Alain Badiou, Nicola Truong: Εγκώμιο για τον έρωτα

__

Τι είναι ο έρωτας και τι διακυβεύεται σε μια ερωτική συνάντηση; Σ’ αυτό το ερώτημα ο Badiou δίνει μια πρωτόγνωρη απάντηση. Βασιζόμενος στο δίπολο φιλοσοφία ψυχανάλυση, ανασκευάζει με τρόπο ιδιαίτερα πειστικό όλες τις καθιερωμένες απαντήσεις: τη ρομαντική μυθολογία του έρωτα ως εκστατικής συνένωσης των ερωτευμένων, τη θεολογική σύλληψη του έρωτα ως εμπειρίας της ετερότητας, τη μοραλιστική προσέγγιση του έρωτα ως εργαλειοποιημένης αυταπάτης στην υπηρεσία της σεξουαλικότητας και, τέλος, τον μεταμοντέρνο εκφυλισμό του σε συμβόλαιο και εφήμερη περιπέτεια. Αναδεικνύει ότι ο έρωτας έχει δομή συμβάντος και αποτελεί υπέρβαση του χάσματος των δύο φύλων, η οποία ωστόσο δεν αίρει την ασυμμετρία των έμφυλων υποκειμενικών στάσεων. Τον διαφοροποιεί από την επιθυμία και την απόλαυση και χαρτογραφεί τη σχέση του με τη φιλοσοφία και την πολιτική.

    “Η παραδεδομένη αντίληψη σήμερα είναι πως ο καθένας κυνηγάει μόνο το συμφέρον του. Ο έρωτας είναι όμως η απόδειξη του αντιθέτου, καθώς πρόκειται για την εμπιστοσύνη στο τυχαίο και το άγνωστο…”. 

Α. Β.

***

Αποσπάσματα από το βιβλίο (σε αγκύλες οι αντίστοιχες σελίδες):

Ι
[σελ. 18] (…)θεωρώ και είμαι πεπεισμένος ότι ο έρωτας, στον βαθμό που συνιστά μια συλλογική κλίση, στον βαθμό που είναι, σχεδόν για τους πάντες, αυτό που προσδίδει ένταση και σημασία στη ζωή, δεν μπορεί να είναι αυτό το δώρο που προσφέρεται στην ύπαρξη υπό καθεστώς πλήρους απουσίας ρίσκου. (…)

ΙΙ
[σελ.28] (…) Πιστεύω (…) ότι στον έρωτα υπάρχει η εμπειρία του δυνατού [possible] περάσματος από την καθαρή ενικότητα του τυχαίου σε ένα στοιχείο που έχει καθολική αξία. Έχοντας ως σημείο αφετηρίας κάτι που, αναγόμενο στην ατομικότητα του, δεν είναι παρά μια συνάντηση, δηλαδή σχεδόν τίποτα, μαθαίνουμε ότι μπορούμε να αποκτήσουμε μια εμπειρία του κόσμου με βάση τη διαφορά και όχι με βάση την ταυτότητα. Και μπορούμε μάλιστα να αποδεχτούμε διάφορες δοκιμασίες, μπορούμε να δεχτούμε ακόμα και να υποφέρουμε γι’  αυτό. (…)

ΙΙΙ
[σελ.30] (…)Το σεξουαλικό δεν συνδέει, χωρίζει. Το να είστε γυμνός(-ή), κολλημένος(-η) πάνω στον άλλον είναι μια εικόνα, μια φαντασιακή παράσταση. Το πραγματικό είναι ότι η απόλαυση σας παρασύρει μακριά, πολύ μακριά από τον άλλον. Το πραγματικό είναι ναρκισσιστικό, ο δεσμός είναι φαντασιακός. Άρα, συμπεραίνει ο Λακάν, δεν υπάρχει διάφυλη σχέση. Μια διατύπωση που προκάλεσε σκάνδαλο, γιατί εκείνη την εποχή όλοι μιλούσαν ακριβώς για «διάφυλες σχέσεις». Εάν δεν υπάρχουν διάφυλες σχέσεις στη σεξουαλικότητα, ο έρωτας είναι αυτό που έρχεται να αναπληρώσει την έλλειψη διάφυλης σχέσης. Ο Λακάν δεν λέει καθόλου ότι ο έρωτας είναι η μεταμφίεση της διάφυλης σχέσης, λέει ότι δεν υπάρχει διάφυλη σχέση, ότι ο έρωτας είναι αυτό που έρχεται στη θέση της μη σχέσης. Είναι πολύ πιο ενδιαφέρον. Αυτή η ιδέα τον οδηγεί να πει ότι στον έρωτα το υποκείμενο επιχειρεί να προσεγγίσει το «είναι του άλλου». Στον έρωτα ακριβώς το υποκείμενο εκ-τίθεται πέραν του ίδιου του εαυτού του, πέραν του ναρκισσισμού. Στο σεξ, σε τελική ανάλυση, είστε σε σχέση με τον ίδιο σας τον εαυτό μέσα από τη διαμεσολάβηση του άλλου. Ο άλλος σας χρησιμεύει για να ανακαλύψετε το πραγματικό της απόλαυσης. Στον έρωτα, αντίθετα, η μεσολάβηση του άλλου έχει προσίδια αξία. Αυτό είναι [σελ. 31] η ερωτική συνάντηση: εφορμάτε προς κατάκτηση του άλλου, προκειμένου να τον κάνετε να υπάρξει μαζί σας όπως ακριβώς είναι. Πρόκειται για μια σύλληψη πολύ πιο βαθυστόχαστη από εκείνη την τελείως κοινότοπη, σύμφωνα με την οποία ο έρωτας δεν θα ήταν παρά μια φαντασιακή παράσταση πάνω στο πραγματικό τού φύλου.

Στην πραγματικότητα, και ο Λακάν επίσης εγκαθίσταται στα φιλοσοφικά διφορούμενα που αφορούν τον έρωτα. Η ρήση του ότι ο έρωτας «αναπληρώνει την έλλειψη της διάφυλης σχέσης» μπορεί πράγματι να κατανοηθεί με δύο διαφορετικούς τρόπους. Σύμφωνα με τον πρώτο, τον πιο κοινότοπο, ο έρωτας έρχεται να καλύψει φαντασιακά το κενό της σεξουαλικότητας. Τελικά, είναι αλήθεια ότι η σεξουαλικότητα, όσο θαυμάσια κι αν είναι, και μπορεί να είναι, καταλήγει μέσα σ’ ένα είδος κενού. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος για τον οποίο διέπεται από τον νόμο της επανάληψης: πρέπει να ξαναρχίζουμε, ξανά και ξανά από την αρχή. Κάθε μέρα, όταν είμαστε νέοι! Έτσι, ο έρωτας θα ήταν η ιδέα ότι κάτι παραμένει μέσα σ’ αυτό το κενό, και αυτό που συνδέει τους εραστές είναι κάτι άλλο και όχι αυτή η σχέση, η οποία δεν υπάρχει. (…)

[σελ. 32] (…)Αλλά ο Λακάν πιστεύει επίσης το εντελώς αντίθετο, δηλαδή ότι ο έρωτας διαθέτει μια εμβέλεια την οποία μπορούμε να χαρακτηρίσουμε οντολογική. Ενώ η επιθυμία απευθύνεται στον άλλον, με έναν τρόπο πάντοτε λίγο φετιχιστικό,  (…) ο έρωτας απευθύνεται στο ίδιο το είναι του άλλου, στον άλλον όπως αυτός αναδύεται, με την πλήρη εξάρτυση του είναι του, στη ζωή μου, η οποία κατ’ αυτό τον τρόπο διαρρηγνύεται και ανασυντίθεται.(…)

 

 

 

Alain Badiou, Nicola Truong, 

Εγκώμιο για τον έρωτα,

μετάφραση: Φώτης Σιατίτσας, Δημήτρις Βεργέτης, 

εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2013, ISBN 978-960-16-4727-2.

Πηγή:

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ: Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ "ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ"

http://vardavas.wordpress.com/2013/04/19/badiou-love/

__

Συναισθηματική Νοημοσύνη

«Είναι μόνο η καρδιά που μπορεί να δει τα
αληθή, η ουσία δεν είναι ορατή στο γυμνό μάτι»

Antoine de Saint-Exupery

«H ΕΞΥΠΝΗ ΚΑΡΔΙΑ»

 
Από τον Graham Brown

Στο τέλος του 20ου αιώνα παρατηρήθηκε μια απαράμιλλη έξαρση μελετών για τα συναισθήματα, το έως τότε ανεξερεύνητο πεδίο, επειδή ο ρόλος των συναισθημάτων στο νοητικό επίπεδο είχε υποτιμηθεί από την αναγωγική προσέγγιση της επιστήμης. Υπήρχε μια εποχή που το IQ θεωρούνταν ως ο βασικός συντελεστής επιτυχίας στη ζωή, αλλά κατά την τελευταία δεκαετία ο ψυχολόγος Daniel Goleman υποστήριζε ότι η συναισθηματική νοημοσύνη, ή EI, είναι πιο σημαντική. Προσπαθεί να εξηγήσει γιατί τόσοι άνθρωποι με υψηλό IQ καταλήγουν να εργάζονται για ανθρώπους με μέτριο IQ και σχολιάζει ότι η απήχηση του βιβλίου του «Συναισθηματική Νοημοσύνη» μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι «επιβεβαιώνει την άποψη ότι οι άνθρωποι μπορούν να είναι έξυπνοι με κατά κάποιον τρόπο ανεξάρτητο από βαθμολογία IQ». Αυτή η δημοφιλής άποψη δεν αποτελεί απλώς μια περίπτωση μέσω της οποίας οι άνθρωποι που έχουν πάρει χαμηλή βαθμολογία στα τεστ μέτρησης IQ προσπαθούν να νιώσουν καλύτερα. Γίνεται αυξανόμενα εμφανές ότι τα τεστ δεν βαθμολογούν τις ικανότητες που μετρούν περισσότερο στη ζωή, αλλά εκτιμούν την ικανότητα να κάνεις το συγκεκριμένο τεστ. Οι κοινωνίες ορίζουν την ευφυΐα υπό το συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο: Για παράδειγμα, οι πρωτόγονες κοινωνίες εξαρτιόνταν από πρακτικά προσόντα και από την εφαρμογή αυτών, ενώ οι τεχνολογικές κοινωνίες απαιτούν ικανότητες αφηρημένης σκέψης μεταδιδόμενες μέσω της επίσημης εκπαίδευσης. Συνεπώς αυτό που ορίζεται ως ευφυΐα σε μια τεχνολογική κοινωνία αντικατοπτρίζει παράγοντες που εγγυώνται την επιτυχία στο σχολείο.

Διάσημοι επιστήμονες έχουν πει ότι οι ανακαλύψεις τους αποτελούν, απλά, αποκαλύψεις των μυστικιστών του παρελθόντος. Ακόμα και ο αλαζονικά σκεπτόμενος Φρόυντ έγραψε, «όπου κι αν πάω, βρίσκω έναν ποιητή που έχει πάει εκεί πριν από εμένα». Οι ποιητές και οι μυστικιστές γνώριζαν από πάντα ότι η αληθινή ευφυΐα είναι μια ευλογία του μυαλού και της καρδιάς, της σκέψης και του αισθήματος. Και τώρα η ψυχολογία προχωρά προς έναν ορισμό του τι μπορεί να είναι η EI (Emotional Intelligence).

