Λίμνη Υλίκη

Λίμνη της Βοιωτίας στο βορειοανατολικό άκρο του, 6 χιλιόμετρα από την πόλη της Θήβας. Στην αρχαιότητα η Υλίκη λεγόταν Υλική (τονιζόταν στη λήγουσα) και πήρε το όνομά της από την πόλη Ύλη που ήταν κτισμένη στις όχθες της, όπως και η πόλη Ακραιφία. Τα νερά της χύνονταν στη γειτονική λίμνη Τρεφία ή Ουγγρία, την Παραλίμνη των νεότερων χρόνων. Πολύ κοντά στην Υλική υπήρχε μεγάλος ναός του θεού Απόλλωνα, που είχε την προσωνυμία «Πτώος» από το ομώνυμο γειτονικό βουνό.

Η Υλίκη βρίσκεται στη λεκάνη που σχηματίζουν τα βουνά Πτώο, Σφίγγιος και Κτυπάς ή Μεσσάπιος. Τροφοδότες ποταμοί της είναι κυρίως ο βοιωτικός Κηφισός και ο Μέλας, αλλά την ενισχύουν και άλλα μικρότερα υδάτινα ρεύματα από τα βουνά που την περικλείουν. Έχει πολύ ακανόνιστο σχήμα, με πολυσχιδείς και βραχώδεις όχθες. Η επιφάνειά της αγγίζει τα 23 τετραγωνικά χιλιόμετρα. 

Είναι η 9^η λίμνη της χώρας σε μέγεθος και έχει μέγιστο βάθος 50 μέτρα. Οι όχθες της στερούνται έχουν ελάχιστη βλάστηση, και μόνο λίγη μεσογειακή μακία προσδιορίζει το περίγραμμα της λίμνης. Έχει διαπιστωθεί ότι στον βυθό της ζει το ενδημικό είδος καλαμίθρα, το οποίο το βρίσκουμε μόνο εδώ σε όλα τα Βαλκάνια. Στα νερά της κολυμπούν επίσης κυπρίνοι που έχουν εμπλουτισθεί από γόνο. Κατά τους χειμερινούς μήνες φιλοξενεί και αρκετό αριθμό πουλιών που έρχονται να ξεχειμωνιάσουν. Μία διώρυγα μήκους 2,5 χιλιομέτρων τη συνέδεε με την Παραλίμνη και διοχέτευε σε αυτήν τα πλεονάζοντα νερά της. 

Από το 1959 άρχισε να λειτουργεί σύνδεση παροχής νερού στην τεχνητή Λίμνη του Μαραθώνα από τη Λίμνη Υλίκη, καθώς η μεγάλη πληθυσμιακή ανάπτυξη της πρωτεύουσας καθιστούσε πλέον ανεπαρκή την ύδρευσή της αποκλειστικά από την πρώτη. Και πάλι όμως η αύξηση του πληθυσμού των Αθηνών ξεπέρασε τις δυνατότητες των δύο λιμνών, ώστε από το 1981 το περισσότερο νερό για την ύδρευση της ελληνικής πρωτεύουσας προέρχεται από την τεχνητή Λίμνη του Μόρνου. Η παροχέτευση των νερών της Υλίκης στη Λίμνη του Μαραθώνα γίνεται με αυλάκι και σήραγγα, και στη συνέχεια με άντληση (Μουρίκι - Βίλιζα). 

Η λίμνη Υλίκη είναι μία ολιγότροφη λίμνη, με πολύ μικρή περιεκτικότητα σε ανόργανα άλατα. Στην περιοχή αυτή βρίσκεται και ένα γενετικά μεταλλαγμένο νερόφιδο, ένα ενδημικό κολεόπτερο και ένα ορθόπτερο, αλλά και βίδρες. Η περιοχή Υλίκης - Βοιωτικού Κηφισού - Παραλίμνης έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα "Δίκτυο Φύση 2000" στην κατηγορία Α, σύμφωνα με την οδηγία 92/93 της Ε.Ε. για την διατήρηση των φυσικών οικοτόπων. Αυτό βέβαια οφείλεται κυρίως στην Παραλίμνη η οποία παρουσιάζει μία τελείως διαφορετική εικόνα απ’ αυτήν της Υλίκης.

