Τρόφιμα που δεν φτάνουν στα στόματα των πεινασμένων - Πετάμε το 30% των τροφίμων παγκοσμίως ενώ εκατομμύρια άνθρωποι πεινούν

Μεγάλο μέρος του πληθυσμού του πλανήτη συνεχίζει να υποσιτίζεται. Εκτιμάται ότι 1,3 δις τόνοι τροφίμων ή περίπου το 30% της παγκόσμιας παραγωγής, χάνεται ή σπαταλάται σε ετήσια βάση, σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) την στιγμή που 800 εκατομμύρια άνθρωποι πεινούν.

Επιμέλεια: Τόνια Γκόρου

Η ποσότητα αυτή είναι ικανή να θρέψει τουλάχιστον 2 δις ανθρώπους. Αυτό οδήγησε τον ΟΗΕ στη δημιουργία ενός διαδραστικού προγράμματος που έχει στόχο να μειώσει τις απώλειες. Παραμένει ασαφές το πόσο αποτελεσματικό θα είναι το πρόγραμμα για την επίλυση του προβλήματος, ωστόσο, οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Η ιστοσελίδα «The Global Community of Practice of Food Loss Reduction» δίνει πληροφορίες στους επισκέπτες της σχετικά με την ανάσχεση της σπατάλης του φαγητού. «Πρέπει οι άνθρωποι που έχουν γνώση του προβλήματος να λειτουργούν ανάλογα όταν βρίσκονται σε κάποιο σούπερ μάρκετ ή στην κουζίνα τους. Η συνειδητοποίηση είναι το πρώτο βήμα» δήλωσε στο Al Jazeera ο Dana Gunders από το Συμβούλιο Υπεράσπισης Φυσικών Πόρων, μια ομάδα δράσης υπέρ του περιβάλλοντος στις ΗΠΑ.

Περισσότερο από το 40% των καλλιεργειών όπως φρούτα και λαχανικά, το 20% των λαδιών, και το 35% των ψαριών δεν φτάνουν ποτέ τα στόματα των πεινασμένων ανθρώπων,

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) περισσότερο από το 40% των φρούτων και των λαχανικών, το 20% της παραγωγής λαδιού και το 35% των ψαριών δεν φτάνουν ποτέ στα στόματα των πεινασμένων ανθρώπων.

Στις ανεπτυγμένες χώρες, τα τρόφιμα που καταλήγουν στον κάδο είναι συνήθως αυτά που οι καταναλωτές πιστεύουν ότι έχουν σαπίσει ή αυτά που έμποροι κρίνουν ότι «δεν έχουν ωραία εμφάνιση». Η μεγαλύτερη φθορά στα τρόφιμα συμβαίνει κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης ή της μεταφοράς μιας και οι συνθήκες ψύξης και διατήρησης τους είναι συχνά ανεπαρκής.

Η ιστοσελίδα «The Global Community of Practice of Food Loss Reduction» ίσως βοηθήσει προτείνοντας κάποιες λύσεις. Αν για παράδειγμα οι αγρότες της Μπουρκίνα Φάσο βρουν ένα τρόπο για να μειώσουν την ποσότητα των τροφίμων που καταλήγουν στα σκουπίδια μπορούν να ανεβάσουν τις σχετικές οδηγίες στο portal ώστε να είναι διαθέσιμες και σε άλλους αγρότες σε όλο τον κόσμο.

Ως μέρος της πρωτοβουλίας, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ παρέχει μεταλλικούς χώρους αποθήκευσης σιτηρών και εξελιγμένες σακούλες αποθήκευσης σε 400 μικρούς αγρότες στη Μπουρκίνα Φάσο και την Ουγκάντα. Οι καλύτερες αποθηκευτικές εγκαταστάσεις μειώσαν τα απορρίμματα μετά τη συγκομιδή σε ποσοστό λιγότερο από 2% κατά τη διάρκεια μιας δοκιμαστικής περιόδου 90 ημερών. Τώρα το πρόγραμμα θα εφαρμοστεί σε 41.000 αγρότες με στόχο τη μείωση των απωλειών κατά 70%

«Με τις κατάλληλες τεχνολογίες τα τρόφιμα όχι μόνο κρατιούνται φρέσκα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αλλά και οι αγρότες μπορούν να διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά τον επιχειρηματικό τους κύκλο» υποστηρίζει ο Dana Gunders.

Πολλοί είναι οι αγρότες θέλουν κρατήσουν ένα μέρος από την συγκομιδή τους για κάποιο χρονικό διάστημα καθώς οι τιμές ανεβαίνουν όταν υπάρχει λιγότερα διαθέσιμα τρόφιμα στην αγορά. Εξάλλου οι μικροκαλλιεργητές ανήκουν στις ομάδες που πλήττονται ιδιαίτερα από την πείνα σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες.

Ο Gunders μελέτησε τις πρακτικές των αγροτών που καλλιεργούσαν μπιζέλια σε πολλές αφρικανικές χώρες και οι οποίοι δεν είχαν πρόσβαση σε σιλό ή δεν είχαν αεροστεγείς σακούλες αποθήκευσης. Έτσι ψέκαζαν τα τοξικά φυτοφάρμακα απευθείας πάνω στο προϊόν μετά τη συγκομιδή.

«Τα παιδιά έτρωγαν τα μπιζέλια και κυριολεκτικά πέθαιναν από τα φυτοφάρμακα» εξηγεί ο Gunders. «Οι αεροστεγείς σακούλες εξάλειψαν αυτό το πρόβλημα. Οι αγρότες διατηρούν τα προϊόντα τους για μεγαλύτερο διάστημα και τα πωλούν σε καλύτερη τιμή».

http://tvxs.gr/news/kosmos/trofima-poy-den-ftanoyn-sta-stomata-ton-peinasmenon

Διαβάστε περισσότερα ...

«Καμπανάκι» ΟΗΕ για νέα επισιτιστική κρίση το 2013

Αντιπρόσωποι κυβερνήσεων συναντώνται σήμερα - Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής - στη Ρώμη, στη σκιά προειδοποίησης των Ηνωμένων Εθνών για νέα επισιτιστική κρίση, το 2013. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας FAO , τα παγκόσμια αποθέματα σιτηρών βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1974.

Προ ημερών, ο ΟΗΕ αναθεώρησε προς τα κάτω τον αριθμό των ανθρώπων που υποσιτίζονται ή λιμοκτονούν - σε 870 εκατομμύρια έναντι ενός δισεκατομμυρίου ανθρώπων, τη δεκαετία του 1990 - με τον επικεφαλής του FAO Ζοζέ Γκρατζιάνο ντα Σίλβα να τονίζει ότι ακόμη και αυτός ο αριθμός είναι «πάρα πολύ υψηλός».

Το 2012, σύμφωνα με το FAO, οι τιμές των τροφίμων κινήθηκαν κοντά σε επίπεδα ρεκόρ. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι τιμές των σιτηρών υποχώρησαν εξαιτίας και της ανησυχίας για χαμηλή ζήτηση λόγω της επιβράδυνσης της παγκόσμιας οικονομίας. Σύμφωνα ωστόσο με το δείκτη του FAO, ο οποίος καταγράφει σε μηνιαία βάση τις αλλαγές στις τιμές βασικών προϊόντων, το κόστος των τροφίμων παρέμεινε σταθερό τον Αύγουστο, ενώ το Σεπτέμβριο αυξήθηκε κατά 1,4%. Η αύξηση αφορά κυρίως τα γαλακτοκομικά και το κρέας και λιγότερο τα δημητριακά.

«Μπαίνουμε σε μια νέα περίοδο αυξανόμενων τιμών στα τρόφιμα και εξαπλούμενης πείνας», σημείωσε μιλώντας στον Observer ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Πολιτικής για τη Γη Λέστερ Μπράουν. «Η γη γίνεται το πολυτιμότερο εμπόρευμα καθώς ο κόσμος περνά από μια εποχή αφθονίας σε μια εποχή έλλειψης τροφίμων. Η γεωπολιτική των τροφίμων επισκιάζει με ταχείς ρυθμούς τη γεωπολιτική του πετρελαίου».

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες η παρατεταμένη ξηρασία, που επιμένει σε κάποιες πολιτείες, είχε ως αποτέλεσμα τα αποθέματα αραβοσίτου να μειωθούν στο ιστορικά χαμηλό 6,5% της ποσότητας που αναμένεται να καταναλωθεί στη χώρα μέσα στο 2013.

«Δεν παράγουμε όσο καταναλώνουμε», υπογράμμισε ο οικονομολόγος του FAO Αμπντουλρεζά Αμπασιάν προειδοποιώντας ότι «δεν υπάρχουν περιθώρια για απρόσμενα συμβάντα» μέσα στο 2013.

http://www.naftemporiki.gr/news/cstory.asp?id=2244841

Διαβάστε περισσότερα ...

Επιστροφή στην διατροφική αυτάρκεια

Παντελής Ρίτσος

Οι επισιτιστικές κρίσεις αποκαλύπτουν τι πρέπει να κάνουν χώρες όπως η Ελλάδα

Πέρα από τις χρηματοπιστωτικές, ενεργειακές, περιβαλλοντικές και πολιτικές κρίσεις, η ανθρωπότητα βιώνει συνεχώς επιδεινούμενες επισιτιστικές κρίσεις. Όλες αυτές οι κρίσεις συναρτώνται απόλυτα και αλληλοκαθορίζονται μεταξύ τους. Δεδομένου ότι η σίτιση αποτελεί την πρωταρχική ανάγκη για την επιβίωση της ανθρωπότητας, η επισιτιστική κρίση είναι μία από τις κρισιμότερες παραμέτρους τόσο σε κρατικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Αποτέλεσμα της τεράστιας ανάπτυξης στους τομείς φυτοπροστασίας, σποροπαραγωγής, ζωικής παραγωγής και γενετικής των τελευταίων 60 ετών είναι το γεγονός ότι η γη μπορεί να θρέψει τουλάχιστον 12 δισ. παγκόσμιου πληθυσμού έναντι πληθυσμού 7 δισ. που ζουν στον πλανήτη τώρα. Παρ’ όλα αυτά , σήμερα 1 δισ. άνθρωποι υποφέρουν μόνιμα από την πείνα και προβλέπονται αυξητικές τάσεις αυτού του πληθυσμού στο άμεσο μέλλον. Το φαινόμενο αυτό είναι άμεσα συνυφασμένο με την εξάρτηση πολλών χωρών από ανεπτυγμένα κράτη και από πολυεθνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στο χώρο της αγροτικής παραγωγής και τροφίμων. Η αναποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων επιβαρύνει επίσης την όλη κατάσταση όσον αφορά το θέμα της ερημοποίησης μεγάλων εκτάσεων αγροτικής γης.

