"Οι Άθλιοι": το μιούζικαλ...

"δεν χρειάζεται να πάτε σινεμά. Το μιούζικαλ Οι Άθλιοι παίζεται εδώ και λίγα χρόνια in a theater near you"

(κείμενο της  Άννας Χατζησοφιά από το RedNotebook)

Μία από τις ιστορίες με τις οποίες μεγαλώσαμε όλοι, όσοι τέλος πάντων είμαστε άνω των σαράντα, είναι οι Άθλιοι. Είτε την μάθαμε από τη συνοπτική προσέγγιση για παιδιά, των Κλασσικών Εικονογραφημένων, είτε από το σινεμά, σ΄ ένα από τα (άπειρα) remakes, είτε, όσοι είχαμε την υπομονή, από το τρίτομο (αριστούργημα για μένα, που είμαι και μελό τύπος) μυθιστόρημα του Βίκτωρος Ουγκώ. Όπως και να χει, όλοι μας ξέραμε την ηρωική και πένθιμη ιστορία του Γιάννη Αγιάννη που έμεινε είκοσι χρόνια στα κάτεργα γιατί έκλεψε ένα καρβέλι ψωμί. Την θλιβερή μοίρα της Φαντίνας που κατάντησε πόρνη, όταν απολύθηκε από το κλωστοϋφαντουργείο και που πούλησε τα μαλλιά και τα δόντια της για να στείλει χρήματα στους Φερναδιέρους, που μεγάλωναν το κοριτσάκι της. Τον αγνό έρωτα της Τιτίκας για τον επαναστάτη Μάριο, που ο συγγραφέας παρομοίαζε με τον ασπασμό των αγγέλων προς τα αστέρια. Και φυσικά την αρχετυπική μορφή του αστυνόμου Ιαβέρη, άτεγκου υπηρέτη του νόμου και ακοίμητου διώκτη του Γιάννη Αγιάννη, που αυτοκτόνησε όταν ο τελευταίος του χάρισε την ζωή. Ο δικός μου αγαπημένος ήρωας ήταν ο Γαβριάς, το χαμίνι, με το κασκέτο και το τσιγάρο, που μάζευε τις σφαίρες. Αυτό που με εντυπωσίαζε πιο πολύ απ΄ όλα ήταν το τραγούδι του 

"Είμαι νιος δεν είμαι γέρος,  γι΄ αυτό φταίει ο Βολταίρος κι αν στο χώμα κυλιστώ, γι΄ αυτό φταίει ο Ρουσσώ"

Ήμουν δεκατριών χρονών όταν το διάβασα και έκλαψα με μαύρο δάκρυ όταν έφτασα στην σελίδα που σκοτώθηκε. 
Παρ΄ ότι η οικογένειά μου τα έβγαζε πέρα με τις κακές, παρ΄ ότι η Ελλάδα δεν ήταν τότε το Αλλού Φαν Παρκ της περασμένης δεκαετίας και η ανεργία ήταν μέσα στην καθημερινότητα μας, εξ ου και την τραγουδούσε ο Νταλάρας, νόμιζα ότι οι ιστορίες των Αθλίων συνέβαιναν μόνον εις Παρισίους του 19ου αιώνα.  
Τον τελευταίο μήνα, λόγω προβών, γυρνούσα καθημερινά στο πιο κέντρο δεν γίνεται, σταθμός  Μοναστηράκι,  οδός Κολοκοτρώνη, μέχρι Ρόμβης φανταστείτε. Την ημέρα μια πανδαισία - ειδικά αν έχει ήλιο, και διασχίζεις την πλατεία Αγίας Ειρήνης, ξεχνάς ότι ζεις στον καιρό του Μνημονίου με τιμές φθηνού πορνείου, που λέει κι ο Κραουνάκης. Σε πιάνει μια ανάταση, ένα θα ζήσουμε θείε Βάνια. Αλλά κάποια στιγμή έρχεται η νύχτα. Και τότε κάθε εσοχή, κάθε γωνιά, κάθε είσοδος πολυκατοικίας, μετατρέπεται σε κέντρο υποδοχής αστέγων. Ένας-ένας, δυο-δυο, καμιά φορά και ολόκληρες οικογένειες κουρνιάζουν προσπαθώντας να προστατευθούν από την σκληρό χειμώνα (και δεν εννοώ την θερμοκρασία) του 2013. 
Το down town των Αθηνών περνάει στην σήραγγα του χρόνου και προσεγγίζει το μυθιστορηματικό Παρίσι. Το θέαμα των ανθρώπων που ψάχνουν τους κάδους, πυκνώνει το βράδυ. Το σκοτάδι απελευθερώνει από το αίσθημα της ντροπής, αίσθημα που φροντίζει η εκπαίδευση μιας ζωής να το αποκτήσεις. Μια εκπαίδευση (και δεν εννοώ μόνο του σχολείου, αλλά και της οικογένειας) που ταυτίζει την επιτυχία με την οικονομική ευμάρεια και την ανεργία με την προσωπική αποτυχία. Και όσο και αν ξέρεις ότι δεν είναι δική σου η ευθύνη της κατρακύλας, δεν ξεριζώνεται εύκολα η ενοχή και το αίσθημα της απόρριψης. 

Τη νύχτα αν τριγυρίσεις στα στενά του κέντρου θα συναντήσεις την Φαντίνα, δεν έχει καμία σημασία αν είναι μαύρη ή Ελληνίδα. 

Όμως η κρίση έχει ζορίσει τόσο πολύ που η ντροπή δεν έχει πια καμία θέση, και έτσι η ανέχεια βγαίνει έξω στο φως της μέρας. Στήνεται στις ουρές για μια σακούλα πορτοκάλια εκεί στην πλατεία Βάθης, στο ύψος που συμβάλλει η Λιοσίων με την Βίκτωρος Ουγκώ, και υψώνει με αγωνία τα χέρια. 

Η φωτογραφία που αποτυπώνει τους σημερινούς «Άθλιους» κάνει το γύρο του κόσμου. Την άλλη μέρα οι Ιαβέρηδες του σήμερα, επαγγελματίες παπαγάλοι και επαγγελματίες πολιτικοί, εγκαλούν τον Γιάννη Αγιάννη για έλλειψη αξιοπρέπειας. Πού πήγε «το πτωχός πλην τίμιος» που χαρακτήριζε τον Έλληνα, αναρωτιούνται και θρηνούν για την εικόνα της χώρας. Όχι για την χώρα, για την εικόνα της. Πολύ ευχαρίστως, αν μπορούσαν να κλείσουν στα κάτεργα αυτά τα χέρια, για να βελτιώσουν την «εικόνα» θα το έπρατταν ανερυθρίαστα. Μάλλον όμως προσβάλλω τον Ιαβέρη χαρακτηρίζοντάς τους με το όνομά του. Οι σύγχρονοι ταγοί του νόμου της άρχουσας τάξης δεν θα πηδούσαν ποτέ από ντροπή και τύψεις στον Σηκουάνα αν ο Γιάννης Αγιάννης τους χάριζε την ζωή. Αφού έκοβε τα σχοινιά και τους ελευθέρωνε θα τον έσπρωχναν στο ποτάμι. 

Δεν είναι όμως μόνο το κέντρο που γεμίζει από τους Άθλιους του σήμερα. Την Δευτέρα είχα την φαεινή να πάω στην Κηφισιά, για να δώσω αφίσες της παράστασης στα καταστήματα, να βάλουν στην βιτρίνα τους. Πάρκαρα λοιπόν στην Αλωνίων, και κατηφόρισα την Κασσαβέτη, τον κεντρικό εμπορικό δρόμο, μέχρι την Κυριαζή. Ένα τετράγωνο στην ουσία.  Τα δύο στα τρία μαγαζιά είχαν βάλει λουκέτο. Μπήκα σε ένα, που συνήθιζα να ψωνίζω στο παρελθόν. Το βρήκα στα πρόθυρα κλεισίματος, παρ΄ ότι ανέκαθεν είχε λογικές τιμές, πόσο μάλλον τώρα. Ντράπηκα κι αγόρασα μια μπλούζα. Φυσικά δεν έδωσα αφίσες. Σκέφτηκα λοιπόν, ήρθα που ήρθα, ας μπω στο σούπερ μάρκετ. Έξω από την πόρτα, μία κυρία γύρω στα πενηντακάτι, καλοβαλμένη, μου είπε κάτι χαμηλόφωνα. Νόμιζα ζητούσε πληροφορίες. «Τι είπατε», την ρώτησα γιατί είμαι και περήφανη στα αυτιά. «Είμαι άνεργη», αποκρίθηκε εξ ίσου σιγανά. 

Δεν χρειάζεται να πάτε σινεμά. Το μιούζικαλ Οι Άθλιοι παίζεται εδώ και λίγα χρόνια in a theater near you.

να ξεκινήσουμε κοινωνικό ανένδοτο διαρκείας !

κείμενο του Πέτρου Παπακωνσταντίνου  (δημοσιεύτηκε στο iskra.gr) 

Η εσωτερική τρόικα δεν θα πέσει από μόνη της. Όσο το σύστημα καίει τις εφεδρείες του, η απειλή ενός απολυταρχικού κράτους εκτάκτου ανάγκης θα ενισχύεται. Μόνο μεγάλες αγωνιστικές πρωτοβουλίες με ευρεία πολιτική στήριξη μπορούν να ακυρώσουν τη μετατροπή της Ελλάδας σε νεοαποικία χρέους και να ανοίξουν μια νικηφόρα προοπτική.

Η κρίση που απειλούσε να διαρρήξει την ευρωζώνη μοιάζει να εκτονώθηκε. Η κυβέρνηση Σαμαρά και λοιπών μνημονιακών δυνάμεων πέρασε, έστω και δύσκολα, τα μέτρα και πάει να σταθεροποιηθεί. Οι “επικίνδυνες” κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις πάλι σήκωσαν κεφάλι και πάλι ηττήθηκαν. Η βαθειά Ελλάδα υψώνει λευκή σημαία, παραδομένη στη μάχη της επιβίωσης μπροστά στον πιο βαρύ χειμώνα από την κατοχή και τον εμφύλιο. Έτσι σκέφτοναι οι πιο ανόητοι εκπρόσωποι των κυρίαρχων τάξεων, που πιστεύουν μόνο ό,τι θέλουν να πιστέψουν και οι πιο ασταθείς εκπρόσωποι των κυριαρχούμενων, που ταλαντεύονται διαρκώς ανάμεσα στην ανυπομονησία και την απελπισία.

Πλανώνται πλάνην μεγάλην! Η κρίση της ευρωζώνης όχι μόνο δεν ξεπεράστηκε, αλλά είναι καθαρά θέμα χρόνου πότε θα εκδηλωθεί με πιο βίαιο τρόπο. Ήδη, από την περασμένη εβδομάδα το σύνολο της ευρωζώνης βυθίστηκε στη δεύτερη ύφεση, ποιοτικά χειρότερη από εκείνη του 2008. Πρώτον, γιατί τότε ήταν κυρίως “εισαγόμενη” από τη Γουόλ Στριτ, ενώ τώρα είναι ενδογενής. Δεύτερον, γιατί μέχρι χθες εστιαζόταν στην περιφέρεια- Μεσογειακές χώρες, Ιρλανδία, Πορτογαλία- ενώ τώρα αγγίζει το σκληρό πυρήνα της Ε.Ε. συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, η οποία περιγράφεται από το Βερολίνο ως οΜεγάλος Ασθενής της ευρωζώνης. Και τρίτον, γιατί αυτή τη φορά δεν φαίνεται να υπάρχει καμία ατμομηχανή, ικανή να ξεκολήσει την παγκόσμια οικονομία από το βάλτο. Η Ιαπωνία πάει ακόμη χειρότερα από την Ευρώπη, η Αμερική βρίσκεται στο μεταίχμιο ανάμεσα σε μια αναιμική ανάπτυξη και σε μια δεύτερη ύφεση- ιδίως αν ο Ομπάμα υποχωρήσει άτακτα στην πίεση που δέχεται ενόψει των σκληρών δημοσιονομικών αποφάσεων που καλείται να λάβει- ενώ η Κίνα και οι λοιπές υπερτιμημένες “αναδυόμενες οικονομίες” των BRICs χωλαίνουν.