Ο Goleman ορίζει την ΕΙ με τέτοιο τρόπο ώστε να συμπεριλαμβάνει αυτογνωσία, έλεγχο του παρορμητισμού, ζήλο και κινητοποίηση, εμπάθεια και κοινωνικές ικανότητες. Αυτά είναι τα προσόντα τα οποία ταυτοποιεί ως προϋποθέσεις για επιτυχία στην καριέρα και τις σχέσεις. Όμως ο όρος EI διατυπώθηκε επίσημα, για πρώτη φορά, το 1990 από τους ψυχολόγους Mayer και Salovey ως :

1) Να γνωρίζεις πώς νιώθεις, πώς νιώθουν οι άλλοι και τι πρέπει να κάνεις για αυτό.
2) Να γνωρίζεις τι σε κάνει να αισθάνεσαι καλά, τι σε κάνει να αισθάνεσαι άσχημα και πώς να πας από το "καλά" στο "άσχημα".
3) Η συναισθηματική αυτογνωσία, η ευαισθησία και οι διαχειριστικές ικανότητες που μας βοηθούν να μεγιστοποιήσουμε την μακροπρόθεσμη ευτυχία και επιβίωσή μας.

Πιο πρόσφατα ανανέωσαν τον ορισμό τους:
«Η συναισθηματική νοημοσύνη περικλείει την ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι με ακρίβεια, να εκτιμάς και να εκφράζεις το συναίσθημα, την ικανότητα να αναδύεις και να γεννάς συναισθήματα όταν αυτά βοηθούν τη σκέψη, την ικανότητα να καταλαβαίνεις το συναίσθημα και την συναισθηματική γνώση, και την ικανότητα να ελέγχεις τα συναισθήματα ώστε να προωθείς τη συναισθηματική και διανοητική ανάπτυξη».

Η ικανότηταλοιπόν να διαχειριζόμαστε σωστά τασυναισθήματα μας αποτελείται απότέσσερις επιμέρους δεξιότητες

__

 VIDEO

Learn About Emotional Intelligence

_

Η ψυχολογία των μαζών ( ΙΙΙ )

 

τα κοινοβουλευτικα συμβουλια

 

 

Francis Bacon - crowd

 

Μέρος 3ο

Κεφάλαιο 5ο

Τα κοινοβουλευτικά συμβούλια αποτελούν μη ανώνυμες, ετερογενείς μάζες. Παρά τη στελέχωσή τους, που ποικίλλει ανάλογα με τις εποχές και τους λαούς, μοιάζουν πολύ ως προς τους χαρακτήρες τους. Η επίδραση της φυλής γίνεται αισθητή εκεί, για να μετριάσει ή να υπερβάλλει, αλλά όχι για να εμποδίσει την εκδήλωση αυτών των χαρακτήρων. Τα κοινοβούλευτικά συμβούλια των πιο διαφορετικών χωρών, αυτά της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας, της Γαλλίας και της Αμερικής, παρουσιάζουν στις συζητήσεις τους και στις ψήφους τους μεγάλες αναλογίες, και αφήνουν τις κυβερνήσεις να παλεύουν με ταυτόσημα πρόβλήματα.

Το κοινοβουλευτικό πολίτευμα αποτελεί άλλωστε το ιδεώδες όλων των σύγχρονων πολιτισμένων λαών.Εκφράζει αυτή την ψυχολογικά εσφαλμένη, αλλά γενικ΄απαοδεκτή ιδέα, ότι πολλοί άνθρωποι συγκεντρωμένοι είναι πολύ πιο ικανοί από ένα μικρό αριθμό, για μια απόφαση συνετή και ανεξάρτητη πάνω σε ένα δεδομένο θέμα.

Μέσα στα κοινοβουλευτικά συμβούλια ξαναβρίσκουμε τα γενικά χαρακτηριστικά των μαζών: μονομέρεια των ιδεών, οξυθυμία, ροπή στην υποβολή, υπερβολή των αισθημάτων, ισχυρή επιρροή των καθοδηγητών. Όμως, εξαιτίας της ιδιαίτερης σύνθεσής τους, οι κοινοβουλευτικές μάζες παρουσιάζουν κάποιες διαφορές. Θα τις επισημάνουμε σε λίγο.

Η μονομέρεια των ιδεών είναι ένα από τα χαρακτηριστικά τους που έχουν επισημανθεί επαρκώς. Συναντούμε, σε όλα τα κόμματα, στους λατινογενείς λαούς κυρίως, μια απαράλλακτη τάση να αναλύουν τα πιο περίπλοκα κοινωνικά πρόβλήματα με τις πιο απλές αφηρημένες αρχές και με γενικούς νόμους εφαρμόσιμους σε όλες τις περιπτώσεις. Οι αρχές ποικίλλουν φυσικά σε κάθε κόμμα ' όμως, μόνο από το γεγονός ότι τα άτομα βρίσκοντια στη μάζα, τείνουν πάντα να μεγαλοποιούν την αξία αυτών των αρχών και να τις ωθούν ως τις τελευταίες τους συνέπειες. Και τα κοινοβούλια, επίσης, αντπροσωπεύουν κυρίως ακραίες απόψεις.

Ο τελειότερος τύπος της μονομέρειας των συμβουλίων πραγματώθηκε από τους Ιακωβίνους της μεγάλης μας Επανάστασης. Όλοι δογματικοί και λογικοί, με το κεφάλι γεμάτο από από αόριστες γενικότητες, ασχολούνται με παγιωμένες αρχές δίχως να νοιάζονται για τα γεγονότα και κάποιοι είπαν πολύ ορθά ότι είχαν διασχίσει την Επανάσταση χωρίς να τη δουν. Με κάποια δόγματα, φαντάζονταν ότι θα ανασυστήσουν μια κοινωνία εκ βάθρων και θα επαναφέρουν έναν διυλισμένο πολιτισμό σε μια φάση της κοινωνικής εξέλιξης πολύ προγενέστερη. Τα μέσα τους για να πραγματώσουν αυτό το όνειρο ήταν επίσης δανεισμένα από μιαν απόλυτη μονομέρεια. Περιορίζονταν, πράγματι, να καταστρέφουν βίαια τα εμπόδια που τους ενοχλούσαν. Όλοι ,άλλωστε:Γιρόνδίνοι,Μοντανιάροι, Θερμιδοριανοί κ.λ.π., εμψυχώνονταν από το ίδιο πνεύμα.

Οι κοινοβουλευτικές μάζες είναι πολύ επιρρεπείς στην υποβολή και, όπως πάντα, η υποβολή προέρχεται από καθοδηγητές κοσμημένους με το "φωτοστέφανο του κύρους".Όμως, μέσα στα κονοβουλευτικά συμβούλια, η ροπή στην υποβολή έχει όρια πολύ καθαρά, που είναι σημαντικό να επισημάνουμε.

Πάνω σε όλα τα ζητήματα τοπικού ενδιαφέροντος κάθε μέλος ενός συμβουλίου έχει απόψεις σταθερές, άκαμπτες, που καμιά επιχειρηματολογία δεν θα μπορούσε να κλονίσει. Το ταλέντο ενός Δημοσθένη δεν θα μπορούσε να αλλάξει την ψήφο ενός βουλευτή πάνω σε ζητήματα τέτοια, όπως το προστατευτικό σύστημα ή το προνόμιο των αγροτών που παράγουν το ρακί, τα οποία αντιπροσωπεύουν ανάγκες ισχυρών ψηφοφόρων. Η προγενέστερη υποβολή αυτών των ψηφοφόρων υπερισχύει αρκετά για να καταργήσει όλες τις άλλες, και για να διατηρήσει μιαν απόλυτη σταθερότητα άποψης.

Πάνω σε γενικά ζητήματα:διάλυση ενός υπουργείου, επιβολή ενός φόρου κ.λ.π., η σταθερότητα άποψης εξαφανίζεται και οι υποβολές των καθοδηγητών μπορούν να δράσουν, όμως όχι ακριβώς όπως μέσα σε μια συνηθισμένη μάζα. Κάθε κόμμα έχει τους καθοδηγητές του, που ασκούν ενίοτε μια ισοδύναμη επιρροή. Ο βουλευτής βρίσκεται λοιπόν, ανάμεσα σε αντίπαλες υποβολές και γίνεται μοιραία πολύ διστακτικός. Επίσης, τον βλέπουμε συχνά, σε διάστημα ενός τετάρτου της ώρας, να ψηφίζει με τον αντίθετο τρόπο. να προσθέτει σε ένα νόμο ένα άρθρο που τον καταργεί :να στερεί, για παράδειγμα, στους βιομηχάνους το δικαίωμα να διαλέγουν και να απολύουν τους εργάτες τους, και μετά να καταργεί σχεδόν αυτό το μέτρο με μια τροπολογία.

Και γι αυτό, σε κάθε νομοθεσία, μια Βουλή εκφράζει απόψεις πολύ σταθερές και άλλες πολύ αόριστες. Κατά βάθος, επειδή τα γενικά ζητήματα είναι περισσότερα, κυριαρχεί η αναποφαστιστικότητα, αναποφαστιστικότητα που συντηρείται από τον σταθερό φόβο για τον ψηφοφόρο, του οποίου τη λανθάνουσα υποβολή φτάνει πάντα να αντισταθμίσει η επιρροή των καθοδηγητών.

Αυτοί οι τελευταίοι είναι εντωμεταξύ,τελικά, οι πραγματικοί κύριοι μέσα στις συζητήσεις, στις οποίες τα μέλη ενός συμβουλίου δεν έχουν απόψεις εκ των προτέρων αρκετά σταθερές.

Η ανάγκη για καθοδηγητές είναι προφανής αφού, υπό το όνομα αρχηγών ομάδων, τους ξαναβρίσκουμε σε όλες τις χώρες. Είναι οι αληθινοί κυρίαρχοι των συμβουλίων. Οι άνθρωποι στη μάζα δεν θα μπορούσαν να κάνουν χωρίς κύριο' γι' αυτό, οι ψήφοι ενός συμβουλίου, δεν αντιπροσωπεύουν γενικά παρά τις απόψεις μιας μικρής μειοψηφίας.

Οι καθοδηγητές, το επαναλαμβάνουμε, δρουν ελάχιστα με τους συλλογισμούς τους και πολύ με το κύρος τους. Όταν μια οποιαδήποτε περίσταση τους το στερήσει, δεν έχουν πια επιρροή.

Αυτό το κύρος των καθοδηγητών είναι ατομικό και δεν εξαρτάται ούτε από το όνομα ούτε από τη φήμη. Ο Μ.Jules Simon, μιλώντας για τους μεγάλους του Κοινοβουλίου του 1948, στο οποίο είχε μια έδρα, δίνει πολύ αξιοπρόσεκτα παραδείγματα.

Δυο μήνες πριν γίνει πανίσχυρος, ο Λουδοβίκος Ναπολέοντας δεν ήταν τίποτα.

Ο Βικτόρ Ουγκό ανέβηκε στο βήμα. Δεν είχε επιτυχία. Τον άκουσαν, όπως άκουγαν τον Felix Pyat και δεν τον επευφήμησαν τόσο. "Δεν μου αρέσουν οι ιδεές του", μου λέει ο Vaulabelle, μιλώντας για τον Felix Pyat, "όμως είναι ένας από τους πιο μεγάλους συγγραφείς και ο μεγαλύτερος ρήτορας της Γαλλίας ". Τον Edgar Quinet, αυτό το σπάνιο και δυνατό πνεύα, δεν τον λογάριαζαν καθόλου. Ήταν δημοφιλής πριν την έναρξη του κοινοβουλίου μέσα στο κοινοβούλιο δεν ήταν καθόλου.

Τα πολιτικά συμβούλια είναι το μέρος της γης όπου η λάμψη της μεγαλοφυϊας γίενται αισθητή. Εκεί δεν υπολογίζουν παρά μια ευγλωττία προσαρμοσμένη στο χρόνο και το χώρο, και υπηρεσίες που προσφέρονται όχι στην πατρίδα αλλά στα κόμματα. Για να τιμήσουν τον Lamartine το 1848 και τον Thiers to 1871, χρειάστηκε το διεγερτικό του επειγόντως, αμείλικτου συμφέροντος. Όταν πέρασε ο κίνδυνος, θεραπεύτηκαν συγχρόνως από την ευγνωμοσύη και φόβο.