Επί του παρόντος το επισιτιστικό πρόβλημα εμφανίζεται σαν πρόβλημα τιμών και όχι σαν πρόβλημα έλλειψης σε βασικά είδη διατροφής. Η άνοδος των τιμών των αγροτικών προϊόντων επηρεάζει και το επίπεδο ζωής των ανεπτυγμένων χωρών με έμμεσο τρόπο, μέσω της αύξησης του πληθωρισμού. Ο βαθμός έκθεσης μιας χώρας σε πιθανή επισιτιστική κρίση εξαρτάται από παράγοντες όπως το κατά κεφαλή εισόδημα των κατοίκων της, το ποσοστό δαπάνης για τρόφιμα στον οικογενειακό προϋπολογισμό και το ισοζύγιο εισαγωγών – εξαγωγών τροφίμων ως ποσοστό του ΑΕΠ της χώρας. Είναι χαρακτηριστικό ότι όσο αυξάνεται το κατά κεφαλήν εισόδημα τόσο ελαττώνεται το ποσοστό δαπάνης για τρόφιμα στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και κατά συνέπεια μειώνεται ο βαθμός έκθεσης μιας χώρας σε πιθανή επισιτιστική κρίση.

Η βασικότερη, όμως, αιτία που το επισιτιστικό πρόβλημα έχει πάρει οικουμενικές διαστάσεις είναι η σταδιακή απώλεια της διατροφικής αυτοδυναμίας όλων των εθνικών οικονομιών. Αυτό έχει προκύψει βαθμιαία μέσα από μια διαδικασία πολιτικο-οικονομικής ολοκλήρωσης όπου η παραγωγή, η διανομή, η ανταλλαγή προϊόντων καθώς και η κατανάλωση γίνονται πλέον σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με την δημιουργία διεθνών φορέων και οργανισμών, όπως η ΕΟΚ και η NAFTA, που ως στόχο είχαν την σταδιακή φιλελευθεροποίηση της διακίνησης προϊόντων και υπηρεσιών σε μια διεθνοποιημένη αγορά. Μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων στην ανατολική Ευρώπη το φιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο αντικατέστησε το μοντέλο της κεντρικά κατευθυνόμενης οικονομίας των πρώην κομμουνιστικών χωρών.

Στην σημερινή παγκοσμιοποιημένη αγορά η διαμόρφωση τιμών καθορίζεται πλέον από παράγοντες όπως η ζήτηση που, ανεξάρτητα από συγκυρίες, αυξάνει συνεχώς. Σε αυτό συντελεί η αύξηση κατανάλωσης τροφίμων από τις αναπτυσσόμενες χώρες καθώς και από τις πρώην κομμουνιστικές χώρες. Αξιοσημείωτη είναι και η αύξηση της ζήτησης στην Κίνα του 1,2 δισ. κατοίκων και του κεντρικά ελεγχόμενου οικονομικού μοντέλου ανάπτυξης.

Όσον αφορά την παγκόσμια αγροτική παραγωγή, ο όγκος της παρουσιάζει μια πτωτική τάση που οφείλεται σε κλιματικές αλλαγές, φυσικές καταστροφές, αναποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων και την δέσμευση ευφόρων εκτάσεων για μη διατροφική χρήση, συγκεκριμένα για την παραγωγή προϊόντων που χρησιμοποιούνται ως βιοκαύσιμα (καλαμπόκι, σόργο, ελαιοκράμβη).
Κυρίαρχο ρόλο πλέον στη διαμόρφωση των τιμών των τροφίμων έχει η αγορά των χρηματιστηριακών παραγώγων τροφίμων. Η μεταφορά κεφαλαίων από τον χρηματοπιστωτικό τομέα στον τομέα των παραγώγων τροφίμων τον τελευταίο χρόνο παρουσίασε μια αύξηση της τάξης του 40% – 80%,ανάλογα με το προϊόν, σε σχέση με το 2008. Τα συμβόλαια με τους παραγωγούς μετατρέπονται σε χρηματιστηριακούς τίτλους και επηρεάζουν την διαμόρφωση του γενικού επιπέδου τιμών των αγροτικών προϊόντων.

Αν στα ανωτέρω προστεθούν και οι διακυμάνσεις της τιμής του πετρελαίου, των λιπασμάτων και άλλων εισροών στην αγροτική οικονομία, το συμπέρασμα είναι ότι οι παραγωγοί τροφίμων ελάχιστη συμμετοχή έχουν στην διαμόρφωση της τελικής τιμής των προϊόντων τους.

Η ανθρωπότητα επιβίωσε δια μέσου των αιώνων, ενάντια σε κάθε αντιξοότητα , χάρις στην εφευρετικότητά της και στην ικανότητα να μετατρέπει την κάθε κρίση σε ευκαιρία. Έτσι και στην επισιτιστική κρίση, υπάρχουν κράτη, πολυεθνικές εταιρείες, χρηματοπιστωτικοί και ασφαλιστικοί φορείς που εκμεταλλεύονται προς όφελός τους την όλη κατάσταση και διαμορφώνουν σε μεγάλο ποσοστό τις γεωπολιτικές ισορροπίες του πλανήτη μας.

Τα εργαλεία ελέγχου αγροτικής παραγωγής που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη κέρδους από την κρίση και για τον επηρεασμό των γεωπολιτικών ισορροπιών είναι κοινά για όλους τους ανωτέρω φορείς. Ζωτικότερο εργαλείο, όσον αφορά και τον έλεγχο της διατροφής της ανθρωπότητας, είναι η αποξένωση των παραγωγών από την παραγωγή τους. Η κατοχή και διάθεση πολλαπλασιαστικού υλικού δεν ανήκει πλέον στους παραγωγούς αλλά αποτελεί αποκλειστικότητα των εταιρειών εκείνων που έχουν την τεχνογνωσία να το παράγουν και να εξασφαλίσουν την παγκόσμια αποκλειστικότητα για όλο το κύκλωμα παραγωγής – διάθεσης. Ως φυσική συνέχεια για την ολοκλήρωση του διατροφικού ελέγχου της ανθρωπότητας παρατηρούμε ότι επεκτείνονται τόσο ο έλεγχος του εδάφους, του υδάτινου και ενεργειακού πλούτου από ιδιωτικές εταιρείες όσο και ο έλεγχος της παραγωγής τροφίμων μέσα από πολυεθνικούς μηχανισμούς εμπορίας και διακίνησης.

ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ ΣΥΜΜΑΧΙΕΣ

Εμπλεκόμενοι σ’ αυτό το κερδοσκοπικό παιχνίδι είναι τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικές εταιρείες, κρατικοί οργανισμοί και όμιλοι ιδιωτικών εταιρειών.

Αρχής γενομένης από την δημιουργία χρηματιστηρίων αγροτικών προϊόντων, οι συμβάσεις μεταξύ παραγωγών και εμπόρων μετατράπηκαν σε παράγωγα. Έτσι το κέρδος επί της παραγωγής αγροτικών προϊόντων σταδιακά μετατράπηκε σε κέρδος επί της προσδοκώμενης παραγωγής αγροτικών προϊόντων.

Άμεση συνέπεια αυτής της εξέλιξης ήταν η ραγδαία εξάπλωση εταιρικών συμφωνιών για αγορά καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Αυτό οδήγησε στην σταδιακή απώλεια πρόσβασης των παραγωγών στους φυσικούς πόρους καθώς και στην δυνατότητα πλήρους κάλυψης των διατροφικών τους αναγκών.
Η δημιουργία και ανάπτυξη της αγοράς βιοκαυσίμων συνετέλεσε στην αποψίλωση των δασών και στην μείωση διαθεσιμότητας σόγιας και καλαμποκιού για διατροφή. Το «όραμα» της Ε.Ε. για συμμετοχή των βιοκαυσίμων σε ποσοστό 10 % έως το 2020 στις ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης, σημαίνει ότι το 70% της ευρωπαϊκής καλλιεργήσιμης γης θα δεσμευθεί σε καλλιέργειες απόδοσης βιοκαυσίμων. Με γεωπολιτικούς όρους, οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου θα πρέπει να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες των χωρών του Βορρά.

Οι μεγαλύτεροι επενδυτές στα χρηματιστήρια αγροτικών προϊόντων, στην συμβολαιακή γεωργία και στην αγορά βιοκαυσίμων προέρχονται από τον χρηματοπιστωτικό και ασφαλιστικό χώρο (Deutsche Bank, Barclays, ABP, Allianz, BNP Paribas, Generali, HSBC, Lloyd’s, Unicredit, AXA, Credit Agricole), από τον χώρο παραγωγής γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών (Monsanto, Syngenta), από τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην διακίνηση πρώτων υλών και τροφίμων (Cargill, ADM, Con-Agra, Bunge, Charoen, Noble Group, Sinochem), από τις αλυσίδες διανομής τροφίμων (Tesco, Carrefour, Wal-Mart) και από τις εταιρείες φυτοπροστατευτικών προϊόντων όπως DuPont, Chevron κ.α.

Σημαντική παράμετρος στην παγκοσμιοποιημένη μορφή ελέγχου της διατροφής είναι ότι το ενεργειακό και διατροφικό ζήτημα συμπλέκονται μεταξύ τους, γιατί οι πηγές ενέργειας και διατροφής εξαρτώνται όλο και περισσότερο από ένα ολιγοπώλιο εταιρειών.

Ήδη έχουν δημιουργηθεί τραστ στον ενεργειακό/διατροφικό τομέα , όπως ADM –Monsanto, Chevron – Volkswagen, BP-DuPont-Toyota. Με αυτό τον τρόπο η αλυσίδα έρευνας-παραγωγής-διανομής τροφίμων και καυσίμων συνιστά ένα κεντρικό διατροφικό και ενεργειακό έλεγχο της αγοράς.
Στον αντίποδα των ανωτέρω εξελίξεων, κράτη που αναζητούν εκτάσεις γης για να μην εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το διεθνές εμπόριο (Εμιράτα, Κορέα), ο ΟΗΕ μέσω του Παγκοσμίου Οργανισμού Τροφίμων και το ΔΝΤ, προσπαθούν να επεξεργασθούν κανόνες συμπεριφοράς και κατευθυντήριες γραμμές για αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες τόσο για παραγωγούς όσο και για εταιρείες. Τα αποτελέσματα είναι αμφίβολα ειδικά μετά την δηλωμένη επιλογή του ΔΝΤ για περισσότερη εταιρικά ελεγχόμενη παραγωγή τροφίμων προς εξαγωγή με την εγκατάσταση γεωργικών επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας παντού.

Πέρα από τους μεγάλους παίκτες, στην διατροφική αγορά δραστηριοποιούνται ακόμα και μικρότεροι επενδυτές όπως ιδιωτικές εταιρείες μετοχικού κεφαλαίου και επενδυτικές τράπεζες. Κίνητρό τους είναι η διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων τους με επενδύσεις σε μια αγορά χαμηλής τεχνολογίας και διαχειριστικής ικανότητας, με εξασφάλιση έναντι πληθωρισμού και εγγυημένες αποδόσεις, κυρίως από την αξία γης.

