Δράμα σε τρεις πράξεις
Γενικές-ιστορικές πληροφορίες:
Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος είχε πρωτογράψει το μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας, υπό τη μορφή "άτεχνου" διηγήματος (όπως μαρτυρά ο ίδιος), στα 1897. Αργότερα, στα 1901, ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος ε αφορμή την αναγγελία της δημιουργίας της Νέας Σκηνής, ζητά μετάξύ άλλων και από τον Γρ.Ξενόπουλο τη συγγραφή νέων έργων. Έτσι ξαναγράφεται το Μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας υπό τη μορφή δράματος και ανεβαίνει για πρώτη φορά στη Νέα Σκηνή του Χρηστομάνου το 1904.
Τυπώθηκε το 1918 (Κολλάρος)
Ο Ξενόπουλος θεωρεί το Μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας το αποκορύφωμα του ως τότε θεατρικού του έργου. Το θεωρεί επίσης εκτός από ηθογραφία, ένα έργο "πατριωτικό" με όλη της σημασία της λέξης.