Παμβώτιδα ή Λίμνη των Ιωαννίνων

Η Παμβώτιδα λίμνη των Ιωαννίνων όπως είναι ευρέως γνωστή, βρίσκεται στην Ήπειρο, στο Νοτιοανατολικό τμήμα του νομού Ιωαννίνων. Είναι σχηματισμένη στο βάθος της κλειστής λεκάνης που σχηματίζουν τα βουνά Μιτσικέλι και Τόμαρος. Τροφοδοτείται με τα νερά αυτής της λεκάνης, με υπόγειες καταβόθρες. Έχει στενόμακρο σχήμα, με χαμηλές όχθες. Η επιφάνειά της είναι 22,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα είναι η δέκατη σε μέγεθος λίμνη της χώρας. Το μήκος της είναι οχτώ χιλιόμετρα και το πλάτος της είναι περίπου τέσσερα χιλιόμετρα, ενώ το μεγαλύτερο βάθος της είναι έντεκα μέτρα. Τα νερά της είναι προϊόν φυσικών πηγών και από τους γύρω χείμαρρους και από τρεις κυρίως πηγές (Ντραμπάντοβας, Σεντενίκου και Κρύας), που αναβλύζουν στους πρόποδες του Μιτσικελίου. Σχηματίζεται στο οροπέδιο των Ιωαννίνων, σε υψόμετρο 470 μέτρων. 

Οι όχθες της είναι πυκνόφυτες και τα βουνά της Ηπείρου καθρεφτίζονται στα νερά της. Πρόσφατη ανασκαφή της Αρχαιολογικής και Ανθρωπολογικής Σχολής του Καίμπριτζ μίας παλαιολιθικής σπηλιάς στους δυτικούς πρόποδες του λόφου της Καστρίτσας στα νότια της λίμνης, διαπιστώθηκε στο στόμιο της σπηλιάς, σε βάθος έξι μέτρων από τη σημερινή επιφάνεια του δρόμου, ένα στρώμα αμμουδιάς, από λιμναία χαλίκια, άμμο και στρείδια γλυκών νερών κα ενώ η εσωτερική επιφάνεια του βράχου ήταν τραχιά, η εξωτερική ήταν λεία, από τη μηχανική ενέργεια των κυμάτων της λίμνης. Το στρώμα αυτό χρονολογήθηκε με ραδιοάνθρακα C14 στα 20.800 ( +/- 810 ) χρόνια από σήμερα, δηλαδή 18.000 χρόνια π.Χ. περίπου. Δύο παρόμοιες στρώσεις διαπιστώθηκαν και σε βαθύτερα στρώματα, μεταξύ 6 και 13 μέτρων, που χρονολογούνται 20.000 - 26.001 χρόνια από σήμερα. 

Επειδή επάνω από τις τρεις στρώσεις της αμμουδιάς παρατηρήθηκαν ίχνη ανθρώπινης εγκατάστασης (λίθινα εργαλεία, άνθρακες, κόκαλα, υπολείμματα τροφής) προκύπτει ότι τρεις φορές υψώθηκε η στάθμη της λίμνης κατά 3,20 μέτρα τουλάχιστο στην περίοδο 26.000 - 20.000 χρόνια από σήμερα, και τα νερά της έφτασαν ως την είσοδο της σπηλιάς, και τρεις φορές αποσύρθηκαν και επέτρεψαν την εγκατάσταση του παλαιολιθικού κυνηγού μέσα στη σπηλιά. 

Οι ψαράδες του Νησιού ψαρεύουν με τις βάρκες τους ψάρια, χέλια, καραβίδες και βατράχια στη λίμνη, ενώ κάθε χρόνο φιλοξενεί τα ναυταθλήματα της κωπηλασίας και του θαλασσίου σκι (βαλκανικοί κωπηλατικοί αγώνες κ.α.).

Στις όχθες της λίμνης βρίσκεται εγκατεστημένος σήμερα ο ιχθυογεννητικός σταθμός της Δημοτικής Επιχείρησης Λίμνης Ιωαννίνων (ΔΕΛΙ), στον οποίο παράγονται κάποιες ποσότητες ελληνικού χαβιάρι από οξύρρυγχους ρωσικής προέλευσης. Στις ίδιες εγκαταστάσεις παράγονται επίσης κατά μέσον όρο 100.000 γόνος, που εξάγεται σε ιχθυοτροφικές μονάδες κυρίως του εξωτερικού, καθώς και διάφορες άλλες ποικιλίες γόνου γλυκών νερών για τον εμπλουτισμό ελληνικών λιμνών και ποταμών.

Το 1434 ο Ντουραχάν πασάς της Ρούμελης πέρασε με το στρατό του πάνω από την παγωμένη λίμνη, νομίζοντας την για ξηρά. Ο ίδιος το απέδωσε σε θαύμα και έχτισε τη χριστιανική μονή Ντουραχάνης. Στα νερά της Παμβώτιδας ο Αλή Πασάς έπνιξε την κυρά Φροσύνη και 16 άλλα κορίτσια.

Τα έτη 1888, 1928, 1958 και 1992 η λίμνη πάγωσε σε βαθμό που οι κάτοικοι του Νησιού κυκλοφορούσαν με τα πόδια ή με ποδήλατα από και προς την πόλη πάνω στην παγωμένη λίμνη!