Ο διατροφικός και ενεργειακός έλεγχος του παγκόσμιου πληθυσμού από ολιγοπώλια του χρηματοπιστωτικού, ενεργειακού και διατροφικού τομέα είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπισαν ποτέ στην ιστορική τους διαδρομή κράτη και λαοί, όσον αφορά την ανεξαρτησία τους από αλλότριες μορφές εξουσίας. Η εκχώρηση αυτής της ανεξαρτησίας δεν σημαίνει εξάλειψη του φαινομένου της πείνας. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι χρονιές διατροφικής κρίσης είναι ταυτόχρονα και οι χρονιές που εταιρείες διατροφικών προϊόντων σημειώνουν κέρδη – ρεκόρ.

Μια από τις μεγαλύτερες ιστορικές αντιφάσεις όλων των εποχών είναι το γεγονός ότι ο έλεγχος επί των μέσων παραγωγής και της διανομής των διατροφικών αγαθών ήταν βασική πολιτική προτεραιότητα των κομμουνιστικών καθεστώτων αρχής γενομένης από το 1917 στην τότε μπολσεβικική Ρωσία μέχρι και την κατάρρευση αυτών των καθεστώτων την δεκαετία του ’80 – ’90. Ο κεντρικός έλεγχος αυτού του τύπου εξακολουθεί να υφίσταται απόλυτα στην Β. Κορέα και, με κάποιο βαθμό φιλελευθεροποίησης, στην Κίνα. Σήμερα βλέπουμε ότι ο έλεγχος επί των μέσων παραγωγής και διανομής των διατροφικών αγαθών έχει « εξελιχθεί» και έχει γίνει πιο κερδοφόρος για τις εταιρείες – στυλοβάτες της σύγχρονης καπιταλιστικής οικονομίας. Το κοινό ζητούμενο τόσο στο κομμουνιστικό όσο και στο καπιταλιστικό σύστημα ήταν και είναι η εκμετάλλευση όλων των πηγών διατροφής της ανθρωπότητας και η χρησιμοποίηση τους ως μέσο ελέγχου της ίδιας της επιβίωσης της.

Ο διατροφικός έλεγχος που έχει επιτευχθεί επί του συνόλου σχεδόν του παγκόσμιου πληθυσμού δεν συμβαδίζει με την διατροφική αυτάρκειά του, ούτε ακόμα και στις ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης. Με αρωγό τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης που με διάφορες ονομασίες υιοθέτησε η Ε.Ε. ( Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα, Κοινή Αγροτική Πολιτική), εξαφανίστηκαν ιστορικές και προσοδοφόρες καλλιέργειες από τις λιγότερο ισχυρές χώρες της Ε.Ε. χάριν της κερδοφορίας των εταιρικών ομίλων που ελέγχουν την παραγωγή και την διακίνηση αγροτικών προϊόντων στην Ε.Ε. από τις αναπτυσσόμενες χώρες Ασίας, Αφρικής και Λατινικής Αμερικής. Αυτή η κατευθυνόμενη αναδιάρθρωση καλλιεργειών και ζωϊκής παραγωγής ωφέλησε οικονομικά τα κράτη που διαθέτουν ένα ανεπτυγμένο βιοτεχνολογικό και χρηματοοικονομικό τομέα. Μεγάλα σε έκταση κράτη όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία αλλά και μικρότερα κράτη όπως η Ολλανδία (εντός Ε.Ε.) και η Ελβετία (εκτός Ε.Ε.) έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα λόγω της δυναμικής παρουσίας τους στον τομέα ελέγχου των πηγών διατροφής.

Η επιρροή που μπορούν να ασκήσουν αυτά τα κράτη στην διαμόρφωση των πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων στις εξαρτώμενες από αυτά χώρες είναι καθοριστική. Ελέγχοντας μέσω των ιδιωτικών ή και κρατικών εταιρειών τους τις πηγές διατροφής μεγάλων αριθμητικά πληθυσμών διαμορφώνουν ένα νέο και εξαιρετικά ασφυκτικό πλαίσιο διεθνών σχέσεων με τις εξαρτώμενες χώρες.

Η ΑΥΤΑΡΚΕΙΑ ΧΩΡΩΝ ΣΑΝ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία και με δεδομένο ότι οι κρίσεις πάντα δημιουργούν ευκαιρίες, υπάρχουν περιθώρια διαμόρφωσης εθνικής στρατηγικής για διατροφική αυτάρκεια και γεωπολιτική επέκταση.
Η γεωπονική, όπως και η επιστήμη των τροφίμων – ποτών, έχει εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε η αυτάρκεια τροφίμων από την τοπική παραγωγή για τις περισσότερες χώρες του κόσμου να είναι εφικτή. Η τοπικοποίηση τόσο της παραγωγής όσο και του εμπορίου τροφίμων απεγκλωβίζει τις κρατικές οικονομίες από τις αρνητικές συνέπειες του διεθνούς εμπορίου. Αρκεί να αναλογισθούμε ότι η Ελλάδα μετά την δεκαετία του ’50 και πριν την υλοποίηση των διαφόρων ευρωπαϊκών προγραμμάτων (αποσύρσεις, Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα, Κοινή Αγροτική Πολιτική) των δεκαετιών του ’80 και μετά, όχι μόνο ήταν διατροφικά αυτάρκης, αλλά μεγάλο ποσοστό συναλλάγματος εισέρεε από εξαγωγές αγροτικών προϊόντων. Αν με την τεχνολογία του ’50 η Ελλάδα ήταν αυτάρκης , με την σημερινή τεχνολογία το ισοζύγιο εισαγωγών – εξαγωγών στα προϊόντα διατροφής θα είχε θετικό πρόσημο, μειώνοντας σε σημαντικό βαθμό τόσο το έλλειμμα στον προϋπολογισμό, όσο και τις διάφορες εξαρτήσεις από ξένα κέντρα αποφάσεων.

Πέραν τούτου, με διασφαλισμένη την επάρκεια τροφίμων, θα μπορούσε να χαραχθεί μια καθαρά εθνική στρατηγική γεωπολιτικής επέκτασης επενδύοντας σε εκτάσεις γης σε περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος , όπου θα παράγονταν προϊόντα για λογαριασμό των Ελλήνων επενδυτών που θα απευθύνονταν στην διεθνή αγορά. Το παράδειγμα των ολλανδικών συμφερόντων αγροκτημάτων ανθοκομικών προϊόντων στην Αφρική ή των Ισραηλινών συμφερόντων θερμοκηπίων κηπευτικών στην νότια Τουρκία είναι χαρακτηριστικό του πώς μπορεί ένα κράτος να ενισχύσει τόσο την οικονομική όσο και την γεωπολιτική του θέση στον κόσμο.

Οι κρίσεις πάντα κρύβουν ευκαιρίες. Για ένα ζήτημα κεφαλαιώδους σημασίας για την ίδια την ύπαρξη των ανθρώπων, όπως το επισιτιστικό, οι αποφάσεις σε στρατηγικό και γεωπολιτικό επίπεδο που πρέπει να παίρνουν οι ηγεσίες των κρατών είναι κυριολεκτικά αποφάσεις ζωής ή θανάτου για τους λαούς τους.

Η διεθνής κοινότητα στο θέμα της διατροφικής επάρκειας θα πρέπει να εστιάσει στην ανάπτυξη της έρευνας για την μέγιστη απόδοση της φυτικής και ζωικής παραγωγής, στην ανάπτυξη της τεχνολογίας για την αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδάτινων πόρων και την αναστροφή του φαινομένου της ερημοποίησης πρώην εύφορων εκτάσεων γης.

Η ανάπτυξη αυτή, όμως, που θεσμικά προέρχεται από Ινστιτούτα Ερευνών και Πανεπιστήμια, ελάχιστη συμβολή θα έχει στην διασφάλιση της διατροφικής επάρκειας για την ανθρωπότητα αν ο έλεγχος των πηγών διατροφής εξακολουθήσει να συγκεντρώνεται στα χέρια όλο και λιγότερων εταιρικών συμπράξεων του διατροφικού και ενεργειακού τομέα. Στο θέμα της διατροφής, ένα θέμα κυριολεκτικά ζωής ή θανάτου για όλους τους εμπλεκόμενους, αυτός ο συγκεντρωτισμός στον έλεγχο των διατροφικών πηγών εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους τόσο για την ίδια την ύπαρξη όσο και για τις ελευθερίες που κατέκτησε η ανθρωπότητα τα τελευταία χρόνια.

Θα πρέπει πλέον να εξετασθούν σοβαρά από τα κράτη οι στρατηγικές απεμπλοκής από τις συνέπειες του διεθνούς εμπορίου, έτσι όπως διαμορφώνονται μέσα από τα μεγάλα εταιρικά και πολυεθνικά σχήματα. Χωρίς τις στρεβλώσεις του προστατευτισμού, αλλά και χωρίς τις δεσμεύσεις και την εκχώρηση των διατροφικών πηγών τους σε λίγους πολυεθνικούς οργανισμούς, τα κράτη μπορούν να εξασφαλίσουν την αξιοπρεπή διαβίωση και διατροφή των πολιτών τους, συμβάλλοντας έτσι στην αυτάρκεια και στο δικαίωμα της ελευθερίας των επιλογών τους.

Copyright © 2002-2012 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.

http://foreignaffairs.gr/articles/68975/pantelis-ritsos/epistrofi-stin-diatrofiki-aytarkeia?page=show

Διαβάστε περισσότερα ...

Ο πλανήτης αντιμέτωπος με επισιτιστική κρίση

By Jack Farchy και Gregory Meyer 

Αντιμέτωπος με μία νέα επισιτιστική κρίση είναι ο πλανήτης καθώς οι ΗΠΑ βιώνουν τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων 50 ετών, με αποτέλεσμα οι τιμές των αγροτικών εμπορευμάτων να ωθούνται σε επίπεδα-ρεκόρ.

Η τιμή του καλαμποκιού και της σόγιας εκτινάχθηκε την Πέμπτη σε ιστορικά υψηλό σημείο, ξεπερνώντας ακόμη και τα επίπεδα της επισιτιστικής κρίσης του 2007 - 2008, που οδήγησε σε εξεγέρσεις σε περισσότερες από 30 χώρες. Οι τιμές του σιταριού δεν βρίσκονται ακόμη σε επίπεδα-ρεκόρ, αλλά ενισχύθηκαν κατά 50% μέσα σε πέντε εβδομάδες, σε σημείο υψηλότερο ακόμη και από το 2010, όταν η Ρωσία είχε απαγορεύσει τις εξαγωγές σίτου.

Η ξηρασία στις ΗΠΑ, οι οποίες προμηθεύουν περίπου το ήμισυ των παγκόσμιων εξαγωγών καλαμποκιού και πολύ μεγάλο μέρος των εξαγωγών σόγιας και σιταριού, θα έχει αντίκτυπο πέρα από τα αμερικανικά σύνορα, επηρεάζοντας τους καταναλωτές από την Αίγυπτο μέχρι την Κίνα.

