Τα αργύρια της προδοσίας μας διηγούνται...(άσκηση δημιουργικής γραφής)

Έξι σκεπτόμενα καπέλα και ελεύθερος χρόνος και στο Δημοτικό

Όταν η θεωρία γίνεται πράξη είναι η πιο ωραία ανταμοιβή για κάθε υλοποίηση σεμιναρίου επιμόρφωσης. Η κ. Χριστίνα Γκιούρα το αποδεκνύει στο έπακρον και μας δίνει ιδέες και καινούριες προτάσεις για την τεχνική των έξι καπέλων, αυτή τη φορά στο Δημοτικό!.

Η ιδέα της Χριστίνας

 Με αφορμή την άσκηση του μαθήματος “Αξέχαστα γενέθλια” με την οποία ο δάσκαλος έπρεπε να συγκεντρώσει τις γνώμες των μαθητών του για τον ελεύθερο χρόνο και αξιοποιώντας τη στρατηγική των “έξι σκεφτόμενων καπέλων “ από την εισήγηση της πρωτοποριακἠς Ξανθής  στην ημερίδα του Π. Π. ΓΕΛ ΠΑ.ΜΑΚ, αποφασίσαμε να εξετάσουμε το πρόβλημα και να το λύσουμε εύκολα χρησιμοποιώντας όλες τις δυνατές προσεγγίσεις. 
Κάθε καπέλο της σκέψης είναι ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης. Έτσι μπορούμε να ωφεληθούμε από μια αντιπαράθεση διαφορετικών απόψεων, όπως συμβαίνει όταν άνθρωποι με διαφορετική σκέψη και πεποιθήσεις συζητούν ένα θέμα.
Κατ’ αρχάς εξηγήσαμε τι αντιπροσωπεύει κάθε καπέλο.

Άσπρο: Το φορά ο παρατηρητής και εστιάζει στις διαθέσιμες πληροφορίες.

 

Μαύρο: Με αυτό το καπέλο ψάχνουμε όλες τις αρνητικές πλευρές της ιδέας που εξετάζουμε.

 

 




Πράσινο:Με αυτό το καπέλο ψάχνουμε να βρούμε δημιουργικές εναλλακτικές λύσεις σε ένα πρόβλημα.



 

Κόκκινο:Με αυτό το καπέλο κοιτάμε τα προβλήματα διαισθητικά, καταθέτοντας αυθόρμητες αντιδράσεις και συναισθήματα.     






Κίτρινο: Εκφράζει τον τρόπο με τον οποίο κάτι μπορεί να λειτουργήσει, τη θετική στάση, τα προβλεπόμενα ως θετικά αποτελέσματα, την ευοίωνη προοπτική, τις θετικές συνέπειες που μπορεί να επιφέρει στο μέλλον.

 


Μπλε:Με αυτό το καπέλο συντονίζουμε τις συναντήσεις.Ελέγχουμε την πρόοδο των διαδικασιών, δείχνουμε τα βήματα που η συζήτηση θα ακολουθήσει.
 


Για πρώτη φορά το άσπρο και το μπλε καπέλο το φόρεσα εγώ. Έδωσα τις πληροφορίες και συντόνιζα τη συζήτηση.   
Στη συνέχεια χωρίστηκαν οι μαθητές σε 4 ομάδες. Με καταιγισμό ιδεών (brainstorming) καταγράψαμε λέξεις, σκέψεις, ιδέες που έχουν άμεση σχέση με το θέμα του ελεύθερου χρόνου  στον πίνακα κάτω από το χρώμα του κάθε καπέλου. Μ’αυτό τον τρόπο οι μαθητές άρχισαν να εξοικειώνονται με τον τρόπο σκέψης των καπέλων.
Στη συνέχεια έδωσα στους μαθητές πρόσθετο πληροφοριακό υλικό σχετικά με τα προβλήματα που δημιουργούνται από την έλλειψη του ελεύθερου χρόνου και κάθε ομάδα αποφάσισε να γράψει τις σκέψεις της, να τις ζωγραφίσει, να βρει παροιμίες ανάλογες και να τις παρουσιάσει στην ολομέλεια της τάξης.