Στο Βορειοανατολικό της άκρο, απέναντι από την πόλη των Ιωαννίνων βρίσκεται ένα νησί. Έχει έκταση 350 στρεμμάτων και είναι πυκνοδασωμένο. Το νησάκι της Παμβώτιδας είναι το μόνο κατοικημένο νησί λίμνης στην Ελλάδα και επίσης το μοναδικό κατοικημένο νησί χωρίς όνομα, λέγεται Νησί ή Νήσος. 

Ο οικισμός του νησιού έχει ιστορία από τον 17ο αιώνα, τότε που όπως λέγεται οι πρόσφυγες της Μάνης βρήκαν εκεί καταφύγιο και έφτιαξαν τα σπίτια τους. Το Ιστορικό μουσείο του Αλή Πασά και τα σημαντικά μεταβυζαντινά μοναστήρια που υπάρχουν στο Νησί, όπως η Μονή Αγίου Νικολάου Φιλανθρωπινών κ.α. προσελκύουν χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.

Λίμνη Ορεστιάδα (Καστοριάς)

Λίμνη της Δυτικής Μακεδονίας, στο κέντρο του νομού Καστοριάς. Βρίσκεται σχεδόν στην μέση της λεκάνης που σχηματίζουν τα βουνά Βόιο, Τρικλάριο, Βέρνο και Βίτσι προς τα βόρεια και οι απολήξεις του Ασκίου προς τα ανατολικά.

Οι εκδοχές για το πώς πήρε το όνομά της είναι διάφορες. Η πόλη της Καστοριάς ιδρύθηκε από τον Ορέστη προς τιμή της αδερφής του της Ηλέκτρας και οι κάτοικοί της για να τον τιμήσουν έδωσαν το όνομά του στην πανέμορφη λίμνη που μετρά 10.000.000 έτη ζωής. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι πήρε το όνομά της από τους κάστορες που ζούσαν σε αφθονία στην συγκεκριμένη περιοχή, ενώ άλλη εκδοχή είναι ότι ονομάστηκε έτσι προς τιμή του υιού του Δία, τον Μυθικό Διόσκουρο, Κάστορα.

Η λίμνη βρίσκεται σε υψόμετρο 630 μέτρων. Τροφοδοτείται από τα νερά του ρέματος της Βυσσινιάς, του Ξηροπόταμου και των επιφανειακών νερών της λεκάνης. Ο όγκος των νερών της φτάνει τα 100.000.000 κυβικά μέτρα. Τα πλεονάζοντα νερά της διοχετεύονται στον ποταμό Αλιάκμονα, ο οποίος περνά σε απόσταση μόλις 2 χιλιόμετρα από την δυτική όχθη της. Έχει επίμηκες σχήμα και στην δυτική όχθη της εισχωρεί μία χερσόνησος τριών χιλιομέτρων, πάνω στην οποία είναι κτισμένη η πόλη της Καστοριάς. Έχει επιφάνεια 29 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι η όγδοη σε μέγεθος λίμνη της Ελλάδας, έχει μέγιστο μήκος 7 χιλιόμετρα, μέγιστο πλάτος 5 περίπου χιλιόμετρα και μέγιστο βάθος περίπου εννιά μέτρα. 

Στη νοτιοδυτική όχθη της λίμνης έχει βρεθεί ένας οικισμός προϊστορικής εποχής, το Δισπηλιό. Μία ευχάριστη έκπληξη περιμένει τους επισκέπτες του Δισπηλιού. Έχει γίνει πλήρης αναπαράσταση των συνθηκών διαβίωσης που υπήρχαν κατά την νεολιθική περίοδο που έζησαν οι Δισπηλιώτες. Πλάι στη λίμνη κατασκευάστηκαν οχτώ προϊστορικές καλύβες, εξοπλισμένες με την οικοσκευή της εποχής, ενώ έχει επιχειρηθεί ακόμη και η αποκατάσταση της χλωρίδας που υπήρχε στην περιοχή. 

Χαρακτηριστικό της λίμνης είναι ότι παγώνει για περίπου δεκαπέντε μέρες το χρόνο. Παλιότερα δε, ο πάγος ήταν τόσο παχύς που από πάνω περνούσαν κάρα φορτωμένα.