Αντέγραψα αυτή την παράγραφο για τα γεγονότα που περιέχει, αλλά όχι για τις ερμηνείες που προτείνει. Αυτές είναι μιας μέτριας ψυχολογίας. Μια μάζα θα έχανε αμέσως το χαρακτήρα της μάζας, αν αναγνώριζε στους καθοδηγητές τις υπηρεσίες που προσέφεραν, είτε στην πατρίδα είτε στα κόμματα. Η μάζα υφίσταται το κύρος του καθοδηγητή και δεν παρεμβάλλει στη συμπεριφορά της κανένα αίσθημα ενδιαφέροντος ή αναγνώρισης.

Ο καθοδηγητής που είναι προικισμένος με επαρκές κύρος κατέχει μια εξουσία σχεδόν απόλυτη.Γνωρίζουμε την τεράστια επιρροή που ένας διάσημος βουλευτής άσκησε για πολλά χρόνια, χάρη στο κύρος του, και η οποία κατόπιν χάθηκε, σε μια στιγμή, εξαιτίας καποιων οικονομικών γεγονότων.Με ένα απλό του νεύμα οι υπουργοί ανατρόπονταν. Ένας συγγραφέας επεσήμανε καθαρά, στις ακόλουθες γραμμές, τη δύναμη της δράσης του.

Στον M.C., κυρίως, οφείλουμε το ότι αγοράσαμε τον Tonkin τρεις φορές πιο ακριβά απ'ό,τι θα έπρεπε να κοστίζει, το ότι δεν πήραμε στη Μαδαγασκάρη παρά μια αβέβαιη βάση, το ότι στερηθήκαμε από μια ολόκληρη αυτοκρατορία στην κάτω Νιγηρία,το ότι χάσαμε την ισχυρή θέση που είχαμε στην Αίγυπτο. Οι θεωρίες του M.C., μας έχουν στοιχίσει περισσότερα εδάφη από τις πολεμικές απώλειες του Ναπολέοντα του πρώτου.

Δεν θα χρειαζόταν παρά πολύ για να αντιπαθήσουεμ τον εν λόγω καθοδηγητή. Προφανώς μας έχει στοιχίσει πολύ ακριβά' όμως ένα μεγάλο μέρος της επιρροής του οφειλόταν στο ότι ακολουθούσε την κοινή γνώμη, η οποία, στην αποικιακή υπόθεση, δεν ήταν καθόλου τότε αυτό που έγινε σήμερα. Ένας καθοδηγητής σπάνια προηγείται της κοινής γνώμης, και περιορίζεται τις περισσότερες φορές να υιοθετεί τις πλάνες της.

Τα μέσα πειθούς των καθοδηγητών, μετά το κύρος, είναι παράγοντες που ήδη έχουμε απαριθμήσει πολλές φορές. Για να τους χρειαστεί επιδέξια, ο καθοδηγητής οφείλει να έχει εισχωρήσει, τουλάχιδτο με έναν τρόπο ασυνείδητο, στην ψυχολογία των μαζών, και να ξέρει πώς να τους μιλήσει, να γνωρίζει κυρίως τη γοητευτική επίδραση των λέξεων, των μορφών και των εικόνων.Χρειάζεται να διαθέτει μια ιδιαίτερη ευγλωτία, που να τη συνθέτουν δραστικές διαβεβαιώσεις και εντυπωσιακές εικόνες,πλαισιωμένες από συλλογισμούς πολύ συνοπτικούς. Αυτό το είδος της ευφράδειας συναντιέται σε όλα τα κοινοβούλια, συμπεριλαμβανομένης και της αγγλικής βουλής, της πιο ισορροπημένης εντούτοις απ' όλες.

"Μπορούμε να διαβάζουμε διαρκώς", λέει ο άγγλος φιλόσοφος Maine, "συζητήσεις της Βουλής των Κοινοτήτων, όπου όλη η συζήτηση συνόσταται στην ανταλλαγή γενικοτήτων αρκετά αδύναμων και σαρκασμών αρκετά βίαιων. Στη φαντασία μας καθαρής δημοκρατίς, αυτό το είδος γενικών τύπων κάνει τεράστια εντύπωση. Πάντα θα είναι εύκολο να κάνουν μια μάζα να δέχεται γενικές διαβεβαιώσεις που παρουσιάζονται με λόγια συγκινητικά, και ας μην έχουν ποτέ επαληθευθεί, και ας μην είναι, ίσως, επιδεκτικε΄ς απλήθευσης. "

Η σημασία των "συγκινητικών λόγων", που αναφέρονται στο προηγούμενο παράθεμα, δεν θα μπορούσε να είναι υπερβολική.Έχουμε ήδη επιμείνει πολλές φορές στην ιδιαίτερη δύναμη των λέξεων κα των τύπων που επιλέγονται, με τρόπο ώστε να ανακαλούν εικόνες πολύ ζωηρές. Η ακόλουθη φράση, δανεισμένη από το λόγο ενός κοινοβουλευτικού καθοδηγητή, συνιστά ένα εξαιρετικό δείγμα:

"Την ημέρα που το ίδιο πλοίο θα μεταφέρει στις πυρετικές χώρες της εξορίας τον ύποπτο πολιτικό και τον επικίνδυνο αναρχικό, θα μπορέσουν να πιάσουν κουβέντα και θα φανούν ο ένας στον άλλο ως οι δύο συμπληρωματικές όψεις της ίδιας κοινωνικής τάξης".

Η εικόνα που ανακαλείται έτσι είναι καθαρή, εντυπωσιακή, και όλοι οι αντίπαλοι του ρήτορα νιώθουν να απειλούνται από αυτή. Βλέπουν με μιας τις πυρετικές χώρες, το πλοίο που μπορεί να τους μεταφέρει, επειδή δεν αποτελούν ίσως μέρος της αρκετά περιορισμένης κατηγορίας των πολιτικών που απειλούνται; Δοκιμάζουν τότε τον κρυφό φόβο που έπρεπε να αισθάνονταν τα μέλη της Εθνοσυνέλευσης, που απειλούνταν περισσότερο ή λιγότερο από το μεγάλο μαχαίρι της γκιλοτίνας, εξαιτίας των αόριστων λόγων του Ροβεσπιέρου, και ο φόβος τους έκανε να υποκύπτουν πάντα σε αυτόν.

Οι καθοδηγητές έχουν όφελος να καταφεύγουν στι πιο απίθανες υπερβολές. Ο ρήτορας, του οποίου μολις ανέφερα μια φράση, μπόρεσε να αποφανθεί, δίχως να ξεσηκώσει μεγάλες διαμαρτυρίες, ότι οι τραπεζίτες και οι ιερείς μισθοδοτούσαν αυτούς που έριχναν βόμβες, και ότι οι διευθυντές των μεγάλων χρηματιστικών εταιρειών αξίζουν τις ίδιες ποινές με τους αναρχικούς. Στις μάζες παρόμοια μέσα επιδρούν πάντα. Η απόφανση δεν είναι ποτέ υπερβολικά παράφορη, ούτε ο λόγος υπερβολικά απειλητικός. Τίποτα δεν πτοεί περισσότερο τους ακροατές. Φοβούνται πως, αν διαμαρτυρηθούν, θα περάσουν για προδότες ή συνένοχοι.

Αυτή η ιδιαίτερη ευγλωττία επικράτησε, το έλεγα λίγο πριν, σε όλα τα κοινοβούλια, και στις κρίσιμες περιόδους οπωσδἠποτε τονίζεται. Η ανάγωση των λόγων των μεγάλων ρητόρων της Επανάστασης είναι πολύ ενδιαφέρουσα από αυτή την άποψη.Θεωρούσαν απαραίτητο να διακόπτουν ανά πάσα στιγμή για να καυτηριάζουν το έγκλημα και να εκθειάζουν την αρετή ' κατόπιν ξεσπούσαν σε κατάρες εναντίον των τυράννων, και ορκίζονταν να ζήσουν ελεύθεροι ή να πεθάνουν. Το ακροατήριο σηκωνόταν, επευφημούσε με πάθος και μετά, ήρεμο, ξανακαθόταν.

Ο καθοδηγητής μπορεί μερικές φορές να είναι ευφυής και μορφωμένος' όμως αυτό, γενικά, είναι γ'αυτόν περισσότερο επιβλαβές παρά ωφέλιμο. Αποδεικνύοντας την πολυπλοκότητα των πραγμάτων, και καθώς επιτρέπει την ερμηνεία και την κατανόηση, η γνώση κάνει ασθενική και αμβλύνει πολύ την ένταση και την ορμή των πεποιθθήσεων που είναι απαραίτητες τους αποστόλους. Οι μεγάλοι καθοδηγητές όλων των εποχών, αυτοί της Επανάστασης κυρίως, υπήρξαν πολύ στενοκέφαλοι και άσκησαν, εντούτοις, μια μεγάλη επίδραση.

Οι λόγοι του πιο διάσημου ανάμεσα τους, του Ροβεσπιέρου, εκπλήσσουν συχνά με την ασυναρτησία τους. Στην ανάγνωση, δεν βρίσκουμε καμία εύλογη ερμηνεία του τεράστιου όλου του ισχυρού δικτάτορα:

Κοινοί τόποι και περιττολογίες της παιδαγωγικής ευγλωττίας και της λατινικής κουλτούρας στην υπηρεσία μιας ψυχής περισσότερο παιδικής παρά επίπεδης, και η οποία μοιάζει να περιορίζεται , στην επίθεση ή την άμυνα, στο: "Έλα λοιπόν!"των μαθητών. Ούτε μια ιδέα, ούτε μια ιδιαιτερότητα στο λόγο, ούτε μια έκφραση, είναι η πλήξη μέσα στην τρικυμία. όταν κανείς βγαίνει μέσα από αυτή την κατηφή ανάγνωση, θέλει να βγάλει το ουφ! της αξιαγάπητης Camille Des Moulins.

Εναι φοβερό, αν σκεφτούμε την ισχύ που δίνει σε έναν άνθρωπο περιβεβλημένο με κύρος μια δυνατή πεποίθηση ενωμένη με μιαν υπέρμετρη μικρόνοια. Αυτές οι προϋποθέσεις είναι εντούτοις απαραίτητες, για να αγνοεί τα εμπόδια και να μάθει να αξιώνει. Από ένστικτο, οι μάζες αναγνωρίζουν σε αυτούς τους δραστήριους πεπεισμένους τον κύριο που τους χρειάζεται.

Μέσα σε ένα κοινοβουλευτικό σύμβούλιο, η επιτυχία ενός λόγου εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το κύρος τους ρήτορα, και καθόλου από τα επιχειρήματα που προτείνει.

Ο άγνωστος ρήτορας, που έρχεται με ένα λόγο γεμάτο από καλά επιχειρήματα, αλλά μόνο από επιχειρήματα, δεν έχει καμία πιθανότητα, έστω να ακουστεί.

Ένας παλιός βουλευτής, ο M.Descubes, διέγραψε μέσα στις επόμενες γραμμές την εικόνα του νομοθέτη δίχως κύρος:

Όταν πήρε θέση στο βήμα, βγάζει από το χαρτοφύλακά του ένα ντοσιέ που ανοίγει μεθοδικά μπροστά του και αρχίζει με θάρρος. Ευελπιστεί να κάνει να περάσει μέσα στην ψυχή των ακροατών η πεποίθηση που τον εμψυχώνει. Ζύγισε και ξαναζύγισε τα επιχειρήματά του, είναι παραφορτωμένος με αριθμούς και αποδείξεις΄ είναι σίγουρος ότι έχει δίκιο. Κάθε αντίδραση, μπροστά στο προφανές που κομίζει, θα είναι μάταιη. Αρχίζει έχοντας εμπιστοσύνη στο δίκιο του και επίσης, στην πρόθεση των συναδέλφων του, οι οποίοι σίγουρα δεν ζητούν παρά να υποκλιθούν μπορστά στην αλήθεια.

