Άγιος Μακάριος της Όπτινας: Διάκριση

 

Ἐπίτρεψέ μου νὰ μὴν ἀναφερθῶ ἄλλο στὸ παρελθόν, ἀλλὰ νὰ σταθῶ σὲ ὅ,τι θὰ μπορέσει ν’ ἀποβεῖ χρήσιμο καὶ ὠφέλιμο γιὰ τὸ μέλλον.

Σύμφωνα μὲ τὴ διδασκαλία τῶν ἁγίων Πατέρων, κάθε ἐντύπωση, κάθε εἰκόνα, κάθε λογισμὸς ποὺ ἔρχεται στὴν περιοχὴ τῆς καρδιᾶς καὶ τὴ γεμίζει μὲ μεγάλη ταραχή, ἀσφαλῶς προέρχεται ἀπὸ τὸ χῶρο τῶν παθῶν. Γι’ αὐτὸ δὲν πρέπει ν’ ἀκολουθοῦμε τὶς παρορμήσεις τῆς καρδιᾶς ἀμέσως, ἀλλὰ μόνο μετὰ ἀπὸ προσεκτικὴ αὐτοεξέταση καὶ ἔντονη προσευχή. Ὁ Θεὸς νὰ μᾶς φυλάξει ἀπὸ καρδιὰ τυφλωμένη! Γιατί εἶναι πιὰ πασίγνωστο, ὅτι τὰ πάθη τυφλώνουν τὴν καρδιὰ καὶ σκοτίζουν τὸ λαμπερὸ ἥλιο τῆς διάνοιας, ποὺ ὅλοι μας πρέπει, μὲ σκληρὴ προσπάθεια, ν’ ἀτενίζουμε πάντοτε.

*   *   *

Τελικὰ ἡ ἀτέλειωτη νύχτα πέρασε. Στὴν καρδιά σου ὁ ἥλιος λάμπει ὁλόλαμπρος καὶ στὸ νοῦ σου ὁ ἀέρας εἶναι γλυκὺς καὶ καθαρός. Γλυκύτερος καὶ καθαρότερος ἀπὸ ποτὲ ἄλλοτε. Δόξα τῷ Θεῶ! Εἶναι ὁλοφάνερη ἡ ἐπέμβαση τῆς χάριτός Του. Ὅμως, ἀπὸ μίαν ἄποψη, ἡ τωρινὴ κατάστασή σου εἶναι ὁ καρπὸς τῶν πικρῶν δοκιμασιῶν σου. Καθὼς λέει ὀ άγιος Μάρκος ὁ ἀσκητής, πίσω ἀπὸ τὶς ἀκούσιες θλίψεις εἶναι κρυμμένο τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ.

Στάρετς Σέργιος : Η βάση των ψυχικών ασθενειών δεν είναι η σεξουαλικότητα, αλλά η υπερηφάνεια.

 

Ένας ακόμη σύγχρονος Στάρετς, ο Στάρετς Σέργιος, συμφωνεί με τα λεγόμενα του Γέροντος Πορφυρίου και του Γέροντος Παϊσίου, που μόλις παρουσιάσαμε: «Στή βάση των ψυχικών ασθενειών», παρατηρεί ο Στάρετς Σέργιος, «βρίσκεται η υπερηφάνεια.

Θεμέλιο των ψυχικών ασθενειών είναι η θεώρηση του εαυτού μας ως κέντρου των πραγμάτων. Όλοι οι ψυχικά ασθενείς έχουν ως κέντρο τον εαυτό τους».

Εδώ ο Γέροντας ταυτίζεται πλήρως με τον Γέροντα Πορφύριο, που ομιλεί για τον εγωισμό ως αιτία της κατάθλιψης. Και συνεχίζει: «Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι οι ίδιοι είναι υπεύθυνοι για την ασθένειά τους.

Η υπερηφάνεια, όπως και τα άλλα πάθη, έχουν στο άτομο ποικίλες προελεύσεις: την προσωπική βούληση, αλλά και τήν… κληρονομικότητα, το οικογενειακό περιβάλλον, την κοινωνία, τις προσωπικές σχέσεις και την ιστορία του καθενός.

Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης: Στην πλάνη πέφτουμε είτε από απειρία, είτε από υπερηφάνεια!