Στο εσωτερικό, κάτω από τη λεπτή κρούστα της απογοήτευσης, συσσωρεύονται τεράστια αποθέματαλαϊκού μίσους, σαν μάγμα που όσο περισσότερο συμπιέζεται, τόσο πιο τρομερή προοιωνίζεται την αναπόφευκτη έκρηξη. Κι αυτό, ενώ ακόμη ο πολύς κόσμος δεν έχει ακόμη νοιώσει στο πετσί του τι εστί Μνημόνιο ΙΙΙ. Ακόμη δεν έχουν έρθει οι κουτσουρεμένες συντάξεις, ακόμη δεν έχουμε πληρώσει τοπετρέλαιο- φωτιά, ακόμη δεν έχουν αρχίσει για τα καλά οι απολύσεις στο Δημόσιο- αλλά όλα αυτά θα γίνουν μέσα στις αμέσως προσεχείς εβδομάδες ή μήνες, πυρακτώνοντας την ήδη ηλεκτρισμένη κοινωνική ατμόσφαιρα.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΝΕΟΑΠΟΙΚΙΑ ΧΡΕΟΥΣ

Στο μεταξύ, η ελληνική ολιγαρχία κυριεύεται από το φόβο του τερματοφύλακα πριν απ' τα πέναλτι. Δεν πρόλαβε να στεγνώσει το μελάνι πάνω στο χαρτί όπου τυπώθηκε το Μνημόνιο ΙΙΙ κι έρχονται οι πράξεις νομοθετικού περιεχομένου που επέβαλε στα ασπόνδυλα της τρικομματικής κυβέρνησης το σιδερένιο χέρι της τρόικα, ως όρο για την εκταμίευση των δανειακών δόσεων. Είναι ζήτημα αν υπάρχει Μπανανία της Λατινικής Αμερικής που να έχει υπογράψει τόσο εξευτελιστικούς όρους: Η παραμικρή δαπάνη από τον ειδικό λογαριασμό του χρέους θα απαιτεί τρεις υπογραφές: του Έλληνα υπουργού Οικονομικών, του εκπροσώπου της ΕΚΤ και εκείνου του EFSF, θέτοντας και τυπικά τη χώρα μας σε καθεστώς νεοαποικίας χρέους.

Παράλληλα, το μάνατζμεντ των ελληνικών τραπεζών θα περάσει, με τους προβλεπόμενους όρους ανακεφαλαιοποίησής τους, κυρίως στους Γερμανούς και δευτερευόντως στους ελλάσσονες, πλεονασματικούς εταίρους τους (Γαλλία, Ολλανδία, Αυστρία κ.α.). Κατ' αυτό τον τρόπο, το ξένο κεφάλαιο θα καταλάβει αναίμακτα τα στρατηγικά υψώματα της ελληνικής οικονομίας. Την επόμενη ημέρα, οι υπό ξένο έλεγχο διοικήσεις των τραπεζών θα αρχίσουν να εκβιάσουν στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεις του παραγωγικού τομέα, εκδοτικούς ομίλους και άλλες εταιρείες που έχουν μεγάλα χρέη, να δεχθούν επιθετικές εξαγορές ή συγχωνεύσεις, επί ποινή εξώθησής τους στη χρεοκοπία. Αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε μεγάλα συγκροτήματα του Τύπου, κατ' εξοχήν υπέρμαχους των μνημονίων, να “επαναστατούν” ξαφνικά εναντίον της Μέρκελ και της “νέας αποικιοκρατίας”, λες και είδαν το φως το αληθινό στο δικό τους δρόμο προς τη Δαμασκό.

ΔΕΙΛΟΙ, ΜΟΙΡΑΙΟΙ ΚΑΙ ΑΒΟΥΛΟΙ ΑΝΤΑΜΑ...

Τελευταία Μεγάλη Ιδέα της ελληνικής αστικής τάξης, ο ευρωπαϊσμός εξέφραζε τη φιλοδοξία της να αναρριχηθεί στην πρώτη ταχύτητα του δυτικού κόσμου. Η παλιά Ψωροκώσταινα φαντασιωνόταν ότι θα γίνει κάτι σαν Βέλγιο ή Αυστρία του μεσογειακού Νότου. Αλλοίμονο, η κτηνωδώς ιμπεριαλιστική Ευρώπη της Μέρκελ και του Σόιμπλε δεν μπορεί να ξεφύγει από την ανισόμετρη ανάπτυξη και τη δομική πόλωση, όπως η χελώνα δεν μπορεί να ξεφύγει από το καβούκι της. Στη μνημονιακή κοιλάδα των δακρύων, η Ελλάδα κατρακυλάει ταχύτατα στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας, για να γίνει εξίσου “ισότιμος” εταίρος των ισχυρών στην Ε.Ε. όσο “ισότιμος εταίρος” της Αμερικής είναι το Μεξικό στο πλαίσιο της NAFTA.

Με τους όρους μιας δογματικά οικονομίστικης ανάλυσης, αυτή η ζοφερή πραγματικότητα θα ήταν θεωρητικά δυνατό να τροφοδοτεί “ριζοσπαστικές” τάσεις σε ένα μέρος της αστικής τάξης, τουλάχιστον σε αυτό που συνδέεται περισσότερο με την εσωτερική αγορά. Κάτι τέτοιο υπονόησε η Αλέκα Παπαρήγα με την πολύκροτη τοποθέτησή της στη Βουλή, όπου διαπίστωσε εσωτερικό διχασμό της αστικής τάξης σε “κόμμα του ευρώ” και “κόμμα της δραχμής”, με βασικό πολιτικό εκπρόσωπο του τελευταίου τον ΣΥΡΙΖΑ.

Πρόκειται- για να το θέσουμε όσο πιο ευγενικά γίνεται- για εσφαλμένη εκτίμηση, η οποία υπερτονίζει τον οικονομικό παράγοντα και υποτιμά τον πολιτικό. Στην Ελλάδα δεν υπήρξε “εθνική αστική τάξη” ούτε στις εποχές της ταχείας εκβιομηχάνισης και της μετεμφυλιακής συντριβής της Αριστεράς. Πολύ περισσότερο δεν μπορεί να υπάρξει σήμερα, στην εποχή της αποβιομηχάνισης, όπου κυριαρχούν τα πιο αντιδραστικά, τα πιο διαπλεκόμενα με τον ξένο παράγοντα τμήματα του κεφαλαίου (τράπεζες, εφοπλιστές, κατασκευές). Κυρίως δεν μπορεί να υπάρξει γιατί η ελληνική αστική τάξη τρέμει τον λαϊκό παράγοντα πολύ περισσότερο από όσο φοβάται την υποβάθμισή της σε ρόλο υπεργολάβου του ξένου κεφαλαίου.

Ακόμη κι αν κάποιες στιγμές δελεάζεται να “παίξει” προσωρινά με το λαϊκό κίνημα και την Αριστερά για να έχει κάποια διαπραγματευτικά ατού με τους ξένους, την επόμενη στιγμή σκέφτεται ότι, όπως θάλεγε ο Μάο, το πιο δύσκολο δεν είναι να καβαλήσεις την τίγρη, αλλά να κατέβεις από τη ράχη της και να μείνεις ζωντανός. Γιαυτό και οι κονδυλοφόροι που εξεγείρονται το πρωί με τη Μέρκελ, κατακεραυνώνουν το βράδυ τους εργάτες που αποδοκιμάζουν τον Φούχτελ και τους δασκάλους που απάγονται γκανγκστερικά από τους ασφαλίτες. Μπροστά στη μείζονα απειλή του “εσωτερικού εχθρού”, καταπίνουν γογγύζοντας κάθε ταπείνωση από τους “συμμάχους”¨τους- δειλοί, μοιραίοι και άβουλοι αντάμα, σαν να προσμένουν κάποιο θάμα...

Η ΣΗΜΑΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΟΚΚΙΝΗ!

Ο συνδυασμός οικονομικής διάλυσης, κοινωνικής πόλωσης και εθνικής ταπείνωσης δημιουργεί ένα εκρηκτικό κοκτέιλ, μια “κρίση ηγεμονίας” του κυρίαρχου μπλοκ. Τα δύο προηγούμενα μνημόνια έφαγαν τις κυβερνήσεις τους και το τρίτο δεν προοιωνίζεται τίποτα διαφορετικό. Φυσικά, το σύστημα διαθέτει ακόμη κάποιες εφεδρείες-η απλή αναλογική θα ήταν ενδεχομένως μία από αυτές, αν και θα σήμαινε ότι ο Σαμαράς αναγνωρίζει πως η Αριστερά θα είναι πρώτη δύναμη στις επόμενες εκλογές, γεγονός που θα μπορούσε να επιταχύνει την αποδόμηση του αστικού μπλοκ- και ελπίζει να δημιουργήσει εν θερμώ κάποιες άλλες, όπως ένα νέο κεντρώο κόμμα.

Το πιθανότερο είναι, όμως, ότι όλα τα σενάρια “ομαλών” λύσεων θα αποτύχουν αν δεν γίνει κάποιο “θαύμα”- εκτόνωση της παγκόσμιας κρίσης, ανατροπές στην ευρωζώνη- που δεν φαίνονται στον ορίζοντα, ούτε εξαρτώνται στο ελάχιστο από τη δική μας ολιγαρχία. Υπό αυτές τις συνθήκες, τα κυρίαρχα οικονομικά και πολιτικά κέντρα δελεάζονται ολοένα και περισσότερο από σενάρια κάποιου είδους απολυταρχικής εκτροπής. Δεν μιλάμε, βέβαια, για παραδοσιακό φασισμό ή χούντα, αλλά για μια “κυριαρχία χωρίς ηγεμονία”, για την προσφυγή σε ένα είδος “απολυταρχικού κράτους εκτάκτου ανάγκης” μέσα από ένα γύρο ακραίων κοινωνικών φαινομένων και πολιτικής προβοκάτσιας. Όσα ζήσαμε το τελευταίο διάστημα στις γενικές απεργίες, στο γιορτασμό του Πολυτεχνείου, στη Θεσσαλονίκη με τις συλλήψεις συνδικαλιστών, αλλά και όσα προοιωνίζεται η ευρεία υιοθέτηση της υπεραντιδραστικής θεωρίας των “δύο άκρων” αποτελούν προανάκρουσμα πολύ επικίνδυνων τάσεων.

Όλα αυτά διαμορφώνουν συνθήκες γενικευμένης “εθνικής κρίσης” στον ελληνικό, κοινωνικό σχηματισμό. Ευρύτατα λαϊκά- δημοκρατικά αιτήματα, όπως η αντιμετώπιση της οικονομικής καταστροφής, η αποτροπή της κοινωνικής διάλυσης, η προστασία της δημοκρατίας και η ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας, αποκτούν σ'αυτή τη συγκυρία εκρηκτικά ριζοσπαστικό χαρακτήρα. Γιατί, αν και θεωρητικά θα μπορούσαν να αφομοιωθούν από το σύστημα, είναι αδύνατο να υιοθετηθούν και πολύ περισσότερο να γίνουν αντικείμενο μαχητικής διεκδίκησης από την ελληνική αστική τάξη και το πολιτικό προσωπικό της. Στη σημερινή συγκυρία, η σημαία της δημοκρατίας και της εθνικής κυριαρχίας είναι κόκκινη! Όπως, τηρουμένων των αναλογιών, και στην ΕΑΜική εποποιία, η ελληνική εργατική τάξη και τα κόμματά της είναι οι μόνοι δραστήριοι παράγοντες που μπορούν να σηκώσουν στους ώμους τους το μεγάλο ιστορικό φορτίο της λαϊκής σωτηρίας και της εθνικής αναγέννησης, απέναντι σε μια παρηκμασμένη, σε μεγάλο βαθμό παρασιτική και ξεκάθαρα αντιδραστική αστική τάξη, που είναι καταδικασμένη να προδίδει ακόμη και το δικό της, φιλελεύθερο παρελθόν.