«Βρίσκομαι στον κλάδο περισσότερο από 30 χρόνια και αυτό είναι μακράν το πιο σοβαρό καιρικό πρόβλημα και πρόβλημα προσφοράς και ζήτησης που έχω συναντήσει», δήλωσε ανώτερο στέλεχος σε εταιρεία trading αγροτικών εμπορευμάτων και συμπλήρωσε: «Δεν συγκρίνεται με το 2007-08».

Ο David Nelson της Radobank πρόσθεσε: «Σήμερα η καταστροφή είναι πραγματική, ενώ σε κάποιον βαθμό το 2008 η αύξηση των τιμών οδηγήθηκε από την κερδοσκοπία».

Ο Jose Graziano da Silva, γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων και Αγροτικής Οργάνωσης, είπε στους Financial Times: «Βεβαίως ανησυχώ για την πρόσφατη αύξηση στις τιμές των αγροτικών εμπορευμάτων, δεδομένων των πιθανών επιπτώσεων, ειδικότερα για τους ευάλωτους και τους φτωχούς,

οι οποίοι δαπανούν το 75% του εισοδήματός τους σε τρόφιμα».

Το 2007-08 η εκτίναξη των τιμών πυροδότησε εξεγέρσεις για τρόφιμα από το Μπαγκλαντές μέχρι την Αϊτή, καθώς ο αριθμός ανθρώπων που αντιμετωπίζουν πρόβλημα σίτισης ξεπέρασε το 1 δισεκατομμύριο. Παρ’ όλα αυτά, οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι τα αποθέματα ρυζιού -ενός βασικού είδους διατροφής για τον πληθυσμό των περισσότερων φτωχών χωρών- είναι επαρκή, γεγονός που διατηρεί τις τιμές σε χαμηλά επίπεδα.

Ο Joseph Glauber, επικεφαλής ανάλυσης του υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ, υποστηρίζει επίσης ότι η τρέχουσα κατάσταση «είναι πολύ καλύτερη από το 2008». «Οι τιμές είναι υψηλότερες, δεν τίθεται θέμα γι’ αυτό, αλλά το 2007-08 είχαμε μία πραγματικά ακραία έλλειψη σε σιτάρι και αυτό δεν συμβαίνει τώρα».

Ο Justin Forsyth, διευθύνων σύμβουλος της οργάνωσης Save the Children, δήλωσε πως η αύξηση των τιμών και πάλι ενδέχεται να έχει υπερβολικό αντίκτυπο στο φτωχότερο τμήμα του πληθυσμού. «Μεγάλος αριθμός ανθρώπων ζουν στα όρια. Χωρίς βροχή και με υψηλές τιμές στα τρόφιμα μπορεί να ξεπεράσουν τα όρια και να μην μπορούν να συντηρηθούν».

Η πτωτική αναθεώρηση των προβλέψεων για την παραγωγή καλαμποκιού από το υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ ήταν η μεγαλύτερη των τελευταίων 25 ετών και οι συνθήκες συνεχίζουν να επιδεινώνονται καθώς οι ΗΠΑ βιώνουν τη χειρότερη ξηρασία από το 1956.

Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι τουλάχιστον η μισή ζώνη της παραγωγής καλαμποκιού και σόγιας θα παραμείνει στεγνή για το επόμενο δεκαπενθήμερο και οι traders μειώνουν τις εκτιμήσεις τους για τη σοδειά καλαμποκιού περαιτέρω κατά 8-15%. «Κάθε μέρα προσεύχομαι», δήλωσε ο υπουργός Γεωργίας των ΗΠΑ Tom Vilsack.

Η τιμή του καλαμποκιού άγγιξε νέο ιστορικό υψηλό στα 8,16 δολ. ανά μπούσελ και οι traders πιστεύουν ότι μπορεί να ξεπεράσει τα 9 δολ. στις αρχές Αυγούστου εάν δεν υπάρξει κάποια σημαντική βελτίωση στις καιρικές συνθήκες.

Ο κ. Graziano da Silva δηλώνει ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων θα συγκαλέσει διακυβερνητική σύνοδο πριν από τα τέλη του έτους για να αντιμετωπιστεί το θέμα της ασφάλειας τροφίμων εάν η κατάσταση στις σοδιές επιδεινωθεί περισσότερο.

ΠΗΓΗ: FT.com
Copyright The Financial Times Ltd. All rights reserved.

http://www.euro2day.gr/ftcom_gr/194/articles/714715/ArticleFTgr.aspx

Διαβάστε περισσότερα ...

Επισιτιστική κρίση απειλεί την Toυρκία!

Η τιμή των αγροτικών προϊόντων της γειτονικής χώρας αυξάνεται την τελευταία περίοδο, σε σημείο που ένωση αγροτικών επιμελητήριο της χώρας (ΤΖΟΒ), να προειδοποιεί πως εάν δεν υπάρξει οικονομική βοήθεια προς τους πληγέντες αγροτικούς πληθυσμούς, η χώρα θα βιώσει πολύ σύντομα σοβαρό επισιτιστικό πρόβλημα.
Σύμφωνα με τον ΤΖΟΒ, οι πάνω από 2,5 εκατομμύρια αγρότες οι οποίοι δεν είναι εγγεγραμμένοι στις λίστες του επιμελητηρίου αντιμετωπίζουν το φάσμα της οικονομικής καταστροφής. Κατά συνέπεια η αγροτική παραγωγή αναμένεται να καταρρεύσει κάτι το οποίο θα οδηγήσει σε «πείνα». Αυτό συμβαίνει λόγο της αύξησης στην τιμή των λιπασμάτων αλλά και των καυσίμων έχουν οδηγήσει τους Τούρκους αγρότες σε απόγνωση αφού όλο και περισσότερο αδυνατούν να ανταγωνιστούν παραγωγούς από άλλες χώρες.

Σύμφωνα με την αναφορά του TZOB, εννεάμηνο Ιανουάριος-Σεπτέμβριος 2011 ο αγροτικός τομέας της χώρας αυξήθηκε κατά 5,3% αλλά, αυτό είναι μόνο η βιτρίνα. Στην πραγματικότητα, εκατομμύρια αγρότες χρειάζονται κυβερνητική επιδότηση για να επιβιώσουν. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως ενώ ο ΤΖΟΒ διαθέτει 2,8 εκατομμύρια εγγεγραμμένους, άλλα 2,5 εκατομμύρια δεν είναι στις λίστες του με αποτέλεσμα να μη τυγχάνουν των κρατικών ευεργετημάτων.
«Για την ώρα οι Τούρκοι αγρότες έχουν επιτύχει εντυπωσιακά αποτελέσματα», σημειώνει η αναφορά, δηλαδή «να θρέψουν έναν πληθυσμό της τάξεως των 74 εκατομμυρίων, 30 εκατ. τουρίστες οι οποίοι επισκέπτονται σε ετήσια βάση τη χώρα, και να εξάγουν ποσότητες συνολικής αξίας 18 δισ. δολαρίων». Ο στόχος για το 2023, με τη συμπλήρωση των 100 ετών από την ίδρυση της Δημοκρατίας, είναι εξίσου φιλόδοξος, αφού θα υπολογίζεται πως θα πρέπει να τραφούν 85 εκατ. άτομα, 50 εκατ. τουρίστες και να επιτευχθούν εξαγωγές της τάξης των 50 δισ. δολαρίων.

Οι θεαματικές αυτές επιδόσεις και οι φιλόδοξοι αυτοί στόχοι μπορούν να κονιορτοποιηθούν, αφού η κυβερνητική βοήθεια είναι τόσο ανεπαρκής, με αποτέλεσμα, ο κίνδυνος «πείνας» στο άμεσο μέλλον να είναι το ίδιο ορατός με την τις μεγάλες προσδοκίες!
Τμήμα ειδήσεων defencenet.gr

Διαβάστε περισσότερα ...

Η Παγκόσμια Τράπεζα λεηλατεί την καλλιεργήσιμη γη της Αφρικής

eyeseeonline.com

Παρ’ όλο που οι εικόνες από τον λιμό στην Αφρική κάνουν τον γύρο του κόσμου, ελάχιστοι γνωρίζουν ότι η μάστιγα οφείλεται στη μεγάλη άνθηση των επενδύσεων σε γη σε αυτήν την ήπειρο. Πράγματι, η Αιθιοπία έχει παραχωρήσει δεκάδες χιλιάδες στρέμματα σε ξένες επιχειρήσεις, οι οποίες αντικαθιστούν την καλλιέργεια τροφίμων που προορίζονται για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών του πληθυσμού με φυτείες, των οποίων η παραγωγή προορίζεται για εξαγωγή. Οπως αποδεικνύεται στην περίπτωση του Μάλι, στο όνομα της ελεύθερης αγοράς, η Παγκόσμια Τράπεζα ενθαρρύνει αυτήν την τάση.

Τρία χρόνια μετά την κρίση των τροφίμων που ξέσπασε το 2008, το πρόβλημα της πείνας επανεμφανίζεται στο Κέρας της Αφρικής. Στα αίτια της μάστιγας περιλαμβάνονται οι μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε γη, οι οποίες αποσκοπούν στην καλλιέργεια τροφίμων και φυτών από τα οποία παράγονται καύσιμα. Το συγκεκριμένο φαινόμενο παρατηρείται οπουδήποτε στον πλανήτη υπάρχει καλλιεργήσιμη γη. Η έκταση αυτών των επενδύσεων είναι πρωτοφανής. Το 2009, άλλαξαν χέρια τετρακόσια πενήντα εκατομμύρια στρέμματα, δηλαδή έκταση δέκα φορές μεγαλύτερη από τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών (1). Βέβαια, δεδομένου ότι τα κράτη και οι επιχειρήσεις προσπαθούν όσο είναι δυνατόν να μην αποκαλύπτουν τους σχετικούς αριθμούς, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να έχουμε μια ξεκάθαρη εικόνα της κατάστασης. Ακόμα και η Παγκόσμια Τράπεζα δηλώνει ότι δυσκολεύτηκε τόσο πολύ να επιτύχει αξιόπιστες πληροφορίες, ώστε αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει ως τεκμηρίωση της έκθεσής της γι’ αυτό το ζήτημα -έκθεση η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα τον Σεπτέμβριο του 2010 (2)- τα ιδιαίτερα ανησυχητικά δεδομένα που έδωσε στη δημοσιότητα η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Grain (3).