Δείξαμε μεγάλη ἀμέλεια καί δέν καταλαβαίνουμε πιά ἄν ὑπάρχει ἡ κατά Xριστόν ταπείνωση καί ἀγάπη. Bέβαια, ἡ ταπείνωση αὐτή καί ἡ ἀγάπη γίνονται γνωστές μόνο μέ τή χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἐμεῖς ὅμως δέν ξέρουμε ὅτι, γιά νά προσελκύσουμε τή χάρη κοντά μας, πρέπει νά τήν ποθήσουμε μ' ὅλη μας τήν ψυχή. Ἀλλά πῶς θά ποθήσουμε κάτι πού δέν τό γνωρίζουμε καθόλου; Καί ὅμως, ὅλοι μας τή γνωρίζουμε τή χάρη, ἔστω καί λίγο, γιατί τό Ἅγιο Πνεῦμα κινεῖ κάθε ψυχή στήν ἀναζήτηση τοῦ Θεοῦ.

Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος: Εγωισμός και Ταπείνωση.

Προσέχετε τὸν ἑαυτό σας. Ἡ πρόοδος στὴν πνευματικὴ ζωὴ διακρίνεται μὲ τὴν ὁλοένα καὶ περισσότερη συναίσθησι τῆς μηδαμινότητός μας. Ἐνῶ ὅσο αὐξάνει ἡ ἐκτίμησις τοῦ ἑαυτοῦ μας σὲ κάτι, τόσο βαδίζουμε στὴν καταστροφή. Ὁ ἐχθρὸς θὰ τὸ ἐκμεταλλευθῆ αὐτό. Θὰ πλησιάση καὶ θὰ ἐπιχειρήση νὰ πετάξη κανένα πετραδάκι στὸν δρόμο μας γιὰ νὰ σκοντάψουμε. Μία ψυχὴ ποὺ δίνει στὸν ἑαυτὸ της ἀξία, μοιάζει μὲ τὸν κόρακα τοῦ Αἰσώπου ποὺ ἀκούγοντας τὶς κολακεῖες τῆς ἀλεποῦς γιὰ τὴν «ὡραία» του φωνή, ἄνοιξε τὸ στόμα καὶ τοῦ ἔπεσε τὸ τυρί…».

«Πόσο χρήσιμο θὰ ‘ταν νὰ βρισκόταν κάποιος νὰ σᾶς κατηγορῆ. Νὰ χαίρεσθε, ἂν ποτὲ συμβῆ αὐτό. Εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνο νὰ σᾶς ἐπαινοῦν ὅλοι καὶ κανεὶς νὰ μὴν σᾶς λέει τὴν ἀλήθεια. Εἶναι νομίζετε δύσκολο νὰ πλανηθῆ ἢ νὰ σκοντάψη κανείς; Ἀπέχετε πολὺ ἀπὸ τὸ νὰ θεωρῆτε τὸν ἑαυτὸ σας ἅγιο καὶ ἄξιο νὰ συμβουλεύη τοὺς ἄλλους;».

«Στὸ Κίεβο ἀσκήτευε κάποτε κάποιος μὲ πολλὴ νηστεία καὶ μόνωσι. Τὸν πολέμησε ὅμως ὁ ἐγωισμὸς καὶ ἄλλα πάθη. Πῆγε λοιπὸν καὶ ἐξωμολογήθηκε τοὺς λογισμούς του στὸν μακαριστὸ στάρετς Παρθένιο. Ἐκεῖνος τοῦ ἔδωσε χρήματα καὶ τὸν ἔστειλε στὴν ἀγορὰ λέγοντας: «Ἀγόρασε κρέας καὶ φάγε το μπροστὰ στοὺς ἄλλους». Ὁ ἀσκητὴς ἀκολούθησε τὴν συμβουλὴ τοῦ στάρετς καὶ ὅλοι οἱ πειρασμοὶ τοῦ φύγανε. Νὰ πῶς οἱ Πατέρες πολεμοῦσαν τὴν ὑπερηφάνεια.