Ο ΑΔΥΝΑΤΟΣ ΚΡΙΚΟΣ

Αν αυτή η γραμμή ανάλυσης περιέχει έναν πυρήνα αλήθειας, τότε η ελληνική Αριστερά θα πρέπει να προετοιμάζεται όχι για έναν εκλογικό περίπατο, αλλά για μια αποφασιστική σύγκρουση ζωής ή θανάτου. Δυστυχώς, η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, ή τουλάχιστον αυτό που επικρατεί επικοινωνιακά ως συνισταμένη της, δεν δείχνει να αντιλαμβάνεται το μέγεθος των διακυβευμάτων και πολύ περισσότερο να προετοιμάζει τις λαϊκές δυνάμεις για τη σφοδρότητα των αναμετρήσεων που μας περιμένουν. Ειδικά το τελευταίο διάστημα συμπεριφέρεται λες κι έχει στην τσέπη της την κυβέρνηση και, πολύ περισσότερο, την πραγματική εξουσία- χωρίς να προβληματίζεται για το γεγονός ότι στο μαζικό κίνημα μετράει πολύ λιγότερο από το ΚΚΕ ή και την ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ή από το γεγονός ότι στις συνελεύσεις για το νέο κόμμα μαζεύονται βασικά αριστεροί σαραντάρηδες και πενηντάρηδες από τις δύο διασπάσεις του ενιαίου Συνασπισμού.

Δυστυχώς, αυτή τη στιγμή ο ΣΥΡΙΖΑ δεν δέχεται καμμία ουσιαστική πίεση από τα αριστερά, παρά μόνο από τα δεξιά του. Γεγονός για το οποίο δεν φταίνε μόνο τα εκλογικά ποσοστά της υπόλοιπης Αριστεράς, αλλά κατά κύριο λόγο η πολιτική της γραμμή, ή μάλλον η ανυπαρξία πολιτικής γραμμής. Μιλάμε βέβαια κυρίως για το ΚΚΕ, το οποίο αντιμετωπίζει το ΣΥΡΙΖΑ όχι ως ιδεολογικό αντίπαλο, αλλά ως ταξικό εχθρό και μάλιστα ως τον κυριότερο ταξικό εχθρό της περιόδου, αναπαράγοντας τις χειρότερες σεχταριστικές στιγμές του “σοσιαλφασισμού”. Μ΄αυτό τον τρόπο χάνει το δίκιο του, όποτε έχει δίκιο (και πολλές φορές έχει) και καταλήγει να πυροβολεί τον ίδιο τον εαυτό του, διευκολύνοντας την ηγεμονία του ΣΥΡΙΖΑ- ιδίως όταν οι τοποθετήσεις του ευλογούνται από τα πιο αντιδραστικά επιτελεία της αστικής τάξης, όπως την περίοδο του Τζαννετακισμού.

Ακόμη δυστυχέστερα, τη λογική της ηγεσίας του ΚΚΕ φαίνεται να υιοθετούν, φυσικά από άλλες ιδεολογικές αφετηρίες και τμήματα της ριζοσπαστικής, αντικαπιταλιστικής Αριστεράς. Δέσμιοι ενός μηχανιστικού, δογματικού “μαρξισμού”, έχουν διαρκώς δεμένο στο ζωνάρι ένα “αριστερόμετρο” παντός καιρού, με το οποίο μετράνε ποιοι στόχοι ή/και μορφές πάλης είναι παντού και πάντα “ρεφορμιστικοί” και ποιοι “επαναστατικοί”. Αυτή η λογική δεν έχει τίποτα το κοινό με τη λενινιστική αντίληψη της πολιτικής, που συμπυκνώνεται στην έννοια του αδύνατου κρίκου. Του ζητήματος ή του πλέγματος ζητημάτων σε κάθε συγκυρία, που μπορεί να μην είναι εξ αρχής επαναστατικά- σοσιαλιστικά, αλλά αποτελούν τον αποφασιστικό κόμβο που οδηγεί τελικά, από την ίδια την εσωτερική διαπλοκή των προβλημάτων και της ταξικής πάλης, στον αγώνα για την πραγματική εξουσία, δηλαδή την επανάσταση (βλέπε, για παράδειγμα “Τα άμεσα καθήκοντα της σοβιετικής εξουσίας”, Απρίλης 1918).

Έτσι, επαναστατική πολιτική το 1973-74 δεν ήταν να θέτεις στην ημερήσια διάταξη θέμα σοσιαλισμού και αυτοδιαχείρισης, αλλά να πιαστείς από τον αδύνατο κρίκο στο σύστημα της αστικής κυριαρχίας εκείνη τη στιγμή, δηλαδή τα ζητήματα του ιμπεριαλισμού και της δημοκρατίας και να ενώσεις με τις κατάλληλες μορφές πάλης τις ευρύτερες λαϊκές δυνάμεις σε μια ρήξη, που αργά ή γρήγορα θα έθετε επί τάπητος την κοινωνική αλλαγή σε όλες τις διαστάσεις της. Ανάλογα σήμερα, επαναστατική πολιτική δεν είναι να ονειρεύεσαι Σοβιέτ ή να ζητάς αύριο το πρωί την κοινωνικοποίηση των βασικών μέσων παραγωγής, αλλά να συγκεντρώσεις όλη τη δύναμη πυρός απέναντι στους αδύνατους κρίκους του συστήματος- χρέος, μνημόνια- απ' όπου θα ξετυλιχτεί ολόκληρη η αλυσίδα, από την έξοδο από το ευρώ, μέχρι το πρόβλημα της εξουσίας.

ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΕΤΩΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Πρέπει να είναι πολιτικά τυφλός κανείς για να μην κατανοεί ότι η στάση πληρωμών και η μονομερής ακύρωση των μνημονίων, έστω και από έναν συνασπισμό δυνάμεων υπό ρεφορμιστική ηγεμονία, θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε σκληρή σύγκρουση με τον ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό. Στη συνέχεια, θα επιβάλει ριζοσπαστικά μέτρα, στο πλαίσιο μιας οικονομικής πολιτικής εκτάκτου ανάγκης- με πρώτα βήματα την εθνικοποίηση των τραπεζών και τη σχεδόν βέβαιη επιστροφή στο εθνικό νόμισμα- που θα φέρουν τις λαϊκές δυνάμεις σε μετωπική ρήξη με την ελληνική ολιγαρχία. Μια παρόμοια, ιστορικών διαστάσεων σύγκρουση απαιτεί πολιτική στήριξη και διεύθυνση από ένα ενιαίο μέτωπο των αριστερών, ριζοσπαστικών δυνάμεων, πολύ ευρύτερο από τις πολύτιμες, αλλά περιορισμένες δυνάμεις επαναστατικής και κομμουνιστικής αναφοράς.

Ενιαίο μέτωπο δεν σημαίνει συγχώνευση, ούτε πολιτική ουράς. Ασφαλώς, υπάρχουν πάμπολλοι λόγοι να μην έχουν οι αγωνιστές της επαναστατικής Αριστεράς εμπιστοσύνη στο ΣΥΡΙΖΑ, όπως έχουν δικαίωμα και υποχρέωση να διαχωρίζονται από αυτόν σε καίρια ζητήματα στρατηγικής σημασίας, με πρώτο τον δεισιδαιμονικό σεβασμό του στο ευρώ, την Ε.Ε. και την αστική νομιμότητα. Από αυτό το σημείο, όμως, μέχρι το σημείο του να θεωρούν το ΣΥΡΙΖΑ τυπικό αστικό κόμμα απέναντι στο οποίο δεν έχουν τίποτα άλλο να κάνουν από το να το “αποκαλύψουν”, ποντάροντας στην όσο γίνεται πιο γρήγορη χρεοκοπία του, η απόσταση είναι τόσο τεράστια όσο αυτή που χωρίζει μια επαναστατική γραμμή μαζών από μια πολιτική σέχτα.

Η γραμμή του ενιαίου μετώπου δεν είναι νεολογισμός κάποιων “όψιμων συνοδοιπόρων του ΣΥΡΙΖΑ”. Είναι η στρατηγική που χάραξε η Τρίτη Διεθνής για τη Δυτική Ευρώπη στο Τρίτο και το Τέταρτο Συνέδριο, τα τελευταία που έγιναν ζώντος του Λένιν και υπό την καθοδήγησή του. Στη σχετική έκκλησή της, τον Ιανουάριο του 1922, η Διεθνής υπογράμμιζε, μπροστά στην απειλητική επίθεση της διεθνούς αντίδρασης, μια “κοινή πλατφόρμα με τους σοσιαλδημοκράτες” εκείνης της εποχής για ένα “ελάχιστο πρόγραμμα οικονομικών και πολιτικών μεταρρυθμίσεων”. Το Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου, η απόφαση του Τετάρτου Συνεδρίου ρίχνει μάλιστα το σύνθημα για μια “κυβέρνηση του ενιαίου μετώπου” ή “εργατική κυβέρνηση”, με στήριξη ή και συμμετοχή των κομμουνιστών, ενδεχομένως και υπό την ηγεμονία των ρεφορμιστών, η οποία θα μπορούσε να προκύψει μέσα από το γενικό εκλογικό δικαίωμα, προτού κριθεί με επαναστατικό τρόπο το πρόβλημα της πραγματικής εξουσίας. Στη σχετική απόφαση τονίζεται ότι μια τέτοια κυβέρνηση “δεν θα είναι η δικτατορία του προλεταριάτου, ούτε καν μια αναγκαία μεταβατική μορφή προς αυτήν. Αποτελεί ωστόσο μια αφετηρία για την κατάκτησή της”.

Μήπως η πρόσφατη ιστορική εμπειρία στη Λατινική Αμερική και ιδιαίτερα στη Βενεζουέλα δεν επιβεβαιώνει τη γονιμότητα και την επικαιρότητα αυτής της γραμμής; Ο Ούγκο Τσάβες και οι σύντροφοί του δεν ήταν πεπεισμένοι κομμουνιστές. Βγήκαν από τους κόλπους ενός αστικού στρατού, ο οποίος τους ανέχθηκε προσωρινά για να αποφύγει το χειρότερο- έναν ανοιχτό εμφύλιο πόλεμο, όπου θα μπορούσαν να χαθούν τα πάντα για το σύστημα που ήταν ταγμένος να στηρίζει. Οι κομμουνιστές της Βενεζουέλας, αλλά και της Ελλάδας αν δεν κάνουμε λάθος, στήριξαν τον Τσάβες στη σύγκρουσή του με τον ιμπεριαλισμό, χωρίς να συγχωνεύονται μαζί του και χωρίς να παραιτούνται από την κριτική, την αντιπαράθεση και την αυτονομία δράσης. Ήταν άραγε η αριστερή κυβέρνηση του Τσάβες εμπόδιο στην ανάπτυξη του αριστερού ριζοσπαστισμού, στη Βενεζουέλα και σ' ολόκληρη τη Λατινική Αμερική τα τελευταία 14 χρόνια; Και δεν έδειξε η πολυκύμαντη διαδρομή της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας, με τις νίκες και τις ήττες της, τα επιτεύγματα και τους δισταγμούς της, ότι περίοδοι παραλυτικής ισορροπίας δυνάμεων ανάμεσα στην επανάσταση και την αντεπανάσταση, περίοδοι σκληρού αγώνα για την κατάκτηση της εργατικής ηγεμονίας, μπορεί να κρατήσουν πολύ και να πάρουν τις πιο απρόβλεπτες μορφές στην εποχή μας;

ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΗ ΛΑΪΚΗ ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ

Το μείζον πρόβλημα με την Αριστερά, στη σημερινή συγκυρία, είναι ότι αδυνατεί να παίξει το ρόλο της στη συλλογική οργάνωση και πολιτική διεύθυνση ενός κινήματος μαζών με προοπτική νίκης- ο μεν ΣΥΡΙΖΑ γιατί περιμένει να του πέσει στο πιάτο η κυβέρνηση, σαν ώριμο φρούτο, το δε ΚΚΕ και οι απροσδόκητοι συνοδοιπόροι του γιατί περιμένουν να αποδομηθεί ο ΣΥΡΙΖΑ, ελπίζοντας ότι θα πέσουν στο δικό τους πιάτο κάποια θραύσματα του αντιπάλου τους. Στο μεταξύ, το λαϊκό κίνημα, αφού δοκίμασε 30 γενικές και πολλαπλάσιες κλαδικές απεργίες, Αγανακτισμένους, πορείες και εκλογές, φτάνει σε κάποια όρια και δυσκολεύεται να βρει το μοχλό για το επόμενο, αποφασιστικό άλμα.