Η Ορεστιάδα είναι ιδιαίτερα πλούσια σε ιχθυοπανίδα και θεωρείται η δεύτερη πλουσιότερη λίμνη σε αλιεύματα της Ελλάδας.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πλούσια πανίδα της λίμνης και κυρίως η ορνιθοπανίδα καθώς στην περιοχή συναντώνται περισσότερα από 200 είδη πουλιών. Μερικά από αυτά που συναντάμε στην περιοχή είναι η χουλιαρόπαπια, το μπεκατσίνι και ο βουβόκυκνος. Επίσης, συντηρεί και πλούσια ορνιθοπανίδα που περιλαμβάνει και σπάνια απειλούμενα είδη, όπως είναι ο ροδοπελεκάνος, το λαγγώνα, ο αργυροπελεκάνος, η χαλκόκοτα, ο χηνοπρίστης, ο καλαμόκρικος, η βαλτόπαπια, ο αργυροτσικνιάς, ο μουστακογλάρονος κ.α. Από τα διερχόμενα είδη ξεχωρίζουν η σταχτόχηνα, η πρασινοκεφαλόπαπια και ο ασημόγλαρος. Η λίμνη αποτελεί έναν υδροβιότοπο μεγάλης σημασίας για τα υδρόβια αλλά και για τα αρπακτικά πουλιά, καθώς χρησιμεύει ως τόπος αναπαραγωγής, διατροφής και διαχείμασης για πολλά είδη. 

Και φυσικά στη λίμνη υπάρχουν πολλών ειδών ψάρια. Με την αλιεία ασχολείται ένας σημαντικός αριθμός κατοίκων της πόλης και των γύρω χωριών.
Μερικά από τα είδη των ψαριών που αφθονούσαν στη λίμνη μέχρι και πριν από λίγα χρόνια είναι τα γριβάδια, οι γουλιανοί, οι πλατύκες, τα τσιρόνια, οι χρίσκοι, οι κέφαλοι, τα χέλια, τα πρικιά, τα γλίνια, οι τούρνες και οι πεταλούδες. Το ψάρεμα επιτρέπεται σχεδόν σε όλη τη διάρκεια το έτους, εκτός από την περίοδο της αναπαραγωγής των ψαριών.

Λόγω της πλούσιας χλωρίδας και πανίδας που διαθέτει όλη η γύρω περιοχή, έχει δικαίως συμπεριληφθεί στο Ευρωπαϊκό δίκτυο NATURA 2000.

Λίμνες Πρέσπες (στην αρχαιότητα Βρυγηίδες)

Στη βορειοδυτική γωνιά της Μακεδονίας, στη συμβολή των συνόρων της με την Αλβανία και την Π.Γ.Δ.Μ., βρίσκονται δύο γραφικές λίμνες, η Μικρή και η Μεγάλη Πρέσπα (υψόμετρο 853 μέτρα) με την ομώνυμη γύρω περιοχή. Κοντά στις λίμνες, υπάρχουν αξιόλογοι παραδοσιακοί οικισμοί, οι σπουδαιότεροι από τους οποίους είναι ο Άγιος Γερμανός, οι Ψαράδες, ο Λαιμός, η Καλλιθέα, οι Καρυές και το Βροντερό.

Η Μεγάλη Πρέσπα και η Μικρή Πρέσπα χωρίζονται μεταξύ τους με ένα στενό λαιμό ξηράς, και ανήκουν σε τρεις χώρες, βρισκόμενες στα σύνορα αυτών των χωρών. Έτσι Ελλάδα, Αλβανία και Π.Γ.Δ.Μ., κατέχουν από ένα τμήμα τους. Γύρω από την λεκάνη των Πρεσπών, βρίσκονται τα βουνά Τρίκλαρο και Βαρνούς στην Ελλάδα, Περιστέρα Πλάνινα στην ΠΓΔΜ και Πιτσκίνα Βόντα στην Αλβανία. 

 Όταν τα νερά της Μικρής Πρέσπας πλεονάζουν κυρίως την άνοιξη, χύνονται στην Μεγάλη Πρέσπα κι από εκεί με υπόγειες καταβόθρες, διοχετεύονται στην Αχρίδα μερικά χιλιόμετρα βορειότερα. Με χίλια πρόσωπα και διαθέσεις που αλλάζουν κάθε στιγμή, οι πανέμορφες Πρέσπες μοιράζονται την καθημερινότητα της μεθορίου μαζί με τις ανθρώπινες κοινότητες, σύντροφοι στην μοναξιά τους εδώ και χιλιάδες χρόνια τώρα.

Η χλωρίδα και πανίδα της περιοχής είναι πολύ πλούσια. Καλαμιώνες στις όχθες, πυκνά δρυοδάση και υγρά λιβάδια, κρύβουν μεγάλο αριθμό ειδών του φυτικού και του ζωικού βασιλείου. 

Έχουν καταγραφεί 12 τύποι δασών, περισσότερα από 1.500 είδη φυτών (σε σύνολο 6.000 που απαντώνται σε όλη την Ελλάδα), από τα οποία δύο είναι τοπικά ενδημικά. Στην περιοχή ζουν επίσης πάνω από 40 είδη θηλαστικών - μεταξύ των οποίων κάποια από τα σπανιότερα στην Ευρώπη, όπως είναι η καφέ αρκούδα (Ursus arctos), ο λύκος (Canis lupus), η βίδρα (Lutra lutra) και το αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra) -, 11 είδη αμφιβίων, 22 είδη ερπετών και 17 είδη ψαριών από τα οποία τα 8 είναι ενδημικά της Ελλάδας. 