Ομιλεί και, αμέσως, μένει έκπληκτος από την κίνηση της αίθουσας, λίγο μουδιασμένος απο την οχλοβοή που σηκώνεται. Μια ανησυχία περνάει πάνω στο πρόσωπό του. Ζαρώνει τα φρύδια, σταματά. Ενθαρρυμένος από τον πρόεδρο ξαναρχίζει, υψώνοντας τη φωνή. Τώρα τον ακούν λιγότερο. Δυναμώνει τον τόνο, ταράζεται :ο θόρυβος διπλασιάζεται γύρω του. Δεν ακούει πια ο ίδιος τον εαυτό του, σταματάει πάλι ' κατόπιν, φοβισμένος μήπως η σιωπή του προκαλέσει τη δυσάρεστη φωνή του: "Λήξη! "φωνάζει ακόμη περισσότερο. Ο θόρυβος γίνεται ανυπόφορος.

Gustave Le Bon - Η ψυχολογία των μαζών

Επιμέλεια - δημοσίευση Carina

__

Η Πολιτική ζωή στο ντιβάνι του Φρόιντ και του Λακάν / Η απανθρωπιά του Πολιτικού

Η Πολιτική ζωή στο ντιβάνι του Φρόιντ και του Λακάν from Pantelis Savvidis on Vimeo.

Τετάρτη 14 Μαρτίου

Στο περίφημο ντιβάνι του ιδρυτού της ψυχανάλυσης Φρόιντ και του διακεκριμένου μαθητού του Λακάν θα θέτει η εκπομπή “Ανιχνεύσεις”, την πολιτική ζωή της Ελλάδας (Τετάρτη 14 Μαρτίου).
Προσκεκλημένοι είναι ο ψυχαναλυτής Δημήτρης Βεργέτης, ο ψυχίατρος Κλεάνθης Γρίβας και ο καθηγητής φιλοσοφίας Σωκράτης Δεληβογιατζής.

_________________________

Εκτιμώντας ότι υπάρχει θεματική συνάφεια μεταξύ του παραπάνω video και του κειμένου που ακολουθεί,θεώρησα ότι έχει σημασία η παράθεσή του.

Το κείμενο - στη βάση της λακανικής ψυχαναλυτικής-πραγματεύεται την έκθεση του υποκειμένου στο πραγματικό της κοινωνικοπολιτικής αδυνατότητας,τη θέαση της ερημιάς του πεδίου του Άλλου.

Η απανθρωπιά του Πολιτικού

Του Αποστόλη Αρτινού

Το Εγώ της ανθρώπινης υποκειμενικότητας δεν υφίσταται. Αυτή η σκανδαλώδης τοποθέτηση είναι του Lacan. Το ανθρώπινο υποκείμενο είναι για τον Lacan, αλλά και γενικότερα για την ψυχανάλυση, μια διχασμένη, ελλειμματική υπόσταση, μία αδύνατη δεξίωση, αυτού που πάνω του επενδύει όλα τα σχήματα των προσδοκιών του. Ένα ελλειπτικό υποκείμενο και γι αυτό ένα υποκείμενο όμως της επιθυμίας, της επιθυμίας του Άλλου. Ενός Άλλου όμως, που ήδη από το πρώτο του κατοπτρικό ίχνος, έως αυτή την ερωτική του συνθήκη, αποδεικνύεται πάντα ένας ανεπαρκής Άλλος, στην πραγματικότητα μια καθ’ ολοκληρίαν απουσία. Ένας Άλλος, που όχι απλώς δεν αναπληρώνει την ελλειμματική μου φύση, αλλά με εκθέτει και στο τραύμα της απουσίας του. Γίνεται έτσι η αιτία της υπαρκτικής μου από-γοήτευσης, ο πυρήνας της πιο ανέκφραστης νοσταλγίας μου. Ο Άλλος, η γλώσσα του Άλλου, γιατί περί αυτού πρόκειται, γίνεται έτσι ένα αρνητικό ίχνος, το ίχνος της απουσίας, αυτής της μοναδικής του πράξης προς εμένα. Ένας αρνητικός ορίζοντας, ο ανυπόφορος ορίζοντας του Πραγματικού. Για τον Άλλον θα βρισκόμαστε πάντα «ακριβώς πέραν του θανάτου», όπως θα πει χαρακτηριστικά ο Lacan. Σ’ αυτόν τον ορίζοντα του θανάτου που υπάρχουν μόνον οι λέξεις, η δυνατή τους υπόσχεση, η ελλειπτική και ανεπαρκή τους δομή, αυτό το ίδιο το καθεστώς της απεύθυνσης, που πέφτει πάντα στο κενό, στη μαύρη τρύπα της γλωσσικής μας ανεπάρκειας. Όσο απευθυνόμαστε στον Άλλον, τόσο αυτός απομακρύνεται, όσο επενδύουμε στη μεσιτεία των λέξεων τόσο και ιχνογραφούμε την φαντασματική του υπόσταση. Ο Άλλος, η απουσία του Άλλου, δημιουργεί έτσι και τη συνθήκη μιας διευρυμένης, υπαρκτικής αποτυχίας, της αποτυχίας της ταύτισης και της κοινωνίας μαζί του. Μια αποτυχία που εγείρει και τον ορίζοντα μιας καθολικής απογοήτευσης, το επιστρέφων ίχνος μιας υπαρκτικής ενικότητας. Αυτής που καθίσταται για τον Lacoue-Labarthe και αυτό το «ουσιαστικό πρόβλημα της πολιτικής», η ίδια η «αδυνατότητα της κοινωνίας» [Laclau]. Το υποκείμενο που εγείρει τις πολιτικές αφηγήσεις, το πολιτικό υποκείμενο, είναι ένα αδύνατο, φαντασιωτικό έτσι υποκείμενο, το υποκείμενο μιας καθολικοποιημένης φαντασίωσης, η αδύνατη προσδοκία μιας «ανθρώπινης ορθολογικότητας». Ένα διχασμένο υποκείμενο που συντονιζόμενο με την ιδέα της ορθολογικότητας και της θετικότητας του κοινωνικού πεδίου, με την ολιστική αφήγηση δηλαδή του κοινωνικού, επιχειρεί να αποβάλλει αυτή την ίδια την καταστατική του αδυναμία, την αρνητικότητα της μη αναγνωρισιμότητάς του.