Πρώτα παρουσίασε τις σκέψεις της η ομάδα με τα κόκκινα καπέλα
.

Έγραψαν:
Φτάνει, κυρία. Συνέχεια γράφω, διαβάζω και κάνω επαναλήψεις. Είναι άδικο! Πότε θα παίξω;
Επιτέλους, είμαι και εγώ παιδί!
Παροιμίες:Στερνή μου γνώση, να σ’ είχα πρώτα.
Να πουλιότανε η γνώση, ν’ αγοράζαμε καμπόση.
 

Η ομάδα με τα πράσινα καπέλα πρότεινε

Να γίνονται οι περισσότερες εργασίες στο σχολείο και λιγότερες στο σπίτι.
Να δίνεται περιθώριο χρόνου για τις εργασίες και όχι την επόμενη μέρα.
Καθημερινά να υπάρχουν λιγότερες εργασίες και οι επαναλήψεις να γίνονται το Σαββατοκύριακο
Να υπάρχει επιβράβευση για την προσπάθεια του μαθητή.
Θα προσέχω την κυρία, θα γίνω πιο γρήγορος και θα προσπαθήσω να οργανώνω καλύτερα το χρόνο μου.
Παροιμίες:Μύρια ήξερε και χίλια μάθαινε.
Κάλλιο γνώση παρά γρόσι.

Η ομάδα με τα μαύρα καπέλα έγραψε

Δε χρειάζονται πολλές εργασίες, αλλά λίγες και καλές.
Ο μαθητής μαθαίνει μόνο αν το θέλει αυτός.
Το παιχνίδι είναι για τους μικρούς και τα μαθήματα για τους μεγάλους.
Παροιμἰες:Τα μυαλά σου και μια λίρα και του μπογιατζή ο κόπανος.

Όταν ο Θεός έβρεχε μυαλά, εσύ κρατούσες ομπρέλα.

 Η ομάδα με τα μαύρα καπέλα πρότεινε

Με τις πολλές εργασίες κάτι θα μάθουμε. Ο δάσκαλος έχει έναν λόγο και μας βάζει εργασίες και όχι γιατί έτσι θέλει.
Θα είμαστε τα ξεφτέρια του σχολείου και όλοι θα μιλάνε για μας.
Η αρχή είναι δύσκολη. Σταδιακά θα χρειαζόμαστε λιγότερο χρόνο, αφού θα έχουμε εξασκηθεί.
Παροιμίες: Αν δε δουλεύει το μυαλό, τα χέρια δε φτάνουν.

Καλύτερα άδεια τσέπη παρά άδειο κεφάλι.

Στο τέλος έγινε συζήτηση και όλοι μαζί αποφασίσαμε ποια στάση θα υιοθετήσουμε.
Αν και ήταν η πρώτη φορά που ασχοληθήκαμε με αυτή την τεχνική μπορώ να πω ότι οι μαθητές κατανόησαν τον τρόπο σκέψης του κάθε καπέλου. Δυσκολεύθηκαν όμως να αποστασιοποιηθούν από τα προσωπικά τους βιώματα και παρότι οι πληροφορίες αναφέρονταν σε κάποια άλλη τάξη και στον δάσκαλό τους, απευθύνονταν συνεχώς σε μένα, γεγονός που δεν πρέπει να το παρακάμψω.

«Τα καπέλα» του De Bono, ενώ είναι ένας τρόπος οργάνωσης της σκέψης, προάγει την κοινωνικο-συναισθηματική εκπαίδευση, γιατί δημιουργεί μια ατμόσφαιρα τάξης που στηρίζεται στη συνεργασία, την ανταλλαγή, την αλληλεπίδραση, τη δημοκρατικότητα, την υπευθυνότητα και το σεβασμό (Lipman, 1999).. Επεξεργάζεται όχι μόνο τις γνώσεις αλλά τα συναισθήματα, τις εμπειρίες, τις στάσεις, τις αντιλήψεις, τα στερεότυπα, τις ιδέες, τα όνειρα, τις αξίες και τα ιδανικά (Buzan, 1993).  Από την αυτοαντίληψη και τον αυτοέλεγχο μέχρι το δημιουργικό  συνεργατικό «εμείς» και αυτό με την απόλαυση έξι χρωματιστών καπέλων.   