Ίσως όμως το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της τοπικής πανίδας είναι τα πουλιά. Σε σύνολο 260 ειδών, ξεχωρίζουν οι πληθυσμοί των αργυροπελεκάνων (Pelecanus crispus) και των ροδοπελεκάνων (Pelecanus onocrotalus) - δύο είδη που απειλούνται με εξαφάνιση. Η Πρέσπα είναι το μοναδικό μέρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπου αυτά τα δύο είδη απαντώνται και φωλιάζουν μαζί, επιπλέον δε η αποικία των αργυροπελεκάνων είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο. Αξιόλογοι είναι και οι πληθυσμοί πολλών άλλων απειλούμενων υδρόβιων πουλιών, όπως είναι οι ερωδιοί (οικ. Ardeidae), οι λαγγόνες (Phalacrocorax pygmaeus) και οι σταχτόχηνες (Anser anser).

Στην πλευρά των χαμηλών της όχθων, εκεί που έχουν αποτραβηχθεί τα νερά, έχει δημιουργηθεί ένας λιβαδότοπος πρόσκαιρος βοσκότοπος για τα ζώα. Εδώ ζουν μικρόσωμες αγελάδες νάνοι μόλις ενός μέτρου ύψος, που περιφέρονται για να βρουν την τροφή τους. Αυτές ζουν μόνο στους Ψαράδες και στον Άγιο Αχίλλειο και είναι προστατευόμενο είδος. ένα ακόμη ιδιαίτερο είδος της περιοχής είναι οι νεροβούβαλοι. Με την χρήση των νερών της για άρδευση έχει αναπτυχθεί και η γεωργική καλλιέργεια γύρω από τις όχθες της με κύριο προϊόν τα φασόλια.

Η ίδρυση του «Πάρκου Πρεσπών», της πρώτης διασυνοριακής προστατευόμενης περιοχής στα Βαλκάνια, ανακοινώθηκε στις 02.02.2000, Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων, στον Άγιο Γερμανό Πρέσπας. Την ιστορική αυτή συμφωνία υπέγραψαν οι πρωθυπουργοί της Αλβανίας, της Ελλάδας και της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας.

Αυτό το «Δώρο στη Γη» προτάθηκε από την περιβαλλοντική οργάνωση WWF Ελλάς και την Εταιρία Προστασίας Πρεσπών (ΕΠΠ) που δραστηριοποιείται εδώ και αρκετά χρόνια στην περιοχή της Πρέσπας, με τη στενή συνεργασία του τοπικού πληθυσμού. «Αυτή η τριμερής συνεργασία αποτελεί ορόσημο για την προστασία του περιβάλλοντος,» επεσήμανε ο Ρίτσαρντ Χόλαντ, Διευθυντής του διεθνούς προγράμματος του WWF για τους υγροτόπους. «Ιδιαίτερα σήμερα που οι υδατικοί πόροι, τα ποτάμια, οι λίμνες και τα ρυάκια του πλανήτη αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα συρρίκνωσης και υποβάθμισης».

H Πρέσπα, από το 1974 έχει χαρακτηριστεί Εθνικός Δρυμός με έκταση 4.900 εκτάρια και έκταση περιφερειακής ζώνης 14.570 εκτάρια. Τα Ελληνικά τμήματα της Μικρής και Μεγάλης Πρέσπας και οι πλευρές των βουνών Τρικλάρι και Βαρνούντα που βλέπουν προς αυτές, ορίζουν το χώρο του Δρυμού. Ο πυρήνας του, που εκτείνεται σε ολόκληρη τη Μικρή Πρέσπα και ελάχιστες παραλίμνιες εκτάσεις, δίνει στο Δρυμό την ταυτότητα ενός μοναδικού υγροτόπου, που χαρακτηρίσθηκε από την Συνθήκη Ραμσάρ σε Διεθνή Προστατευόμενο Υγρότοπο (1973) αλλά και υδροβιότοπος με πανευρωπαϊκό ενδιαφέρον σύμφωνα με την κοινοτική οδηγία 79/409 και κυρώθηκε από τη χώρα μας με το Ν.Δ. 191/1974. 

Μέσα στο όρια της προστατευμένης περιοχής αναπτύσσονται 13 οικισμοί με 1500 περίπου κατοίκους συνολικά. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζουν οι Ψαράδες και ο Άγιος Γερμανός και έχουν χαρακτηριστεί παραδοσιακοί και διατηρητέοι οικισμοί. 