Θεωρητικά, οι αγορές γης ταιριάζουν απόλυτα με τη ρητορική της Παγκόσμιας Τράπεζας μετά την κρίση του 2008 (4). Ο Οργανισμός εκτιμάει ότι κάθε εισροή κεφαλαίων σε μια χώρα στην οποία το επίπεδο των καταθέσεων στο τραπεζικό σύστημα είναι χαμηλό, ευνοεί την ανάπτυξή της. Συνεπώς, οι ιδιωτικές επενδύσεις στη γεωργία συμβάλλουν στην ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας και στην καταπολέμηση της φτώχειας, ζήτημα το οποίο έχει αναχθεί, τον 21ο αιώνα, σε ηθική απαίτηση. Εξάλλου, η Διεθνής Χρηματοοικονομική Εταιρεία (θυγατρική της Παγκόσμιας Τράπεζας) διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προώθηση παρόμοιων επενδύσεων.

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ

Ωστόσο, το φαινόμενο δημιουργεί επίσης αμηχανία στην τράπεζα και η πρόσφατη έκθεσή της για το ζήτημα επιβεβαιώνει το πλήθος των καταγγελιών των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. Οι κριτικές αφορούν καταρχήν το επιχείρημα της ορθολογικότερης -και συνεπώς παραγωγικότερης- εκμετάλλευσης της γης, η οποία έως τώρα δεν εξασφαλίζει την απόδοση που θα μπορούσε να προσφέρει. Υποτίθεται ότι για την καλύτερη εκμετάλλευση της γης πρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα σύνολο σύγχρονων τεχνικών: χημικά λιπάσματα, γεωργικά μηχανήματα, αρδευτικά έργα, μονοκαλλιέργεια, ποικιλίες υψηλής απόδοσης (υβρίδια ή γενετικά τροποποιημένα φυτά). Ομως η άκριτη και γενικευμένη εφαρμογή αυτών των τεχνικών καθιστά πιο ευάλωτα τα γεωργικά οικοσυστήματα, τα οποία συχνά οφείλουν τη γονιμότητά τους σε αγροτικές και ποιμενικές πρακτικές που συνέβαλαν έως τώρα στη συντήρησή τους.

Επιπλέον, τα πυρά των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων επικεντρώνονται στο κοινωνικό πεδίο, κάνοντας δικαιολογημένα λόγο για σφετερισμό της γης. Μάλιστα, ο σφετερισμός παίρνει τρεις μορφές. Κατ’ αρχάς, τις επενδύσεις που υποστηρίζονται από τις αρχές, οι οποίες προβάλλουν το επιχείρημα ότι ο τοπικός πληθυσμός δεν εκμεταλλεύεται με ικανοποιητικό τρόπο αυτές τις εκτάσεις ή ακόμα ότι είναι παραμελημένες και έχουν πια καταστεί ακατάλληλες για γεωργική χρήση. Κατά δεύτερον, την εκμετάλλευση των κενών και της ασάφειας των νόμων που διέπουν το καθεστώς της ιδιοκτησίας γης: με τη συνενοχή των τοπικών αρχών, αποκτούν την κυριότητα εκτάσεων για τις οποίες δεν υπήρχαν τίτλοι, καθώς για αυτές ίσχυαν οι κανόνες του «απλού» εθιμικού δικαίου. Και τέλος, την επίκληση της παλιάς αναπτυξιακής ρητορικής και των προταγμάτων της, τα οποία δικαιολογούν την προσφυγή σε βίαιες πρακτικές: υποτίθεται ότι είναι επιτακτική ανάγκη το πέρασμα από μια οικογενειακή «αρχαϊκή» γεωργία σε μια εκσυγχρονισμένη γεωργία, έστω κι αν αυτό θα έχει βραχυπρόθεσμα κάποιο κοινωνικό κόστος. Πράγματι, στο εξής, καθώς θα έχουν περιορισμένη πρόσβαση στη γη και στο νερό, οι πληθυσμοί που θα υποστούν τις αλλαγές θα βρεθούν αντιμέτωποι με την περιθωριοποίηση, την απώλεια των μέσων με τα οποία κερδίζουν τα προς το ζην και με τη διατροφική ανασφάλεια.

Ομως, αντίθετα με τις ελπίδες των θεωρητικών του νεοφιλελευθερισμού και τις υποσχέσεις των επενδυτών, τα προβλήματα αυτά δεν αποτελούν απλώς ένα «μεταβατικό κόστος προς ένα καλύτερο μέλλον». Πράγματι, όπως ομολογεί και η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα, οι θετικές οικονομικές επιπτώσεις τέτοιου είδους επενδύσεων είναι περιορισμένες (5). Αντίθετα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την εμφανή καταστροφή θέσεων εργασίας, η οποία οφείλεται στην αντικατάσταση των οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων που στηρίζονταν σε πολυάριθμο εργατικό δυναμικό, από λατιφούντια τα οποία προϋποθέτουν τον περιορισμό του. Επιπλέον, οι «σύγχρονοι» γεωργικοί θύλακες στηρίζουν ελάχιστα την τοπική αγορά, καθώς προσφεύγουν στην εισαγωγή όλων των γεωργικών εφοδίων και εργαλείων που χρειάζονται. Τέλος, δεν συμβάλλουν στη διατροφική αυτάρκεια της χώρας, καθώς οι επενδύσεις έχουν κατά κύριο λόγο εξαγωγικό χαρακτήρα. Η Αιθιοπία, η οποία πλήττεται αυτή τη στιγμή από λιμό, είναι επίσης και η χώρα την οποία κυρίως προτιμούν οι ξένοι επενδυτές σε γη. Από το 2008, η κυβέρνηση τους έχει διαθέσει 3.500.000 στρέμματα, ενώ το 2012 σκοπεύει να τους παραχωρήσει άλλα 250.000.

Πώς είναι, λοιπόν, δυνατόν να συμβιβαστεί κάτι που μοιάζει ασυμβίβαστο; Δηλαδή, από τη μια πλευρά η ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς και των ελεύθερων επενδύσεων και, από την άλλη, ο περιορισμός της φτώχειας, ο οποίος προϋποθέτει τη στήριξη των οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων; Οι διεθνείς οργανισμοί υποστηρίζουν ότι μπορεί να δοθεί λύση σε αυτήν την αντίφαση, μέσα από την έκκληση για πιο «υπεύθυνες» επενδύσεις. Ετσι, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για τα Τρόφιμα και τη Γεωργία (FAO), η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (Unctd) και το Διεθνές Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης (FIDA) δημοσιοποίησαν, τον Ιανουάριο του 2010, τις «επτά αρχές για μια υπεύθυνη επένδυση στη γεωργία, η οποία θα σέβεται τα δικαιώματα, τους οικονομικούς πόρους του τοπικού πληθυσμού και τους φυσικούς πόρους» (βλέπε πίνακα).

ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΙΔΕΕΣ

Ομως οι αρχές εξακολουθούν να ακολουθούν φιλελεύθερες πολιτικές ιδέες. Ετσι, τα προβλήματα εκλαμβάνονται κατ’ αρχάς ως συνέπειες της έλλειψης διαφάνειας (του «πέπλου μυστικότητας»), της αποτυχίας των τοπικών κρατών («τα κράτη είναι αδύναμα» ή «ανεπαρκώς προετοιμασμένα»), της έλλειψης διαβούλευσης με όλους τους εμπλεκόμενους (κυρίως τους αγροτικούς πληθυσμούς, οι οποίοι θα υποστούν τις απαλλοτριώσεις και των οποίων οι αντιδράσεις αντιμετωπίζονται συχνά με την καταστολή). Κατά τον ίδιο τρόπο, οι ρυθμίσεις που προτείνονται έχουν εθελοντικό χαρακτήρα. Ενώ γίνεται λόγος για δημιουργία σημάτων πιστοποίησης και για θέσπιση κωδίκων δεοντολογίας, θεωρείται αδιανόητη η αναθεώρηση των κανόνων που διέπουν τις ξένες ή ντόπιες επενδύσεις ή η επαναφορά των κανόνων που είχαν καταργηθεί: γενικότερα, υποστηρίζεται ότι πρέπει να αποφευχθεί η ύπαρξη οποιουδήποτε δεσμευτικού νομικού κειμένου. Ολη η πρωτοβουλία στηρίζεται περισσότερο στις ικανότητες αυτορρύθμισης των αγορών και πολύ λιγότερο στη δράση των δημόσιων αρχών.

Σύμφωνα με τις 130 Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που υπέγραψαν, τον Απρίλιο του 2010, δήλωση με την οποία αντιτίθενται στις «επτά αρχές» (6), οι εκκλήσεις στην υπευθυνότητα των επενδυτών αποτελούν απλούστατα στάχτη στα μάτια. Η κριτική αποδεικνύεται ακόμα περισσότερο εύστοχη όταν εστιάζεται στη συχνά στενή διαπλοκή των συμφερόντων των επιχειρήσεων και των κρατών. Συνεπώς, οι εκκλήσεις για επενδύσεις με υπευθυνότητα δεν πρέπει να απευθύνονται μονάχα στις επιχειρήσεις, αλλά και στα κράτη, τα οποία άλλοτε στηρίζουν τα ιδιωτικά επενδυτικά προγράμματα και άλλοτε επενδύουν τα ίδια, μέσω μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων. Ετσι, έχουμε κάθε δικαίωμα να αμφιβάλλουμε για την αποτελεσματικότητα των εκκλήσεων για εφαρμογή «ορθών πρακτικών», όταν τα διακυβεύματα αφορούν την ασφάλεια κάποιας χώρας (διατροφική και ενεργειακή).

Ομως η Παγκόσμια Τράπεζα προτείνει ένα σύνολο επιχειρημάτων που δεν λαμβάνει υπόψη την κριτική και θυμίζει την επιχειρηματολογία που αναπτύχθηκε μετά την οικονομική κρίση που ξέσπασε στα τέλη της δεκαετίας του 2000: Το ζητούμενο είναι ακόμα περισσότερη διαφάνεια και ηθική, έτσι ώστε να εκφραστούν πλήρως οι αρετές των αγορών. Οχι μόνο δεν αμφισβητεί ο Οργανισμός το υπάρχον αναπτυξιακό γεωργικό μοντέλο, αλλά, αντίθετα, θεωρεί ότι πρέπει να ενισχυθεί. Μάλιστα, πρέπει να ενθαρρυνθεί η ακόμα μεγαλύτερη άνθηση των αγοραπωλησιών γης.