Η πολιτική ανιχνεύεται έτσι ως μια συνθήκη που έρχεται να διαχειριστεί αυτές ακριβώς τις αδύνατες εγγραφές, και να κοινωνήσει τη μοναξιά του ανθρώπου. Μια υπεράνθρωπη, αν όχι απάνθρωπη, συνθήκη, καθώς δεν αναγνωρίζει στον άνθρωπο, αυτή την ακοινώνητη θέση της διαφωράς του. «Ο άνθρωπος είναι απολίτικος», ισχυρίζεται η Arendt, αναγνωρίζοντας όμως την απόφαση του, την πολιτική απόφαση της σχεσιακής του προοπτικής, την υπερβατική της ελευθερία. Η πολιτική είναι έτσι για την Arendt  η δραστική συνθήκη ενός ελαττώματος, αυτής της μοναξιάς του ανθρώπου. «Η ανθρώπινη πολλότητα» θα πει, «υποδεικνύει ένα σύνολο έλλογων όντων, τα οποία εξαιτίας κάποιου αποφασιστικής σημασίας ελαττώματος είναι αναγκασμένα να ζουν μαζί και να σχηματίζουν ένα πολιτικό σώμα». Μια ανθρώπινη αφήγηση, αυτή η αφήγηση των σχέσεων του, που θα ναι πάντα διαθέσιμη στο ελάττωμα της, στη διακοπή της, στη διακοπή της από μια άλλη αφήγηση που απαρνείται τη σχέση, οπισθοχωρώντας στο βαθύτερο πυρήνα της αλήθειας της. Η πολιτική έτσι διαδικασία της «κοινής δράσης» είναι μια «έξω-ανθρώπινη, υπεράνθρωπη ή υπάνθρωπη ενέργεια» [Arendt], ένα συμβάν, ισάξιο αυτών των κοσμικών συμβάντων. «Η πολιτική», θα πει πάλι η Arendt, «γεννιέται στον χώρο-που-υπάρχει-μεταξύ των ανθρώπων, συνεπώς σε κάτι που είναι εκτός-του-ανθρώπου». Η πολιτική έτσι γίνεται τότε αυτό το τοπίο του αδύνατου, των αδύνατων ταυτίσεων, όλων εκείνων των ελλειπών αναπαραστάσεων του Άλλου. Ο Lacan μιλούσε μάλιστα γι αυτή την «πληγή του πολιτικού», μια πληγή-πηγή όμως, αυτή η πηγή της επιθυμίας, της επιθυμίας του Άλλου, όταν η αδυνατότητα του, η αδυνατότητα της επικοινωνίας μαζί του, καθιερώνει και την πραγματικότητα αυτής της ίδιας της επικοινωνίας, [Dirk Baecker].
   Στον αρνητικό ορίζοντα του κοινωνικού, αυτής της δυνατής αντικειμενικότητας του Άλλου, του αδύνατου Άλλου, μια υπόσχεση ανανεώνει διαρκώς την πιστωτική ικανότητα του ορίζοντά της. Ο άνθρωπος είναι «το ζώο που δίνει υποσχέσεις», θα πει ο Nietzsche και η πολιτική ανήκει ακριβώς σ’ αυτό το χώρο της υπόσχεσης, στον ποιητικό της χαρακτήρα. Δεν ανήκει στον τόπο των πραγμάτων. Ο Laclau το λέει πολύ ωραία: «Η πολιτική υπάρχει εκεί που δεν αλλάζουν τα πράγματα ούτε κατ’ ελάχιστον». Το καταγωγικό της έτσι θεμέλιο είναι αυτή η έξω-πραγματική της ύπαρξη, το αδύνατο του Πραγματικού της. Η πραγματικότητα των πραγμάτων είναι μια συνθήκη που αποκλείει τα πράγματα απ’ την μοιραία τους προοπτική, που τα εγκαταλείπει στην αντικειμενικότητά τους, στη ρηματική της πρακτικής τους καθήλωσης. Όπως ακριβώς αυτές οι πολιτικές του σύγχρονου πολιτικοοικονομικού φιλελευθερισμού που εξαντλούνται στην πρακτικότητα των λύσεων τους, στο αυτονόητο της αλήθειας τους, και όχι στο αδιανόητο που χαρακτήριζε ανέκαθεν το ίχνος της πολιτικής πίστης. Όλες οι πολιτικές ιδεολογίες, από τις πιο ουτοπικές έως τις πιο πραγματιστικές, στηρίζονται σ’ αυτή την αδύνατη υπόσχεση, αλλά και στο ίχνος της επανεπιβεβαίωσής της. Η πολιτική έτσι πραγματικότητα είναι μια φαντασιωτική κατασκευή που καλείται να αποκρύψει αυτή την αδυναμία του άλλου και να ανανεώσει τον ορίζοντα της υπόσχεση του. Οι όποιες διαψεύσεις είναι αναπόφευκτες, δεν τις εγείρει όμως τόσο η αδυναμία του Πολιτικού όσο αυτή η πραγματική αδυναμία του Άλλου, η ανυπαρξία του, το Πραγματικό της έλλειψής του. Η κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας δεν εγγράφεται έτσι σε μια δυναμική προοπτική, στην πίστη της δυνατότητας του Άλλου, αλλά στο ακατονόμαστο ίχνος της αποτυχίας του, της υπαρκτικής και κοσμικής του απόσυρσης. Κοινωνικοποιώντας τον, αποθεώνουμε απλώς το φαντασιακό του είδωλο, αποκρύπτουμε την ελλειμματική του πλευρά, την μόνη του όμως δυνατή. Όταν το Πραγματικό θα κάνει την επεισοδιακή του εμφάνιση οι όποιες πολιτικοφαντασιακές κατασκευές θα καταρρεύσουν σαν χάρτινοι πύργοι. Το αληθινό ίχνος του Άλλου θα είναι και πάλι αυτό το ίχνος της μελαγχολικής του απόσυρσης. Η αδυνατότητα όμως αυτής της συνθήκης του Άλλου, έτσι καθώς αντικατοπτρίζεται και στο πολιτικό πεδίο, γίνεται και μια μοναδική ευκαιρία βίωσης του Πραγματικού, αυτής της αδυνατότητας του Πραγματικού. «Η υπόσχεση της Πολιτικής», [Arendt], γίνεται τώρα μια αδύνατη υπόσχεση, το ίχνος του αρνητικού, όπου ο Άλλος, και αυτός ο κοινωνικός του ορίζοντας, αποκαλύπτουν την πραγματική τους φύση, την αβίωτη φύση της αλήθειας τους. Μια κοινωνικοπολιτική αδυνατότητα που από-καλύπτει το κοινωνικό χάσμα αλλά και την επιθυμία μαζί της πλήρωσής του. Είναι αυτή ακριβώς η επιθυμία που εγείρει και όλες τις πολιτικές της πραγματικότητες, αυτές τις αδιέξοδες εγγραφές της.
Η πολιτική αναδεικνύεται έτσι ως μια μοναδική «πράξη» που κυοφορεί την απαρχή του κόσμου. Μια κάθε φορά νέα αρχή που χαρακτηρίζει την συνθήκη του ανθρώπου και μαρτυρά τη διαρκή του διαθεσιμότητα, τη διαθεσιμότητα του πολιτικού του λόγου, αυτής της μοναδικής του κίνησης μέσα στην ιστορία, και πάντα έξω απ’ τα σχήματα που την περιγράφουν. Είναι η συνθήκη ενός εξ-αιρετικού και μοναδικού συμβάντος. Η πολιτική εφόσον δεν είναι μια φυσική ανάγκη του ανθρώπου αλλά ένα παραμυθητικό του νόημα, είναι και μια «υπερβολική απόφαση», [Badiou], που δι-εγείρει τον κόσμο, το περιβάλλον του κόσμου, στη δημόσια σφαίρα της ανάπτυξής του. Όταν αυτός ο κόσμος αποσύρεται, ο άνθρωπος επιστρέφει στην καταγωγική του μοναξιά, στην πυρηνική ερημιά του. «Η σύγχρονη ψυχολογία», λέει η Arendt, «είναι μια ψυχολογία ερημιάς». Η πολιτική έτσι είναι μια Πράξη, μια απόφαση Πράξης, που συν-κινεί την ιστορία των υποκειμένων της. Αυτή η ίδια η ενεργητικότητα του υποκειμένου της επιθυμίας. Γι αυτό και κάθε συμβαντική της διεμφάνιση θα μαρτυρά πάντα και τον ρηξιγενή της χαρακτήρα. Η πολιτική ως «μια ακολουθία συμβαντικών ενικοτήτων» όπως θα πει ο Badiou, που είναι όμως και μια χειρονομία καταστροφής, μια καινοτόμος δράση που αποκαλύπτει τη μοναδικότητα και εξαιρετικότητα της εμπειρίας της. Το συμβάν της πολιτικής πράξης, αυτή η αποκάλυψη του Πολιτικού, είναι μια έξωθεν μαρτυρία, μια γλωσσική παρέμβαση που ορθοτομεί πάνω στο σώμα του κόσμου. Η μοναδική, εξ-αιρετική και ανεπανάληπτη καταγραφή ενός λόγου που δεν υπόσχεται τίποτε, καμιά αντικειμενικότητα και καμιά διαχρονία, παρά μόνον αυτό, το θνησιγενές ίχνος της αλήθειάς του. Η διάρκεια είναι οργανωμένη στη διαδοχή των πραγμάτων και όχι στο συμβάν της εξαιρετικής τους εγγραφής. Το Πολιτικό δεν αναπαρίσταται, δεν πραγματώνεται, εξωτερικεύεται μόνο, σ’ αυτό το τόπο του αδυνάτου. Μια καταστατική αδυναμία που γίνεται όμως αυτή η δύναμη του στοχασμού πάνω στη φύση των πραγμάτων, το συμβάν της απελευθέρωσης τους. Η πολιτική δεν εγγράφεται έτσι ως μια εσχατολογική προσδοκία σ’ αυτόν τον φαντασιακό ορίζοντα των ιδεολογιών, το Πολιτικό δεν είναι τόσο ένα όραμα όσο μια αποκαλυπτική εμπειρία, μια πραγματική ενσάρκωση σ’ αυτό το ρευστό ορίζοντα της ενδεχομενικότητας του ανθρώπου, εντοπίζεται στη καθαρότητα μόνο του συμβάντος, στην εξ-αιρετικότητα του Λόγου του, στην χαρά της δωρεάς του, και όχι στην ανθεκτική διάρκεια των πολιτικών του υποσχέσεων και πραγματικοτήτων. Δια-γράφεται στην αποκαλυπτική ενός Λόγου μόνο, που στέκει μακράν πέραν από κάθε ορθολογικότητα, και αναπαράσταση. Μια ριζοσπαστική εκδήλωση που δεν εκφράζει καμμιά «αλήθεια», καμμιά τάξη, και κανένα προσδιορισμό. Το δρών υποκείμενο αυτού του συμβάντος δεν είναι έτσι ένα συγκροτημένο, ιστορικοποιημένο υποκείμενο που εμφορείται από τις ιστορικοποιημένες του αλήθειες, από τον επανακτημένο δηλαδή Λόγο του Κυρίου, αλλά ένα ον υποκινούμενο απ’ την φορά της ποιητικής του επιθυμίας, μιας Πίστης που μόλις και το συνέγειρε και το εκτρέπει τώρα πάλι και πάλι στην μοναδική του συν-κίνηση.

πηγή : The Symptom Projects 

_________________________

Δημοσίευση - επιμέλεια CaRiNa

______________________________

GUSTAVE LE BON - Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ (ΙI)

οι καθοδηγητές των μαζών 
και τα μέσα τους της πειθούς

Μέρος 2ο

   Κεφ.  3ο 

1. Οι καθοδηγητές των μαζών.

Από τη στιγμή που ένας ορισμένος αριθμός ζωντανών υπάρξεων συγκεντρώνονται,είτε πρόκειται για μια αγέλη ζώων είτε για μια μάζα ανθρώπων,τοποθετούνται από ένστικτο κάτω από την εξουσία ενός αρχηγού,δηλαδή ενός καθοδηγητή.
Μέσα στις ανθρώπινες μάζες ο καθοδηγητής παίζει σημαντικό ρόλο.Η βούλησή του είναι ο πυρήνας,γύρω από τον οποίο διαμορφώνονται και συνταυτίζονται οι απόψεις.Η μάζα είναι μια αγέλη,που δεν θα μπορούσε να κάνει δίχως αφεντικό.
Ο καθοδηγητής υπήρξε αρχικά,τις περισσότερες φορές,ένας καθοδηγούμενος,υπνωτισμένος από την ιδέα της οποίας έγινε στην συνέχεια ο απόστολος.Αυτή τον κυριεύει,σε σημείο που όλα εξαφανίζονται εκτός από αυτήν,και που κάθε αντίθετη άποψη του φαίνεται πλάνη και προκατάληψη.Έτσι και ο Ροβεσπιέρος υπνωτίστηκε από τις χίμαιρικές του ιδέες και χρησιμοποίησε τις μεθόδους της Ιερής Εξέτασης για να τις διαδώσει.
Οι καθοδηγητές δεν είναι, τις περισσότερες φορές,άνθρωποι της σκέψης αλλά της δράσης.Είναι ελάχιστα οξυδερκείς και δεν θα μπορούσαν να είναι,καθώς η οξυδέρκεια οδηγεί γενικά στην αμφιβολία και στην αδράνεια.Στρατολογούνται κυρίως ανάμεσα σε αυτούς τους νευρωσικούς,αυτούς τους εξερεθισμένους,αυτούς τους ημιπαράφρονες που βαδίζουν στα ορια της τρέλας.Όσο παράλογη κι αν είναι η ιδέα που υπερασπίζονται ή ο σκοπός που επιδιώκουν,κάθε συλλογισμός αδυνατίζει απέναντι στην πεποίθησή τους.Η περιφρόνηση και οι διωγμοί άλλο δεν κάνουν από το να τους παροτρύνουν επιπλέον.Προσωπικό συμφέρον,οικογένεια,όλα έχουν θυσιαστεί.Το ίδιο ένστικτο της αυτοσυντήρησης εκμηδενίζεται σ' αυτούς,σε σημείο που η μόνη αμοιβή που ζητούν συχνά είναι το μαρτύριο.Η ένταση της πίστης προσδίδει στα λόγια τους μεγάλη υποβλητική δύναμη.Το πλήθος ακούει πάντα τον άνθρωπο που είναι προικισμένος με δυνατή βούληση.Τα άτομα που είναι συναθροισμένα σε μάζα,καθώς χάνουν κάθε βούληση,στρέφονται από ένστικτο προς αυτόν που την έχει.

Από καθοδηγητές,οι λαοί ποτέ δεν είχαν έλλειψη: όμως όλοι δεν διαθέτουν,κι εδώ υπάρχει έλλειψη,τις δυνατές πεποιθήσεις που κάνουν τους αποστόλους.Συχνά είναι επιτήδειοι ψευδορήτορες,που δεν επιδιώκουν παρά τα προσωπικά τους συμφέροντα,και προσπαθούν να πείσουν κολακεύοντας χαμηλά ένστικτα.Η επιρροή που ασκούν,έτσι,μένει πάντα εφήμερη.Οι μεγάλοι πεπεισμένοι που ξεσηκώνουν την ψυχή των μαζών,οι Πέτρος ο Ερημίτης,οι Λούθηρος ,οι Σαβαναρόλας,οι άνθρωποι της Επανάστασης,δεν άσκησαν γοητεία παρά αφού πρώτα οι ίδιοι υποδουλώθηκαν σε μια πεποίθηση.Τότε μπόρεσαν να δημιουργήσουν μέσα στις ψυχές αυτή την τρομερή δύναμη που ονομάζεται πίστη,που κάνει τον άνθρωπο απόλυτο σκλάβο του ονείρου του.

Να δημιουργούν την πίστη,είτε πρόκειται για θρησκευτική,πολιτική ή κοινωνική πίστη,για πίστη σε ένα έργο,σε ένα πρόσωπο,σε μια ιδέα,αυτός είναι κυρίως ο ρόλος των μεγάλων καθοδηγητών.Απ' όλες τις δυνάμεις που διαθέτει η ανθρωπότητα,η πίστη υπήρξε πάντα μία από τις πιο σημαντικές,και δικαιολογημένα το Ευαγγέλιο της αποδίδει τη δύναμη να σηκώνει τα βουνά.Όταν προικίζεις τον άνθρωπο με μια πίστη,σημαίνει ότι δεκαπλασιάζεις τη δύναμή του.Τα μεγάλα γεγονότα της ιστορίας πραγματώθηκαν συχνά από αφανείς πιστούς,που δεν είχαν με το μέρος τους παρά μόνο την πίστη τους.Δεν είναι με μορφωμένους και φιλοσόφους,ούτε κυρίως με σκεπτικιστές,που ιδρύθηκαν οι θρησκείες που κυβέρνησαν τον κόσμο,και οι απέραντες αυτοκρατορίες,οι εκτεταμένες από το ένα ημισφαίριο στο άλλο.