Αββάς Δωρόθεος: Για την ταπεινοφροσύνη

 «Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι Θεοῦ μαθηταί ἐσμέν, οὐχ ὅτι τά δαιμόνια ἡμῖν ὑπακούουσιν, ἀλλ᾿ ὅτι τά ὀνόματα ἡμῶν γέγραπται ἐν τῷ οὐρανῷ τῆς ταπεινώσεως».

Ἰωάν. Κλίμ. P.G. 88, 1000A

Ὑπάρχει δέ καί κοσμική ὑπερηφάνεια καί καλογερική. Κοσμική ὑπερηφάνεια ἔχει κανείς ὅταν ὑπερηφανεύεται εἰς βάρος τοῦ ἀδελφοῦ του ὅτι εἶναι πιό πλούσιος ἤ πιό ὄμορφος ἤ πιό καλοντυμένος ἤ πιό γενναῖος ἀπ᾿ αὐτόν. Ὅταν λοιπόν βλέπουμε ὅτι κενοδοξοῦμε μ᾿ αὐτά ἤ ὅτι τό μοναστήρι μας εἶναι πιό μεγάλο ἤ πιό πλούσιο ἤ ὅτι ἔχουμε πολλούς ἀδελφούς, πρέπει νά ξέρουμε ὅτι βρισκόμαστε ἀκόμα στό στάδιο τῆς κοσμικῆς ὑπερηφάνειας. Συμβαίνει ὅμως πολλές φορές νά κενοδοξεῖ κανείς καί γιά μερικά φυσικά χαρίσματα. Νά τί ἐννοῶ. Κενοδοξεῖ ὅτι ἔχει καλή φωνή καί ψάλλει ὡραῖα, ἤ ὅτι εἶναι ἐπιτήδειος καί ἐργάζεται μέ ἐπιμέλεια καί ἀκρίβεια καί ὑπηρετεῖ ἄδολα. Αὐτά εἶναι πιό ἐξευγενισμένα ἀπό τά πρῶτα, ὅμως καί αὐτά ἀνήκουν στό χῶρο τῆς κοσμικῆς ὑπερηφάνειας.

Οι έπαινοι, η υπερηφάνεια και η ταπείνωση.

- Φοβηθείτε τους επαίνους εκ μέρους των ανθρώπων, εξακολούθησε ο στάρετς απευθυνόμενος προς όλους, και προπάντων όταν σας επαινούν παρά την αξία σας. Σιωπήστε, μην απαντήσετε εκείνη τη στιγμή. Μόνο μέσα σας συναισθανθείτε ότι σας επαινούν περισσότερο απ’ ό,τι αξίζετε. Μα αν αρχίσετε να αντιλέγετε, τότε γεννιέται η υποκρισία. 

Υπερηφάνεια: αιτία απουσίας χαράς.

γράφει ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν το 1977

Σὲ σχέση μὲ τὴν κρίση ποὺ ὑπάρχει στὴν προσέλευση φοιτητῶν, σκεφτόμουν: γιατί οἱ ἄνθρωποι τόσο συχνὰ ἁπλῶς καταστρέφουν τὴ ζωή τους, βλάπτουν τὸν ἑαυτό τους, σὰν νὰ διακατέχονται ἀπὸ κάποια amor fati.

     Θὰ ὑπέθετε κανεὶς πὼς ἕνας ἁπλὸς ἐγωισμὸς καὶ τὸ ἔνστικτό τῆς αὐτοσυντήρησης θὰ τοὺς προφύλασσαν , ἀλλὰ ὄχι, οὔτε αὐτὸ τὸ ἔνστικτο δὲν τοὺς σταματᾶ. Μπορεῖς νὰ διακρίνεις καθαρὰ ἕνα εἶδος τρέλας, ἕνα πραγματικὸ πάθος γιὰ καταστροφή. Αὐτὸ τὸ πάθος εἶναι τὸ «Ἐγώ», δηλ. ἡ ὑπερηφάνεια.

     Ἡ ὑπερηφάνεια μεταμόρφωσε τὸν «ἄγγελο φωτός» σὲ Διάβολο, καὶ τώρα μόνον ἡ ὑπερηφάνεια ἔχει τὴ δύναμη νὰ καταστρέφει τοὺς ἀνθρώπους. Συνεπῶς, τὸ καθετὶ ποὺ συνδέεται, κατὰ τὸν ἕνα ἤ τὸν ἄλλο τρόπο, μὲ τὴν ὑπερηφάνεια, ἀκόμη καὶ σὲ μικροσκοπικὲς δόσεις, συνδέεται μὲ τὸν Διάβολο καὶ μὲ τὸ διαβολικό.