Ο κίνδυνος είναι να περάσει οριστικά η πρωτοβουλία των κινήσεων στα χέρια του αντιπάλου και να υποστεί το ελληνικό εργατικό κίνημα μια ήττα όχι απλά στρατηγικών, αλλά ιστορκών διαστάσεων, που θα πάει την ελληνική κοινωνία δεκαετίες πίσω και για να αντιστραφεί θα χρειστεί να περάσουν όχι ένα ή δύο χρόνια, αλλά ένα ή δύο γενιές. Μπροστά στο μέγεθος των διακυβευμάτων, καταντά εντελώς σχιζοφρενική αυτή η ενδοαριστερή αλληλοεξόντωση, η πανσερμία της προσωπικής μωροφιλοδοξίας, ο εύκολος στιγματισμός της ειλικρινούς αγωνίας ως πολιτικής ιδιοτέλειας.

Ο πόλεμος δεν έχει κριθεί. Τίποτα πραγματικά καίριο δεν έχει χαθεί ακόμη. Το παράθυρο που μας άνοιξε αυτή η ιστορική κρίση δεν έχει κλείσει. Αλλά δεν θα είναι ανοιχτό επ' άπειρον. Το λαϊκό κίνημα δεν θα κάνει το αποφασιστικό άλμα μόνο του, ούτε πολύ περισσότερο όσο επαφίεται στις ντουφεκιές στον αέρα των όποιων Παναγόπουλων. Εκείνο που χρειάζεται, πιστεύουμε, είναι μια μεγάλη αγωνιστική πρωτοβουλία με την ευρύτερη δυνατή πολιτική στήριξη και με πρωτοβουλία των δυνάμεων της Αριστεράς, που θα ανεβάσει κατακόρυφα την αυτοποποίθηση των λαϊκών δυνάμεων και θα τους προσφέρει ορατή προοπτική νίκης.

Σχηματικά, θα μιλάγαμε για έναν κοινωνικό και πολιτικό Ανένδοτο διαρκείας, με άμεσο στόχο την κατάργηση των μνημονίων και του χρέους και την ανατροπή της τρικομματικής κυβέρνησης. Μια γενική απεργία διαρκείας θα ήταν ο πιο ευθύς δρόμος, αλλά οι συνθήκες και η συνείδηση των μαζών δεν το επιτρέπουν ακόμη. Το πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι μια μεγάλη πολιτική πρωτοβουλία της σύνολης Αριστεράς: Με αφορμή την επισημοποίηση της μετατροπής της Ελλάδας σε μνημονιακό προτεκτοράτο, να θέσει θέμα συνταγματικής εκτροπής και εθνικής προδοσίας, να δηλώσει ότι δεν αναγνωρίζει πλέον τη νομιμότητα αυτής της κυβέρνησης και να εγκαινιάσει μια πανελλαδική, αλυσιδωτή κινητοποίηση με στόχο τη διάλυση της Βουλής, την προκήρυξη εκλογών και τη δημιουργία μιας νέας, συντακτικής, λαϊκής Εθνοσυνέλευσης.

Στο πλαίσιο αυτό, οι βουλευτές της Αριστεράς να απέχουν από κάθε ψηφοφορία στο κοινοβούλιο πέρα από τις συζητήσεις για πρόταση μομφής, όποτε επιλέξουν παρόμοια κίνηση. Το κυριότερο, να μεταφέρουν το κέντρο βάρους της πολιτικής δράσης στους δρόμους και τις πλατείες, αρχίζοντας από επαρχιακές πόλεις και γειτονιές και καταλήγοντας σε μια ειρηνική κατάληψη διαρκείας του κέντρου της Αθήνας, μέχρι να πέσει η κυβέρνηση. Συμβολικές καταλήψεις δημοσίων χώρων, εναλλακτικά μέσα μαζικής αντιπληροφόρησης, νεανικά δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης, κλαδικές απεργίες και στο βαθμό που δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες γενική απεργία, θα συνοδεύουν και θα δώσουν άλλη διάσταση σε αυτό το μεγάλο αγώνα, που θα γράφει στη σημαία του:

Θέλουμε πίσω τη ζωή μας!

Θέλουμε πίσω τη χώρα μας!

Θέλουμε πίσω το μέλλον μας!

σαν σπασμένες λάμπες

αναδημοσίευση από : Τα Χαμένα Επεισόδια

Maurice de Vlaminck, The street

Στην γειτονιά κάποιοι έσπασαν τις λάμπες, και τα στενά ζητιανεύουν τώρα λίγο φως από τα παράθυρα των ισόγειων σπιτιών. Φωνές στον δρόμο, θόρυβοι στο σπίτι, μουσικές από τα αυτοκίνητα, όλα κάπου σε οδηγούν ή θέλουν να αποσπάσουν την προσοχή σου, τα μάτια σου οφείλουν να είναι ανοιχτά, τα αυτιά σου πρέπει να αποκωδικοποιήσουν τους ήχους. Ζεις στην εποχή της μεγάλης παρεμβολής, πάντα κάτι θα διακόψει αυτό που κάνεις, ή θα τερματίσει άδοξα αυτό που σκέφτεσαι, καμιά φορά το επιδιώκεις κιόλας για να νανουρίσεις ήσυχα όσα σε τρομάζουν. Στις συζητήσεις πάντα οι ίδιες αναφορές, τα μνημόνια, τα μέτρα, οι περικοπές, οι απολύσεις, οι φίλοι μας που φεύγουν, εκείνοι που δεν μπορούν πια ούτε αυτό να κάνουν. Αμηχανία, φόβος, οργή, προσπάθειες να τα βγάλεις πέρα με τα λίγα, ακόμα και με το τίποτα. Να γίνεις εσύ η παρεμβολή σε μια εποχή που σε ισοπεδώνει.

Τα πρωινά η Αθήνα μοιάζει με δέντρο που ρίχνει τους καρπούς του, κι ας μην έχει πια δέντρα η Αθήνα, είναι πάντα η εικόνα μιας πτώσης που οδηγεί τους συνειρμούς σου τελευταία. Τα αυτοκίνητα στους δρόμους έχουν λιγοστέψει, δεν είναι μόνο η βενζίνη που ακρίβυνε, είναι που δεν έχουμε πια πού να πάμε. Στην δουλειά προσπαθούμε να πιαστούμε από κάποιο αστείο για να βγάλουμε την μέρα, όταν δεν έρχεται ούτε αυτό, καταλαβαίνουμε ότι ο χειμώνας, που είναι ήδη εδώ, δεν θα χαριστεί σε κανέναν. Στην συνέλευση της πολυκατοικίας αποφασίστηκε τα καλοριφέρ να μην ανάψουν φέτος, καλύτερα σκέφτεσαι, θα βρεθούμε ξανά κάτω από κουβέρτες στον καναπέ, με ζεστά ποτά και μισά τσιγάρα. Ένα χαρτί στο ασανσέρ σε επαναφέρει στην πραγματικότητα, “Ο Τ. στον πέμπτο θα ανάψει το καλοριφέρ γιατί έχει νεογέννητο μωρό”.

Οι βόλτες στην πόλη έχουν πια άλλο σκοπό. Καταλαβαίνεις ότι δεν είναι εκείνη που θα σου δείξει τον δρόμο, τώρα τον δρόμο πρέπει να τον χαράξεις εσύ, να φτιάξεις τα δικά σου πεζοδρόμια, να βρεις τον δικό σου τρόπο και να είναι αυτός ο τρόπος ανταποδοτικός, για να επιστρέψει στην πόλη όλα εκείνα που σου χάρισε τα προηγούμενα χρόνια.

Τελευταία ακούς μουσικές που βοηθούν την μέρα να κυλίσει αδιάφορα, προσπαθείς να αποφεύγεις τις άσκοπες εξάρσεις, κρατάς δυνάμεις για να αντέξεις απέναντι στα σημαντικά. Η τηλεόραση είναι κλειστή εδώ και χρόνια, οι εφημερίδες κρέμονται απούλητες στα σχοινιά του περιπτέρου, η δυσπιστία σου απέναντι σε όσα επιχειρούν να σε εντάξουν σε ένα οποιοδήποτε πλήθος έχει μεγαλώσει. Όχι, δεν νιώθεις μοναδικός, θα ήταν τεράστιο λάθος να το νιώσεις. Αντιστέκεσαι μόνο σε όσα νομίζεις ότι μπορείς, αλλά ξέρεις ότι και πάλι στο πλήθος πρέπει να στηρίξεις τις ελπίδες σου.

Κι αν όλα αυτά σου ακούγονται κλισέ πια, αν όλα έχουν ειπωθεί, αν έχεις ξεπεράσει το αρχικό σοκ και τώρα ξέρεις πολύ καλά τι γίνεται και προς τα πού πάμε, σκέψου μόνο ότι υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να συνηθίσεις αυτό που συμβαίνει, να το θεωρήσεις δεδομένο και να το επιτρέψεις ακούσια, με την ανοχή σου. Γενικότητες, θα μου πεις. Ρομαντικές σκέψεις πάνω σε υπαρκτά προβλήματα. Λύσεις μη εφαρμόσιμες. Μουδιασμένα μυαλά με κομμένα χέρια. Είμαστε πολλοί. Είμαστε αρκετοί;

Προσπαθείς να μην νιώσεις απογοήτευση. Μόνο που φοβάσαι ότι οι σπασμένες λάμπες στην γειτονιά δεν πρόκειται να αντικατασταθούν σύντομα.

η μέθοδος του αποδιοπομπαίου τράγου και η ναζιστική χρήση της

(κείμενο του Βένιου Αγγελόπουλου)

Σε πάμπολλους πολιτισμούς μια δοκιμασμένη μέθοδος εκτόνωσης της οργής του πλήθους ήταν η παραδειγματική τιμωρία κάποιου ή κάποιων αποδιοπομπαίων τράγων. Από τις πιο ήπιες μορφές (όπως ο αθηναϊκός εξοστρακισμός) ως τις πιο άγριες (όπως το κάψιμο των αιρετικών από την Ιερά Εξέταση), το κοινό χαρακτηριστικό ήταν η τιμωρία (και συχνότατα η διαπόμπευση) αυτού που στιγματιζόταν ως επικίνδυνος για την κοινωνία και υπαίτιος για τα βάσανα των μελών της.

Στη σύγχρονη κοινωνία του θεάματος η μέθοδος αυτή έχει αναπτυχθεί στο έπακρο, με τη βοήθεια των ΜΜΕ και ειδικά της τηλεόρασης. Γείτονες, συγγενείς και συνάδελφοι επιστρατεύονται για να περιγράψουν άλλος το ανθρωπόμορφο τέρας και άλλος το φιλήσυχο ανθρωπάκι που κανείς δεν υποψιαζόταν. Τα απόβλητα της κοινωνίας, παιδοκτόνοι ή τρομοκράτες (και, όταν το θυμόμαστε, φερόμενοι ως τέτοιοι), δικάζονται πρώτα στο γυαλί και πολύ αργότερα στο δικαστήριο. Καθώς μάλιστα η ακροαματική διαδικασία περιέχει ανταλλαγή επιχειρημάτων βάσει στοιχείων, πολύ συχνά περνάει σε δεύτερη μοίρα ως λιγότερο θεαματική: στο θυμικό του θεατή απευθύνεται το μήνυμα, όχι στο λογικό του.

