οι μετανάστες και τα μικρόβια

(ή οι μετανάστες ως μικρόβια)

Οι πρόσφατες δηλώσεις του αξιότιμου ΥΠΡΟΠΟ κ. Χρυσοχοϊδη περί μεταναστών ως φορέων επικίνδυνων μεταδοτικών ασθενειών, οι οποίοι, για το συνολικό καλό, οφείλουν να απομονωθούν σε κατάλληλους χώρους, μας έκανε να θυμηθούμε, άθελά μας, κάποια περιστατικά ενός (πόσο;) μακρινού παρελθόντος. Χωρίς ούτε μια στιγμή να σκεφτούμε ότι θα μπορούσε να υπάρχει οποιαδήποτε αναλογία του τότε με το σήμερα, «απλώς παραθέτουμε», εδώ, ένα μικρό απόσπασμα μιας ιστορικής μελέτης.

«[…] Στις περιοχές που κατείχε ο γερμανικός στρατός, οι ναζιστικές ιατρικές αρχές χρησιμοποίησαν το πρόσχημα του κινδύνου από ασθένειες για να δικαιολογήσουν μια σειρά από κατασταλτικά μέτρα εναντίον του εβραϊκού πληθυσμού. Όταν στη Βαρσοβία οι ναζί καθιέρωσαν ξεχωριστά τμήματα στο τραμ της πόλης  για τους Γερμανούς, η ελεγχόμενη από τους ναζί Krakauer Zeitung δικαιολόγησε αυτή την απόφαση ως «υγιεινολογική αναγκαιότητα». Όταν οι ναζί απαγόρευσαν στους εβραίους να ταξιδεύουν χωρίς άδεια με τους σιδηροδρόμους στην κατεχόμενη Πολωνία, οι ναζιστικές εφημερίδες ανακοίνωσαν το μέτρο υπό τον τίτλο «Φορείς μικροβίων αποκλείονται από τον σιδηρόδρομο». Μια από τις πιο κτηνώδεις μορφές διωγμού υπό το πρόσχημα της υγιεινής ήταν ο εγκλεισμός των εβραίων στα γκέτο. […] Η ίδρυση του γκέτο του Λοτζ, για παράδειγμα, δικαιολογήθηκε βάσει του ότι ήταν αναγκαίο για την προστασία από τους κινδύνους επιδημικών ασθενειών. Και βέβαια, λίγο μετά τον εγκλεισμό, οι κάτοικοι αυτών των γκέτο όντως άρχισαν να πάσχουν σε υψηλότερα ποσοστά από μεταδοτικές ασθένειες. Αυτές οι εξάρσεις ασθενειών επέτρεπαν στους ναζί φιλοσόφους της ιατρικής να δικαιολογούν τη (συνεχιζόμενη) συγκέντρωση των εβραίων με όρους ιατρικής καραντίνας. Η έννοια της καραντίνας χρησιμοποιήθηκε αποτελεσματικά από τις ναζιστικές αρχές για να θέτουν υπό περιορισμό, να μετάγουν και να εκτοπίζουν άτομα σε όλη τη διάρκεια του πολέμου. Το γκέτο της Βαρσοβίας ωστόσο ήταν το μέρος όπου οι ναζί μπόρεσαν να υλοποιήσουν πληρέστερα τις προφητείες τους περί «εβραϊκής ασθένεια". […] 

Οι επιδημίες που ξέσπασαν στο γκέτο της Βαρσοβίας το 1941 και το 1942 πρόσφεραν στις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής την ιατρική αιτιολογία για την απομόνωση και την εξολόθρευση του εβραϊκού πληθυσμού. Στις 29 Οκτωβρίου 1940 η Hamburger Fremdenblatt σημείωνε ότι το 98% του συνόλου των περιπτώσεων τυφοειδούς και κηλιδώδους πυρετού στη Βαρσοβία εντοπιζόταν στο γκέτο. Την άνοιξη του 1940 απαγορεύθηκε στους μη εβραίους γιατρούς να θεραπεύουν εβραίους ασθενείς. Στις 12 Μαρτίου η   Krakauer Zeitung εξηγούσε αυτή την απόφαση ως εξής: 
"Το διάταγμα αυτό βασίζεται στο γεγονός ότι οι μεταδοτικές νόσοι, ιδίως ο κηλιδώδης και ο τυφοειδής πυρετός, είναι διαδεδομένες ιδιαίτερα ανάμεσα στον εβραϊκό πληθυσμό. Όταν εβραίοι που πάσχουν από αυτά τα νοσήματα αντιμετωπίζονται από μη εβραίους γιατρούς- γιατρούς που ταυτόχρονα θεραπεύουν αρρώστους και άλλων φυλών- υπάρχει κίνδυνος να μεταδοθούν ασθένειες από τον εβραϊκό στον μη εβραϊκό  πληθυσμό"

