Koteas ο άλλος ...Elias μας!!!

Ο Ηλίας Κοτέας πέρα από το υποκριτικό του ταλέντο και τις πολύ σημαντικές σπουδές πάνω στο αντικείμενο του, διαθέτει εκείνη τη σπάνια φατσούλα με τα πονηρά ματάκια και είναι περιζήτητος από πολλούς σημαντικούς σκηνοθέτες. Με αποτέλεσμα να έχει πάρει μέρος σε πάνω από 60 ταινίες.

Γεννημένος στο Μόντρεαλ του Καναδά από Έλληνες γονείς –κατέχει μάλιστα τη γλώσσα μας

σε πλήρη επάρκεια- μετά τις κολεγιακές του σπουδές, κατέβηκε στη Νέα Υόρκη και γράφτηκε στην American Academy of Dramatic Arts και μετά γράφτηκε στο Actors Studio τη σχολή θρύλο που είχε ιδρύσει ο άλλος Ηλίας ο Καζάν και από την οποία βγήκαν τα  μεγαλύτερα ονόματα του αμερικάνικου σινεμά. Στην οποία σχολή μάλιστα ευτύχησε να έχει ως δασκάλους την Ellen Burstyn και τον Peter Masterson. Ήταν δε τέτοιο το πείσμα του να γίνει ηθοποιός που δούλευε ως πιατάς εκείνο το διάστημα για να βγάζει τα προς το ζειν.

Επειδή όπως είπα η φιλμογραφία του είναι εκτεταμένη θα περιοριστώ μόνο στις ταινίες του που έχω δει και τις θυμάμαι γιατί μπορεί να είναι και κάποιες που να τις έχω δει και να τις έχω ξεχάσει.

Για πρώτη φορά τον είδα στο  TUCKER (1988) του  Francis Ford Copolla μαζί με τους Jeff Bridges και Frederic Forrest όπου υποδυόταν το σχεδιαστή εκείνου του ανεπανάληπτου μοντέλου Tucker Sedan 1948 που τεχνολογικά βρισκόταν 40 χρόνια μπροστά από την εποχή του και που πολεμήθηκε άγρια από το κατεστημένο της αμερικάνικης αυτοκινητοβιομηχανίας.

                             Ακολούθησαν οι δυο ταινίες του Αtom Egoyan: The Adjuster (1991)

                                                                       και   Exotica(1994).

                                  Μετά ήρθε το Crash(1996) του David Cronenberg

The Thin Red Line(1998)του Τerrence Malick.

Και

το Ararat(2002) του Atom Egoyan.

Όπως προείπα ο Κοτέας είναι ένας πολύ καλός ηθοποιός ξέρει πολύ καλά τη δουλειά του και πάντα κερδίζει το θεατή. Αλλά ο ρόλος του που δεν θα ξεχάσω ποτέ είναι αυτός ο ανεπανάληπτος Βον στο Crash! Πολλοί από εσάς βέβαια μπορεί να τον έχετε δει και σε άλλες και ίσως πιο εντυπωσιακές ερμηνείες.

Elia Kazan: Το ήθος του δημιουργού ή η αξία του έργου του; !!!

Όταν ανοίξεις συζήτηση σε σινεφίλ κύκλους για τον Ελία Καζάν θα εισπράξεις τα ίδια σχόλια: μια κατ' αρχήν ταύτιση των απόψεων για το τεράστιο και πρωτοποριακό για την εποχή του έργο που άφησε, και μια μεγάλη διχογνωμία αν πρέπει να του συγχωρεθεί εκείνη η μεγάλη παλιανθρωπιά που έκανε το 1952.

Αλλά ας πιάσουμε τα πράγματα από την αρχή:
Ο Ελία Καζάν κατά κόσμον Ηλίας Καζαντζόγλου, ένας δικός μας άνθρωπος δηλαδή, που γεννήθηκε στην Καισάρεια της Καπαδοκίας το 1909 και πέθανε στη Νέα Υόρκη το 2003, αν μη τι άλλο, υπήρξε ένας άνθρωπος φαινόμενο. Μετανάστευσε νέος στην Αμερική και μέσα

από τεράστιες δυσκολίες και οικονομικά προβλήματα (στην αρχή έκανε τον λαντζέρη σε ελληνικά εστιατόρια) κατόρθωσε σχετικά σύντομα να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους κινηματογραφικούς δημιουργούς

