυπήρχαν οι πόλοι:  κοσμικό-ισλαμικό, δεξιά-αριστερά, ιδεολογιά-διακυβέρνηση και τελικά επεκράτησε μια ήπια συντηρητική  επιλογή.Τα αντι-Μπεν Αλι κοσμικά κόμματα ενώ δεν θεώρηθηκαν ικανά να κυβερνήσουν,  ενισχύθηκαν  αρκετά για να αποτελέσουν ένα αντίβαρο μιας επαπειλούμενης  ολικής επαναφοράς.

Ο τρέχων   οριενταλισμός  είδε την   Αραβική Άνοιξη  με δόσεις εξωτισμού.Συχνά έχει υποτιμηθεί ότι η  αστική δυτικότροπη μερίδα η οποία  είχε αναδυθεί στο περιβάλλον Μπεν Αλι, ως διάδοχο του δεσμποτικού εκσυγχρονισμού του Μπουργκίμπα,  είχε σχετικά μεγαλύτερη επιρροή από ότι οι κοινωνιολογικές σταθμίσεις προδιαγράφουν. Το λεγόμενο διεθνές περιβάλλον παγκοσμιοποίησης , διαμορφώνει σε όλες τις κοινωνίες , εστίες μιας δυτικόφωνης αφήγησης, που δικδικούν το  ρόλο ελιτ, δίπλα ή εντός στις παραδοσιακές στρατιωτικές κάστες που παραδοσιακά διευθύνουν τα κράτη της Μ.Ανατολής.  Η αραβική άνοιξη στοχοποίησε τις στρατιωτικές κάστες, αλλά στην πορεία ανακάλυψε πως η ικανότητα διεύθυνσης σε συνθήκες τυπικής δημοκρατίας δεν απονέμεται ούτε προκύπτει από κάθε ιδεολογία, αλλά αναδύεται από σχηματισμούς,   που μπορούν να  λειτουργούν οργανικά στο κράτος και την κοινωνία ως πρωτοπορία συγχρονισμού με την παγκοσμιοποίηση

Η δημοκρατική επιλογή στην Τύνιδα μαζί  με την στρατιωτική επιβολή στο Κάιρο, δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο :Μετά τις στρατιωτικές ολιγοπωλειακές κάστες , ακολουθεί μια ιδεοληπτική ηγεσία με τεχνικές αδυναμίες, και τελικά αναδύονται ηγεσίες που βασίζονται σε ενδογεννείς κοσμικές δυνάμεις με ρίζες στην οικονομία που εγγυώνται  συγκρατημένη διοίκηση , αποφυγή της κατάρρευσης και προσεκτικές κινήσεις διεξόδου.Η αφανής ζεύξη με τις παραβολάδες των προηγούμενων καθεστώτων δεν αποτελεί επιβράβευση τους αλλά μια αναγκαστική προσαρμογή προς στο καλύτερο δυνατό σημείο ισορροπίας: πρόκειται για συμβιβασμό.

Αν ο οριενταλισμός μας οδηγεί να εστιάζουμε στα δράματα της  Δαμασκού ή της Βαγδάτης, ας προσέξουμε την  Τύνιδα .Είναι γεωγραφικά εγγύτερα, τόσο που στις βορειοανατολικές ακτές της τα ελληνικά FM της Κρήτης είναι ισχυρά.Οι εκλογές της απέδειξαν πως οι εξελίξεις στον Αραβικό κόσμο δεν είναι εξωτικές, ανορθολογικές μυστηριώδεις.

Σχετικές αναρτήσεις εδώ και εδώ και εδώ και εδώ