Το βασικό πλεονέκτημα της μεθόδου είναι ότι μπορούν να θυσιαστούν έως και μέλη του συστήματος, αρκετά υψηλόβαθμα: δικαστικοί, διευθυντές υπηρεσιών, πολιτικοί. Είναι όλοι αναλώσιμοι. Στρέφοντας τους προβολείς σε μεμονωμένα άτομα για να κατευνάσουν τη λαϊκή αγανάκτηση, το σύστημα εστιάζει σε προσωπικές περιπτώσεις διαφθοράς αποσιωπώντας τα δομικά χαρακτηριστικά του φαινομένου (ας μην ξεχνάμε ότι οι δυσανάλογες αμοιβές, τα μυστικά κονδύλια, οι προμήθειες, τα διαφορετικά επιτόκια και τόσα άλλα είναι θεσμικά κατοχυρωμένα). Αλλά πρόκειται για εξαιρέσεις. Υπάρχει μια δεξαμενή από «αντικοινωνικές ομάδες», από «συνήθεις ύποπτους», από «εσωτερικούς εχθρούς», από την οποία αντλούνται κατά κανόνα οι αποδιοπομπαίοι.

Με αυτό τον τρόπο συντηρείται ο φόβος, νομιμοποιείται το κρατικό μονοπώλιο της βίας, συγκροτείται και συγκρατείται η κοινωνική συναίνεση.

Σε καιρούς κρίσης και αμφισβήτησης η συναίνεση πάει περίπατο. Για την επιβίωση της κοινωνικής δομής, μεγάλη σημασία αποκτά το να διοχετευθεί η οργή και η αγανάκτηση προς στόχους όσο γίνεται πιο ανώδυνους για το σύστημα. Και επιστρατεύεται προς τούτο η φασιστική εκτροπή.

Η φασιστική ιδεολογία, όπως και η εξουσία, χρησιμοποιεί τη μέθοδο του αποδιοπομπαίου τράγου, διαφοροποιώντας την σε δύο σημεία: την αυτοδικία, με άμεση χρήση βίας, και την ομαδοποιημένη στοχοποίηση. Για την κατάντια της χώρας φταίνε γενικώς οι ξένοι κι οι πουλημένοι. Πουλημένοι (ή τουλάχιστον ύποπτοι) είναι όσοι δεν συμφωνούν με τους φασίστες. Οι ξένοι είναι όλοι ένοχοι, από τον Μπαρόζο μέχρι τον ανώνυμο Πακιστανό στα φανάρια. Κι επειδή ο Μπαρόζο δεν είναι του χεριού τους, τον Πακιστανό θα μαχαιρώσουν, κατηγορώντας τον για ληστή, λαθρέμπορα και μουσουλμάνο. Τον τυχαίο Πακιστανό, αράπη ή μακρυμάλλη: δεν πρόκειται πια για ατομική διαπόμπευση αλλά για συλλογική τιμωρία, μέχρι την εξόντωση κάποιων μελών του «ένοχου» συνόλου και την τρομοκράτηση των υπολοίπων.
Δεν γίνεται πια προσπάθεια για συντήρηση του φόβου και της ανασφάλειας, αλλά για έξαρσή τους στο έπακρο, προς την υστερική αναζήτηση σωτηρίας και σωτήρων. Ο χουλιγκανισμός αποκτά πολιτική οντότητα και προσβλέπει σε μία κοινωνία επιλέκτων απ’ τη μια και υπανθρώπων απ’ την άλλη. Για την οποία η δημοκρατία είναι επιβλαβής πολυτέλεια.

Για να ευδοκιμήσει το ναζιστικό φαινόμενο, έχει ανάγκη από εξαθλιωμένους ανθρώπους. Εξαθλιωμένους υλικά και πνευματικά. Η οικονομική κρίση φρόντισε για το πρώτο, μειώνοντας δραστικά το βιοτικό επίπεδο της μεγαλύτερης μερίδας του πληθυσμού. Για το δεύτερο έχει φροντίσει από καιρό η κυρίαρχη ιδεολογία, του καταναλωτικού νεοφιλελευθερισμού: Αφενός δημιουργώντας ανάγκες που όλο και πιο δύσκολα ικανοποιούνται, αφετέρου μετατρέποντας την Παιδεία σε έναν αγώνα κατάκτησης βαθμών και διπλωμάτων μέσω παπαγαλίας, δημιουργεί μια μάζα ανθρώπων που λειτουργούν με εξαρτημένα αντανακλαστικά, βάζουν το μυαλό τους στο ντουλάπι και ξεχνάν να το βγάλουν, και ψάχνουν εναγωνίως μια συλλογική ταυτότητα, την πιο εύκολη, την πιο προσιτή.

Η τεχνική του αποδιοπομπαίου τράγου κατασκευάζει ενόχους. Δεν αποδεικνύει την ενοχή τους. Η απόδειξη είναι περιττή.

Για την αντιμετώπιση του ναζιστικού φαινομένου χρειάζεται η προσφυγή στο λογικό του ανθρώπου, με γνώμονα της αξίες του Διαφωτισμού. Δεν αρκεί η επανάληψη λέξεων όπως Δημοκρατία, Ελευθερία, Ισότητα, Αλληλεγγύη: χρειάζεται και η μετουσίωσή τους σε πολιτική πράξη, χρειάζεται η σθεναρή αντιμετώπιση του φασιστικού φαινομένου και όχι η θεώρησή του σαν κάτι το επουσιώδες. Ο Χίτλερ ανέβηκε στη Γερμανία με εκλογές. Δεν είμαστε ευτυχώς σ’ αυτό το σημείο, ας μη φτάσουμε ποτέ.

Δημοσιεύτηκε στην "Ελευθεροτυπία" το Σάββατο 23/6/2012

γιατί αμάρτησε η ΔΗΜΑΡ;

(κείμενο του Θανάση Καρτερού )
σσ

Με κάποια αυταρέσκεια για την ποιότητα του ευρήματος, πολλά στελέχη της Δημοκρατικής Αριστεράς εξηγούσαν εδώ και μέρες ότι το κόμμα τους ήταν έτοιμο να λειτουργήσει ως γκάζι, σε τυχόν κυβέρνηση με τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ –για να επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις.

Και ως φρένο σε τυχόν κυβέρνηση με το ΣΥΡΙΖΑ –για να ανακόψει προφανώς τις επικίνδυνες αριστερές ταχύτητες και τις κόντρες του Τσίπρα με τη Μέρκελ. Σε κάθε περίπτωση πάντως, προτάσσοντας το εθνικό συμφέρον και το ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας, η ΔΗΜΑΡ διαδήλωνε έτοιμη να συμβάλει σε κυβερνητική λύση και αποτροπή της ακυβερνησίας.

Τελικώς δεν χρειάστηκε να αποτρέψει καμιά ακυβερνησία, αφού τα κουκιά το έφεραν έτσι ώστε ΝΔ και ΠΑΣΟΚ να έχουν άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και να μπορούν να σχηματίσουν κυβέρνηση. Παρ' όλα αυτά η ΔΗΜΑΡ είχε την καλοσύνη να μην τους πει: Εσείς ψηφίσατε το μνημόνιο, εγώ όχι. Εσείς υπογράψατε το μνημόνιο, εγώ όχι. Προχωρήστε λοιπόν στη δημιουργία κυβέρνησης , κι εγώ θα μείνω στην αντιπολίτευση, ως φρένο στις ακρότητες του ΣΥΡΙΖΑ., ως γκάζι στο μεταρρυθμιστικό σας έργο, ως εποικοδομητική δύναμη και μπλα-μπλα. Αντ' αυτού δήλωσε εξ αρχής πρόθυμη να το συζητήσει το πράγμα και πολύ γρήγορα πέρασε στο κυβερνητικό στρατόπεδο, μαζί με το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ.

Γιατί έκανε κάτι τέτοιο; Ούτε φόβος ακυβερνησίας υπήρχε, ούτε πολιτική ταύτιση με τους κυβερνητικούς εταίρους έδειχνε η μέχρι τότε κατηγορηματική αντίθεσή της στο μνημόνιο και οι προεκλογικές της καταγγελίες για τα δύο κόμματα του δικομματισμού, την πολιτική τους, την αξιοπιστία των ηγετών τους. Γιατί αμάρτησε λοιπόν η ΔΗΜΑΡ; Τι δουλειά έχει η αλεπού της υπεύθυνης αριστεράς σ' αυτό το παζάρι; Γιατί το αποφάσισε να γίνει κυβερνητική δύναμη από δύναμη της αντιπολίτευσης; Γιατί ερμήνευσε τις ψήφους που έλαβε όχι ως ψήφους αντιπολίτευσης, αλλά ως ψήφους συμπολίτευσης; Και τι συμπολίτευσης! Σε μια κυβέρνηση με επικεφαλής τον Σαμαρά και βαθύ μπλε χρώμα;

Απάντηση πρώτη: Αμάρτησε επειδή εκβιάστηκε. Ο Βενιζέλος δεν θα συνεταιριζόταν με τον Σαμαρά, αν δεν έμπαινε στην εταιρία και ο Κουβέλης. Απάντηση στην απάντηση: Είναι σοβαρά πράγματα αυτά; Δε στηρίζω, αν δε στηρίξεις; Και είναι σοβαρό να πιστεύει κανείς ότι ο Βενιζέλος θα παρίστανε την αντιπολίτευση και θα πήγαινε τη χώρα σε εκλογές, όταν είχε μαζί με τη ΝΔ καθαρή πλειοψηφία στη Βουλή (162 έδρες) και ακόμα πιο καθαρή υπογραφή στο μνημόνιο-οδηγό της κυβερνητικής πολιτικής; Τα αφτιά του θα έφταναν στις Βρυξέλλες, αν έκανε κάτι τέτοιο και το ποσοστό του κόμματός του θα πήγαινε στα βάθη του Τζήμερου. Δεν το καταλάβαινε αυτό η ηγεσία της ΔΗΜΑΡ; Δεν μπορούσε έστω να δώσει ανοχή αντί για στήριξη;

Απάντηση δεύτερη και πιο λογική: Η πατρίδα είναι σε κίνδυνο, άρα πρέπει όλοι να βάλουμε πλάτη. Απάντηση στην απάντηση: Η πατρίδα είναι όντως σε κίνδυνο, και αν η ΔΗΜΑΡ πιστεύει ότι μπορεί να σωθεί από τους ίδιους που την έφεραν στο χείλος του γκρεμού, με γεια της, με χαρά της. Εφόσον όμως τα πράγματα είναι τόσο κρίσιμα, ώστε ένα κόμμα της αριστεράς να συμπράττει σε κυβέρνηση με τη δεξιά του Σαμαρά και το ΠΑΣΟΚ του μνημονίου, τότε γιατί συμπράττει κρατώντας αποστάσεις; Αν είναι για την Ελλάδα, γιατί δε στέλνει τα καλύτερα στελέχη, με πρώτο τον Κουβέλη, να συμμετάσχουν στην κυβέρνηση; Αν είμαστε σε πόλεμο σωτηρίας, αυτοί γιατί επιλέγουν τα μετόπισθεν και αφήνουν τον Παναγιωτόπουλο, τον Δένδια, τον Στυλιανίδη, τον Λυκουρέντζο στην πρώτη γραμμή; Αν απαιτείται γενική επιστράτευση και κατηγορούν το ΣΥΡΙΖΑ επειδή αρνείται να στρατευτεί, γιατί επιλέγουν να είναι γιώτα πέντε, όπως είπε για το ΠΑΣΟΚ ο Χρυσοχοΐδης;

Υπάρχει ένα λογικό και πολιτικό κενό εδώ. Διότι, για να πούμε την αλήθεια, η στάση τους, μαζί με την αντίστοιχη στάση του Βενιζέλου, υπονομεύει εξαρχής τη συμμαχική κυβέρνηση, άρα και την εθνική σωτηρία που αυτή έχει υποτίθεται ως στόχο. Και υπονομεύει και όλη την επιχειρηματολογία μιας αριστεράς που διαφημίζεται ως εθνική και υπεύθυνη δύναμη: Υπεύθυνη μεν, αλλά περιορισμένης ευθύνης...