Μεγάλη Βρυγηίδα (Μεγάλη Πρέσπα)

Η συνολική της επιφάνεια είναι 270 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι η μεγαλύτερη των Βαλκανίων. Το σχήμα της είναι επίμηκες, με μέγιστο μήκος τα 25 χιλιόμετρα και μέγιστο πλάτος τα 15 χιλιόμετρα. Το μέγιστο βάθος της είναι 55 μέτρα και την μοιραζόμαστε με την Αλβανία και την Π.Γ.Δ.Μ., όπου ανήκει και το μεγαλύτερο μέρος της. Στην Ελλάδα ανήκουν μόλις 38 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Το μεγαλύτερο μήκος του ελληνικού τμήματος είναι 6 χιλιόμετρα και το πλάτος της 11 χιλιόμετρα. 

 Μικρή Βρυγηίδα (Μικρή Πρέσπα)

Είναι συνέχεια της Μεγάλης και χωρίζεται από αυτήν με ένα κομμάτι ξηράς μήκους 3 χιλιομέτρων και πλάτους μόλις 200 μέτρων. Έχει συνολική επιφάνεια 48 τετραγωνικά χιλιόμετρα, από τα οποία τα 43 χιλιόμετρα ανήκουν στην Ελλάδα και μόλις 5 χιλιόμετρα στην Αλβανία. Μέσα στην Μικρή Πρέσπα βρίσκονται οι νησίδες του Αγίου Αχίλλειου που κατοικείται και η Βιτρινίτσι που είναι ακατοίκητη. 

Θρύλοι για τις Πρέσπες

Οι δύο λίμνες, είναι δύο από τις παλαιότερες στην Ευρώπη, με ηλικία πολλών χιλιάδων ετών. Οι θρύλοι αναφέρουν ότι παλαιότερα στην κοιλάδα της Πρέσπας υπήρχε ένα ποτάμι και κατά μήκος του ήταν κτισμένα χωριά. Η έξοδος του ποταμού κάποτε όμως φράχτηκε, τα νερά άρχισαν να συγκεντρώνονται, τα χωριά πλημμύρισαν, μία λίμνη δημιουργήθηκε και τα χωριά σκεπάστηκαν εντελώς.

Πολλοί ισχυρίζονται και σήμερα ότι όταν κατεβαίνουν τα νερά της λίμνης, βλέπουν τα απομεινάρια των οικιών.

Η επιστημονική αλήθεια δεν απέχει και πολύ από τον θρύλο. Πριν από εκατομμύρια χρόνια μετά από σεισμούς, καταποντισμούς και γεωλογικές ανακατατάξεις δημιουργήθηκαν οι κοιλότητες των λιμνών. Τότε δημιουργήθηκε μία λίμνη, που σήμερα μετά τις γεωλογικές ανακατατάξεις, είναι χωρισμένη στα δύο. 

Λίμνη Κορώνεια ή λίμνη του Αγίου Βασιλείου ή του Λαγκαδά

Λίμνη της Κεντρικής Μακεδονίας, στο κέντρο σχεδόν του νομού Θεσσαλονίκης, στη λεκάνη της Μυγδονίας, 5 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Λαγκαδά. Ονομάζεται επίσης και λίμνη του Αγίου Βασιλείου (από το ομώνυμο χωριό). Έχει σχήμα επίμηκες, χαμηλές όχθες, μέγιστο μήκος 11 χιλιόμετρα και μέγιστο πλάτος 6 χιλιόμετρα. Η επιφάνειά της φθάνει τα 48 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι η τέταρτη σε μέγεθος λίμνη της χώρας. Μαζί με την γειτονική της Βόλβη, με την οποία επικοινωνούν επιφανειακά, αποστραγγίζουν την περιοχή, η δε Κορώνεια αποχετεύει και τα πλεονάζοντα νερά της στη Βόλβη.

Ερωδιοί, σταχτοτσικνιάδες ακόμη και φλαμίγκος, ήταν τα πουλιά που φώλιαζαν στην περιοχή. Τη δεκαετία του 1950 ήταν από τις πιο παραγωγικές λίμνες της Ελλάδας σε αλιεύματα. Η τελευταία εμφάνιση ψαριών έγινε το 1995. Το καλοκαίρι του 1999 (Σεπτέμβριος - Οκτώβριος) η λίμνη ήταν πλέον εντελώς αποξηραμένη. Τα επόμενα χρόνια πήρε κάποια ποσότητα νερού. Το καλοκαίρι του 2007, 30.000 πουλιά πέθαναν και το 2008 αποξηράνθηκε για μια ακόμη φορά. Σήμερα διασχίζοντας κάποιος την λίμνη βλέπει βούρκο και λάσπη. Τα βιομηχανικά λύματα και η υπεράντληση νερού προκάλεσαν το θάνατο της λίμνης. 

