Αυτό είναι το κατεξοχήν γνώρισμα του ανθρώπου που έχει τιμηθεί με το λογικό, δηλαδή η ημερότητα, η επιείκεια, η πραότητα, η ταπείνωση, η ησυχία, το να μην έλκεται σαν δούλος και παρασύρεται ή από το θυμό ή από τα άλλα πάθη, αλλά με το λογικό και την ορθή σκέψη να κατανικάει τα εσωτερικά άτακτα σκιρτήματα και να διασώζει την ευγένεια που προσιδιάζει στον άνθρωπο, και να μην εκπίπτει και καταντάει στη θηριωδία των άλογων ζώων με τη νωθρότητα και την αδράνειά του.
Η γαστριμαργία είναι ένα ελάττωμα, ένα πάθος, που μας παρακινεί να τρώμε και να πίνουμε περισσότερο απ΄ όσο χρειάζεται το σώμα μας για να συντηρηθεί.
Οι άγιοι Πατέρες, και μάλιστα ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, λένε ότι πρόκειται για βαρειά αμαρτία, όπως αποδεικνύεται από την ιστορία του ανθρωπίνου γένους: Αυτή εξόρισε τον Αδάμ από τον παράδεισο, αυτή προκάλεσε τον μεγάλο κατακλυσμό, αυτή έκανε τους Ισραηλίτες ειδωλολάτρες, αυτή έριξε τους ανθρώπους σε μύρια άλλα κακά.
Η αναζήτηση του Θεού μπορεί να κρατήσει χρόνια και οπωσδήποτε συνοδεύεται από έντονους συνειδησιακούς σεισμούς. Είτε μου αρέσει είτε όχι, όταν γεμίζω τη ζωή μου με άλλες ανάγκες και ενδιαφέροντα, και απλώς λέω (όταν το θυμηθώ), «αν ο Θεός θέλει να Τον πιστέψω, ας εμφανιστεί να Τον δω», ο Θεός ΔΕΝ εμφανίζεται. Ο λόγος είναι απλός: Εκείνος θέλει να Τον πιστέψω, εγώ όμως θέλω;
«Μετά τον Θεό ας έχουμε σε κάθε ενέργειά μας ως άγρυπνο φρουρό και ως γνώμονα ασφαλή τη συνείδησή μας. Έτσι αντιλαμβανόμενοι από πού φυσά ο άνεμος θα ανοίγουμε προς τα εκεί και τα ιστία που πλοίου μας» (λόγ. κστ΄ 5).
Ένα καραβάκι είναι ο καθένας μας στη θάλασσα του βίου. Στη θάλασσα αυτή που έχει και μπουνάτσες, αλλά συνήθως έχει φουρτούνες. Τα κύματα υψώνονται μανιασμένα τις περισσότερες φορές πάνω στο καραβάκι αυτό, που κινδυνεύει γι’ αυτό συχνά να καταποντιστεί. Φτάνουμε τότε στο σημείο να χάνουμε τον προσανατολισμό μας. Κύματα και φουρτούνες βέβαια οι δοκιμασίες της ζωής, οι πειρασμοί, ο κόσμος ο κείμενος εν τω πονηρώ που παραμονεύει πώς να μας καταπιεί.
Ο μακαριστός πλέον Μητροπολίτης επρόκειτο να κάνει επίσκεψη στην περιοχή κάποιου μοναστηριού και οι κάτοικοι της περιοχής θα εκδήλωναν την δυσφορία τους προς το πρόσωπό του για την στάση του απέναντι στο μοναστήρι. Έτυχε να πληροφορηθώ την ενέργεια αυτή και δεσμεύτηκα να παραβρεθώ και προσωπικά.
Εὐλογημένα «γιατί»!
Ἐρώτημα τόσο συχνό, τόσο βαθύ, τόσο δυνατό στήν ἐκφορά του, τόσο δύσκολο στήν ἀπάντησή του. Ἐρώτημα τόσο ἀληθινό, τόσο ἀνθρώπινο, τόσο ἀπαιτητικό, πού ὅμως ἀπό τή φύση του δέν ἀντέχει στόν λόγο, δέν ἐκφράζεται μέ τό στόμα, δέν μπαίνει σέ λέξεις, δέν δημοσιοποιεῖται σέ ἀκροατήριο, πολύ δέ περισσότερο, δέν ἐπιδέχεται μονοσήμαντες ἀπαντήσεις ἀπό κάποιους πού δῆθεν γνωρίζουν πρός κάποιους ἄλλους πού σίγουρα πονοῦν. Ἴσως εἶναι τό κατ’ ἐξοχήν θέμα γιά τό ὁποῖο δέν μπορεῖ καί δέν πρέπει νά γίνονται ὁμιλίες. Εἶναι πολύ βαθύ γιά νά ἔλθει στήν ἐπιφάνεια τῆς συνειδητοποίησης. Εἶναι πολύ ἐπώδυνο γιά νά χωρέσει στόν ὁρίζοντα τῶν ἀντοχῶν μας. Εἶναι πολύ προσωπικό γιά νά ἐντοπισθεῖ στό στερέωμα τοῦ δημόσιου λόγου. Ἴσως αὐτό τό ἐρώτημα νά πονάει πιό πολύ καί ἀπό τήν αἰτία πού τό δημιουργεῖ. Γιατί ὅλοι ξέρουμε πώς δέν ἔχει εὔκολη ἀπάντηση. Καί ὅμως εἶναι τόσο ἐπίμονο καί ἀληθινό.