Οφείλουμε, επίσης, να τονίσουμε τον διφορούμενο χαρακτήρα της πρώτης αρχής της «υπεύθυνης» επένδυσης στη γεωργία: της αναγνώρισης και του σεβασμού των υφιστάμενων τίτλων ιδιοκτησίας γης. Αν και εκ πρώτης όψεως ο στόχος του είναι η προστασία των συμφερόντων των τοπικών κοινοτήτων, ενδέχεται όμως και να καταστήσει ακόμα περισσότερο ευάλωτη τη θέση τους. Πράγματι, από τη μια πλευρά, η παραχώρηση στους φτωχούς αγρότες νόμιμων τίτλων ιδιοκτησίας πάνω στη γη που καλλιεργούν (7) μπορεί να αποδειχθεί δηλητηριασμένο δώρο, καθώς οι τίτλοι θα χρησιμεύσουν ως εγγύηση για δανεισμό έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν κάποια δυσκολία. Τότε, είναι πολύ πιθανόν ότι θα βρεθούν σε αδυναμία πληρωμής και η γη τους θα κατασχεθεί, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ακόμα περισσότερο η συγκέντρωση γης στα χέρια λίγων. Από την άλλη πλευρά, ο σεβασμός των υφιστάμενων τίτλων ιδιοκτησίας παγώνει για πάντα τον συσχετισμό δυνάμεων στην κατοχή γης, αποκλείοντας κάθε αγροτική μεταρρύθμιση που θα αποσκοπούσε στην αναδιανομή της γης προς όφελος των οικογενειών που κατέχουν υπερβολικά μικρό κλήρο και ζουν καταδικασμένες στη φτώχεια. Αυτό ακριβώς το γεγονός κάνει τις εκμεταλλεύσεις τους να θεωρούνται ανεπαρκώς παραγωγικές και δικαιολογεί την απόκτηση της γης τους από έναν επενδυτή που διαθέτει υψηλά κεφάλαια, ο οποίος θα τα κατευθύνει -όπως υποστηρίζει και το αξίωμα της φιλελεύθερης οικονομίας- προς τη βέλτιστη δυνατή χρησιμοποίησή τους. (8)

ΣΩΤΗΡΙΑ ΟΙ ΜΙΚΡΟΙ

Εκτός του ότι θεωρείται πλέον δεδομένο το γεγονός ότι η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας γης αυξάνει τη φτώχεια, (9) ακόμα κι η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα αναδεικνύει -όσο κι αν φαίνεται παράδοξο- τον θετικό ρόλο των οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων: Περιορίζει την υποαπασχόληση και, συνεπώς, την έξοδο των αγροτών προς τις πόλεις, ενώ, ταυτόχρονα, τα οικοσυστήματα διατηρούν σε μεγαλύτερο βαθμό τον φυσικό χαρακτήρα τους, ρυπαίνονται λιγότερο και αποφεύγεται η υπερεκμετάλλευσή τους. Επιπλέον, οι οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις είναι στενά συνδεδεμένες με τον τόπο τους, όσον αφορά τόσο τις προμήθειές τους (από ντόπιους τεχνίτες) όσο και τη διάθεση των προϊόντων τους (συνήθως πρόκειται για προϊόντα που αποτελούν τη βάση της διατροφής του πληθυσμού ή για μεταποιημένα προϊόντα). Επιπλέον, το γεγονός ότι ο διεθνής χρηματοοικονομικός οργανισμός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αρχή της οικονομικής βιωσιμότητας αυτών των επενδυτικών σχεδίων (Αρχή 5) αποδεικνύει -ακόμα και για όσους δεν είχαν έως τώρα πειστεί περί αυτού- ότι πολλές από τις μεγάλης κλίμακας επενδύσεις πραγματοποιούνται με μια βραχυπρόθεσμη οπτική, η οποία στηρίζεται σε κερδοσκοπικά κίνητρα ή σε πολιτικές συμφωνίες που δεν έχουν καμία σχέση με τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Λογικά, από όλα τα παραπάνω θα έπρεπε να προκύπτει η αναγκαιότητα να υποστηριχθούν οι μικρομεσαίες γεωργικές εκμεταλλεύσεις και να διευκολυνθεί η πρόσβασή τους στον τραπεζικό δανεισμό και στις τοπικές αγορές. Παράλληλα, αντί να προτιμώνται οι εισαγόμενες βιοτεχνολογίες, θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί επιστημονική έρευνα, η οποία να στηρίζεται στις αρχές της αγροοικολογίας και οι μικρομεσαίες γεωργικές επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση στα αποτελέσματά της. Τέλος, θα έπρεπε να προστατευθούν, τόσο από τις καταστροφικές συνέπειες του ανταγωνισμού στην παγκοσμιοποιημένη αγορά, όσο και από τις επενδύσεις σε γη, οι οποίες, όχι μονάχα δεν είναι οικονομικά βιώσιμες μακροπρόθεσμα, αλλά δεν είναι ούτε και αειφόρες. Ομως η Παγκόσμια Τράπεζα καταλήγει σε διαφορετικά συμπεράσματα και συνεχίζει να αναζητεί τις προϋποθέσεις για έναν καλύτερο συνδυασμό της οικογενειακής γεωργίας και της βιομηχανικής γεωργίας, «από τον οποίο όλοι θα μπορούσαν να βγουν κερδισμένοι», παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι πρόκειται για εντελώς αντίθετες καταστάσεις και συμφέροντα. Η Παγκόσμια Τράπεζα ισχυρίζεται ότι αυτός ο συνδυασμός θα μπορούσε κατά κύριο λόγο να επιτευχθεί μέσα από τη σύναψη ενός συμβολαίου που θα διέπει τις σχέσεις του αγρότη και της αγροβιομηχανικής εταιρείας. Με αυτόν τον τρόπο, υποτίθεται ότι ο αγρότης θα μπορούσε να ενταχθεί στις μεγάλες διεθνείς αλυσίδες, να εξασφαλίσει σταθερό εισόδημα και να αποκτήσει πρόσβαση σε σύγχρονα αγροτικά εφόδια. Από την πλευρά της, η εταιρεία θα μπορούσε να διαφοροποιήσει τις πηγές ανεφοδιασμού της και να περιορίσει το εργατικό της κόστος, δεδομένου ότι για τον αγρότη «δεν υπάρχει ωράριο». Ωστόσο, όλες αυτές οι εκτιμήσεις στηρίζονται στην υπόθεση ότι θα πρόκειται για ένα συμβόλαιο που θα έχει συναφθεί μεταξύ ίσων και όχι κάτω από έναν συσχετισμό δυνάμεων όπου η μια πλευρά θα προσπαθήσει να ιδιοποιηθεί το μεγαλύτερο δυνατό ποσοστό της παραγόμενης αξίας, αμείβοντας όσο το δυνατόν λιγότερο την αγροτική εργασία.

Συνεπώς, ο «υπεύθυνος σφετερισμός» θα εξακολουθήσει να αποτελεί ένα οξύμωρο σχήμα, γιατί οι λογικές που διέπουν τις επενδύσεις μεγάλης κλίμακας αντλούν έμπνευση από ένα μοντέλο το οποίο δεν είναι αειφόρο και αδιαφορεί, τόσο για τις δυναμικές που αναπτύσσονται στις αγροτικές κοινωνίες όσο και για την ποικιλομορφία των δυνητικών τεχνικών λύσεων. Ο σφετερισμός της γης που προωθείται τώρα αποτελεί τη νέα παραλλαγή του παλιού τροπαρίου που κυριαρχούσε στην παγκόσμια οικονομία: ο συνδυασμός της ελεύθερης αγοράς, των τεχνολογιών (στην προκειμένη περίπτωση των βιοτεχνολογιών) και των ιδιωτικών επενδύσεων («υπεύθυνων» φυσικά) θα σώσει την ανθρωπότητα από την έλλειψη τροφίμων που την απειλεί. Ομως, όπως συνέβη και στην περίπτωση του απορυθμισμένου χρηματοοικονομικού τομέα -ακόμα και του «υπεύθυνου»- που οδήγησε αναπόφευκτα σε μεγάλης έκτασης αστάθειες του συστήματος, έτσι και το αγροβιομηχανικό μοντέλο των λατιφουντίων θα οδηγήσει σε νέες κρίσεις. Και τότε, δεν θα λείψουν εκείνοι που θα ρίξουν την ευθύνη στην αναπότρεπτη κλιματική αλλαγή, στη δημογραφία των φτωχών χωρών ή στην ανευθυνότητα κάποιων τοπικών ηγετών.

(1) Βλέπε Joan Baxter, «Ruee sur les terres africaines», «Le Monde diplomatique», Ιανουάριος 2010.

(2) Παγκόσμια Τράπεζα, «Rising global interest in farmland. Can it yield sustainable and equitable benefits? » Ουάσιγκτον, Σεπτέμβριος 2010.

(3) www.grain.org

(4) Παγκόσμια Τράπεζα, «Rapport sur le developpement dans le monde. L’agriculture au service du developpement», Ουάσιγκτον, Σεπτέμβριος 2008.

(5) Παγκόσμια τράπεζα, 2010, όπ.π.

(6) Διαθέσιμο στο www.farmlandgrab.org

(7) ΣτΜ: Πολύ συχνά πρόκειται για κοινόχρηστη κοινοτική γη ή για εκτάσεις που κατέχονται με βάση το άγραφο δίκαιο.

(8) «Οι κατοχυρωμένοι και χωρίς ασάφειες τίτλοι ιδιοκτησίας (…) επιτρέπουν στις αγορές να μεταβιβάζουν τις εκτάσεις γης, έτσι ώστε να χρησιμοποιούνται για μια πιο παραγωγική εκμετάλλευση» (Παγκόσμια Τράπεζα, 2008, όπ.π., σελ 138).

(9) Βλέπε Olivier De Schutter, «Acces» a la terre et droit a l’alimentation», έκθεση που παρουσιάστηκε ενώπιον της 65ης Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Νέα Υόρκη, Αύγουστος 2010.

Πηγή: Ελευθεροτυπία μέσω http://www.inprecor.gr/

Διαβάστε περισσότερα ...

1,7 δισ. άνθρωποι στο χείλος της ασιτίας

sipse.com

Σε συνθήκες εξαθλίωσης κινδυνεύουν να βρεθούν 1,7 δισ. άνθρωποι, σύμφωνα με έρευνα της ανθρωπιστικής οργάνωσης Actionaid…

λόγω των κλιματικών αλλαγών, της ασύστολης καταστροφής των φυσικών πόρων του πλανήτη και της όλο και αυξανόμενης τιμής των τροφίμων. Το τρίπτυχο αυτό επισιτιστικής κρίσης δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα όπως καταδεικνύει η έρευνα με τίτλο «Στο χείλος του γκρεμού: ποιος είναι καλύτερα προετοιμασμένος για την κλιματική και επισιτιστική κρίση;» που δημοσιεύτηκε λίγες μέρες πριν την παγκόσμια μέρα διατροφής στις 16 Οκτωβρίου.

Οι χώρες που απειλούνται περισσότερο είναι η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Μπουρούντι,  η Νότια Αφρική,  η Αϊτή,  το Μπαγκλαντές, η Ζάμπια,  η Ινδία,  η Σιέρρα Λεόνε, η Αιθιοπία και η Ρουάντα, χώρες με συνολικό πληθυσμό το ένα τέταρτου του παγκόσμιου πληθυσμού.