οι μετανάστες και τα μικρόβια

(ή οι μετανάστες ως μικρόβια)

Οι πρόσφατες δηλώσεις του αξιότιμου ΥΠΡΟΠΟ κ. Χρυσοχοϊδη περί μεταναστών ως φορέων επικίνδυνων μεταδοτικών ασθενειών, οι οποίοι, για το συνολικό καλό, οφείλουν να απομονωθούν σε κατάλληλους χώρους, μας έκανε να θυμηθούμε, άθελά μας, κάποια περιστατικά ενός (πόσο;) μακρινού παρελθόντος. Χωρίς ούτε μια στιγμή να σκεφτούμε ότι θα μπορούσε να υπάρχει οποιαδήποτε αναλογία του τότε με το σήμερα, «απλώς παραθέτουμε», εδώ, ένα μικρό απόσπασμα μιας ιστορικής μελέτης.

«[…] Στις περιοχές που κατείχε ο γερμανικός στρατός, οι ναζιστικές ιατρικές αρχές χρησιμοποίησαν το πρόσχημα του κινδύνου από ασθένειες για να δικαιολογήσουν μια σειρά από κατασταλτικά μέτρα εναντίον του εβραϊκού πληθυσμού. Όταν στη Βαρσοβία οι ναζί καθιέρωσαν ξεχωριστά τμήματα στο τραμ της πόλης  για τους Γερμανούς, η ελεγχόμενη από τους ναζί Krakauer Zeitung δικαιολόγησε αυτή την απόφαση ως «υγιεινολογική αναγκαιότητα». Όταν οι ναζί απαγόρευσαν στους εβραίους να ταξιδεύουν χωρίς άδεια με τους σιδηροδρόμους στην κατεχόμενη Πολωνία, οι ναζιστικές εφημερίδες ανακοίνωσαν το μέτρο υπό τον τίτλο «Φορείς μικροβίων αποκλείονται από τον σιδηρόδρομο». Μια από τις πιο κτηνώδεις μορφές διωγμού υπό το πρόσχημα της υγιεινής ήταν ο εγκλεισμός των εβραίων στα γκέτο. […] Η ίδρυση του γκέτο του Λοτζ, για παράδειγμα, δικαιολογήθηκε βάσει του ότι ήταν αναγκαίο για την προστασία από τους κινδύνους επιδημικών ασθενειών. Και βέβαια, λίγο μετά τον εγκλεισμό, οι κάτοικοι αυτών των γκέτο όντως άρχισαν να πάσχουν σε υψηλότερα ποσοστά από μεταδοτικές ασθένειες. Αυτές οι εξάρσεις ασθενειών επέτρεπαν στους ναζί φιλοσόφους της ιατρικής να δικαιολογούν τη (συνεχιζόμενη) συγκέντρωση των εβραίων με όρους ιατρικής καραντίνας. Η έννοια της καραντίνας χρησιμοποιήθηκε αποτελεσματικά από τις ναζιστικές αρχές για να θέτουν υπό περιορισμό, να μετάγουν και να εκτοπίζουν άτομα σε όλη τη διάρκεια του πολέμου. Το γκέτο της Βαρσοβίας ωστόσο ήταν το μέρος όπου οι ναζί μπόρεσαν να υλοποιήσουν πληρέστερα τις προφητείες τους περί «εβραϊκής ασθένεια". […] 

Οι επιδημίες που ξέσπασαν στο γκέτο της Βαρσοβίας το 1941 και το 1942 πρόσφεραν στις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής την ιατρική αιτιολογία για την απομόνωση και την εξολόθρευση του εβραϊκού πληθυσμού. Στις 29 Οκτωβρίου 1940 η Hamburger Fremdenblatt σημείωνε ότι το 98% του συνόλου των περιπτώσεων τυφοειδούς και κηλιδώδους πυρετού στη Βαρσοβία εντοπιζόταν στο γκέτο. Την άνοιξη του 1940 απαγορεύθηκε στους μη εβραίους γιατρούς να θεραπεύουν εβραίους ασθενείς. Στις 12 Μαρτίου η   Krakauer Zeitung εξηγούσε αυτή την απόφαση ως εξής: 
"Το διάταγμα αυτό βασίζεται στο γεγονός ότι οι μεταδοτικές νόσοι, ιδίως ο κηλιδώδης και ο τυφοειδής πυρετός, είναι διαδεδομένες ιδιαίτερα ανάμεσα στον εβραϊκό πληθυσμό. Όταν εβραίοι που πάσχουν από αυτά τα νοσήματα αντιμετωπίζονται από μη εβραίους γιατρούς- γιατρούς που ταυτόχρονα θεραπεύουν αρρώστους και άλλων φυλών- υπάρχει κίνδυνος να μεταδοθούν ασθένειες από τον εβραϊκό στον μη εβραϊκό  πληθυσμό"

[R. Proctor, «Η εξόντωση της “ζωής που δεν αξίζει να τη ζει κανείς”», στο Δ. Μακρυνιώτη (επιμέλεια), Τα όρια του σώματος. Διεπιστημονικές προσεγγίσεις, Νήσος, Αθήνα 2004, σ. 399-400.]   

(δημοσίευση του Πέτρου-Ιωσήφ Στανγκανέλλη )

καμαρωτά περνάνε τα σχολεία μας

προαιρετικά και με το ζόρι

"schooligans"

Το κείμενο που ακολουθεί, με θέμα τις σχολικές παρελάσεις, δημοσιεύτηκε στον "ιό" της ελευθεροτυπίας το 1995. Φτάσαμε αισίως (τρόπος του λέγειν) στα 2012 και παραμένει επίκαιρο. Και όχι μόνο. Φέτος για να συνεχιστεί με επιτυχία αυτό το μοναδικό σ' όλη την Ευρώπη καραγκιοζολίκι, χρειάστηκαν χιλιάδες αστυνομικοί, να στηθούν σιδερένιοι φράχτες και να κλείσουν τρεις κεντρικοί σταθμοί του μετρό μέχρι τις 2, Σάββατο μέρα.
Ααα! Να μην ξεχάσω να μνημονεύσω και το Δήμαρχό μας, που φρόντισε να να μαζευτούν προληπτικά τα νεράντζια από τα δέντρα. 
Κλαυσίγελος...


"ιός"  29/10/1995 :
Όσο κι αν μοιάζει περίεργο, μια φαινομενικά αθώα μαθητική δραστηριότητα, όπως είναι η παρέλαση στις εθνικές επετείους, προκαλεί πολλών ειδών εντάσεις. Μπορεί οι λόγοι και η έκταση των αντιπαραθέσεων να είναι κάθε φορά διαφορετικοί, η ουσία όμως παραμένει η ίδια. Πρόκειται για την αμφισβήτηση του δικαιώματος του κράτους να συμπαρατάσσει υποχρεωτικά τους μαθητές πλάι στο στρατό, τις εθνικές οργανώσεις και τα σώματα ασφαλείας, εν ονόματι μάλιστα των εκπαιδευτικών τους καθηκόντων. "Υπάρχει κανείς από μας τους παριστάμενους εδώ που να έχει σκεφτεί ότι η παρέλαση των σχολείων στους δρόμους ενδεχομένως να αποτελεί έναν πειθαναγκασμό;" είχε ρητορικά διερωτηθεί ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος σε μια επιστημονική ημερίδα (18.12.1992), δείχνοντας ότι τα πράγματα δεν είναι "αυτονόητα".

Αν δούμε την παρέλαση από τη σκοπιά των δικαιωμάτων των μαθητών, αλλά και των καθηγητών τους, η εικόνα αντιστρέφεται. Ατομικά ή συλλογικά κάποιοι δεν θεωρούν ότι μιά μιλιταριστική εκδήλωση είναι απαραιτήτως ο καλύτερος τρόπος γιορτασμού των μεγάλων στιγμών του έθνους. Αλλοι, ηπιότεροι, δεν βρίσκουν ότι το σχολικό "εν δυό" μπροστά στις πολιτικές και λοιπές αρχές αποτελεί μέρος της μαθησιακής διαδικασίας. Και κάμποσοι εκαιδευτικοί αρνούνται να σαλαγάνε τους μαθητές τους χάνοντας μεταξύ άλλων και μια επίσημη αργία. Από την πλευρά της η πολιτεία, η οποία δέχεται επικρίσεις για το "κατάντημα" που κατά καιρούς παρουσιάζει η παρελαύνουσα νεολαία μας, αγωνίζεται να αναστρέψει το κλίμα χαλάρωσης. Προφανώς δεν είναι δυνατό να επιστρατεύσει τις μεθόδους του Μεταξά ή της χούντας προκειμένου να επιτύχει τους "αρτιότερους σχηματισμούς" των μαθητικών τμημάτων.

Μια επίσκεψη στην αρμόδια Διεύθυνση Φυσικής Αγωγής του υπουργείου Παιδείας αποτυπώνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο αυτές τις αντιφάσεις. "Δεν υποχρεώνουμε κανέναν μαθητή ή εκπαιδευτικό να συμμετάσχει στις παρελάσεις", μας λέει ο υπεύθυνος υπάλληλος. "Ακόμα κι αν υπάρχουν παλαιότερες σχετικές εγκύκλιοι που επιβάλλουν την υποχρεωτική συμμετοχή, έχουν ατονήσει". Ομως στην ίδια διεύθυνση ανακαλύπτουμε επείγον έγγραφο του πρώην υφυπουργού Ν. Λεβογιάννη, ο οποίος θεωρεί "αδιανόητη τη μη συμμετοχή εκπαιδευτικών" στις παρελάσεις και προβλέπει για τους συμμετασχόντες "ισόχρονη απαλλαγή από τις λοιπές εξωδιδακτικές εργασίες" (Δ2/4445/24.3.89). Στο ίδιο έγγραφο ο τότε Διευθυντής Φυσικής Αγωγής έχει προσθέσει ιδιοχείρως ότι "Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. α και β του νόμου 1566/85 είναι υποχρεωτική η συμμετοχή των μαθητών στις παρελάσεις". Ανατρέξαμε στο εν λόγω άρθρο και διαπιστώσαμε ότι πρόκειται για το προοίμιο του νόμου που αναφέρεται γενικά στους σκοπούς της εκπαίδευσης και δεν περιλαμβάνει ούτε λέξη για παρέλαση ή εθνική εορτή. Η ερμηνεία του ανώτερου υπαλλήλου ήταν ασφαλώς πολύ υποκειμενική, αν όχι αυθαίρετη. Πάντως κι αυτή η εντολή δεν ισχύει πλέον κατά την εκτίμηση του γραφείου Φυσικής Αγωγής.

Αυτή η ομιχλώδης και κάπως χαλαρή εικόνα που αποκομίζει κανείς από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας ανατρέπεται καθημερινά από τη σκληρή πειθαρχία που διέπει συχνά την εκπαιδευτική πράξη: Τα παιδιά που αρνούνται να συμμετάσχουν στις παρελάσεις -συνήθως μάρτυρες του Ιεχωβά που διαφωνούν με τον στρατιωτικό χαρακτήρα των εκδηλώσεων αυτών- υφίστανται σε πολλές περιπτώσεις όχι μόνον αυθαίρετες πειθαρχικές ποινές, αλλά και τον εντεταλμένο χλευασμό του σχολικού τους περιβάλλοντος. Του λόγου το αληθές μαρτυρεί ο εκτενής κατάλογος με τις περιπτώσεις μαθητών που τιμωρήθηκαν αυστηρά γιατί δεν θέλησαν να συμμετάσχουν στην παρέλαση. Είναι εξάλλου χαρακτηριστικό ότι το Συμβούλιο Επικρατείας απέρριψε το 1990 (απόφαση 1651) την αίτηση των Θεόδωρου και Σωτηρίας Νικολαϊδη για ακύρωση της τριήμερης αποβολής που είχε επιβληθεί στα παιδιά τους από το συμβούλιο των καθηγητών του γυμνασίου Χέρσου Κιλκίς επειδή δεν συμμετείχαν στον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου 1988.