του παγκόσμιου κινηματογράφου, όπου εκτός από το τεράστιο έργο του που μας άφησε είναι αυτός που με την περιβόητη και αντισυμβατική δραματική σχολή του: Actor’s Studio καθιέρωσε μια πλειάδα ηθοποιών μεταξύ των οποίων οι: Μάρλον Μπράντο, Νάταλι Γουντ, Λη Ρέμιγκ, Μοντγκόμερυ Κλιφτ, Τζαίημς Ντην, Γουώρεν Μπήτυ, Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ, Κάρλ Μάλντεν, Ροντ Στάϊγκερ και πολλοί άλλοι. Με τα καλλιτεχνικά ασχολήθηκε από το 1932, στην αρχή ως ηθοποιός του θεάτρου στο περιβόητο Group Theatre και μετέπειτα ως σκηνοθέτης του. Στην κινηματογραφική σκηνοθεσία μεταπήδησε το 1945 με την ταινία: Ένα Δέντρο Μεγαλώνει στο Μπρούκλιν (A Tree Grows in Brooklyn) από το ομώνυμο μυθιστόρημα της Μπέττυ Σμιθ. Κάτι που έκανε και με άλλα βιβλία της Αμερικάνικης λογοτεχνίας αργότερα καθώς και με σπουδαία θεατρικά έργα. Άφησε επίσης και σημαντικό συγγραφικό έργο. Τα βιβλία του: Ο Ανατολίτης, και ο Συμβιβασμός που τα έχω διαβάσει τα θεωρώ πολύ αξιόλογα.
Και όμως: ο άνθρωπος αυτός με το τεράστιο έργο του που όλες οι ταινίες του έχουν να κάνουν με υπαρξιακό και κοινωνικό προβληματισμό –θυμάμαι στις αρχές του ’60 που είχε φέρει στο χωριό ο πλανόδιος κινηματογράφος την ταινία «Βίβα Ζαπάτα», μια επαναστατική ταινία με θέμα την εξέγερση των αγροτών του Μεξικού, είχε γίνει χαμός και ο απόηχος της άργησε πολύ να καταλαγιάσει και το «Λάσπη στ’ αστέρια» που βάζει σημερινά οικολογικά ζητήματα περιβάλλοντος- διέπραξε μία μεγάλη απρέπεια. Πήγε το 1952 τη χρονιά που γύριζε το Βίβα Ζαπάτα, το παραδέχτηκε αργότερα και ο ίδιος δημόσια ζητώντας συγγνώμη, στην πανίσχυρη τότε Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων του FBI και κατέδωσε κάποιους συναδέλφους του ως κομμουνιστές, ένας εκ των οποίων ήταν ο Ζυλ Ντασσέν, που υπέστησαν διώξεις και πολλές διακρίσεις εις βάρος τους. Μια ενέργεια που για πολλά χρόνια δίχασε και διχάζει ακόμα: καλλιτέχνες κριτικούς και κοινό. Και εδώ είναι που μπαίνει το δίλημμα που έβαλα στον τίτλο της ανάρτησης: Προτάσσουμε την ηθική ακεραιότητα του δημιουργού ή αυτό το ίδιο το έργο του; Αυτό βέβαια ισχύει για όλες τις μορφές της τέχνης και θα παραμένει πάντα ένα αναπάντητο ερώτημα.
Το 1999 που σε μεγάλη ηλικία και υποβασταζόμενος από τον Μάρτιν Σκορτσέζε ανέβηκε να παραλάβει το Τιμητικό Βραβείο Όσκαρ που του απένειμαν για το σύνολο του έργου του: κάποιοι από κάτω στην αίθουσα τον χειροκρότησαν θερμά, κάποιοι χλιαρά και κάποιοι δεν τον χειροκρότησαν καθόλου.

Εγώ προσωπικά –κάθε άλλο από αντικειμενικός κριτής αφού μου αρέσει μέχρι μανίας η τέχνη του Καζάν- κλείνω προς τη δεύτερη άποψη: ότι το ίδιο το έργο είναι αυτό που μας μένει και αυτό πρέπει να βλέπουμε. Κάτι άλλωστε που πιστεύω και για τον Κνουτ Χάμσουν τον μεγάλο αυτόν Δανό συγγραφέα, τον άνθρωπο που με το έργο του «Η Πείνα» έγραψε κατ’ εμέ τον ύμνο του Ανθρωπισμού, τον ίδιο αυτόν άνθρωπο που αργότερα ασπάστηκε τον Εθνικοσοσιαλισμό του Χίτλερ!



H Φιλμογραφία του Καζάν:





1945: Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλυν/Χαμένα νιάτα (A tree grows in Brooklyn)
 

1947: Η θάλασσα από γρασίδι (The Sea of Grass)

 

1947:Το μεγάλο κατηγορώ (Boomerang!)

1947:Συμφωνία κυρίων (Gentleman's aggrement)

1949: Πίνκι, η μιγάς (Pinky)

1950:Πανικός στους δρόμους (Panic in the streets)



 

1951:Λεωφορείο ο πόθος (A streetcar named desire)

 

1952:Βίβα Ζαπάτα (Viva Zapata!)

 

1953:Δραπέτες του τρόμου (Man on a tightrope)

1954:Το λιμάνι της αγωνίας (On the waterfront)

1955:Ανατολικά της Εδέμ (East of Eden)

 

1956:Η φωνή του πόθου (Baby Doll)

 

1957:Μια μορφή μέσα στο πλήθος (A face in the crowd)






1960:Λάσπη στ' αστέρια (Wild river)

1961:Πυρετός στο αίμα (Splendor in the grass)

 

1963:America, America


 

1969:Ο συμβιβασμός (The arrangement)

1972:Οι επισκέπτες (The visitors)

 

1976:Ο τελευταίος μεγιστάνας (The last tycoon)

ΤΖΩΝ ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ!!!

