Ένα όχι ...δεν φέρνει την άνοιξη

του Κώστα Χαριτάκη

Το κυπριακό όχι στο κούρεμα των τραπεζικών καταθέσεων αποτελεί την πρώτη απόρριψη από ένα κράτος μέλος της ευρωζώνης μιας πλευράς της πολιτικής της ΕΕ, κι από αυτή την άποψη εξέφρασε τα αισθήματα πλατιών λαϊκών τμημάτων πέρα από σύνορα. Ιδιαίτερα για την Ελλάδα των διαρκών ταπεινωτικών “ναί”, το κυπριακό όχι τροφοδοτεί μια έντονη συγκινησιακή φόρτιση και ταύτιση καθώς καταρρίπτει την τρομοκρατία του μονοδρόμου και δείχνει ότι πάντοτε υπάρχουν εναλλακτικές.

Από κει και πέρα όμως, το όχι αυτό δεν αποτελεί σε καμιά περίπτωση κάποια κοινωνική, λαϊκή, εργατική ανατροπή αλλά μια καθαρά αστική επιλογή (όπως αποδεικνύει άλλωστε και η ψηφοφορία στη Βουλή). Δεν έγινε, εξάλλου, και καμιά ιδιαίτερης έντασης και έκτασης λαϊκή κινητοποίηση. Η επιλογή του όχι από το κυρίαρχο πολιτικό προσωπικό της Κύπρου έγινε για την υπεράσπιση της θέσης της αστικής τάξης απέναντι σε μια σχεδόν θανατηφόρα για αυτήν επιλογή της ΕΕ.

Διότι το κούρεμα των τραπεζικών καταθέσεων, εκτός του ότι θα έβαζε άμεσα το χέρι στην τσέπη της αστικής τάξης και των ξένων επενδυτών, θα οδηγούσε στο τέλος της λειτουργίας του κυπριακού καπιταλισμού ως χρηματοοικονομικού κέντρου, χωρίς να υπάρχουν οι υποδομές και οι προϋποθέσεις για έναν άμεσο και κερδοφόρο αναπροσανατολισμό του. Επιπλέον, λόγω των ιδιαίτερων δεσμών αυτού του χρηματοοικονομικού κέντρου με τα ρωσικά κεφάλαια, μια τέτοια κίνηση θα οδηγούσε σε ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις και εντάσεις.

Το γιατί η ΕΕ επέλεξε, παρ' όλα αυτά (ή ίσως εξαιτίας όλων αυτών), μια τέτοια κατεύθυνση χρήζει μιας ψύχραιμης μελέτης και ανάλυσης, μακριά πάντως από τις εύκολες γηπεδικού τύπου εθνικοπατριωτικές κορώνες περί “κακής Μέρκελ” που επιβουλεύεται την εθνική υπόσταση όλων των λαών και θέλει να τους “τιμωρήσει”.

Το σίγουρο όμως είναι, και το πιο ανησυχητικό, ότι για άλλη μια φορά, όπως πολλές στιγμές στην ιστορία, μια αστική επιλογή συγκεντρώνει γύρω της, παρουσιαζόμενη ως εθνική επιλογή και συνεπικουρούμενη από την αριστερά, τη λαϊκή υποστήριξη εκτονώνοντας τη δυσαρέσκεια και την οργή, και κυρίως διαλύοντας μέσα σε μια νέα “εθνική ενότητα” την απαίτηση μιας ριζικής κοινωνικής αλλαγής.

Το κυπριακό όχι αποδεικνύει ότι αυτό που παρουσιάζεται από ορισμένους ως η “μόνη επαναστατική ρήξη”, η ρήξη με το ευρώ, την ΟΝΕ και την ΕΕ, μπορεί υπό ορισμένες συνθήκες να γίνει και από την ίδια την αστική τάξη χωρίς φυσικά να οδηγήσει σε οποιαδήποτε κοινωνική αλλαγή. Άλλωστε, όπως καθένας μπορεί να διαισθανθεί, δεν θα τύχουν της ίδιας αντιμετώπισης τα επόμενα νομοσχέδια στην κυπριακή βουλή, αυτά που θα αφορούν τις “αναγκαίες” περικοπές στους μισθούς, τις συντάξεις και τις κοινωνικές παροχές. Όπως είπε και ο αρχιεπίσκοπος της Κύπρου “καλάν ήμαστεν και με την λίραν μας”...

Πέρα από τις εκλογές;

κείμενο που μας στάλθηκε με email
του Κώστα Χαριτάκη

Έχει νόημα, άραγε, να συζητάμε λίγες μέρες πριν τις εκλογές, με θέμα “πέρα από τις εκλογές”; Πολλοί θεωρούν περιττή πολυτέλεια ή εγκληματική αφέλεια μια τέτοια συζήτηση. Κατηγορούν, μάλιστα, όσους αρνούνται να σκεφτούν και να πράξουν με τους όρους της “εκλογικής ατζέντας” ότι εγκαταλείπουν την “Πολιτική”, για θολές, αποσπασμένες από την πραγματικότητα, θεωρητικές φλυαρίες...