Σήμερα, ωστόσο, τα πράγματα εμφανίζονται διαφορετικά και η ελληνική κυβέρνηση καλείται να αιτιολογήσει με σαφήνεια τις θέσεις της ενώπιον ενός ανώτατου ευρωπαϊκού οργάνου. Πράγματι, η απόφαση της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης να παραπέμψει την υπόθεση Βαλσαμή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου συνιστά ρητή αναγνώριση ενός προβλήματος που χρονίζει στα ελληνικά εκπαιδευτικά πράγματα. Και ενώ αναμένεται σύντομα να οριστεί η ημερομηνία της σχετικής συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, μία αντίστοιχη υπόθεση, η προσφυγή της οικογένειας Ευστρατίου, βρίσκεται στην πρώτη φάση της διερεύνησής της από τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα. Το ερώτημα τίθεται πλέον με τον πιο επίσημο τρόπο: Η τιμωρία των μαθητών που αρνούνται να συμμετάσχουν στις παρελάσεις αποτελεί ή όχι παραβίαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα;

Ας θυμίσουμε συνοπτικά τα γεγονότα, όπως προκύπτουν και από τα επίσημα σχολικά έγγραφα: Η (τότε) μαθήτρια του Γυμνασίου Μελισσίων Βικτωρία Βαλσαμή, μάρτυρας του Ιεχωβά, αρνήθηκε να συμμετάσχει στην παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου 1992 για λόγους θρησκευτικής συνείδησης. Την επομένη, 29η Οκτωβρίου, η Βικτωρία τιμωρήθηκε από τον διευθυντή του σχολείου με αποβολή μιας ημέρας γιατί "οι μαθητές μάρτυρες του Ιεχωβά δεν απαλλάσσονται από άλλες εκδηλώσεις, ιδιαίτερα εθνικού περιεχομένου, παρά μόνον θρησκευτικού". Κατόπιν αυτών, οι γονείς της μαθήτριας Ηλίας και Μαρία, αλλά και η ίδια η Βικτωρία προσέφυγαν στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης τον Απρίλιο του 1993. Η απόπειρα της Επιτροπής να επιτύχει "φιλικό διακανονισμό" των δύο πλευρών, όπως προβλέπει η σχετική διαδικασία, απέτυχε, καθώς η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε να δεχθεί ότι η παρουσία των μαθητών στις παρελάσεις μπορεί να θεωρηθεί προαιρετική και να δεσμευτεί ότι στο εξής δεν θα τιμωρούνται τα παιδιά που δεν θέλουν να συμμετάσχουν σε αυτές. Στη συνέχεια της διαδικασίας, η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εξέτασε την υπόθεση και, όπως ήδη αναφέρθηκε, αποφάσισε την παραπομπή της στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Στο μεταξύ, και ενώ αναμένεται η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, η διευθύντρια του 2ου Λυκείου Βριλησσίων, απαντώντας προ ημερών σε εξώδικη διαμαρτυρία της οικογένειας Βαλσαμή για το ίδιο θέμα, αφού εξηγεί πώς κατά τη γνώμη της εξασφαλίζεται πλήρως η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης των μαθητών, σημειώνει και τα εξής: " Για τον εθνικό όμως φρονηματισμό και την τόνωση των εθνικών αξιών των μαθητών εκτός των άλλων μέσων έχει θεσπιστεί και η συμμετοχή τους στις εθνικές γιορτές και τις παρελάσεις επ' ευκαιρία των εθνικών επετείων, όπως είναι η 28η Οκτωβρίου και η 25η Μαρτίου. Η συμμετοχή όλων των μαθητών στις εθνικές εορτές είναι υποχρεωτική (εγκύκλιος 200.21/16/139240/26.11.77)".

Καθώς οι σχετικές εγκύκλιοι των διαφορετικών διευθύνσεων του υπουργείου είναι ασαφείς και αντιφατικές, αλλά και δεν προβλέπουν συγκεκριμένες πειθαρχικές κυρώσεις, η τιμωρία των μαθητών που αρνούνται να συμμετάσχουν στις παρελάσεις επαφίεται συνήθως στον πατριωτισμό των καθηγητών τους. Στην περίπτωση της φετινής μονοήμερης αποβολής τριών μαθητών από το Γυμνάσιο Σκάλας, σύμφωνη ήταν και η γνώμη των εκπροσώπων των μαθητών. "Υπαινίχθηκαν ότι λόγοι θρησκευτικοί τους εμποδίζουν να συμμετάσχουν στις παρελάσεις των εθνικών επετείων", αναφέρει το πρακτικό της συνεδρίασης. "Παρευρίσκοντο και εκπρόσωποι των μαθητικών συμβουλίων που διατύπωσαν την άποψη ότι η συμμετοχή στην παρέλαση είναι υποχρεωτική για όλους τους μαθητές. Επακολούθησε διεξοδική συζήτηση και πλειοψηφικά απεφασίσθη η αποβολή των τριών μαθητών για μια ημέρα".

Δεν πρόκειται για μεμονωμένο γεγονός. Αντίστοιχα περιστατικά έχουν σημειωθεί σε σχολεία όλης της χώρας. Μόνο το 1994, τιμωρήθηκαν μαθητές στην Καστοριά, την Κομοτηνή, τα Σέρβια κ.α. Η "ταρίφα" μοιάζει συγκεκριμένη: μία ημέρα αποβολή για κάθε παρέλαση. Αυτό δεν αποκλείει βέβαια τους αυτοσχεδιασμούς: ένας γυμνασιάρχης απειλούσε πέρσι τα παιδιά ότι θα τα μηδενίσει στο μάθημα της γυμναστικής και ότι θα τα αποβάλει για τρεις ημέρες.

Αλεξανδρούπολη 1963

Στο δικτάτορα Μεταξά οφείλουμε τη θεσμοθέτηση των μαθητικών παρελάσεων. Πότε άρχισε να χαίρεται ο κόσμος

Η παράδοση των μαθητικών παρελάσεων είναι πολύ παλιά στη χώρα μας. Οι ρίζες της φθάνουν στον προηγούμενο αιώνα. Οι πρώτοι που παρέλαυναν ήταν οι φοιτητές σε στιγμές εθνικής κινητοποίησης. Τα σχολεία εμφανίζονται παραταγμένα στην εθνική εορτή της 25ης Μαρτίου 1924, ημέρα που συνέπιπτε με την ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Τα επόμενα χρόνια ανφέρονται μόνο πρόσκοποι και μαθητές στρατιωτικών σχολών που πλαισιώνουν τη στρατιωτική παρέλαση. Το 1932 στην Αθήνα τα σχολεία συμμετέχουν μαζί με τους προσκόπους, τη "φρουρά της πόλης" και τις "εθνικιστικές οργανώσεις" σε παρέλαση ενώπιον επισήμων στον Αγνωστο Στρατιώτη.

Ομως για πρώτη φορά η μαθητική παρέλαση παίρνει χαρακτήρα επίσημο και συμπληρωματικό ως προς τη στρατιωτική, από το 1936. Το Μάρτιο της χρονιάς αυτής παρελαύνουν τα σχολεία επικεφαλής της πομπής, μπροστά στον Μεταξά και τον Βασιλιά. "Πρώτον παρήλασαν τα σχολεία, άι οργανώσεις, οι τροχιοδρομικοί, αντιπροσωπεία χωρικών Μακεδόνων με τας εθνικάς των ενδυμασίας, οι παλαιοί πολεμισταί", διαβάζουμε στο 'Εθνος' της 25.3.36. Ακολούθησε το στράτευμα. Ηταν μια πρώτη δοκιμή για τον επίδοξο δικτάτορα. Λίγους μήνες αργότερα, το καθεστώς της 4ης Αυγούστου θα ασχοληθεί ιδιαίτερα με την ανάπτυξη της στρατιωτικής συνείδησης της νεολαίας και θα χρησιμοποιήσει γιορτές και παρελάσεις ως όργανα για την επίτευξη των σκοπών της. Το φασιστικό μοντέλο που θαύμαζε ο δικτάτορας πρόβλεπε κάθετη στρατιωτική οργάνωση της νεολαίας και έδινε ιδιαίτερο βάρος στις "γυμναστικές επιδείξεις", στις "παρατάξεις", στις "παρελάσεις" και στις "λαμπαδηφορίες". Η ελληνική μίμηση δεν έφτασε βέβαια την εφιαλτική επιβλητικότητα των γιορτών που οργάνωνε ο Μουσολίνι ή ο Χίτλερ , αλλά ακολουθούσε πιστά τη συνταγή τους. Στο διάστημα αυτό, η προσοχή δόθηκε κυρίως στην οργάνωση της ΕΟΝ, και δια μέσου αυτής επιβάλλονταν στα σχολεία οι επιδιωκόμενοι καταναγκασμοί.

Ο ίδιος ο Μεταξάς σημειώνει στο Ημερολόγιό του στις 25 Μαρτίου 1938: "Τι όνειρο ήταν χθες και σήμερα! -Χθες στο πεδίον του Αρεως με την Εθνική Νεολαία. Το έργον μου! Εργον που ενίκησε μέσα σε τόσες αντιδράσεις! Σχεδόν 18 χιλιάδες παιδιά από Αθήνας και Πειραιά, περίχωρα και από πολλές επαρχίες. Φάλαγξ "Ι.Μεταξά" Πατρών! (...) -Σήμερα. Τελετή. Ενθουσιασμός. Αποθέωσις. Παρέλασις στρατού θαυμασία. Απόγευμα παρέλασις Σχολείων Προσκόπων κτλ. και Εθνικής Νεολαίας με τα Τάγματα εις την ουράν. Αι φάλαγγες της ΕΟΝ ατέλειωτοι! Ολοι ντυμένοι! Περίπου 12-14 χιλιάδες! Εντύπωσις εις τον κόσμον καταπληκτική!"

Σε μια από τις δεκάδες παρελάσεις μαθητών-φαλαγγιτών που οργάνωσε η 4η Αυγούστου στο Παναθηναϊκό Στάδιο, ο Μεταξάς απευθύνθηκε προς τον Γεώργιο Γλίξμπουργκ: "-Ιδού, Μεγαλειότατε, ο στρατός σας, εις τον οποίον και μόνον πρέπει να στηρίζεσθε." Ο Βασιλιάς θυμόταν το μάθημά του. Και στον εορτασμό της 25ης Μαρτίου 1941 συνεχάρη με ημερήσια διαταγή του την ΕΟΝ, η οποία "με πλήρη συνείδησιν της μεγάλης ημέρας, παρήλασεν ενώπιόν μου εις αρτίους σχηματισμούς και παρετάχθη κατά την δοξολογίαν με υπερηφάνειαν και κατανόησιν (...) Δια της τοιαύτης εμφανίσεώς της, ελάμπρυνε την ημέραν της Εθνικής μας Εορτής, αναπληρώσασα τον Στρατόν μας, όστις γενναίως μάχεται δια την τιμήν και Ελευθερίαν της Πατρίδος."

Από τότε η σχολική παρέλαση συνδέθηκε απόλυτα με τη στρατιωτική, και η απουσία των μαθητών θεωρήθηκε αξιόποινη πράξη, ισοδύναμη με την παράβαση στρατιωτικού καθήκοντος. Η εμφυλιοπολεμική περίοδος δεν βελτίωσε φυσικά τις συνθήκες. Η δικτατορία δε χρειάστηκε να κάνει τίποτα περισσότερο απ' το να κοντύνει λίγο τα μαλλιά των αγοριών και να μακρύνει τις φούστες των κοριτσιών. Ηδη στην πρώτη παρέλαση της επταετίας, ο τότε "αντιπρόεδρος" Σπαντιδάκης δήλωνε πολύ ευχαριστημένος: "Είμαι άπολύτως ικανοποιημένος από την εν γένει εμφάνισιν των παρελασάντων τμημάτων (sic) της μαθητιώσης νεολαίας Θεσσαλονίκης. Κατεδείχθη, ότι οι εκπαιδευτικοί λειτουργοί, ενστενισθέντες τας αρχάς της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου, δίδουν ιδιαιτέραν προσοχήν εις την εκπαίδευσιν και μόρφωσιν της μαθητιώσης νεολαίας, της οποία το φρόνημα και το ήθος είναι λίαν υψηλά σήμερα."