Όμως,τέτοια παραδείγματα αναφέρονται σοτυς μεγάλους καθοδηγητές και,αυτοί οι τελευταίοι,είναι πολύ σπάνιοι για να μπορεί η Ιστορία εύκολα να καθορίσει τον αριθμό τους.Σχηματίζουν την κορυφή μιας συνεχούς σειράς,που κατεβαίνει από τον ισχυρό χειριστή ανθρώπων στον εργάτη που,μέσα σ' ένα καπνισμένο πανδοχείο,γοητεύει αργά τους συντρόφους του,αναμασώντας ασταμάτητα κάποιες συνταγές που δεν καταλαβαίνει καθόλου,αλλά των οποίων η εφαρμογή,σύμφωνα με αυτόν,οφείλει να επιφέρει τη σίγουρη πραγμάτωση όλων των ονείρων και όλων των ελπίδων.

Μέσα σε κάθε κοινωνική σφαίρα,από την πιο υψηλή μέχρι την πιο χαμηλή,από τη στιγμή που ο άνθρωπος δεν είναι πια απομονωμένος,υποκύπτει σύντομα στο νόμο ενός καθοδηγητή.Τα περισσότερα από τα άτομα,μέσα στα λαϊκά στρώματα κυρίως,καθώς δεν έχουν,εκτός από την ειδικότητά τους,καμιά ιδέα σαφή και δικαιολογημένη,είναι ανίκανα να κατευθύνονουν τον εαυτό τους.Ο καθοδηγητής τους χρησιμεύει για οδηγός.Μπορεί να αντικατασταθεί εν ανάγκη,αλλά πολύ ανεπαρκώς,από αυτές τις περιοδικές δημοσιεύσεις που κατασκευάζουν απόψεις για τους αναγνώστες τους,και τους προμηθεύουν με φράσεις απολύτως έτοιμες,που τους απαλλάσσουν από το να σκέφτονται.

Η εξουσία των καθοδηγητών είναι πολύ δεσποτική,και μάλιστα δεν καταφέρνει να επιβληθεί παρά εξαιτίας αυτού του δεσποτισμού.Έχουμε επισημάνει πόσο εύκολα κάνουν να τους υπακούουν,δίχως να διαθέτουν εντούτοις κανένα μέσο για να στηρίξουν την εξουσία τους,μέσα στα πιο ταραχώδη εργατικά στρώματα. Καθορίζουν τις ώρες της δουλειάς,τη διατίμηση των αμοιβών,αποφασίζουν τις απεργίες,τις κάνουν να αρχίζουν και να σταματούν σε καθορισμένη ώρα.

Οι καθοδηγητές προσπαθούν σήμερα να υποκαταστήσουν προδευτικά τις δημόσιες εξουσίες,στο μέτρο που αυτές οι τελευταίες επιτρέπουν να αμφισβητούνται και να αποδυναμώνονται.Χάρη στην τυραννία τους,αυτά τα καινούργια αφεντικά απολαμβάνουν από τις μάζες μια ευπείθεια πολύ περισσότερο πλήρη από αυτήν που απολαμβάνει από αυτές οι οποιαδήποτε κυβέρνηση.Αν,έπειτα από κάποιο τυχαίο συμβάν,ο καθοδηγητής χαθεί και δεν αναπληρωθεί αμέσως,η μάζα ξαναγίνεται μια ομάδα δίχως συνοχή ούτε αντίσταση.Στη διάρκεια μιας απεργίας των υπαλλήλων λεωφορείων στο Παρίσι,ήταν αρκετό να σταματήσουν τους δύο καθοδηγητές που τη διήυθυναν,για να την κάνουν αμέσως να σταματήσει.Δεν είναι ανάγκη της ελευθερίας,αλλά αυτή της υποτέλειας που εξουσιάζει πάντα τη ψυχή των μαζών.Η δίψα τους για υπακοή τις κάνει να υποτάσσονται από ένστικτο σε αυτόν που ανακηρύσσεται αφεντικό τους.

Μπορούμε να αποκαταστήσουμε μια διάκριση αρκετά αποφασιστική μέσα στην τάξη των καθοδηγητών.Οι μεν είναι άνθρωποι δραστήριοι,με ισχυρή αλλά προσωρινή βούληση' οι άλλοι ,πολύ πιο σπάνιοι,διαθέτουν μια βούληση ταυτόχρονα ισχυρή και διαρκή.Οι πρώτοι εμφανίζονται βίαιοι,γενναίοι,ριψοκίνδυνοι.Είναι χρήσιμοι κυρίως για να κατευθύνουν ένα χέρι,να παρασύρουν τα πλήθη παρά τον κίνδυνο,και να μεταμορφώνουν σε ήρωες τους νεοσύλλεκτους της προηγούμενης ημέρας.Τέτοιοι ήταν,για παράδειγμα,ο Ney και ο Murat,υπό την πρώτη αυτοκρατορία.Τέτοιος επίσης,στις μέρες μας, ο Γαριβάλδης,τυχοδιώκτης δίχως ταλέντο αλλά δραστηριος,που κατάφερε με μια φούχτα ανθρώπων να κατακτήσει το αρχαίο βασίλειο της Νάπολης,που όμως το υπερασπιζόταν ένας πειθαρχημένος στρατός.

Μα κι αν η δράση τέτοιων καθοδηγητών είναι δυναμική,είναι πρόσκαιρη και δεν επιβιώνει καθόλου με το ερέθισμα που την έκανε να γεννηθεί.Επιστρέφοντας στη ροή της συνηθισμένης ζωής,οι ήρωες που είχαν εμψυχωθεί από αυτό επιδεικνύουν συχνά,όπως αυτοί που μόλις ανέφερα,μια εκπληκτική αδυναμία.Μοιάζουν ανίκανοι να στοχαστούν και να βρουν το δρόμο τους μέσα στις πιο απλές συνθήκες,ενώ ήξεραν τόσο καλά να οδηγούν τους άλλους.Αυτοί οι καθοδηγητές δεν μπορούν να ασκήσουν το έργο τους παρά με την προϋπόθεση να καθοδηγούνται οι ίδιοι και να εξαπτονται ασταμάτητα,να αισθάνονται πάντα πάνω από αυτούς έναν άνθρωπο ή μια ιδέα,να ακολουθούν μια γραμμή πορείας καλά χαραγμένη.

Η δεύτερη κατηγορία των καθοδηγητών,αυτή των ανθρώπων με σταθερή βούληση,ασκεί,παρά τις λιγότερο μεγαλοπρεπείς μορφές,μια επίδραση πολύ πιο σημαντική.Σε αυτή βρίσκουμε τους αληθινούς θεμελιωτές θρησκειών ή μεγάλων έργων: άγιος Παύλος,Μωάμεθ,Χριστόφορος Κολόμβος,Λεσέψ.Ευφυείς ή μικρονοϊκοί,λίγο ενδιαφέρει,ο κόσμος θα είναι πάντα δικός τους.Η επίμονη βούληση που διαθέτουν είναι μια ικανότητα απείρως σπάνια και απείρως δυνατή,που όλα τα κάνει να υποτάσσονται.Δεν υπολογίζουμε πάντα επαρκώς αυτό που μπορεί μια βούληση δυνατή και διαρκής.Τίποτα δεν της αντιστέκεται,ούτε η φύση,ούτε οι θεοί,ούτε οι άνθρωποι.

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα μας δόθηκε από τον διάσημο μηχανικό που χώρισε δύο κόσμους και πραγματοποίησε το έργο για το οποίο προσπάθησαν ανώφελα εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια τόσοι μεγάλοι κοσμοκράτορες.Αργότερα απέτυχε σε μια ταυτόσημη επιχείρηση: όμως τα γηρατειά είχαν έλθει και όλα σβήνουν μπροστά σε αυτά,ακόμα και η βούληση.

Για να αποδείξουμε τη δύναμη της βούλησης,θα αρκούσε να παρουσιάσουμε στις λεπτομέρειες της την ιστορία των δυσκολιών που ξεπεράστηκαν τη στιγμή της δημιουργίας του καναλιού του Σουέζ.Ένας αυτόπτης μάρτυρας,ο Dr Cazalis,συνόψισε σε κάποιες συγκινητικές γραμμές τη σύνθεση αυτού του μεγάλου έργου,όπως την αφηγήθηκε ο αθάνατος δημιουργός του."Και διηγιόταν,από μέρα σε μέρα,με επεισόδια,την εποποιία του καναλιού.Διηγιόταν όλα αυτά που έπρεπε να νικήσει,όλα τα αδύνατα που είχε κάνει δυνατά,όλες τις αντιστάσεις,τις συμμαχίες εναντίον του και τις αποτυχίες,τα ατυχήματα,τις ήττες,που όμως δεν είχαν μπορέσει ποτέ να τον αποθαρρύνουν ούτε να τον καταβάλλουν θυμόταν την Αγγλία που τον πολεμούσε,που του επιτίθετο αδιάκοπα,και την Αίγυπτο και τη Γαλλία που δίσταξε,και τον πρόξενο της Γαλλίας που εναντιωνόταν περισσότερο από κάθε άλλον στις πρώτες εργασίες,και πως τον μάχονταν,όταν έπλητταν τους εργάτες με τη δίψα και τους αρνούνταν το γλυκό νερό' και ο υπουργός της Ναυτιλίας και οι μηχανικοί,όλοι οι σοβαροί άνθρωποι,της πείρας και της επιστήμης,όλοι φυσικά εχθρικοί,και όλοι επιστημονικά βέβαιοι για την καταστροφή,υπολογίζοντας την και προμηνύοντάς την όπως κάποιος προμηνύει την έκλειψη για αυτή τη μέρα ή αυτή την ώρα".

Το βιβλίο που θα διηγιόταν τη ζωή όλων αυτών των μεγάλων καθοδηγητών θα περιείχε λίγα ονόματα' όμως αυτά τα ονόματα υπήρξαν επικεφαλής των πιο σημαντικών γεγονότων του πολιτισμού και της ιστορίας.


απόσπασμα από το βιβλίο
GUSTAVE LE BON
Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ
La psychologie des foules
σελ.99-103

Υπεύθυνος Σειράς: Χριστοδούλου Ιωάννης Σ.
Εκδόσεις Ζήτρος 1966

 επιμέλεια - δημοσίευση CaRiNa

_______________________________

_______________

GUSTAVE LE BON - Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ (I)

Γενικά χαρακτηριστικά των μαζών - 
ψυχολογικοί νόμοι της διανοητικής τους ενότητας.

Μέρος 1ο
Κεφ. 1ο

Misha Gordin - crowd

Με τη συνήθη έννοια,  η λέξη μάζα συμβολίζει μια συγκέντρωση οποιωνδήποτε ατόμων, όποια και αν είναι η εθνικότητά τους,το επάγγελμά τους ή το φύλο τους,όποιες και αν είναι επίσης οι συγκυρίες που τα ενώνουν.

Από την άποψη της ψυχολογίας,η έκφραση μάζα παίρνει μια εντελώς διαφορετική σημασία.Μέσα σε κάποιες δεδομένες συνθήκες,και μόνο μέσα σε αυτές τις συνθήκες,μια συσσώρευση ανθρώπων αποκτά καινούργιους χαρακτήρες,πολύ διαφορετικούς από αυτούς του κάθε ατόμου που τη συνθέτει.Η συνειδητή προσωπικότητα εξαφανίζεται,τα αίσθήματα και οι ιδέες όλων των μονάδων είναι προσανατολισμένα στην ίδια κατεύθυνση.Διαμορφώνεται μια συλλογική ψυχή,προσωρινή αναμφίβολα,αλλά που εμφανίζει χαρακτήρες πολύ σαφείς.Η συλλογικότητα γίνεται επομένως αυτό που,ελλείψει μιας καλύτερης έκφρασης,θα ονομάσω οργανωμένη μάζα,ή,αν προτιμάτε,μια μάζα ψυχολογική.Αποτελεί ένα ενιαίο ον και υπόκειται στο νόμο της διανοητικής ενότητας των μαζών.