Μαθαίνω να συν+χωρώ: γράμμα συγγνώμης

Η μετάνοια είναι και αυτή μια ψυχική ενέργεια του ανθρώπου. Πρέπει όμως να είμαστε σε θέση πρώτα να αναγνωρίζουμε ότι κάποιες φορές μπορεί να κάνουμε λάθος και να πληγώσουμε κάποιους ανθρώπους. Συγχωρώ σημαίνει δίνω χώρο και στον «άλλο» να είναι δίπλα μου, μοιράζομαι και συνυπάρχω. Η λέξη «Συγχωρώ» είναι σύνθετη λέξη και αποτελείται από τις λέξεις Συν + Χωρώ, με άλλα λόγια «χωράμε και οι δυο μαζί» ή «βρίσκεις χώρο μέσα μου».

Πως να το καταλάβουν όμως αυτό εύκολα 16χρονοι μαθητές;

Για να το κατανοήσουν ευκολότερα έκανα έναν κύκλο με την κιμωλία γύρω από τον εαυτό μου στο πάτωμα όσο πιο μικρό μπορούσα.

 Κανείς δεν μπορούσε να μπει μέσα στον κύκλο δίπλα μου...

 Μετά άνοιξα τον κύκλο και χώρεσε ένας μόνο μαθητής. Τον άνοιξα κι άλλο και τότε μπόρεσαν να μπούνε κι άλλοι κι άλλοι...

Η πραγματική μετάνοια προϋποθέτει όμως μία σειρά από ενέργειες πριν και μετά: α) Φόβος και τύψεις συνείδησης, β) απόφαση για μεταστροφή του προηγούμενου τρόπου ζωής, γ) προσέλευση στο μυστήριο της θείας εξομολόγησης, δ) ολοκληρωτική ρήξη με το παρελθόν.

Με βάση τα παραπάνω στοιχεία είπα στους μαθητές να συντάξουν ένα γράμμα συγγνώμης προς κάποιο φανταστικό ή αληθινό πρόσωπο που έχουν πληγώσει:

“Υποθέστε ότι έχετε μετανιώσει ειλικρινά για κάτι που έχετε κάνει και θέλετε να ζητήσετε συγγνώμη. Γράψτε ένα γράμμα με το οποίο θα εξηγείτε τους λόγους που έχετε μετανιώσει ειλικρινά και θα ζητάτε συγγνώμη. Κατόπιν μπερδέψτε τα γράμματά σας και διαβάστε τα δυνατά. Εσείς θα αποφασίσετε ποιος έχει μετανοήσει αληθινά και θα τον συγχωρήσετε και ποιος όχι”.

Οι μαθητές έγραψαν τα δικά τους "γράμματα" συγγνώμης.....

Κατόπιν διάβασαν τα γράμματα, κατέγραψαν τα δεδομένα και... για να μην αποφασίσουν βιαστικά τα κατηγοριοποίησαν κάπως έτσι ώστε να αποφασίσουν ποιος είχε αληθινά μετανοήσει….

Τα αποτέλεσματα πήραν αυτή τη μορφή περίπου... 

Τύψεις συνείδησης	Απόφαση για μεταστροφή του προηγούμενου τρόπου ζωής,	Προσέλευση στο μυστήριο της θείας εξομολόγησης,	Ολοκληρωτική ρήξη με το παρελθόν και μεταστροφή
Χ	Χ	Χ	Χ
Χ	Χ	Χ
Χ		Χ
Χ	Χ
Χ		Χ	Χ
Χ	Χ	Χ
Χ		Χ	Χ
Χ		Χ
Χ	Χ	Χ

Η αλήθεια είναι ότι ο άνθρωπος συγχωρεί δύσκολα….  

Το πίπτειν ανθρώπινον. Το συγχωρείν Θείον. Το εμμένειν σατανικόν.