Και οι κυβερνήσεις της μεταπόλίτευσης δεν διανοήθηκαν να αμφισβητήσουν την αναγκαιότητα των υποχρεωτικών μαθητικών παρελάσεων. Φρόντισαν μόνο να απαλύνουν τις ακρότητες του στρατιωτικού καθεστώτος και να προσαρμόσουν τον καταναγκασμό στα "δημοκρατικά ήθη". Αλλωστε και η Αριστερά που είχε απήχηση εκείνη την εποχή δεν ζήτησε ποτέ να καταργηθούν οι μαθητικές παρελάσεις. Απαίτησε μόνο να συμπεριληφθούν στους παρελαύνοντες και τα σωματεία των αγωνιστών της εθνικής αντίστασης.

Για μία και μόνο φορά ετέθη θέμα κατάργησης των μαθητικών παρελάσεων ως αναχρονιστικού θεσμού, αλλά αμέσως η ιδέα απερρίφθη κατηγορηματικά. Ηταν τον Φεβρουάριο του 1984, όταν δημοσιεύθηκε η είδηση. Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα "Ειδήσεις" επιδοκίμασε την απόφαση: "Αξια για κάθε έπαινο η πρωτοβουλία του υπουργείου Παιδείας να θέσει τέρμα στις παρελάσεις των μαθητών. Το ολοκληρωτικής νοοτροπίας έθιμο της στρατιωτικοποίησης των νέων, ακόμα και των εξάχρονων παιδιών, με τη 'ζύγιση' και τη 'στοίχιση', με την 'κεφαλή δεξιά', με την απόδοση τιμών στον υπουργό, στο νομάρχη ή στο δεσπότη, δεν συναντάται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Οχι πάντως στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες. Γιατί καλλιεργεί στη νεά γενιά ψυχολογία μαζικής πειθαρχίας, τέτοια που ελάχιστα συμβάλλει στη διαμόρφωση ελεύθερων κι ανεξάρτητων συνειδήσεων."

Η εφημερίδα καλά τα έλεγε. Μόνο που την ίδια μέρα, ο τότε υπουργός Παιδείας Απόστολος Κακλαμάνης έσπευδε να διαψεύσει την είδηση, δηλώνοντας κατηγορηματικά ότι ούτε απόφαση ούτε καν παρόμοια σκέψη δεν υπήρχε. Από τότε κανείς υπουργός δεν διανοήθηκε να αναρωτηθεί για τη σχέση μιας στρατιωτικής επίδειξης με τη διαδικασία της εκπαίδευσης.

(Ελευθεροτυπία, 29/10/1995)

σχετικοί σύνδεσμοι :

• Μία ακόμη σχολική παρέλαση
• " ή κάνετε παρέλαση ή σας ρίχνω το βαθμό" από τους "schooligans"

Ο "συνάδελφος" Λουκάς και οι πλαστικοί κυνόδοντες

Ο Υπερτεράστιος Υπεργνώστης της Παγκόσμιας Οικονομίας μας πασάρει μια εικόνα που θα ίσχυε αν το ημερολόγιο έδειχνε 1936, τότε που το κράτος φρόντιζε για τις εισαγωγές σταριού. Και ως άλλος Μεταξάς ή Μουσολίνι μας καλεί να δώσουμε τη "Μάχη του Σταριού", "όλοι μαζί… με σφιγμένα δόντια"

κείμενο του Πέτρου Στανγκανέλλη που δημοσιεύτηκε στο RedNotebook :

Αντιγράφω από τη "Φωνή του Μιζαδόρου": «Ο Πρωθυπουργός μίλησε αναλυτικά για την άτακτη χρεοκοπία και το τι σημαίνει αυτό και με πρωτόγνωρη ειλικρίνεια... προεξόφλησε ότι τα μέτρα θα είναι επώδυνα για όλους τους πολίτες. Οι δυσμενείς συνέπειες μιας άτακτης χρεοκοπίας θα ήταν πολλαπλές και εξαιρετικά επώδυνες. Το κράτος θα αδυνατούσε να πληρώσει μισθούς, συντάξεις, να καλύψει στοιχειώδεις λειτουργίες, όπως τα νοσοκομεία και τα σχολεία, καθώς έχει ακόμα πρωτογενές έλλειμμα ύψους 5,2 δισ. ευρώ. Η εισαγωγή βασικών αγαθών, όπως φάρμακα, πετρέλαιο, μηχανήματα κ.λπ., θα γινόταν ιδιαίτερα προβληματική, αφού η χώρα, τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας, θα έχανε κάθε δυνατότητα πρόσβασης σε δανεισμό και η ρευστότητα θα συρρικνωνόταν. Επιχειρήσεις θα έκλειναν μαζικά, αδυνατώντας να αντλήσουν χρηματοδότηση. Το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων στην περίπτωση μιας άτακτης χρεοκοπίας θα κατέρρεε και η χώρα θα παρασυρόταν σε μια μακρά δίνη ύφεσης, αστάθειας, ανεργίας και εξαθλίωσης».

Τις προάλλες ο τσεκουράτος Υπουργός, αφού άκουσε μια απαγγελία Δάντη από τον Γιάννη Κεφαλογιάννη, του απήντησε με ύφος Ιμμάνουελ Καντ της πλατείας Κολωνακίου ότι «στις μέρες μας καλή είναι η ποίηση, αλλά εδώ χρειάζεται ορθολογισμός». Αντιπαρέρχομαι τον πειρασμό να τσιτάρω αποσπάσματα της Διαλεκτικής του Διαφωτισμού ή αναλύσεις για το πόσες ακριβώς θερμίδες όφειλαν να παρέχονται σε έναν υγιή τρόφιμο στρατοπέδου συγκέντρωσης για να μπορεί να αποδίδει στην εργασία του χωρίς να μας ψοφήσει, και περνάω κατευθείαν στην Πυθία που πια δεν πείθει ούτε την Πόπη Τσαπανίδου.

Το  Ομιλών ΑΤΜ μας απειλεί με τις Εφτά Πληγές του Φαραώ. Αν εξαιρέσουμε τη βροχή από ακρίδες και τη σφαγή των πρωτοτόκων, όλα τα άλλα βρίσκονται (και) στην Παλαιά  Διαθήκη. Ο «ορθολογισμός» του Μαυρουδή αποκαλύπτεται για μια ακόμα φορά ως ορθολογισμός της τρομοκρατίας, παπαδοπούλειος λαϊκισμός χωρίς ελληνικούρες αλλά με την ίδια επίκληση προς την «αγία» πατρίδα, μπολιασμένος, όμως, στην περίπτωση του Ιεροφάντη της Διεθνούς Τραπεζικής, με πολλές ιστορίες για τη μαύρη αρκούδα: αν διαβάσουμε έστω και με ελάχιστη ψυχραιμία τον Λόγο του Λουκά (Όλγας, Γιάννη, Φώτη, Μπάμπη, Πάσχου, Αρίστου…) θα διαπιστώσουμε ότι, απλώς, πρόκειται για φούμαρα. Τι μας λέει δηλαδή; 

Η πρώτη σειρά φληναφημάτων αφορά μισθούς και συντάξεις: είναι η γνωστή (λιωμένη από καιρό) καραμέλα. Τα δάνεια (και καλά) πηγαίνουν για πληρωμές. Η αλήθεια, βέβαια, αλήθεια που ο ίδιος ο Σόιμπλες μας την καρφώνει και που το ίδιο το Μνημόνιο την γράφει ξεκάθαρα, είναι ότι τα δάνεια πηγαίνουν στην αποπληρωμή δανείων, τόκων, πανωτοκίων και ρητρών. Ακόμα κι αλήθεια να ήταν, βέβαια, ο μπακάλης της οδού Αναπαύσεως θα μπορούσε να ρωτήσει εύλογα: αφού το κενό είναι 5,2 δις τότε γιατί δεν ψάχνουμε να βρούμε τόσα, παρά δανειζόμαστε τα δεκαπλάσια; Ψιλά γράμματα, θα μου πείτε. Άλλωστε ο μπακάλης μου δεν έχει εντρυφήσει στην Ιερή και Μυστηριακή γλώσσα της Οικονομίας την οποία μιλούν μόνο λίγοι κι εκλεκτοί. 

Η δεύτερη σειρά χρησμών του Μεγκάλου μαντείου του Φαλήρου περιέχει ακόμα πιο βαριές κατάρες. Ο πατήρ Παϊσιος ωχριά σε γκραν γκινιόλ περιγραφές. Τι μας λέει δηλαδή ο κυρ Λουκάς; Πως αν «εμείς», «όλοι μαζί» δεν πάρουμε τα φράγκα, ο Βαρδινογιάννης, ο Λάτσης και ηARAMCO δε θα’ χουν λεφτά να αγοράσουν πετρέλαιο. Πως οι γκελεμπίες της MIG θα καταρρεύσουν και δε θα μπορούν να αγοράσουν γάλα από τους έλληνες παραγωγούς (για ελληνικό δε μας το πλασάρουν το γάλα τους;). Πως η Νεστλέ θα γονατίσει και θα καταντήσει άστεγη (ελπίζω να μην πάει σε κανένα Πνευματικό Κέντρο να βρει απάγκιο). Πως τα μεγάλα σούπερ μάρκετ θα μείνουν με άδεια ράφια - η πραγματικότητα  βέβαια είναι ότι όλα τα μεγάλα πολυκαταστήματα ανήκουν σε πολυεθνικές…

Ο Υπερτεράστιος Υπεργνώστης της Παγκόσμιας Οικονομίας, λοιπόν, μας πασάρει μια εικόνα που θα ίσχυε αν το ημερολόγιο έδειχνε 1936, τότε που το κράτος φρόντιζε για τις εισαγωγές σταριού. Και ως άλλος Μεταξάς ή Μουσολίνι μας καλεί να δώσουμε τη «Μάχη του Σταριού», «όλοι μαζί… με σφιγμένα δόντια». Πολύ θα ήθελα να δω τη Θεληματική Πρέσβειρα (με τα λεφτά των άλλων) να οργώνει τη γη, αλλά το κομπιούτερ μου μάλλον τρελάθηκε και μου λέει ότι έχουμε 2012, η οικονομία μας είναι παγκοσμιοποιημένη, οι αδελφοί Γιαννακόπουλοι έχουν βάλει κάτι ψωροοικονομίες στην μπάντα και μάλλον τα φάρμακα δε θα μας λείψουν. Για την ακρίβεια, δε θα μας λείψουν τότε γιατί θα μας λείψουν εντός ολίγου ούτως ή άλλως, και μάλιστα διά νόμου: ο κυρ-Αντρέας ο Πονόψυχος ακριβώς τη φαρμακευτική δαπάνη κόβει- τώρα, όχι μετά τη χρεωκοπία και τις ακρίδες. 

Η τρίτη σειρά τρομοκρατικών επιθέσεων θα ήταν τέτοια αν δεν έβλεπε κανείς έξω απ’ το παράθυρό του. Ας αντικαταστήσω απλώς τον μέλλοντα με τον παρόντα χρόνο:  «Επιχειρήσεις κλείνουν μαζικά, αδυνατώντας να αντλήσουν χρηματοδότηση. Το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων καταρρέει και η χώρα παρασύρεται σε μια μακρά δίνη ύφεσης, αστάθειας, ανεργίας και εξαθλίωσης». Φαίνεται ότι ο «συνάδελφος» Λουκάς (αλήθεια, από πού κι ως που ο τραπεζιταράς αποκάλεσε «συναδέλφους» του τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου; Ξέρει κάτι που δεν ξέρουμε;), μας δουλεύει ασύστολα. Ενώ προσπαθεί να μας πείσει ότι διαβάζει την κρυστάλλινη σφαίρα, στην πραγματικότητα μας διαβάζει την εφημερίδα της χθεσινής μέρας. Ας βγάλει λοιπόν το σεντόνι και τα ψεύτικα δόντια. Είναι Απόκριες κι όλοι σε καταλάβαμε, ατιμούτσικε…