[R. Proctor, «Η εξόντωση της “ζωής που δεν αξίζει να τη ζει κανείς”», στο Δ. Μακρυνιώτη (επιμέλεια), Τα όρια του σώματος. Διεπιστημονικές προσεγγίσεις, Νήσος, Αθήνα 2004, σ. 399-400.]   

(δημοσίευση του Πέτρου-Ιωσήφ Στανγκανέλλη )

ημέρες Υπατίας

(το κείμενο που ακολουθεί είναι της Δήμητρας Ρούπα και δημοσιεύτηκε στο RedNotebook) 

"Όποιος δεν επαναπροσδιόρισε το αξιακό του σύστημα αυτές τις μέρες, ή οι αξίες του βρίσκονταν ακριβώς στη θέση που έπρεπε να είναι ή δεν κατάλαβε τίποτα."

Θυμάμαι ένα φίλο να προσπαθεί να μου εξηγήσει. "Θα ΄ρθουν από το φόρουμ της Κρήτης. Απεργία πείνας. Τριακόσιοι περίπου, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Το έχουν αποφασίσει σε συνελεύσεις".


Πολλά ερωτηματικά. Καμία απάντηση. Είναι που κάποιες ερωτήσεις μόνο οι μέρες μπορούν να τις απαντήσουν. Μόνο το "γιατί" κάπως καταλάβαινα. Και προσθέτω το κάπως γιατί όταν η απελπισία περνά μόνο από το οπτικό σου πεδίο, όταν δεν εγγράφεται ως εμπειρία στο ίδιο σου το πετσί, είναι απελπισία "αλλότρια". Η "εστέτ" κατά καιρούς κατάθλιψή μου παρασάγγας απέχει από το "δεν έχω ζωή" του μετανάστη.

Όταν γύρισαν τα παιδιά από το λιμάνι και μου είπαν "κάποιοι είναι πιτσιρίκια" δέχτηκα το πρώτο σοκ. Δεν ξέρω τι περίμενα. Ήταν μάλλον που συνειδητοποίησα ότι είναι αληθινό και αρχίζει. Όταν είδα τις φωτογραφίες από το "Λατώ", πρόσωπα χαμογελαστά με υψωμένες γροθιές, έφαγα χαστούκια. Δεν νομίζω ότι από εκείνη τη στιγμή ξανακοίταξα τον εαυτό μου με τον ίδιο τρόπο. Λιγόστεψα και λιγοστεύω στα μάτια μου κάθε στιγμή που περνάει.

Δεν με ενδιαφέρει εδώ τι έγινε στη Νομική, τι έπρεπε να έχει γίνει, πριν-μετά-κατά τη διάρκεια. Δεν κάνω καμία πολιτική ανάλυση και αποτίμηση αυτή τη στιγμή. Μόνο εικόνες και άτακτες σκέψεις καταγράφω.

Υπατία. Μια σειρά από στοπ-καρέ σε μια μάχη μέρα νύχτα.

Απεργός μετανάστης να χαϊδεύει το κεφάλι του γιου μου επιστρέφοντας στη σκηνή. 

Ασθενοφόρα πηγαίνουν και έρχονται, λιπόθυμοι και ημιλιπόθυμοι αγωνιστές συγκρατημένοι με ιμάντες. 

Ο Άρης δένει μια πληγή και κρατάει το πόδι του μετανάστη έτσι όπως κράταγα εγώ το μωρό μου όταν γεννήθηκε.

Τεράστια μαύρα μάτια-σφάχτες σε αποστεωμένο πρόσωπο.