Σήμερα κανένα αποδημητικό πουλί δεν έρχεται στην λίμνη, προτιμώντας την λίμνη Βόλβη, που όμως η εκεί τροφή δεν επαρκεί για τόσο μεγάλο αριθμό αποδημητικών πουλιών.

Η ελπίδα για την αναβίωση της λίμνης δεν έχει παρέλθει. Στόχος είναι να συγκεντρωθεί εκ νέου νερό την λίμνη που θα φτάνει τα 4 μέτρα, αφού οι δύο χείμαρροι στο Σχολάρι και στα Λαγκαδίκια μπορούν να φέρουν το νερό της βροχής.

Όμως η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Θεσσαλονίκης, αν και έλαβε ένα πακέτο βοήθειας από την Ε.Ε. για την διάσωση της Κορώνειας, δεν έλαβε κανένα μέτρο.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την παραπομπή της χώρας μας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την ανικανότητα των αρμόδιων εγχώριων αρχών να εκταμιεύσουν, τα εδώ και χρόνια, εγκριθέντα κοινοτικά κονδύλια του Ταμείου Συνοχής για τη λίμνη Κορώνεια. Όπως τόνισε πρόσφατα ο Επίτροπος Περιβάλλοντος, Γιάνες Ποτόσνικ, σε ερώτηση του Ευρωβουλευτή, Νίκου Χουντή, η Ελλάδα δεν έχει λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την παρεμπόδιση της ρύπανσης της λίμνης και την προαγωγή της αποκατάστασής της, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να παραπέμψει την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Σχετικά με τις πληρωμές από το Ταμείο Συνοχής, η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι δεν έχει εκτελεστεί καμία πληρωμή από τη συνεισφορά του Ταμείου Συνοχής, επειδή δεν πληρούνταν οι ειδικοί όροι για την πραγματοποίηση των σχετικών διαδικασιών.

Στις 27 Ιανουαρίου 2011 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε επίσημη μομφή κατά της Ελλάδας, για την ανικανότητα προστασίας της λίμνης Κορώνειας, καθώς, επτά χρόνια μετά μόνο το ένα τέταρτο των εργασιών έχει ολοκληρωθεί. 

Οι αρμόδιες ελληνικές υπηρεσίες σχεδιάζουν τις επόμενες κινήσεις τους προκειμένου η Ελλάδα να καταφέρει να ανανεώσει την ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση, στα έργα αποκατάστασης της περιοχής, ώστε να αποτρέψει την επιβολή προστίμου, το ύψος του οποίου εκτιμάται σε 100.000 ευρώ ημερησίως.

Λίμνη Βιστονίδα

Μία λίμνη της Θράκης, ανάμεσα στους νομούς Ξάνθης και Ροδόπης. Μαζί με το δέλτα του ποταμού Νέστου, που εκτείνεται στα δυτικά, οι λίμνες Βιστονίδα και Ισμαρίδα συνθέτουν το Εθνικό Πάρκο Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Έχει χαμηλές όχθες με επίμηκες όχθες. Η επιφάνειά της είναι 46 τετραγωνικά χιλιόμετρα, έχει μήκος 10 χιλιόμετρα και πλάτος 7 χιλιόμετρα, στο Νότιο τμήμα της. Τα βάθη της μεγάλης λίμνης είναι μικρά. Το μέγιστο αγγίζει τα 3 μέτρα και το μέσο κυμαίνεται από 2 ως 2,5 μέτρα. Οι ανατολικές της όχθες είναι αρκετά βαλτώδεις. 

Η Βιστονίδα μετατράπηκε σε λίμνη από τις φερτές ύλες των ποταμών, με το πέρασμα των χρόνων. Αυτές οι φερτές ύλες από τα θαλάσσια ρεύματα μετακινούνταν διαρκώς και έφτιαξαν την λωρίδα ξηράς που την απομόνωσε από την θάλασσα, όχι βέβαια εντελώς. Έτσι από μία άποψη δεν θα έπρεπε να θεωρείται λίμνη, αλλά λιμνοθάλασσα, αφού επικοινωνεί με την θάλασσα. Η ιδιαιτερότητα της λίμνης είναι ότι το νερό παρουσιάζει μεταβολές στην περιεκτικότητα αλάτων. Το Βόρειο τμήμα της λίμνης έχει γλυκά νερά από τις εισροές τριών ποταμών: του Κόσυνθου ή ποταμού της Ξάνθης, του Κομψάτου ή Ξηροπόταμου  και του Τραύου ή Ασπροπόταμου. Το Νότιο τμήμα της λίμνης έχει αλμυρά νερά τα οποία  έρχονται από τη θάλασσα μέσω τριών καναλιών που συνδέονται με τη λίμνη. 