Βλέπετε ἡ κοινωνία μας σήμερα δίνει ἰδιαίτερη σημασία στὸ λεγόμενο «πρεστίζ», ἀκόμη δὲ καὶ σ’ ἐκεῖνο τὸ καπιταλιστικὸ «ἔχειν» καὶ σχεδὸν καθόλου στὸ ποιοὶ εἴμαστε πραγματικά. Δηλαδὴ δίνει βάση στὸ προσωπεῖο καὶ τὴ μάσκα ποὺ φορᾶς κι ὄχι στὸ ἴδιο τὸ πρόσωπο κι αὐτὸ ποὺ ὄντως εἶσαι!
Η Ὀρθόδοξη ζωὴ δὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ ἔχουμε συνήθως στὸ μυαλό μας, μία ἁλυσσίδα δηλαδὴ ἀπὸ σωστοὺς τύπους ποὺ πρέπει νὰ κάνουμε ἢ κάποιες σωστὲς ἐνέργειες στὶς ὁποῖες πρέπει νὰ προβοῦμε. Εἶναι κάτι πολὺ βαθύτερο ποὺ ἔχει νὰ κάνει μὲ τὴ γνησιότητα καὶ τὴν αὐθεντικότητα τοῦ καθενός μας. Ἔχουμε πολλοὶ ἀπὸ ἐμᾶς δυστυχῶς τὴν λανθασμένη συνήθεια νὰ κατασπαταλοῦμε τοὺς κόπους μας καὶ τὴν καλή μας διάθεση ἀπὸ ἕναν τέτοιου εἴδους κακὸ προσανατολισμὸ ποὺ ἔχουμε.
Άγιος Εφραίμ ο Σύρος.
(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Του αγίου Εφραίμ
Εκείνος που λέει πολλά λόγια, (όταν βρίσκεται) ανάμεσα σε αδελφούς, θα προκαλέσει πολλές φιλονικίες και πολλή αντιπάθεια εναντίον του.
Αν όμως δύσκολα ανοίγει τα χείλη του, θα γίνει αγαπητός.
Αδελφέ, όταν ο αθλητής αγωνίζεται, κρατάει σφιχτό το στόμα του.
Σφίγγε κι εσύ το στόμα σου, (συγκρατώντας το) από τα περιττά (λόγια), και θα έχεις (ψυχική) ανάπαυση.
Όποιος λέει πολλά λόγια, γίνεται αντιπαθητικός.
Όποιος όμως προσέχει το στόμα του, γίνεται αγαπητός.
Όποιος φυλάει το στόμα του, φυλάει και την ψυχή του.
Απεναντίας, ο αυθάδης αυτοκαταστρέφεται ή (πάντως) «εγγίζει συντριβή», όπως είναι κάπου γραμμένο (Παροιμ. 10:14).
Στο βιβλίο «Είπε Γέρων» - έκδοση Αστέρος – καταγράφεται ο διάλογος του Αββά Θεόδωρου της Φέρμης με ένα μοναχό:
- Πες μου δυο λόγια, γιατί χάνομαι.
Και μόλις και μετά βίας του αποκρίνεται ο Αββάς:
- Εγώ κινδυνεύω και τι μπορώ να σου πω;
Διαβάζοντας κανείς το πιο πάνω περιστατικό, διαπιστώνει:
1. Την ανάγκη για ανθρώπινη συμπαράσταση, όταν οι πειρασμοί και οι δυσκολίες της ζωής οδηγούν στην κατάρρευση. Η μοναξιά και η απομόνωση γίνονται θάνατος, ενώ η συμπόρευση ανόρθωση και δύναμη.
Κάποτε ο π. Κλεόπας, όταν ακόμη ήταν απλός μοναχός, πήγε με το τρένο από το Πασκάνι προς το Μπακάου. Στο βαγόνι ήταν μόνος. Στην επόμενη στάση ανέβηκε μια ομάδα αξιωματικών του στρατού. Διηγείται ο γέροντας:
Εγώ έβλεπα την προσευχή μου.
Ένας από αυτούς έλεγε ειρωνικά πως θα πάει καλά το τρένο…
Εγώ δεν είπα τίποτε. Κοίταζα το Κύριε ελέησόν με.
Έπρεπε να περάσουν 19 περίπου αιώνες για να διαπιστώσει η ανθρώπινη επιστήμη πως ο Φαρισαίος δεν αποτελεί απλώς μία μορφή ηθικής παρεκτροπής αλλά βαθύτατης ψυχικής διαταραχής. Μπορεί επί 2.000 χρόνια η Εκκλησία μας να αναδεικνύει την αυτοθέωση του Φαρισαίου ως την μεγάλη παθογόνο πηγή πλήθους παθών και ταλαιπωριών της ψυχής, είναι όμως η επιστήμη της ψυχολογίας πού επισημαίνει πλέον πως το εκπαιδευτικό σύστημα και η γενικότερη ανατροφή που προσφέρουμε στα παιδιά μας αποτελούν εκκολαπτήριο μικρών φαρισαίων που θα ταλαιπωρήσουν και θα ταλαιπωρηθούν.
Οι μεγάλες αξίες της ζωής έχουν δύο βασικές φυσικές πηγές. Η μία είναι η συνείδηση που ονομάζεται και έμφυτος ηθικός νόμος. Νόμος άγραφος και πανανθρώπινος. Λέει ο άγιος Παΐσιος, ότι· «η πρώτη αγία γραφή που έδωσε ο Θεός στους πρωτοπλάστους είναι η συνείδηση. Όσο κι αν την καταπατήσει κανείς τη συνείδησή του, πάλι μέσα του ελέγχεται».
Είναι τα πρέπει και τα μη που έβαλε ο Θεός μέσα μας, για να μπορούμε να αποτελούμε μια κοινωνία που θα μπορεί να συζεί και να επικοινωνεί.