Βουτάμε στο κρύο και στεγνώνουμε δάκρυα. Πώς μια τέτοια μάχη για τα αυτονόητα, με αντίπαλο το χρόνο και το θάνατο, ξαναξύπνησε μέσα μας, σε μας τους "νόμιμους", μια τέτοια δίψα για ζωή και αξιοπρέπεια; Τι έχουμε ξεχάσει; Πόσο ανάγκη την είχαμε αυτή τη μάχη;

Όποιος δεν επαναπροσδιόρισε το αξιακό του σύστημα αυτές τις μέρες, ή οι αξίες του βρίσκονταν ακριβώς στη θέση που έπρεπε να είναι ή δεν κατάλαβε τίποτα.

Κλεισμένοι στα κουκούλια μας, τις περιοχές μας, τους δρόμους μας, τις ομάδες των οικείων μας, αντιστεκόμενοι ή μη, ή και εναλλάξ, είδαμε να γράφεται μπροστά μας το ανείπωτο. Αυτό που μας ξεπερνά και μας αφήνει με κομμένα πόδια και μια υποψία φωνής στα λαρύγγια μας.

Οι μετανάστες απεργοί πείνας νίκησαν. Έτσι έπρεπε να γίνει και έτσι έγινε. Ο δρόμος είναι μακρύς αλλά μας έδωσαν πολύ νερό για την ξηρασία. Σταγόνα μην πάει χαμένη.


σχετικές αναρτήσεις:

• πείνα 
• και εγώ "Έλλην εγενήθην", αλλά τη γιαγιά μου τη λέγανε για χρόνια τουρκάλα.

πείνα

οι 10 αγωνιστές του ΙΡΑ σε φωτογραφίες από  την 1η μέρα της απεργίας πείνας του καθενός. Αναγράφεται και η ημερομηνία θανάτου. Φωτο: Alan Lewis

«Αλλά η λύση δεν βρίσκεται στα χέρια μας. Βρίσκεται στους ίδιους τους απεργούς πείνας, τις οικογένειες και τους συμβούλους τους. Πιο άμεσα, βρίσκεται στα χέρια των ηγετών του Προσωρινού ΙΡA»

(Μάργκαρετ Θάτσερ. Βαρώνη, για να μην ξεχνιόμαστε. Πρωθυπουργός του Ενωμένου Βασιλείου από το 1979 έως και το '90-δυστυχώς. Η δήλωση έγινε λίγο πριν αρχίσει η σκυταλοδρομία θανάτου των 10 αγωνιστών του ΙΡΑ το '81) 

«Κανείς δεν πρόκειται να απαγορεύσει -με οποιουσδήποτε τρόπους και κυρίως με συνωμοσιολογικούς τρόπους- τη βούληση και την πράξη μιας κυβέρνησης που είναι προοδευτική και έχει συγκεκριμένες μεθόδους και ιδεολογικές προσεγγίσεις» 

(Γ. Πεταλωτής. Πολιτικός υπάλληλος του ΔΝΤ στην Ελλάδα του σήμερα, με αρμοδιότητες κυβερνητικού εκπροσώπου. Ελπίζω η πανομοιότυπη δήλωση να μην καταγράφεται στο μέλλον μ΄ένα επίσης λίγο πριν..)

( το κείμενο που ακολουθεί είναι του Σωτήρη Δημητριάδη και δημοσιεύτηκε στο Red NoteBook )

 Το «Hunger» (2008) του Βρετανού σκηνοθέτη Στιβ ΜακΚουίν  είναι μια από τις δυνατότερες και σκληρότερες ταινίες των τελευταίων χρόνων. Ο τίτλος παραπέμπει στον Μπόμπι Σαντς και τους φυλακισμένους αγωνιστές του ΙΡΑ, που στα 1981 προχώρησαν σε απεργία πείνας μέχρι θανάτου, για να αναγκάσουν την κυβέρνηση της Μ. Θάτσερ να τους παραχωρήσει καθεστώς πολιτικού κρατουμένου. Η ταινία περιγράφει επίσης την περίοδο της «βρώμικης διαμαρτυρίας» που προηγήθηκε. Μας δίνει μια εικόνα της ζωής τους, της μορφής του αγώνα τους, της οργάνωσής τους μέσα στη φυλακή και της σχέσης τους με το κίνημα απ΄ έξω, της αντίδραση της διεύθυνσης των φυλακών, αλλά και της στοχοποίησης των σωφρονιστικών υπαλλήλων από τους εκτελεστές του ΙΡΑ.