Ο γενικός διευθυντής της ActionAid Ελλάς, Γεράσιμος Κουβαράς, δήλωσε στο Αθηναϊκό Πρακτορείο ότι, «φαίνεται ότι φτάνει στο τέλος της η εποχή των φτηνών τροφίμων για όλους μας, καθώς οι εντατικές και μεγάλης κλίμακας καλλιέργειες φτωχαίνουν τόσο τη γη και υποβαθμίζουν τόσο το περιβάλλον, που μειώνεται η δυνατότητά του να μας θρέψει. Ταυτόχρονα, οι αλλαγές στο κλίμα επηρεάζουν όλο και περισσότερο τις σοδειές, είτε πρόκειται για παρατεταμένες ξηρασίες, όπως συμβαίνει τώρα στην Ανατολική Αφρική, είτε για πλημμύρες, όπως συμβαίνει τώρα στο Πακιστάν και στο Μπαγκλαντές».

Ο ίδιος πιστεύει όμως πως η κατάσταση είναι ανατρέψιμη και πως αν επιτραπεί στους κατοίκους των φτωχών χωρών να καλλιεργήσουν οι ίδιοι την τροφή τους, με στήριξη ώστε να γίνουν πιο αποτελεσματικοί σ’ αυτό, μπορεί να καταπολεμηθεί η φτώχεια, η πείνα και ο υποσιτισμός.

Οι μη βιώσιμες γεωργικές πρακτικές και η μεγάλη βιασύνη ξένων επενδυτών να ελέγξουν πόρους όπως το πετρέλαιο, τα ορυκτά, τα βιοκαύσιμα και το νερό, θα μπορούσαν να αφήσουν εκατομμύρια από τους πιο φτωχούς χωρίς αρκετές καλλιεργήσιμες εκτάσεις για να παράγουν επαρκή τροφή. Μόνο στην Αφρική, περισσότερα από 6 εκατομμύρια εκτάρια υποβαθμισμένης γης πρέπει να αναβαθμιστούν για να ανταποκριθούν στην αύξηση του πληθυσμού μέχρι το 2050.

http://www.inprecor.gr/index.php/archives/119646

Διαβάστε περισσότερα ...

Γαλλία: Προειδοποιεί για διατροφική κρίση

Η Ευρώπη μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με μια διατροφική κρίση, αν εθνικοποιηθεί ευρωπαϊκό πρόγραμμα που παρέχει βοήθεια σε 17 εκατομμύρια Ευρωπαίους, προειδοποίησε την Τρίτη ο υπουργός Γεωργίας της Γαλλίας Bruno Le Maire, μεταδίδει το Reuters.

"Εν μέσω μιας βαθιάς οικονομικής κρίσης, 17 εκατομμύρια Ευρωπαίοι έχουν πρόσβαση σε τροφή μόνο μέσω αυτού του προγράμματος" ανέφερε ο κ. Le Maire στους Ευρωπαίους υπουργούς Γεωργίας σε συνάντηση στις Βρυξέλλες.

Στη χρηματοδότηση του συγκεκριμένου προγράμματος από την Ε.Ε αντιτίθεται η Γερμανία και άλλες πέντε χώρες, η Μ. Βρετανία, η Δανία, η Σουηδία, η Τσεχία , Ολλανδία, υποστηρίζοντας ότι τα βάρη των κοινωνικών παροχών πρέπει να αναλαμβάνονται από τις εθνικές κυβερνήσεις.

"Eίμαστε ενάντια στην εθνικοποίηση του προγράμματος. Αυτό θα σήμαινε ότι θα αφήσουμε τους φτωχότερους στην τύχη τους" τόνισε ο La Maire.

O Γερμανός υπουργός Γεωργίας Robert Kloos, σημείωσε από την πλευρά του ότι "η Γερμανία ενδιαφέρεται για τις κοινωνικές ανάγκες των λιγότερο ευνοημένων πολιτών, αλλά η ευθύνη για τις κοινωνικές παροχές ανήκει στις εθνικές κυβερνήσεις".

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ευρωπαϊκό πρόγραμμα χρηματοδοτεί σχεδόν τη μισή ποσότητα φαγητού που προσφέρεται από τις φιλανθρωπικές οργανώσεις και ιδρύματα στην Ευρώπη κάθε χρόνο ενώ ο γαλλικός Ερυθρός Σταυρός ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι χωρίς την ενίσχυση του προγράμματος, δεν θα μπορέσει να προσφέρει περίπου 130 εκατ. ευρώ το 2012 και το 2013.


http://www.euro2day.gr/news/world/125/articles/658260/ArticleNewsWorld.aspx

Διαβάστε περισσότερα ...

Βρισκόμαστε μπροστά σε νέα επισιτιστική κρίση;

Στο επίκεντρο της εαρινής συνόδου ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας βρέθηκε η αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης. Ο επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας προειδοποίησε ωστόσο για το ξέσπασμα νέας επισιτιστικής κρίσης.

Τρία χρόνια έχουν περάσει από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης στις ΗΠΑ και πολλοί παρατηρητές πιστεύουν ότι η κρίση αποτελεί πλέον παρελθόν. Αντίθετη άποψη εξέφρασαν ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα στην εαρινή σύνοδό τους που πραγματοποιήθηκε το Σαββατοκύριακο στην Ουάσιγκτον.

Οι αναταραχές στην Εγγύς Ανατολή και Βόρεια Αφρική, τα προβλήματα χρέους των βιομηχανικών χωρών και οι κίνδυνοι που προκύπτουν από τις πληθωριστικές τάσεις δείχνουν ότι η διεθνής οικονομική κρίση δεν έχει ακόμα ξεπεραστεί.  Όμως ο επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας Ρόμπερντ Ζέλινγκ προειδοποίησε και για έναν άλλο μεγάλο κίνδυνο: την επανάληψη της επισιτιστικής κρίσης του 2008:

«Στις τιμές των τροφίμων έχουμε φθάσει σε ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο σημείο. Οι τιμές έχουν αυξηθεί σε σύγκριση με πέρσι κατά 36% αγγίζοντας τα υψηλότερα επίπεδα του 2008. Από τον Ιούνιο του 2010 44 εκ. άνθρωποι επιπλέον ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, έχοντας εισόδημα λιγότερο από 1,25 δολάρια την ημέρα. Σε περίπτωση που οι τιμές των τροφίμων αυξηθούν επιπλέον κατά 10% θα πέσουν και άλλα 10 εκ. άνθρωποι κάτω από τα όρια της φτώχειας».

 Ακριβότερα τρόφιμα σημαίνει εξαθλίωση  

O επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας Ρόμπερντ ΖέλινγκΗ άνοδος των τιμών κατά 30% σημαίνει ότι 1,2 δις άνθρωποι θα ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Η έκρηξη στις τιμές των τροφίμων οφείλεται σε πολλούς λόγους: κακές σοδειές λόγω καιρικών συνθηκών, αύξηση παραγωγής των βιοκαυσίμων, η οποία ανταγωνίζεται την παραγωγή τροφίμων, περιορισμένα αποθέματα σε τρόφιμα, διαφορετικές διατροφικές συνήθειες και τέλος η κερδοσκοπία. Τα θύματα είναι οι φτωχότερες χώρες του πλανήτη.

«Οι φτωχοί αυτής της γης δεν μπορούν να περιμένουν άλλο, τόνισε ο επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας Ρόμπερντ Ζέλινγκ. Μπροστά από το κτίριό μας στήσαμε ένα μετρητή για την πείνα. Δείχνει ότι σήμερα περίπου 1 δις άνθρωποι υποσιτίζονται. Κάθε λεπτό που περνά 68 άνθρωποι πέφτουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Τα χρονικά περιθώρια έχουν σχεδόν εξαντληθεί. Θα πρέπει να καταβάλλουμε περαιτέρω προσπάθειες αν δεν θέλουμε να χαθεί μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων».

Rolf Wenkel / Στέφανος Γεωργακόπουλος

Υπεύθ. Σύνταξης: Βιβή Παπαναγιώτου

http://www.dw-world.de/

Διαβάστε περισσότερα ...

Οι ΗΠΑ προειδοποιούν για αυξήσεις- ρεκόρ στα τρόφιμα

Αυξήσεις φωτιά στις τιμές των τροφίμων προβλέπει για φέτος το αμερικανικό υπουργείο Γεωργίας, σύμφωνα με...

δημοσίευμα των «Financial Times». Το αμερικανικό υπουργείο εκτιμά ότι οι τιμές για το σιτάρι, το καλαμπόκι και τη σόγια θα φτάσουν σε «εξαιρετικά υψηλά επίπεδα». Ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα κορυφωθεί στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, όταν τα αγροτικά προϊόντα φτάσουν στην αγορά. Η εκτίμηση αυτή αναμένεται να ενισχύσει την παγκόσμια ανησυχία για την άνοδο του πληθωρισμού και για τον κίνδυνο αναταραχών στις αναπτυσσόμενες χώρες.  Ο επικεφαλής οικονομολόγος του υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ, Τζόζεφ Γκλάουμπερ, είπε στη μεγαλύτερη ετήσια συγκέντρωση του αγροτικού-επιχειρηματικού κόσμου, που έγινε στην Ουάσινγκτον, ότι παρά την αύξηση των καλλιεργειών καλαμποκιού και σόγιας, στα σιτηρά και τους ελαιόσπορους αναμένεται ότι θα είναι «σφιχτή» η αγορά και το 2011-2012, λόγω των ισχυρών εξαγωγών και της ζήτησης βιοκαυσίμων. http://www.epikaira.gr

Διαβάστε περισσότερα ...

Η επισιτιστική κρίση, οι ανακατατάξεις στις αραβικές χώρες και τα μελλούμενα αν δεν...