Το γεγονός ότι πολλά άτομα βρίσκονται τυχαία δίπλα δίπλα δεν τους δίνει τους χαρακτήρες μιας οργανωμένης μάζας.Χίλια άτομα,συγκεντωμένα κατά τύχη σε ένα δημόσιο χώρο,δίχως κανένα συγκεκριμένο σκοπό,με κανένα τρόπο δεν συνιστούν μια ψυχολογική μάζα.Για να έχουμε τους ιδιαίτερους χαρακτήρες της,χρειάζεται η επίδραση ορισμένων κινήτρων,των οποίων θα πρέπει να καθορίσουμε τη φύση.

Η εξαφάνιση της συνειδητής προσωπικότητας και ο προσανατολισμός των αισθημάτων και των σκέψεων στην ίδια κατεύθυνση,πρώτα χαρακτηριστικά της μάζας καθώς αρχίζει να οργανώνεται,δεν προϋποθέτουν πάντα την ταυτόχρονη ύπαρξη πολλών ατόμων σε έναν μοναδικό τόπο.Χιλιάδες απομονωμένων ατόμων μπορούν,σε μια δεδομένη στιγμή,κάτω από την επίδραση κάποιων βίαιων συγκινήσεων,ενός μεγάλου εθνικού γεγονότος,για παράδειγμα,να αποκτήσουν τους χαρακτήρες μιας ψυχολογικής μάζας.Κάποιος κίνδυνος που τους ενώνει,θα αρκέσει επομένως ώστε,η συμπεριφορά τους,να λάβει αμέσως τη μορφή που προσιδιάζει στις πράξεις των μαζών.Σε κάποιες ιστορικές στιγμές,μισή ντουζίνα ανθρώπων μπορούν να αποτελέσουν μια ψυχολογική μάζα,τη στιγμή που εκατοντάδες τυχαία συγκενρωμένων ατόμων δεν μπορούν να τη συστήσουν.Από την άλλη πλευρά,ένας ολόκληρος λαός,χωρίς να υφίσταται ορατή συσπείρωση,ενίοτε μετατρέπεται σε μάζα κάτω από τη σφοδροτητα της μιας ή της άλλης επίδρασης.

Αμέσως μόλις σχηματιστεί η ψυχολογική μάζα,αποκτά προσωρινούς άλλά ορίσιμους γενικούς χαρακτήρες.Σε αυτούς τους γενικούς χαρκτήρες προστίθενται ιδιαίτεροι χαρακτήρες,που ποικίλλουν ανάλογα με τα στοιχεία από τα οποία συντίθεται η μάζα,και που μπορούν να προσδιορίσουν την διανοητική της δομή.

Οι ψυχολογικές μάζες επιδέχονται λοιπόν μιας ταξινόμησης.Η μελέτη αυτής της ταξινόμησης θα μας δείξει ότι μια ετερογενής μάζα,συντεθειμένη από ανόμοια στοιχεία,εμφανίζει,μαζί με τις ομοιογενείς μάζες,τις συντεθειμένες από στοιχεία περισσότερο ή λογότερο όμοια (αιρέσεις,κάστες,τάξεις),κοινούς χαρακτήρες και,δίπλα σε αυτούς τους κοινούς χαρακτήρες,ιδιαιτερότητες που ειτρέπουν να τις διακρίνουμε.

Προτού ασχοληθούμε με τις διάφορες κατηγορίες των μαζών,ας εξετάσουμε πρώτα τους χαρακτήρες τους κοινούς σε όλες.Θα λειτουργήσουμε όπως ο νατουραλιστής,που αρχίζει καθορίζοντας τους γενικούς χαρακτήρες των ατόμων μιας οικογένειας,κατόπιν τους ιδιαίτερους χαρακτήρες που διαφοροποιούν τα γένη και τα είδη που περιλαμβάνει αυτή η οικογένεια.

Η ψυχή των μαζών δεν είναι εύκολο να περιγραφεί,καθώς η οργάνωσή της ποικιλλει όχι μόνο ανάλογα με τη φυλή και τη σύνθεση των συναθροίσεων,αλλά επίσης ανάλογα με τη φύση και την ένταση των κινήτρων που υφίστανται.Η ίδια δυσκολία παρουσιάζεται άλλωστε για την ψυχολογική μελέτη μιας οποιασδήποτε ύπαρξης.Μέσα στα μυθιστορήματα,τα άτομα εκδηλώνονται με έναν σταθερό χαρακτήρα,όχι όμως μέσα στην πραγματική ζωή.Μόνο η ομοιομορφία του περιβάλλοντος δημιουργεί τη φαινομενική ομοιομορφία των χαρακτήρων.Έχω δείξει αλλού ότι όλοι οι διανοητικοί οργανισμοί περιλαμβάνουν ενδεχόμενα χαρακτήρων που μπορούν να αποκαλυφθούν κάτω από την επίδραση μιας απότομης αλλαγής περιβάλλοντος.Έτσι,ανάμεσα στα πιο σκληρά μέλη της Εθνοσυνέλευσης βρίσκονταν αβλαβείς αστοί οι οποίοι,υπό τις συνήθεις συνθήκες,διατελούσαν ως φιλήσυχοι συμβολαιογράφοι ή ενάρετοι δικαστές.Όταν η καταιγίδα περνούσε,ξανάπαιρναν τον φυσιολογικό τους χαρακτήρα.Ο Ναπολέων συνάντησε ανάμεσά τους τους πιο ευπειθείς δούλους του.

Μην μπορώντας να μελετήσουμε εδώ όλους τους σταθμούς της διαμόρφωσης των μαζών,θα τις εξετάσουμε κυρίως στη φάση της πλήρους οργάνωσής τους.Θα δούμε έτσι αυτό που μπορούν να γίνουν,αλλά όχι αυτό που είναι πάντα.Μονάχα σε αυτή την προχωρημένη φάση της οργάνωσης,πάνω στο αμετάβλητο και δεσπόζον έδαφος της φυλής,προστίθενται κάποιοι καινούργιοι και ιδιαίτεροι χαρακτήρες ,που παράγουν τον προσανατολισμό όλων των συανισθημάτων καιτ ων σκέψεων της ομάδας σε μία και την αυτή κατεύθυνση.Τότε και μόνο εκδηλώνεται αυτό που πιο πάνω ονόμασα,ο "ψυχολογικός νόμος της διανοητικής ενότητας των μαζών".

Πολλά ψυχολογικά στοιχεία των μαζών είναι κοινά με αυτά των μεμονομέων ατόμων αλλά,αντιθέτως,δεν συνατώνται παρά μόνο στις ομάδες.Θα μελετήσουμε κατ'αρχάς αυτούς τους ιδιαίτερους χαρακτήρες για να δείξουμε της σημασίας τους.

Το εκπλητικότερο που παρουσιάζει μια ψυχολογική μάζα είναι το εξής : Όποια και αν είναι τα άτομα που τη συνθέτουν,όσο παρόμοια ή ανόμοια και αν αείναι τα είδη της ζωής τους,οι ασχολίες τους,ο χαρακτηρας τους ή οι ικανότητές τους,και μόνο το γεγονός ότι έχουν μετατραπεί σε μάζα,τα προικίζει με ένα είδος συλλογικής ψυχής.Αυτή η ψυχή τα κάνει να αισθάνοντια,να σκέπτονται και να πράτοτουν με έναν τρόπο εντελώς διαφορετικό από αυτόν με τον οποίο αισθάνονταν,σκεφτόντα και έπτραττε καθένας από αυτούς ξεχωριστά.Ορισμένες ιδέες,ορισμένα αισθήματα δεν εμφανίζονται ή δεν μεταμορφώνονται σε πράξεις παρά μόνο στα άτομα που συνιστούν μάζα.Η ψυχολογική μάζα είναι ένα ον προσωρινό,συντεθειμένο από ετερογενή στοιχεία,συνδεδεμένα για μια στιγμή,ακριβώς όπως τα κύτταρα ενός ζωνταού σώματος σχηματίζουν με την ένωσή τους ένα καινούργιο ον,το οποίο εκδηλώνει χαρακτήρες εντελώς διαφορετικούς από αυτούς που διαθέτει καθένα από αυτά τα κύτταρα.

Σε αντίθεση με μια άποιψη που κανείς ξαφνιάζεται να τη συναντά κάτω από την πένα ενός φιλοσόφου τόσο διεισδυτικού όσο ο Herbert Spenser,μέσα στην συνάθροιση που συνιστά μια μάζα,δεν υπάρχει καθόλου αθροισμα και με΄σος όρος στοιχείων,αλλά συνδυασμός και δημουργία καινούργιων χαρακτήρων.Το ίδο στη χημεία.Ορισμένα στοιχεία οπυ είναι συμπαρόντα,οι βάσεις και τα οξέα για παράδειγμα,συνδυάζονται για να σχηματίσουν ένα καινούργιο σώμα,προικισμένο με ιδιότητες διαφορετικές από αυτές των σωμάτων που σρησίμευσαν για να το συστήσου.

Εύκολα διαπιστώνουμε πόσο το άτομο μέσα στη μάζα διαφέρει από το μεμονωμένο άτομο' τις αίτιες όμως μιας τέτοιας διαφοράς είναι λιγότερο εύκολο να τις ανακαλύψουμε.

Για να καταφέρουμε να τις διαβλέψουμε,πρέπει να θυμηθούμε κατ'αρχάς αυτή την παρατήρηση της σύγχρονης ψυχολογίας: ότι δεν είναι μόνο στην οργανική ζωή,αλλά ακόμα και στη λειτουργία του νου,που τα ασυνείδητα φαινόμενα παίζουν έναν πρωταρχικό ρόλο.Η συνειδητή ζωή του πνεύματος δεν αντιπροσωπεύει παρά ένα πολύ μικρό μέρος δίπλα στην ασυνείδητη ζωή του.Ο πιο οξυδερκής αναλυτής,ο πιο κεισδυτικός παρατηρητής δεν καταφέρνει να ανακαλύψει παρά έναν πολύ μικρό αθιθμό των ασυνείδητων κινήτρων που την κατευθύνου.Οι συνειδητές μας πράξεις απορρέουν από  ένα συνείδητο υπόστρωμα,που διαμορφώνεται κυρίως από κληρονομικές επιδράσεις.Αυτό το υπόστρωμα περικλείει τα αναρίθμητα προγονικά κατάλοιπα που συνιστούν την ψυχή της φυλής.Πίσω από τις αναγνωρισμένες αιτίες των πράξεών μας,βρίσκονται μυστικές αιτίες που τις αγνούμε.Οι περισσότερες από τις καθημερινές μας πράξεις είναι το αποτέλεσμα κρυμμένων κινήτρων που μας διαφέυγουν.

Είναι,κυρίως,ως προς τα ασυνείδητα στοιχεία που συνθέτουν την ψυχή μιας φυλής,που μοιάζουν μεταξύ τους όλα τα άτομα αυτής της φυλής.Είναι ως προς τα ασυνείδητα στοιχεία,καρπούς της αγωγής αλλά κυρίως μιας ιδιαίτερης κληρονομικότητας που διαφέρουν.Οι περισσότερο ανόμοιοι ως προς την πνευματικότητά τους άνθρωποι έχουν έσντικτα,πάθη,αισθήματα ενίοτε ταυτόσημα.Σε όλα όσα έχουν να κάνουν με το συναίσθημα:θρησκεία,πολιτική,ηθική,πάθη,αντιπάθειες κ.λ.π,οι πιο έξοχοι άνθρωποι δεν υπερβαίνου,παρά πολύ σπάνια,το επίπεδο των συνηθισμένων ατόμων.Μεταξύ ενός διάσημου μαθηματικού και του υποδηματοποιού του μπορεί να υπάρχει μια άβυσσος ως προς την πνευμαιτκή συνάφεια,όμως σε ό,τι αφορά στο χαρακτήρα και στις πεποιθήσεις η διαφορά είναι συχνά μηδαμινή ή πολύ ισχνή.