Το  Hunger όμως δεν είναι μια ταινία για την Ιρλανδία με τον τρόπο της «Ματωμένης Κυριακής» ή του «Ανέμου που χορεύει το κριθάρι». Δεν έχει πλάνα από τα πράσινα λιβάδια του νησιού ή τις φτωχογειτονιές των αστικών του κέντρων. Η κάμερα του ΜακΚουίν είναι έγκλειστη στη φύλακη του Μέιζ μαζί με τους ήρωές του, και η φυλακή είναι που κρατάει εδώ τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Σε ταινίες όπως το «Όνομα του Πατρός», ο εγκλεισμός προσφέρει στον ήρωα μια περίοδο ενδοσκόπησης, απαραίτητη για να βγει δυνατότερος και σε εσωτερική γαλήνη, μόλις έρθει τελικά η δικαίωση. Εδώ, αντίθετα, η φυλακή δεν είναι ουδέτερη, δεν είναι σκηνικό, ούτε ένα στάδιο σε κάποια διαδικασία εσωτερικής αναζήτησης.  Η φυλακή του  «Hunger» είναι η φυλακή του Μισέλ Φουκώ, ένας χώρος όπου ο έλεγχος και η εξουσία είναι μελετημένες και μετρήσιμες πρακτικές.

Η αρχιτεκτονική, οι κανονισμοί και οι ρουτίνες του κτιρίου όπου είναι γυρισμένη η ταινία έχουν ως μόνο σκοπό να ρυθμίζουν και να περιορίζουν τις βασικές βιολογικές ανάγκες των κρατουμένων. Τροφή και νερό, ύπνος, έρωτας, ρουχισμός, κοινωνική επαφή, πρόσβαση σε ανοιχτό χώρο, πρόσβαση στον έξω κόσμο - όλα αυτά είναι στην ευχέρεια της διεύθυνσης, από την οποία εξαρτώνται οι κρατούμενοι. Πρόκειται γι΄ αυτό που ο Φουκώ περιγράφει ως «βιοπολιτική»: το ίδιο το σώμα των κρατουμένων γίνεται το εργαλείο που χρησιμοποιεί η φυλακή για τον έλεγχό τους, με τελικό αποτέλεσμα την ηθική και σωματική εξουθένωση. Στόχος πια δεν είναι απλά ο έλεγχος της παραβατικότητας, αλλά και να λειτουργήσει η φυλακή ως μοντέλο και μεταφορά για τη ρύθμιση των κοινωνικών σχέσεων και εκτός των τοιχών: Η φυλακή ως δημιούργημα του σύγχρονου κράτους και το σύγχρονο κράτος ως φυλακή.

Για να δείξουν ότι δεν αποδέχονται να φυλακιστούν ως ποινικοί, οι κρατούμενοι αρνούνται την τήρηση των κανονισμών της φυλακής. Ξεκινούν αυτό που έμεινε γνωστό ως «βρώμικη διαμαρτυρία»: Δεν φορούν τις στολές τους, προτιμώντας να κυκλοφορούν γυμνοί. Δεν πλένονται ούτε κουρεύονται ή ξυρίζονται, και προτιμούν να ζουν μέσα στις ακαθαρσίες τους, από το να αφήσουν τους υπαλλήλους της φυλακής μέσα στα κελιά τους για να τα καθαρίσουν. Η βρωμιά τους, τα περιττώματα και η μασημένη τροφή, τα βρώμικα νύχια και τα λιγδιασμένα μαλλιά, η αηδία που προκαλεί το θέαμά τους καταστρέφουν την ομαλή διευθέτηση των πραγμάτων μέσα στη φυλακή. Οι κρατούμενοι καταφέρνουν έτσι να γυρίσουν το παιχνίδι. Το σώμα τους δεν είναι πια η φυλακή τους, αλλά όπλο ενάντια στη φυλακή τους, εξίσου και περισσότερο αποτελεσματικό από τις σφαίρες των συντρόφων τους.