Νηπιαγωγεία του Δάσους και επιστροφή στη φύση

Τα ριζοσπαστικά «νηπιαγωγεία για επιστροφή στη φύση», όπου επιτρέπεται στα παιδιά να σκαρφαλώνουν στα δέντρα και να παίζουν με τη φωτιά, εξαπλώνονται σε ολόκληρη τη Γερμανία. «Θα αποδειχθούν τα Waldkindergarten (ή Νηπιαγωγεία του δάσους) η νέα εξαγωγική επιτυχία της Γερμανίας;» αναρωτιέται το «Spiegel».  

Η ιδέα ήδη εξαπλώνεται και σε άλλες χώρες, όπως στις περισσότερες ευρωπαϊκές, ενώ υπάρχει μεγάλη ζήτηση στην Ιαπωνία, στη Νότια Κορέα και στον Καναδά.

Αυτή την εβδομάδα διοργανώνεται το πρώτο Διεθνές Συνέδριο Νηπιαγωγείων του Δάσους στο Βερολίνο. Περισσότεροι από 350 σύνεδροι θα συζητήσουν τρόπους για να εξαπλωθεί η φιλοσοφία σε όλον τον κόσμο, ιδίως στις ΗΠΑ και στη Βρετανία, που είναι μέχρι στιγμής διστακτικές στο να την αγκαλιάσουν.

Το γερμανικό περιοδικό επισκέφθηκε ένα τέτοιο νηπιαγωγείο όπου τα παιδιά κάθονταν σε κύκλο, τραγουδούσαν και έπαιζαν - όπως συμβαίνει σε κάθε νηπιαγωγείο -, μόνο που εκεί κάθονταν σε κορμούς δέντρων γύρω από τη φωτιά. Κάθε πρωί - ό,τι καιρό και αν κάνει - 21 παιδιά καταφθάνουν στο νηπιαγωγείο αυτό βόρεια του Βερολίνου, ένα από τα περισσότερα από 1.500 Νηπιαγωγεία του Δάσους που λειτουργούν στη Γερμανία.

Η θερμοκρασία είναι λίγο κάτω από το μηδέν, αλλά ο υπεύθυνος του συγκεκριμένου νηπιαγωγείου, ο Τόρστεν Ράινεκε, καθησυχάζει τον δημοσιογράφο του «Spiegel»: «Αυτό δεν είναι τίποτα. Οποιος και αν είναι ο καιρός, μένουμε έξω ώσπουι η θερμοκρασία να πέσει στους -28 βαθμούς Κελσίου. Τα παιδιά δεν κρυώνουν ποτέ. Τα ίδια και οι γονείς τους γνωρίζουν πώς να ντυθούν. Είναι σαν κρεμμυδάκια - τυλιγμένα σε στρώσεις και στρώσεις ρούχων».  

Αν κάνει πάρα πολύ κρύο, τα παιδιά και οι δάσκαλοι βρίσκουν καταφύγιο σε μια σκηνή (όπου επίσης ανάβουν φωτιά) ή σε μια μικρή ξύλινη τάξη, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου το περνούν έξω, ακόμη και όταν έχει ένα μέτρο χιόνι. Πέρυσι τον χειμώνα χιόνισε τόσο που τα παιδιά έφτιαξαν ένα ιγκλού.

Την ημέρα της επίσκεψης του δημοσιογράφου του «Spiegel» η φωτιά ήταν το επίκεντρο του ενδιαφέροντος των παιδιών. Ορισμένες στιγμές τα παιδιά αφήνονταν χωρίς επίβλεψη και όταν η φωτιά πήγαινε να σβήσει ο τετράχρονος Φιν πρόσθετε ένα κούτσουρο ενώ άλλα παιδιά τη σκάλιζαν με ξύλα.

«Ισως δεν τα ελέγχουμε τόσο στενά και δεν τα βλέπουμε πάντα, αλλά γνωρίζουμε πού βρίσκονται» λέει ο Ράινεκε. «Το ότι όμως δεν είμαστε συνέχεια από επάνω τους τούς επιτρέπει να εκτιμούν καλύτερα τους κινδύνους. Η ιδέα είναι τα παιδιά να μαθαίνουν μόνα τους, να μαθαίνουν το ένα από το άλλο και να μαθαίνουν από τις εμπειρίες και τα λάθη τους».