Σε κάποιες περιπτώσεις οι συγκρούσεις για τα τρόφιμα θα μετατραπούν σε επανάσταση, αλλού θα τροφοδοτήσουν εμφυλίους, βία και φονταμενταλισμό

Tου Κώστα Ζαχαριάδη Πολλές αραβικές οικονομίες υποφέρουν από υψηλές τιμές τροφίμων, γεγονός που οδηγεί τους κατοίκους σε απόγνωση και εξέγερση. Η σπίθα που ανάβει τη φωτιά, πέρα από την ανελευθερία των αυταρχικών καθεστώτων, σχετίζεται και με τη φτώχεια που προκαλεί η άθλια κατάσταση της οικονομίας τους. Η κυβέρνηση του Λιβάνου μείωσε τις τιμές των τροφίμων κατά 5%, μια ημέρα μετά την αναχώρηση του Μπεν Αλί από την Τύνιδα, κίνηση ενδεικτική του φόβου για τις αλυσιδωτές αντιδράσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν τα γεγονότα των τελευταίων ημερών σε πολλές χώρες του αραβικού κόσμου με κορύφωση τα γεγονότα της Αιγύπτου. Οι τιμές ζάχαρης και κρέατος βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί. Το 2010 η τιμή του σιταριού αυξήθηκε κατά 47%, το καλαμποκιού κατά 50% και της σόγιας κατά 34%.  Ο ΟΗΕ προβλέπει εντός του 2011 επισιτιστική κρίση, που θα δημιουργήσει χειρότερες συνθήκες για  ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους. Πολλές χώρες, ανάμεσά τους κάποιες η σημασία των οποίων είναι κρίσιμη για την περιφερειακή και την παγκόσμια σταθερότητα, έγιναν μάρτυρες αναταραχών, ακόμη και εξεγέρσεων για τα τρόφιμα το 2008. Σήμερα, 820 εκατομμύρια άνθρωποι στις αναπτυσσόμενες χώρες υποσιτίζονται, από τους οποίους πάνω από το 60% ζουν στην υποσαχάρια Αφρική και την Νότια Ασία. Κάποιες από τις αιτίες της κρίσης  1.    Η αύξηση της κατανάλωσης τροφίμων και η αλλαγή του καταναλωτικού προτύπου στις ραγδαίως αναπτυσσόμενες Κίνα και Ινδία. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στη παγκοσμιοποίηση των διατροφικών προτύπων που προσανατολίζονται  προς τις διατροφικές συνήθειες και το διαιτολόγιο που ακολουθεί ο δυτικός κόσμος . Η κατανάλωση κρέατος έχει αυξηθεί κατά 20% στην Ινδία, 140% στην Κίνα και 70% στη Βραζιλία. 2.    Η αύξηση της ζήτησης για βιοκαύσιμα τα οποία παρασκευάζονται κυρίως από σιτηρά. Για την αύξηση στις τιμές των τροφίμων ευθύνεται και η αλματώδης άνοδος της τιμής του πετρελαίου σε βάθος χρόνου. Η αύξηση επηρεάζει με δύο τρόπους τις τιμές των αγροτικών προϊόντων. Αρχικά ως βασική εισροή της γεωργικής δραστηριότητας, αλλά και γιατί έχει οδηγήσει σε αναζήτηση νέων ενεργειακών πηγών όπως είναι τα βιοκαύσιμα. 3.    Οι αλλαγές στις κλιματικές συνθήκες οι οποίες προκαλούνται από το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, υπολογίζεται ότι μέχρι το 2020 το παγκόσμιο Ακαθάριστο Αγροτικό Προϊόν θα μειωθεί κατά 16%. Η ερημοποίηση, η αποδάσωση, η ρύπανση εδαφών, υδάτων και αέρα, δεν είναι κάτι που θα συμβεί αλλά συμβαίνει τώρα με  επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία και στην διαβίωση των λαών. 4.    Η έλλειψη υδάτινων πόρων. Τα τεράστια προβλήματα άρδευσης τα οποία αντιμετωπίζουν πολλές χώρες ενισχύουν τα προβλήματα. Το πρόβλημα των υδάτων είναι άλλη μια επίπτωση της υπερκατανάλωσης πόρων και της επίδρασης της κλιματικής αλλαγής. Περίπου το ένα τρίτο της αρδευόμενης γης στον πλανήτη εξαρτάται από την άντληση υπόγειων υδάτων από υδραγωγεία, τα αποθέματα των οποίων εξαντλούνται με γοργούς ρυθμούς. 5.    Η αύξηση παγκόσμιου πληθυσμού η οποία ωστόσο ασκεί μια πίεση η οποία δεν είναι καθοριστική. Σύμφωνα με επιστημονικές μετρήσεις, με την υπάρχουσα τεχνολογία και επιστημονική γνώση αν υπήρχε «δίκαιη κατανομή» τροφίμων θα επαρκούσαν για να τραφούν ικανοποιητικά 8,5 με 9 δισεκατομμύρια άνθρωποι. 6.    Η αστικοποίηση. Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού ζει σε αυτές τις χώρες σε μια οικονομία όπου όλες ή οι περισσότερες συναλλαγές γίνονται αποκλειστικά με μετρητά, χωρίς την ύπαρξη κανενός είδους πλαστικού χρήματος. Η συντριπτική πλειοψηφία κατοικεί σε αστικά κέντρα. Οι άνθρωποι αυτοί αγοράζουν την τροφή τους, δεν την παράγουν οι ίδιοι, γεγονός που τους καθιστά εξαιρετικά ευάλωτους,. Όταν οι τιμές των τροφίμων εκτοξεύονται, οι άνθρωποι αυτοί συνειδητοποιούν πως απλούστατα δεν έχουν τα χρήματα για να καλύψουν τις διατροφικές  τους ανάγκες. Στον πλούσιο βορρά η διατροφή απορροφά 10%-20% του εισοδήματος των νοικοκυριών, στις πιο φτωχές χώρες μπορεί να απαιτεί μέχρι και το 90%. 7.    Ένταξη τροφίμων στην χρηματοπιστωτική σφαίρα. οι τιμές των τροφίμων και του πετρελαίου εμφάνιζαν πτωτικές τάσεις ως αποτέλεσμα της εξάπλωσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο από τον Σεπτέμβριο του 2008. Ο αυξανόμενος ρόλος που καταλαμβάνουν οι πολυεθνικές εταιρείες έχουν δημιουργήσει ένα ιδιότυπο σχήμα παγκόσμιου ολιγοπωλιακού καπιταλισμού. Σε αυτό τον κλάδο έχουν ανακαλύψει οι χρηματοπιστωτικοί κύκλοι ένα νέο προσοδοφόρο πεδίο δράσης ειδικότερα σε περιόδους έντονης αστάθειας των χρηματιστηρίων. 8.    Ο περιορισμός της βιοποικιλότητας και η αντικατάσταση πολλών αυτοχθόνων ειδών και ποικιλιών από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, καθώς και ο έλεγχος των σπόρων από πολυεθνικές και όχι από τους κατά τόπους παραγωγούς. Το πρόβλημα της διατροφικής ασφάλειας είναι πολιτικό Μια τεράστια συζήτηση παραμένει ανοικτή και επί χρόνια σχετικά με τις επιδοτήσεις τους δασμούς και τον  προστατευτισμό. H βοήθεια για τον τομέα της γεωργίας στις αναπτυσσόμενες χώρες μειώθηκε κατά το ήμισυ μεταξύ 1990-2000, ο βιομηχανοποιημένος κόσμος συνέχισε τις γενναιόδωρες επιδοτήσεις προς τους δικούς του αγρότες. Η κατάσταση, λοιπόν, έχει ως εξής: αφήστε «τους» να βουλιάζουν ή να κολυμπήσουν στα νερά της ελεύθερης αγοράς, τη στιγμή που οι «δικοί μας άνθρωποι» θα λαμβάνουν ενίσχυση. Οι λύσεις πρέπει να ληφθούν σε διεθνές επίπεδο βασισμένες στις αρχές και τις προτάσεις του κινήματος για το δίκαιο εμπόριο (fair trade), διεκδικώντας παράλληλα διεθνή ομοφωνία για τα βιοκαύσιμα. Δεν υπάρχουν εύκολες προτάσεις εξόδου από την διατροφική κρίση. Η κρίση έχει οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές πτυχές, είναι ένα ζήτημα που έχει βαθιές ιδεολογικές προεκτάσεις και διαμορφώνει μια παγκόσμια πραγματικότητα. Χρειάζονται συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες πολιτικές. •    Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και  ανάπτυξη μεθόδων γεωργίας που δεν θα αυξάνουν τα αέρια του θερμοκηπίου αλλά θα τα δεσμεύουν. •    Προστασία της βιοποικιλότητας και η μη χρησιμοποίηση γενετικά τροποποιημένων σπόρων που πέραν όλων των άλλων εμπορευματοποιούν την φύση. •    Απόσυρση σε παγκόσμια κλίμακα των τοξικών χημικών που χρησιμοποιούνται στη γεωργία σε διάφορους τομείς. •    Προστασία και  ενίσχυση της μικρής κλίμακας καλλιέργειας- της οικιακής καλλιέργειας- της τοπικής παραγωγής και κατανάλωσης τροφής με ενίσχυση του ρόλου των τοπικών κοινωνιών. •    Ύπαρξη ελάχιστων εγγυημένων τιμών στις φτωχές χώρες παραγωγούς •    Ύπαρξη ενός φόρου άνθρακα που θα ενισχύει ένα παγκόσμιο ταμείο κατά της κλιματικής αλλαγής και που θα φορολογεί τη μεταφορά προϊόντων που παράγονται σε εξευτελιστικές τιμές στον 3ο κόσμο και καταναλώνονται από τον πλούσιο βορρά, τροφοδοτώντας μεσάζοντες-αεριτζήδες και διαλύοντας την τοπική παραγωγή και στον ανεπτυγμένο κόσμο. •    Ύπαρξη ενός αντίστοιχου φόρου απορριμμάτων. Ο ανεπτυγμένος κόσμος πέρα απ τα ότι πνίγεται στα σκουπίδια του και εξάγει σκουπίδια στους πιο φτωχούς αγοράζει καθαρά προϊόντα από τον τρίτο κόσμο καθαρά και φορτώνει τα σκουπίδια της διαδικασίας παταγώδης σ αυτούς που δεν πρόκειται πότε να καταναλώσουν το προϊόν. Αν «παίξουμε» λίγο με τα μαθηματικά, θα δούμε ότι κάποιες σημαντικές βραχυπρόθεσμες διορθώσεις είναι εφικτές. Αν η κυβέρνηση των ΗΠΑ διέκοπτε τις επιδοτήσεις για τις καλλιέργειες αραβοσίτου και την μετέπειτα μετατροπή τους σε βιοκαύσιμα, το ένα τέταρτο περίπου της συνολικής καλλιεργήσιμης έκτασης της χώρας θα ήταν και πάλι διαθέσιμο για την παραγωγή τροφίμων. Αν οι άνθρωποι έτρωγαν λιγότερο κρέας, αν μεγαλύτερη έκταση της Αφρικανικής γης χρησιμοποιούταν για καλλιέργειες, και, τέλος, αν περισσότερα τρόφιμα καταναλώνονταν και λιγότερα κατέληγαν στα σκουπίδια. Σε κάποιες περιπτώσεις οι συγκρούσεις για τα τρόφιμα θα μετατραπούν σε επανάσταση, αλλού θα τροφοδοτήσουν εμφυλίους, βία και φονταμενταλισμό. Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις οι εξεγερθέντες θα μετατραπούν σε πρόσφυγες που θα στοιβάζονται στα σύνορα χωρών που δεν θα θέλουν να τους δεχτούν. Σε κάθε περίπτωση, η αναδιάρθρωση του προτύπου παραγωγής και κατανάλωσης στην κατεύθυνση μιας παγκόσμιας αναδιανομής πόρων, πρώτων υλών και τροφίμων, επικαιροποιείται όχι μόνο ως ένα «δίκαιο» αίτημα εν αναμονή της «γης της επαγγελίας», αλλά ως παγκόσμια πολιτική κατεύθυνση και συνθήκη. Αν παραβιαστεί, οι κρίσεις και οι πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα βαθαίνουν και θα πυκνώνουν. http://www.rednotebook.gr/

Διαβάστε περισσότερα ...