Έτσι, το νερό της λίμνης μεταβάλλεται σταδιακά σε υφάλμυρο. Η περιεκτικότητά του σε αλάτι διαφέρει από τόπο σε τόπο ανάλογα με το πώς μετακινούνται τα νερά από και προς τη λίμνη. Το γεγονός ότι μεταβάλλεται η περιεκτικότητα σε αλάτι οδηγεί στην ποικιλομορφία των συνθηκών περιβάλλοντος στο οποίο προτιμούν να διαβιώνουν  διάφορα είδη πανίδας αλλά και χλωρίδας.  Αυτός είναι κι ο λόγος που εδώ θα συναντήσουμε πουλιά που τους αρέσουν τα γλυκά νερά, όπως οι ερωδιοί : πορφυροτσικνιάς (Ardea purpurea), κρυπτοτσικνιάς (Ardeola ralloides) και ο νυχτοκόρακας (Nycticorax nycti-corax).Οι ερωδιοί : σταχτοτσικνιάς (Ardea cinerea), αργυροτσικνιάς (Egretta alba) και λευκοτσικνιάς (Ergetta garzetta) βρίσκονται συνήθως στα υφάλμυρα νερά της λίμνης ενώ στα αλμυρά νερά  ψαρεύουν διάφορα πουλιά όπως ο κορμοράνος (Phalacrocorax carbo sinensis). 

Η λίμνη Βιστονίδα είναι ένας φιλόξενος τόπος για τα πουλιά που περνούν από τη χώρα μας μεταναστεύοντας. Εδώ θα σταθμεύσουν για να ξεκουραστούν αφρόπαπιες και βουτόπαπιες σε σημαντικούς αριθμούς. Εδώ θα σταθεί και η λεπτομύτα (Numeniuw tenuirostris), ένα από τα πιο σπάνια και απειλούμενα με εξαφάνιση πουλιά σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται για να ξεχειμωνιάζει ένας μικρός πληθυσμός από κεφαλούδια (Oxyura leucocephala), είδος που κι αυτό απειλείται από παγκόσμια κλίμακα. 

Στα νερά της λίμνης λικνίζονται οι μαύρες φιγούρες των φαλαρίδων (Fulica atra) και καθρεφτίζονται οι εντυπωσιακές μορφές των κύκνων (Cygnus olor) και των πελεκάνων (Pelecanus crispus, Pelecanus onocrotalus). Ίσως η λίμνη να είναι ο πιο σημαντικός τακτικός σταθμός στην Ελλάδα για διάφορα είδη από χήνες, όπως η νανόχηνα (Anser erythropus), είδος που απειλείται σε παγκόσμια κλίμακα, η ασπρομετωπόχηνα (Anser albifrons) και η σταχτόχηνα ( Anser anser). Ειδικά για τη σταχτόχηνα, η λίμνη είναι σίγουρα ένας από τους ελάχιστους πια υγρότοπους όπου αυτή φωλιάζει.

Ο χλωρός τάπητας που υφαίνουν πυκνά - πυκνά τα φυτά που επιπλέουν στην επιφάνεια της λίμνης, όπως τα νούφαρα (Numphaea alba, Numphaea lutea) και τα νεροκάστανα, φιλοξενεί τις φωλιές ορισμένων σπάνιων ειδών από πουλιά, όπως το μουστακογλάρονο (Chlidonias hybridus) και το μαυρογλάρονο (Chlidonias niger).

Τόσο οι καλαμώνες που στεφανώνουν τις όχθες, όσο και το παραλίμνιο δάσος με τις λεύκες, στα βορινά, αποτελούν αξιόλογα ενδιαιτήματα για τα πουλιά. Ανάμεσα στον πραγματικά μεγάλο αριθμό των φτερωτών κατοίκων της λίμνης, συγκαταλέγονται σπάνια και απειλούμενα είδη, όπως η χαλκόκοτα (Plegadis falcinellus), η βαλτόπαπια (Αythya nyroca) κι η λαγγόνα (Phalacrocorax pygmaeus).

Τριγύρω από τη λίμνη απλώνονται, σε σημαντική έκταση, οι ελώδεις περιοχές. Είναι αναγνωρισμένος υδροβιότοπος και προστατεύεται από την διεθνή  Συνθήκη  Ραμσάρ με βάση την Οδηγία 79/409 της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Προστασία της Ορνιθοπανίδας.

Τα νερά της λίμνης έχουν επιλέξει επίσης για να ζουν ένα πλήθος από φυτά, όπως η μικρότατη φακή του νερού (Lemna minor),που έχει μόλις μια ρίζα, το νεροκάστανο (Trapa natans), ο ποταμογείτονα (Potamogeton sp.), το σταχυόφυλλο ή μυριόφυλλο (Myriophyllum sp.). Ορισμένα από τα φυτά της λίμνης ζουν βυθισμένα στο νερό, ενώ άλλα βρίσκονται στην επιφάνεια, είτε πλέοντας ελεύθερα είτε ριζωμένα στον πυθμένα.