Στα Νηπιαγωγεία του Δάσους δεν υπάρχουν δομημένες δραστηριότητες πέρα από το κολατσιό στις 11 το πρωί, όταν οι δάσκαλοι έφεραν φρεσκοκομμένα φρούτα και τα παιδιά τα έφαγαν κατευθείαν από το μπολ με τα λασπωμένα τους χέρια ύστερα από ένα πρωινό που έπιαναν σαλιγκάρια και έχτιζαν δενδρόσπιτα.

Στο νηπιαγωγείο αυτό δεν υπάρχουν κάγκελα και φράχτες και «κάθε δέντρο είναι για σκαρφάλωμα» λέει ο Ράινεκε. Στα παιδιά επιτρέπεται να σκαρφαλώνουν όποτε και όσο ψηλά θέλουν. Ο μοναδικός κανόνας είναι ότι οι δάσκαλοι βοηθούν τα παιδιά να κατέβουν, ποτέ να ανέβουν στα δέντρα.

«Αυτό τα κάνει πιο προσεκτικά γιατί πρέπει να εμπιστευθούν τον εαυτό τους» λέει μια παιδαγωγός. «Οι μοναδικές φορές που παιδιά έχουν πέσει από δέντρα είναι όταν βρίσκονται μπροστά οι γονείς τους και σκέφτονται: “Ο μπαμπάς είναι εδώ για να με σώσει”».

Σύμφωνα με την Ούτε Σούλτε-Οστερμαν, πρόεδρο της Γερμανικής Ομοσπονδίας Νηπιαγωγείων της Φύσης και του Δάσους (BVNW), δεν έχουν καταγραφεί σοβαροί τραυματισμοί, πέρα από το περιστασιακό σπασμένο πόδι στα 20 χρόνια λειτουργίας του θεσμού. «Υπάρχουν πολύ λιγότερα ατυχήματα από τα κανονικά νηπιαγωγεία εσωτερικού χώρου διότι έχουμε λιγότερους τοίχους και πιο μαλακά δάπεδα - φύλλα και λάσπη».

Προσθέτει ότι η ζωή στο ύπαιθρο σκληραγωγεί τα παιδιά μειώνοντας τα κρυολογήματα. Επίσης κολλάνε λιγότερο ψείρες διότι δεν βρίσκονται σε περιορισμένους χώρους. Οι μαθητές των Νηπιαγωγείων του Δάσους όμως έχουν 2,8 περισσότερες πιθανότητες να κολλήσουν τσιμπούρια και τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να προσβληθούν από τις ασθένειες που αυτά μεταφέρουν.

Αλλά τα πλεονεκτήματα υπερτερούν. «Τα παιδιά που τελειώνουν τα Νηπιαγωγεία του Δάσους έχουν πολύ καλύτερη κατανόηση του κόσμου γύρω τους και σύμφωνα με μελέτες έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και είναι πιο εξωστρεφή όταν φθάνουν σε ηλικία σχολείου» λέει η Σούλτε-Οστερμαν.  Το κίνημα των Νηπιαγωγείων του Δάσους ξεκίνησε στη Δανία τη δεκαετία του ’50, ενώ το πρώτο τέτοιο νηπιαγωγείο άνοιξε στη Γερμανία τη δεκαετία του ’60. Σήμερα δέχονται περισσότερες αιτήσεις από όσες θέσεις διαθέτουν.Δημοσιεύτηκε στο HeliosPlus στις 25 Νοεμβρίου 2013

Πηγή

Λίγα λόγια για το Artfulthinking

Artfulthinking from albaxan

Τεχνικές διδασκαλίας

Σχέδια διδακτικών προτάσεων

Από το επιμορφωτικό υλικό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (Καλές Πρακτικές) και για τη χρήση των ΤΠΕ σε όλα τα μαθήματα μπορείτε να δείτε κάποια σχέδια διδακτικών προτάσεων εδώ και για το μάθημα των θρησκευτικών ειδικά εδώ