Κυριακή Α' Λουκά: «Έξελθε απ΄εμού, ότι ανήρ αμαρτωλός ειμί, Κύριε».

Στο σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα μας παρατίθεται το γεγονός της θαυμαστής αλιείας. Και όταν λέγω θαυμαστή αλιεία δεν εννοώ το θαύμα του Χριστού κατά το οποίο γέμισαν τα δίχτυα των ψαράδων αλλά αναφέρομαι στο μέγα θαύμα κατά το οποίο ο Πέτρος και οι συν αυτώ πιάστηκαν στα δίκτυα της Θείας Κλίσεως και από ψαράδες γίνανε μαθητές του Χριστού.

Η φυσιογνωμία του Πέτρου κυριαρχεί στο συγκεκριμένο ευαγγελικό ανάγνωσμα. Ο Πέτρος αν και αθυρόστομος, άξεστος-έτσι δείχνει η συμπεριφορά του- είναι απλός, έχει μία βαθιά ταπείνωση και συναίσθηση το ποιος είναι,  έχει αυτογνωσία, καλή προαίρεση και γι’ αυτό κάνει υπακοή στον Χριστό που του λέει να ρίξει πάλι τα δίκτυα στο νερό, αν και ο ίδιος όλη τη νύκτα δεν είχε πιάσει τίποτα. Κάνει υπακοή στον Χριστό και το θαύμα γίνεται. Τα δίκτυα γεμίζουν ψάρια, τόσα πολλά που τα πλοία κινδύνευαν να βουλιάξουν από το βάρος. Όμως μυστικώς γίνεται ένα μεγαλύτερο και σημαντικότερο θαύμα. Άνθρωποι απλοί, ψαράδες, με οικογένειες, με φίλους, με περιουσίες  «ἀφέντες ἅπαντα ἠκολούθησαν αὐτῷ».

Πολλοί έκαναν θαύματα αλλά μετά δεν πρόσεξαν...

Δύσκολο στον άνθρωπο να έχη δόξα και τιμή χωρίς ζημία στην ψυχή του.

Δύσκολο όχι μόνο για τους εμπαθείς, εκείνους που αγωνίζονται να νικήσουν τα πάθη τους, αλλά και σ’ εκείνους που τα ενίκησαν• και στους αγίους. 

Γιατί, έστω και αν τους έδωκε ο Θεός την νίκη κατά της αμαρτίας, όμως δεν ξαναγυρίσουν στην αμαρτία και να ξαναϋποδουλωθούν στα πάθη• όπως έγινε με μερικούς, που δεν έδειξαν την απαιτούμενη νήψη και επαγρύπνηση, αλλά εθάρρησαν στον εαυτό τους, στην πνευματική τους κατάσταση! 

Πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε κάποιον υπερήφανο και εγωιστή άνθρωπο;

Προσπάθησα να απαντήσω σ' αυτήν την ερώτηση που μου διατυπώθηκε. Και είπα στον εαυτό μου "Τί το καλύτερο, από το να δω τον ίδιο τον Κύριο.Το δικό του παράδειγμα, την δική του ζωή..."

Γέροντας Παΐσιος:Η υπερηφάνεια γελοιοποιεί τον άνθρωπο!

-Γέροντα, τί είναι αυτό που μας κάνει να... θέλουμε να γίνη γνωστό στους άλλους ό,τι καλό κάνουμε, ενώ έχει τόση γλυκύτητα, τόση απαλάδα, το να ζη και να εργάζεται κανείς στην αφάνεια;

-Το πιο σπουδαίο είναι ότι, όταν ο άνθρωπος έχη εσωτερικότητα και προσπαθή να μη γίνεται γνωστό το καλό που κάνει, είναι αισθητό στους άλλους όλοι τον ευλαβούνται και τον αγαπούν, χωρίς ο ίδιος να το καταλαβαίνη.

Πόσο συμπαθής είναι ο ταπεινός άνθρωπος και πόσο αποκρουστικός ο υπερήφανος! 

