Με αφορμή το μυθιστόρημα του Λεονάρδο Παδούρα,
Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά.
του Ανέστη Ταρπάγκου
Ο 20ός αιώνας, από το τέλος του οποίου μας χωρίζει μόλις μια 10ετία, έχει θέσει μείζονα ιστορικά και πολιτικά ζητήματα, η απάντηση στα οποία βρίσκεται εκ νέου μπροστά μας, σ’ αυτή την αρχή του 21ου αιώνα. Από την πλευρά των κυρίαρχων τάξεων σημαδεύτηκε από τους δύο παγκόσμιους ιμπεριαλιστικούς πολέμους και αναρίθμητες επιμέρους συρράξεις, από την κυριαρχία της καπιταλιστικής ανάπτυξης με τις σχετικές της κρίσεις (1929, 1973), αλλά και τις μεγάλες επιστημονικό-τεχνολογικές αναδιαρθρώσεις, από την επικράτηση της αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και από τη μετάβαση από την κεϊνσιανή οικονομική πολιτική στη νεοφιλελεύθερη διακυβέρνηση, που αντιπροσωπεύει και το σημερινό διακύβευμα. Από την πλευρά των λαϊκών τάξεων σηματοδοτήθηκε, κυρίως στην αφετηρία του, από την Οκτωβριανή Επανάσταση και στο τέλος του από την κατάρρευση του κοινωνικού καθεστώτος που προέκυψε απ’ αυτήν, καθώς και από τη μαζική ανάπτυξη κομμουνιστικών κομμάτων που, παρ’ όλο που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο σε κρίσιμες συγκυρίες, εντούτοις, είτε ηττήθηκαν (Ελλάδα, Χιλή κ.λπ.) είτε οδηγήθηκαν στην πολιτική τους περιθωριοποίηση (Ιταλία, Γαλλία κ.ά.).
Σ’ αυτό ακριβώς το ιστορικό φόντο τοποθετείται και εκτυλίσσεται το ιστορικό πολιτικό μυθιστόρημα του Λ. Παδούρα (Καστανιώτης 2011, σελ. 685, σε εξαιρετική μετάφραση του Κ. Αθανασίου) επιχειρώντας με έξοχο λογοτεχνικό τρόπο, να αναδείξει τις μεγάλες αντιφάσεις του κομμουνιστικού κινήματος του 20ού αιώνα, την ανάδειξη και το τέλος της «ουτοπίας». Το μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται σε τρία αλληλοδιαπλεκόμενα επίπεδα (του επίδοξου δολοφόνου, του κυνηγημένου επαναστάτη ηγέτη και του σύγχρονου Κουβανού συγγραφέα που καταγράφει την ιστορία), καλύπτει έναν σχεδόν ολόκληρο αιώνα, και επικεντρώνεται στην υπόθεση της δολοφονίας του Λέοντος Τρότσκι από τον Ισπανό κομμουνιστή Ραμόν Μερκαντέρ. Με βάση αυτή την αφήγηση αναδεικνύονται όλες οι καίριες πλευρές της εξέλιξης του κομμουνιστικού κινήματος, από το ρωσικό επαναστατικό εγχείρημα μέχρι τον αστυνομικό κατασταλτικό και εκμεταλλευτικό εκφυλισμό του, αλλά και οι προσανατολισμοί και πρακτικές όλου του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, που υπό το βάρος της ιστορικής αίγλης της Οκτωβριανής Επανάστασης, οδηγήθηκε να αποκτήσει όλες τις στρεβλώσεις που το χαρακτήρισαν στη διάρκεια πολλών 10ετιών.