Αν όμως, όπως λένε ορισμένες ψυχαναλυτικές θεωρίες, η πραγματική “πραγματικότητα” είναι το “απωθημένο”, το “ακατανόμαστο”, αυτό που πρέπει να κρυφτεί βαθιά μέσα στην “πραγματικότητα”, ακριβώς για να μπορέσει αυτή να συνεχίσει να λειτουργεί ομαλά, τότε μήπως αυτές οι “θεωρητικές φλυαρίες” που αποσκοπούν να σκάψουν κάτω από την επιφάνεια, να εξορύξουν αυτό που δεν λέγεται και να κονιορτοποιήσουν τις συνήθεις “αυτονόητες παραδοχές”, βρίσκονται τελικά πιο κοντά στην πραγματικότητα;

Για παράδειγμα, οι αγωνίες, οι προσδοκίες, οι απαιτήσεις, με τις οποίες έχει επενδυθεί η μεθαυριανή εκλογική μάχη μήπως αποτελούν μορφές συγκάλυψης και “εξομάλυνσης” των πραγματικών ερωτημάτων που διακυβεύονται αυτή την εποχή; Δεν εννοώ ότι δεν είναι υπαρκτές για κάθε ξεχωριστό άνθρωπο που τις προβάλλει στην εκλογική επιτυχία του ενός ή άλλου κόμματος, αλλά το ότι η συνολική λειτουργία αυτής της προβολής είναι πρωτίστως μια κατεργασία των ανησυχητικών σκέψεων ώστε να κλείσει το τραύμα της κοινωνικής καταστροφής που ζούμε, με όρους επιστροφής σε μια “ομαλότητα” που θα μας επιτρέψει εντέλει να ζούμε, λίγο πολύ, όπως ζούσαμε.

Η εκλογική διαδικασία, και η πολιτική όταν ορίζεται με κέντρο την αντιπροσώπευση και τη διάταξη των κομματικών σχηματισμών, είναι ο κατεξοχήν μηχανισμός “προφύλαξής” μας από το “αδύνατο”, ο μηχανισμός επαναφοράς μας στο “δυνατό”, στο ρεαλισμό των κυβερνητικών λύσεων διαχείρισης της υπάρχουσας κατάστασης, ακριβώς για να αποφύγουμε το τραύμα της συνάντησής μας με το χάος του “αδύνατου”.

Ας καταλάβουμε την Ευρώπη! Αυτόνομες αντιδομές πέρα από το έθνος-κράτος και τη φυλακή της Ε.Ε.

κείμενο που μας στάλθηκε μέσω email

του Κώστα Χαριτάκη

Το ερώτημα “ευρώ ή δραχμή”, “Ε.Ε. ή ανεξάρτητο εθνικό κράτος” (με όποιο λαϊκό, εργατικό ή σοσιαλιστικό πρόσημο) προβάλλεται κυρίαρχα τόσο από τις αστικές δυνάμεις όσο και από τμήματα της αριστεράς ως το πραγματικό δίλημμα της κοινωνίας και των εργαζομένων, ως την κύρια διαχωριστική γραμμή της κοινωνικής διαπάλης στις σημερινές συνθήκες της κρίσης. Μήπως, όμως, πρόκειται για ένα ερώτημα εξαρχής βολικό για τις καθεστωτικές δυνάμεις, καθώς όλες οι απαντήσεις του μας οδηγούν ξανά στον περίκλειστο παλιό κόσμο της εκμετάλλευσης και της κυριαρχίας; Μήπως η προσπάθεια να οριοθετηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο ο κοινωνικός ανταγωνισμός είναι ακριβώς η προσπάθεια να παραμείνουμε στο έδαφος του αντίπαλου, σε ένα στημένο παιχνίδι όπου νικητής είναι πάντα ο ίδιος: το κεφάλαιο και το κράτος;

Δε θα έπρεπε να προσπεράσουμε εύκολα αυτά τα ερωτήματα, πολύ περισσότερο με την αλαζονεία της “μόνης αντικαπιταλιστικής γραμμής”, γιατί η σωστή διατύπωση του προβλήματος είναι το ...ήμισυ της λύσης του. Καταρχήν, ο ίδιος ο τρόπος που θέτει το πρόβλημα η αστική τάξη και το προσωπικό της είναι αρκετά αποκαλυπτικός: δίνει τη μάχη του ευρώ και της Ε.Ε. στο όνομα της “ευρωπαϊκής πορείας της χώρας” και της “ανάπτυξης”, ενώ την ίδια στιγμή αρκετές δυνάμεις του κεφαλαίου “ερωτοτροπούν” (αλλά και προετοιμάζονται και σχεδιάζουν) με την επιστροφή στο εθνικό νόμισμα ως εφαλτήριο για εκτίναξη της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και βελτίωση της θέσης της στην παγκόσμια αγορά. Η στρατηγική και στις δύο τακτικές (είτε με ευρώ είτε με δραχμή) είναι ίδια: με όχημα την τρομοκρατία της κρίσης και του χρέους να υπάρξει μια βίαιη “επανεκκίνηση” της συσσώρευσης από μηδενική, για τη θέση και τα δικαιώματα των εργαζομένων, βάση. Το ότι, μέχρι τώρα, η ηγεμονική τακτική είναι η παραμονή στο ευρώ συνδέεται περισσότερο με τις τεράστιες δυνατότητες πολλαπλασιασμού της δύναμης επιβολής του κεφαλαίου εντός της χώρας που προσφέρει η ευρωζώνη και η Ε.Ε. εν γένει, και όχι με το ότι μια άλλη τακτική εκτός ευρωζώνης δεν θα μπορούσε να προωθήσει εξίσου ή και καλύτερα το στρατηγικό στόχο (παραδείγματα, εξάλλου, υπάρχουν πολλά διεθνώς).