Ο ΧΑΣΗΣ Ή ΤΟ ΤΣΑΚΩΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΤΙΑΣΙΜΟ

Του Δ.Γουζέλη

ΓΕΝΙΚΕΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

Το πρώτο έργο του Γουζέλη [1795] και το τελευταίο του Εφτανησιακού θεάτρου. Με το όνομα «Μπακιακούκια» είχε επιγράψει αρχικά ο Γουζέλης την κωμωδία του, ενώ αργότερα την ονόμασε «Το τσάκωμα και το φτιάσιμο»

Πρόκειται για ένα νεανικό του έργο,που όπως ο ίδιος υποστηρίζει, έγραψε «δια ξεφάντωσιν των φίλων». Σατυρική και παραδοσιακή κωμωδία, ζωγραφίζει με γνησιότητα την κοινωνία της Ζακύνθου της εποχής. Εργο πολύ αγαπητό στα χρόνια του, ανέβηκε πολλές φορές στη Ζάκυνθο.

Στην εποχή μας ,διασκευάστηκε και ανέβηκε από τον Σπύρο Ευαγγελάτο το 1964.

Ο Κ.Γεωργουσόπουλος το 1977 σε άρθρο του στο Βήμα χαρακτήρισε τον Χάση πατέρα της νεοελληνικής κωμωδίας. Αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο κρητικό και το νεοελληνικό θέατρο.

Με το όνομα Χάσης πρωτοτυπώθηκε το 1851,ενώ κανένα χειρόγραφο δεν έχει σωθεί ακέραιο.

Τα τοπικά ιδιώματα αλλά και οι ιταλικές ή ζακυνθοβενετικές λέξεις ,δημιουργούν δυσκολίες στην κατανόηση του κειμένου, ενώ μεγάλα κενά παρουσιάζονται ανάμεσα στις σκηνές του έργου. Η δομή του είναι σπονδυλωτή. Αποτελεί ένα συνδιασμό λαϊκού και έντεχνου δημιουργήματος. Στο τέλος κάθε σκηνής χρησιμοποιεί λέξεις αρχαϊζουσες από την αγία γραφή.

Τα πρόσωπα του έργου δεν είναι απόλυτα φανταστικά. Χάσης είναι το παρατσούκλι του γείτονα του Γουζέλη, του τσαγκάρη Θεόδωρου Καταπόδη, ο πρωταγωνιστής του έργου, ο οποίος συγκεντρώνει επάνω του χαρακτηριστικά πολλών χατακτήρων της comedia dell’ arte μαζί.

ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ:

1964, σκηνοθεσία Σπ.Ευαγγελάτου

1998, Εθνικό Θέατρο

2004, Αμφιθέατρο, Σπύρος Ευαγγελάτος 

ΓΟΥΖΕΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

[1774-1843]

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ:

Γεννήθηκε το Μάρτιο του 1774 στην Ζάκυνθο, από εύπορη οικογένεια.Ο πατέρας του Διονύσιος Γουζέλης, ανήκε στη μεσαία τάξη, ενώ η μητέρα του, Ισαβέλα Μαρτελάου ήταν γόνος της μεγαλοαστικής τάξης.

Υπήρξε θιασώτης των ιδεών της Γαλλικής επανάστασης, ιδεολογία που διδάχτηκε από τον παππού του Αντώνιο Μαρτελάο.Οταν στα 1797 οι γάλλοι επαναστάτες διέλυσαν τη βενετική κυριαρχία στα Εφτάνησα, ο Γουζέλης  μετέχει εθελοντικά στη γαλλική φρουρά της πόλης.Εκεί συλαμβάνεται από τους Ρωσσοτούρκους  που παίρνουν τη θέση των Γάλλων στο νησί στα 1798, και μεταφέρεται στις φυλακές του Ναυστάθμου της Κωνσταντινούπολης. Επιστρέφει το 1799 μετά την υπογραφή συνθήκης Γαλλίας-Ρωσσίας.