Η αντίσταση των κρατουμένων είναι βέβαια μια ευθεία πρόκληση στην εξουσία της φυλακής. Σταδιακά, το προσωπείο των κανονισμών και των δικαιωμάτων πέφτει, ο υπάλληλος που ελέγχει μία-μία τις καρτέλες των κρατουμένων φεύγει, για να εισβάλουν οι ειδικές δυνάμεις, που θα σπάσουν την ανυπακοή των κρατουμένων με την ωμή βία. Πάνω σε αυτήν είναι βασισμένη εξάλλου ολόκληρη η κυριαρχία της φυλακής ως συστήματος, που αποκτηνώνει κρατούμενους και δεσμοφύλακες, ώστε να καθιστά δυνατό τον έλεγχό τους. Το ερώτημα που θέτει ο Φουκώ και αναπαριστά στην ταινία του ο ΜακΚουίν είναι αμείλικτο: Μπροστά στη βία της φυλακής, μπροστά στην ύπαρξή της, πόσο σχετικά μπορεί να είναι τα επιμέρους εγκλήματα των κρατουμένων της;


Η πρώτη αποτυχία οδηγεί στην απόφαση για απεργία πείνας μέχρι θανάτου. Το φυλακισμένο σώμα στερείται αξιοπρέπειας και ελευθερίας. Όπως η μη ανυπακοή, η επιστροφή σε μια κτηνώδη κατάσταση, κερδίζει για τους κρατούμενους την αξιοπρέπεια, έτσι και η αυτοκαταδίκη τους σε θάνατο κερδίζει την ελευθερία. Πρόσκαιρα όμως. Το τίμημα είναι μεγάλο – 10 νεκροί απεργοί.


Πριν 39 μέρες, 300 συμπολίτες μας ξεκίνησαν απεργία πείνας. Τη στιγμή που γράφεται αυτό το κείμενο, 78 νοσηλεύονται σε διάφορα νοσοκομεία με σοβαρές επιπλοκές στη υγεία τους. Οι 300 δεν έχουν καμία σχέση με τους ανθρώπους στους οποίους αναφερόταν μέχρι τώρα αυτό το κείμενο. Δεν είναι πολεμιστές ούτε εγκληματίες. Το μόνο τους έγκλημα ήταν ότι βρέθηκαν σε αυτήν τη χώρα, την δούλεψαν με τα χέρια τους, συνέβαλαν στην ανάπτυξή της, χωρίς να φταίνε που αυτή αποδείχτηκε φούσκα. Οι 300 ζητούν από μόνοι τους τον έλεγχο του κράτους στη ζωή τους, ζητούν χαρτιά, ζητούν τα έγγραφα που δικαιούνται και έχουν πληρώσει τρεις και πέντε φορές ο καθένας, γιατί ξέρουν ότι χωρίς αυτά τα έγγραφα, οι ίδιοι και δεκάδες χιλιάδες άλλοι είναι σαν να μην υπάρχουν. Όπλο των 300 δεν είναι η βρωμιά, αλλά η καθαριότητα - γι΄ αυτό και φρόντισαν να καθαρίσουν τους χώρους του πανεπιστημίου, όπου ζήτησαν να φιλοξενηθούν, από τις γόπες, τους καφέδες, και ό,τι άλλο πετάμε από δω κι από κει εμείς οι φυσικοί του δικαιούχοι.

Αλλά οι 300 είναι το ίδιο πεινασμένοι για ελευθερία και αξιοπρέπεια, είναι το ιδιο αποφασισμένοι να αγωνιστούν. Είναι το ίδιο με αυτούς που έκαναν απεργία στη Βόρεια Ιρλανδία, το ίδιο με αυτούς που απέργησαν και πέθαναν για να μην τους βάλουν στα κελιά τύπου F στις φυλακές της Τουρκίας. Οι 300 είναι ο  Κώστας Γεωργάκης στη Γένοβα και όποιος άλλος χρησιμοποίησε το σώμα του σαν ύστατο όπλο στον αγώνα του. Όσοι δε θέλουμε τη χώρα μας  προαύλιο σε μια Ευρώπη-φρούριο, όσοι δεν θέλουμε να είμαστε ούτε δεσμοφύλακες ούτε φυλακισμένοι σε μια Ελλάδα-φυλακή, έχουμε χρέος να σταθούμε αλληλέγγυοι. Αυτός ο αγώνας πρέπει να κερδηθεί  και πρέπει να κερδηθεί τώρα, γιατί σύντομα μπορεί να είναι πολύ αργά.   

οι σύνδεσμοι της ανάρτησης:

• Κώστας Γεωργάκης-βιογραφία 
• Μπόμπι Σαντς
  

  •