Όμως αυτές οι γενικές ιδιότητες του χαρακτήρα,καθώς διέπονται από το ασυνείδητο και τις διαθέτουν σχεδόν στον ίδο βαθμό τα περσσότερα από τα κανονικά άτομα μιας φυλής,είναι ακριβώς αυτές που ,μέσα στις μάζες,βρίσκονται συσωρευμένες.Μέσα στη συλλογική ψυχή τα πενυματικά χαρίσματα των ανθρώπων,και συνεπώς η ατομικότητά τους,παραμερίζονται,Το ετερογενές πνίγεται μέσα στο ομογενες,και οι ασυνείδητες ιδιότητες κυριαρχούν.

Αυτή η συσσώρευση των κοινότυπων ιδιοτήτων μας εξηγεί γιατί οι μάζες δεν θα μπορούσαν να επιτελέσουν πράξεις που απαιτούν ένα υψηλό πνεύμα.Οι αποφάσεις γεινικού ενδιαφέροντος,που λαμβάνονται από μια συνέλευση επιφανών ανθρώπων,αλλά διαφορετικές,που έχει περισσότερο πνέυμα από το Βολταίρο.Ο Βολταίρος έχει σίγουρα περισσότερο πνεύμα από όλο τον κόσμο,αν το "όλος ο κόσμος" αφορά στις μάζες.

Όμως,αν τα άτομα μέσα στη μάζα περιορίζονταν να συγχωνεύουν τις συνηθισμένες τους ιδιότητες,θα υπήρχε απλώς μέσος όρος,και όχι,όπως το έχουμε πει,δημιουργία καινούργιων χαρακτήρων,Με ποιο τρόπο εγκαθίστανται αυτοί οι χαρακτήρες; Θα το εξετάσουμε τώρα.

Διάφορες αίτίες καθορίζουν την εμφάνιση των χαρακτήρων που προσιδιάζουν στις μάζες.Η πρώτη είναι ότι το άτομο ως μα΄ζα αποκτά,από μόνο το δεδομένο του πλήθους,ένα αίσθημα ισχύος ακαταμάχητο,που του επιτρπεπει να ενδίδει σε ένστικτα τα οπία,μόνο του,θα είχε κατ'ανάγκη χαλιναγωγήσει.Τόσο περισσότερο πρόθυμα θα ενδίδει σε αυτά που,καθώς η μάζα είναι ανώνυμη,και κατά συνέπεια ανεύθυνη,το αίσθημα της υπευθυνότητας,που συγκρατεί πάντα τα άτομα,θα εξαφανιστεί τελείως.

Μια δευτερη αιτία,η διανοητική μεταδοτικότητα υπεισέρχεται ομοίως για να καθροίσει μέσα στις μάζες την εκδήλωση ιδιαίτερων χαρακτηρων και,ταυτόχρονα,τον προσανατολισμό τους.Η μεταδοτικότητα είναι ένα φαινόμενο που το διαπιστώνουμε εύκολα,αλλά δεν έχει ακόμα ερμηνευθεί,και το οποίο πρέπει να το συνδέσουμε με τα φαινόμενα της τάξης του υπνωτισμού που θα τα μελετήσουμε σε λίγο.Μέσα σε μια μάζα,κάθε συναίσθημα,κάθε πράξη είναι μεταδοτική,και μεταδοτική σε τέτοιο βαθμό που το άτομο θυσιάζει πολύ εύκολα το προσωπικό του συμφέρον στο συλλογικό συμφέρον.Εδώ υφίσταται μια δεξιότητα ενάντια στη φύση του,και για την οποία ο άνθρωπος δεν γίνεται καθόλου ικανός,παρά μόνο στο βαθμό που αποτελεί μέρος μιας μάζας.

Μια τρίτη αιτία,και εν πολλοίς η περισσότερο σημαντική,καθορίζει στα άτομα της μάζας ιδιαίτερους χαρακτήρες,ενίοτε πολύ αντίθετους με αυτούς του μεμονωμένου ατόμου.Θα μιλήσω για τη ροή στην υποβολή,της οποίας η μεταδοτικότητα,που αναφέρθηκε πιο πάνω,δεν είναι άλλωστε παρά ένα αποτέλεσμα.

Για να καταλάβουμε αυτό το φαινόμενο,πρέπει να έχουμε κατά νου ορισμένες πρόσφατες ανακαλύψεις της ψυχολογίας.Σήμερα γνωρίζουμε ότι ένα άτομο μοπορεί να βρεθεί σε μια κατάσταση τέτοια που ,έχοντας χάσει τη συνειδητή προσωπικότητά του,υπακούει σε όλες τις υποβολές του πειραματιστή που τον έκανε να τη χάσει,και κάνει τα πράγματα τα περισσότερο αντίθετα στο χαρακτήρα του και στις συνήθειές του.Έτσι,προσεκτικές παρατηρήσεις φαίνεται να αποδεικνύουν ότι το άτομο που,για κάποιον καιρό,βυθίστηκε στους κόλπους μιας δραστήριας μάζας,πέφτει μετά από λίγο- ως συνέπεια των πλεκτρικών εκκενώσεων που εκλύονται από αυτή,ή για οποιαδήποτε άλλη αιτία πο ακόμα την αγνοούμε- σε μια ιδιαίτερη κατάσταση,που πλησιάζει πολύ την κατάσταση γητείας του υπνωτισμένου μέσα στα χέραι του υπνωτιστή του.Έχοντας παραλύσει η ζωή του εγκεφάλου στο υπνωτισμένο υποκείμενο,αυτό γίνεται ο σκλάβος όλων των ασυνείδητων ενεργειών του,που ο υπνωτιστής καταυεθυύνει κατά βούληση.Η συνειδητή προσωπικότητα εξαφανίζεται,η βούληση και η κρίση καταργούνται.Συναισθήματα και σκέψεις προσανατολίζονται τότε στην καθορισμένη από τον υπνωτιστή κατεύθυνση.

Αυτή περίπου είναι η κατάσταση του ανθρώπου που αποτελεί μέρος μιας μάζας.Δεν έχει πια συνείδηση των πράξεών του. Σε αυτόν ,όπως και στον υπνωτισμένο,ενώ ορισμένες ικανότητες είναι κατεστραμμένες,άλλες μπορούν να οδηγηθούν σε έναν μέγιστο βαθμό έντασης.Η επίδραση μιας υποβολής θα τον σπρώξει με μια ακατανίκητη ακόμα μέσα στις μάζες απ' ό,τι στον υπωντισμένο υποκείμενο,γιατί η υποβολή,όντας η ίδια για όλα τα άτομα,διογκώνεται καθώς γίνεται αμοιβαία.Οι μονάδες μιας μάζας,που θα διέθεταν μια προσωπικότητα αρκετά δυνατή για να αντισταθούν στην υποβολή,υπάρχουν σε μικρό αριθμό και τις παρασύρει το ρεύμα.Το πολύ πολύ να μπορέσουν να επιχειρήσουν έναν αντιπερισπασμό με μια διαφορετική υποβολή.Ένας επιτυχημένος λόγος,μια εικόνα που ανακαλείται στην μνήμη εν καιρώ,έχουν ενίοτε αποτρέψει τις μάζες από τις πιο αιμοσταγείς πράξεις.

Άρα, αφανισμός της συνείδητής προσωπικότητας,επικράτηση της ασυνείδητης προσωπικότητας, προσανατολισμός,διαμέσου της υποβολής και της μεταδοτικότητας,των συναισθημάτων και των ιδεών στην ίδια κατεύθυνση,τάση να μεταμορφωσει αμέσως σε πράξη τις υποβεβλημένες ιδέες' αυτοί είναι οι κύριοι χαρακτήρες του ατόμου μέσα στην μάζα.Δεν είναι πια ο εαυτός του αλλά ένα αυτόματο,που βούλησή του έχει γίνει ανίκανη να το οδηγήσει.

Από το γεγονός ότι αποτελεί μέρος μια μάζας,ο άνθρωπος κατεβαίνειλοιπόν πολλούς βαθμούς στην κλίμακα του πολιτισμού.Μόνος του θα ήταν ίσως ένα καλλιεργημένο άτομο,μέσα στη μάζα είναι ενστικτώδης,δηλαδή ένας βάρβαρος.Έχει τον παρορμητισμό,την ορμή,την αγριότητα καθώς και τους ενθουσιασμούς και τους ηρωισμούς των πρωτόγονων υπάρξεων.Πλησιάζει σε αυτές,ακόμα,με αυτήν του την ευκολία να εντυπωσιάζεται από τις λέξεις ,τις εικόνες,και να οδηγείται σε πράξεις που βλάπτουν τα περισσότερο φανερά του συμφέορντα,Το άτομο μέσα στη μάζα είναι ένας κόκκος άμμου εν μέσω άλλων κόκκων άμμου,που ο άνεμος παίρνει και σηκώνει κατά βούληση.

Και ,έτσι,βλέπουμε ενόρκους να διατυπώνουν ετυμηγορίες που θα απέρριπτε κάθε ένορκος ατομικά,κοινοβουλευτικές συνεδριάσεις να υιοθετούν νόμους και μέτρα,που θα αποδοκίμαζε καθένα ξεχωριστά από τα μέλη που τις συνθέτουν.Αν τους πάρουμε χωριστά,οι άνθρωποι της Εθνοσυνέλευσης ήταν αστοί με ειρηνικές συνήθειες.Συγκεντρωμένοι σε μάζα δεν δίστασαν,υπό την επιρροή κάποιων υποικινητών,να στείλουν στη λαιμητόμο τους πιο ξεκάθαρα αθώους και,αντίθετα προς όλα τα συμφέροντά τους,παραιτήθηκαν από το απαραβίαστό τους και αποδεκατίστηκαν μεταξύ τους.

Δεν είναι μόο με τις πράξεις που το άτομο μέσα στην μάζα διαφέρει από το κανονικό εγώ του.Και πριν ακόμα χάσει κάθε ανεξαρτησία,οι ιδέες του και τα αισθήματά του έχουν μεταμορφωθεί,σε βαθμό που να μπορεί ο φιλάργυρος να μεταραπεί σε σπάταλο,ο σκεπτικιστής σε πιστό,ο τίμιος άνθρωπος σε εγκληματία,ο άναδρος σε ήρωα.Η παραίτηση από όλα τα προνόμιά τους,που ψηφίστηκε από τους ευγενείς σε μια στιγμή ενθουσιασμού στη διάρκεια της διάσημης νύχτας της 4ης Αυτγούστου του 1978,βεβαίως ποτέ δεν έγινε αποδεκτή από κανένα από τα μέλη της παρμένα χωριστά.

Εδώ βρίσκεται αυτό που έχουν παραγνωρίσει οι συγγραφείς που δεν μελέτησαν τις μάζες παρά από την άποψη της εγκληματικότητας.Εγκληματικές οι μάζες είναι συχνά' σίγουρα,όμως,συχνά επίσης,είναι ηρωικές.Εύκολα τις πείθει κανείς να σκοτωθούν για το θρίαμβο μιας πίστης ή μιας ιδέας,τις ενθουσιάζει για τη δόξα και την τιμή,τις παρασύρει σχεδόν δίχως ψωμί και δίχως όπλα,όπως στις σταυροφορίες,για να ελευθερώσουν από τον άπιστο τον ράφο ενός θεού ή,όπως το ΄93,για να υπερασπίσουν το έδαφος της πατρίδας.Ηρωισμοί,προφανώς,λίγο ασυνείδητοι,όμως είναι με τέτοιους ηρωισμούς που δημιουργείται η ιστορία.Αν δεν έπρεπε να καταχωριστούν στο ενεργητικό των λαών παρά οι μεγάλες πράξεις,οι ψυχρά λελογισμένες,τα χρονικά του κόσμου θα κατέγραφαν πολύ λίγες από αυτές.

απόσπασμα από το βιβλίο
GUSTAVE LE BON
Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ
La psychologie des foules
Υπεύθυνος Σειράς: Χριστοδούλου Ιωάννης Σ.
Εκδόσεις Ζήτρος 1966

από CaRiNa

________________________________