Ο Τζων Κασσαβέτης που γεννήθηκε από Έλληνες γονείς στη Νέα Υόρκη το 1929 (πέρασε μάλιστα κάποια χρόνια της παιδικής του ηλικίας στη Λάρισα όπου λόγω της μεγάλης οικονομικής κρίσης της Αμερικής είχαν καταφύγει οι γονείς του) και πέθανε το 1989, αποτελεί μια σπάνια αν όχι μοναδική περίπτωση στο παγκόσμιο κινηματογραφικό στερέωμα. Γιατί ενώ σε πολλά μοιάζει και ίσως να αποτέλεσε το πρότυπο για τον Κλιντ Ήστγουντ: πετυχημένος ζεν πρεμιέ λαϊκών αμερικάνικων ταινιών και τηλεοπτικών σειρών που κάποια στιγμή αποφάσισε να γίνει σκηνοθέτης, ακολούθησε όμως έναν τελείως διαφορετικό και πρωτοποριακό δρόμο από τον μετέπειτα μιμητή του στηριζόμενος πάντα στις δικές του δυνάμεις και τους δικούς του οικονομικούς πόρους. Και μέχρι το τέλος της καριέρας του δεν συνεργάστηκε ποτέ με το κατεστημένο του Χόλυγουντ.

Σε χρόνο ανύποπτο για τα κινηματογραφικά δεδομένα (το 1959 παρακαλώ!) γυρίζει τις

Σκιές (Shadows) με την κάμερα στο χέρι και πολύ λίγα οικονομικά μέσα, κάτι που αρκετοί ευρωπαίοι συνάδελφοι του μεταξύ των οποίων και ο Λαρς φον Τρίερ αποφάσισαν να εφαρμόσουν από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 με το περιβόητο «Δόγμα της Κοπεγχάγης».
Ο Κασσαβέτης θεωρήθηκε από την κριτική ως ο εκπρόσωπος του γαλλικού Νέου Κύματος (Nouvelle Vague) στην Αμερική μόνο που οι ταινίες του έχουν ένα τελείως ξεχωριστό στυλ που πολλοί το αποδίδουν στην προηγούμενη ιδιότητα του αυτήν του ηθοποιού και χάρις την οποία άφηνε τους πρωταγωνιστές του ελεύθερους, σχεδόν να αυτοσχεδιάζουν για να αποδώσουν το μέγιστο των δυνατοτήτων τους.
Όσοι έχουν δει το «Μια γυναίκα εξομολογείται» με την Τζίνα Ρόουλαντς θα καταλάβουν τι εννοώ. Αυτόν δηλαδή τον μοναδικό, ανεπανάληπτο και ταυτόχρονα τόσο πειστικό τρόπο με τον οποίο μας δείχνει πως σιγά-σιγά σπρωγμένη από τον οικογενειακό της περίγυρο, μια νοικοκυρά οδηγείται στην τρέλα και την παράκρουση.

Ή ακόμη αυτή την εκπληκτική και ανεπανάληπτη και σε μεγάλη διάρκεια σκηνή του ιλιγγιώδους χορού στα «Πρόσωπα» όπου ένας άντρας χορεύει μπροστά στις μοναχικές γυναίκες της μέσης ηλικίας και προσκαλεί μία-μία να χορέψουν μαζί του όπου διακρίνεται έντονα στο πρόσωπο και το βλέμμα τους αυτή η χαμένη νιότη και η λαχτάρα και που, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί μιαν από τις κορυφαίες σκηνές στο Πάνθεον του παγκόσμιου κινηματογράφου.Ο Κασσαβέτης στις ταινίες του συνήθιζε να χρησιμοποιεί τους ίδιους ηθοποιούς. Εκτός από τη μόνιμη πρωταγωνίστρια του: την προικισμένη και πολύ ωραία γυναίκα του Τζίνα Ρόουλαντς στις περισσότερες ταινίες του στηρίχτηκε στον Πήτερ Φωλκ και τον Μπεν Γκαζάρα.
Οι πιο γνωστές ταινίες του στην Ελλάδα είναι:
>Σκιές (1959)
>Πρόσωπα (1968)
>Οι σύζυγοι (1970)
>Μίνι και Μόσκοβιτς (1971)
>Μία Γυναίκα Εξομολογείται
> Ο θάνατος ενός Κινέζου Μπουκμέικερ (1976)
> Νύχτα πρεμιέρας (1977)
> Γκλόρια (1980)
> Ερωτική θύελλα (1984)

Σε όποιον θέλει να γνωρίσει τον μοναδικό και ανεπανάληπτο κινηματογραφικό κόσμο του Κασσαβέτη εγώ θα πρότεινα ως ξεκίνημα το: "Μίνι και Μόσκοβιτς".