Οι  Ρωσσοτούρκοι όμως έχουν ήδη δώσει και πάλι στην αριστοκρατεία τα αλλοτινά τους προνόμια, οπότε η θέση των ποπολάρων είναι τώρα πιο δύσκολη από ποτέ. Ο Γουζέλης φεύγει στην Τεργέστη κι αργότερα στην Ιταλία, οπου υπηρετεί στη λεγεώνα του Ναπολέοντα. Μετά τη διάλυση του εκεί στρατού, βρίσκεται και πάλι στην Τεργέστη μαζί με άλλους απόδημους Ελληνες. Εκεί εισέρχεται στους κόλπους της ΦιλικήςΕταιρίας.

ΙΣΤΟΡΙΑ: Επτανησιακό Θέατρο

Τα Επτάνησα δεν γνώρισαν ποτέ την καταπιεστική και σκοταδιστική Τουρκική κατάκτηση,Μέσα από τη βενετική κυριαρχία ,τα ιόνια νησιά είχαν ένα σημαντικό όφελος σε σχέση με τον υπόλοιπο υποδουλωμένο ελληνισμό.Την επαφή με τον πνευματικό κόσμο της Δύσης και την Αναγέννηση.Οπως και στην Κρήτη στα χρόνια της βενετοκρατίας ,έτσι και στα επτάνησα, τα παιδιά των πλουσίων αστών είχαν τη δυνατότητα να σπουδάσουν σε χώρες της Δύσης και ειδικότερα στην Ιταλία.
Μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Τούρκους στα 1669, μεγάλος αριθμός κρητικών λογίων κταφεύγει στα Επτάνησα,φερνοντας μαζί τους τους καρπούς της κρητικής λογοτεχνίας του 17ου αιώνα.
Η θεατρική δραστηριότητα στα επτάνησα μέχρι το 1750 είναι αρκετά θολή, γιατί πηγές πληροφοριών αποτελούν μόνο τα αρχεία της Βενετίας.
Η έναρξη του επτανησιακού θεάτρου τοποθετείται στα μέσα του 16ου αιώνα , παράλληλα με το κρητικό και ανθεί ως το 1798 , όταν με τη συνθήκη του CAMBO FORMIO το κράτος της Βενετίας καταλύεται από τον Ναπολέωντα και κατά συνέπεια διαλύεται και η βενετοκρατία στα Επτάνησα.
Οπως και στο κρητικό θέατρο οι παραστάσεις συνδέονται και εδώ με τους εορτασμούς του καρναβαλιού.Αναπτύσσεται αρχικά-χωρίς βέβαια να περιορίζεται μόνο εκεί- ,στη Ζάκυνθο όπου οι συνθήκες είναι πρόσφορες για την καλλιέργειά του.
Εκεί ,στο Κάστρο της Ζακύνθου, πραγματοποιήται και η πρώτη μαρτυρημένη θεατρική παράσταση.Πρόκειται για τους «Πέρσες» του Αισχύλου που παραστάθηκαν στην ιταλική γλώσσα το 1571.
Η «Ευγένα» που αποδίδεται αμφίβολα στον Θ.Μοντζελέζε, δημοσιεύτηκε στα 1694 στη Βενετία και αποτελεί το πρώτο δείγμα πρωτότυπης θεατρική συγγραφής.
Η δραματουργική παραγωγή συνεχίζεται με τα έργα του Πέτρου Κατσαϊτη , «Ιφιγένεια»[1720] και «Θυέστης»[1721]. Ο Σαβόγιας Ρούσμελης παραδίδει στα 1745 την σπονδυλωτή «Κωμωδία των Ψευτογιατρών», συγγραφέας του χαμένου έργου «Μωραϊτιές».
Το έργο του Δημήτριου Γουζέλη ο «Χάσης», είναι το τελευταίο έργο της επτανησιακής δραματουργικής παραγωγής