Γέροντας Παΐσιος: Όταν φέρνουμε υπερήφανο λογισμό, τα κάνουμε θάλασσα!

- Γέροντα, είμαι πολύ απρόσεκτη όλο ζημιές κάνω.
- Φαίνεται, θα υπάρχη μέσα σου κρυφή υπερηφάνεια. Επειδή ο Θεός σε αγαπάει, λειτουργούν οι πνευματικοί νόμοι κάνεις μια ζημιά και ταπεινώνεσαι. «Ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται».

Κυριακὴ Τελώνου καὶ Φαρισαίου:Φαρισαϊκὲς ἀρετές καὶ τελωνικὴ μετάνοια.

 Ανοίγοντας καὶ πάλι τὸ Τριώδιο, ἡ Ἁγία μας Ἐκκλησία μᾶς παρουσιάζει τὴν διδακτικὴ παραβολὴ τοῦ τελώνη καὶ τοῦ φαρισαίου, θέλοντας νὰ μᾶς ὑπενθυμίσῃ ὅτι οἱ ἀνθρώπινες ἀρετές, γιὰ νὰ ὁδηγήσουν στὴ δικαίωση, πρέπει νὰ συμπορεύονται μὲ τὴν μετάνοια.

Ἀκούσαμε σήμερα πολλὰ γιὰ τὶς ἀρετὲς τοῦ φαρισαίου, ἀλλὰ τίποτα γιὰ τὴ μετάνοιά του. Ἀκούσαμε ἐπίσης γιὰ τὴ μετάνοια τοῦ τελώνη, ἀλλὰ γιὰ καμία ἀρετή του. Στὴν ψυχὴ ἑνὸς ἠθικὰ σκεπτόμενου καὶ ἐνεργοῦντος ἀνθρώπου δημιουργοῦνται οἱ ἑξῆς ἀπορίες: «Εἶναι τελικὰ ἄχρηστες οἱ ἀρετές; Ὁ φαρισαῖος νήστευε καὶ ἔκανε φιλανθρωπίες· μάταια κοπίασε; Γιατί δὲν δικαιώθηκε κι ἐκεῖνος γιὰ τὰ καλά του ἔργα, ἀλλὰ μόνον ὁ τελώνης ποὺ δὲν εἶχε καμία ἀρετή, ἀλλὰ ἀρκέστηκε νὰ ἐπιζητᾷ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ;». Σὲ αὐτὲς τὶς ἀπορίες χρειάζεται νὰ ἀπαντήσουμε μὲ προσοχή.

Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος:η υπερηφάνεια είναι χειρότερη από κάθε θηρίο και από κάθε τύραννο!

Ρίζα και πηγή και μητέρα κάθε αμαρτίας είναι η υπερηφάνεια. Εξαιτίας της ο πρωτόπλαστος έχασε τη μακάρια ζωή του παραδείσου. Εξαιτίας της και ο διάβολος που τον εξαπάτησε, έχασε το ουράνιο αξίωμα του αγγέλου.

Τίποτα δεν αποξενώνει τόσο από τη φιλανθρωπία του Θεού και τίποτα δεν παραδίνει τόσο στη φωτιά της κολάσεως, όσο το τυραννικό πάθος της υπερηφάνειας και της κενοδοξίας. Όταν αυτό υπάρχει μέσα μας, είμαστε ρυπαροί, έστω κι αν έχουμε άλλες αρετές, όπως αγνεία ή νηστεία ή ελεημοσύνη ή προσευχή. Γιατί, όπως λέει η Γραφή, «είναι ακάθαρτος στα μάτια του Κυρίου κάθε υπερήφανος» (Παροιμ. 16:5). 

Η Υπερηφάνεια (Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως)

Ἡ ὑπερηφάνεια τοῦ νοῦ εἶναι ἡ σατανικὴ ὑπερηφάνεια, ἡ ὁποία ἀρνεῖται τὸ Θεὸ καὶ βλασφημεῖ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, γί’ αὐτὸ καὶ πολὺ δύσκολα θεραπεύεται. Εἶναι ἕνα βαθὺ σκοτάδι, τὸ ὁποῖο ἐμποδίζει τὰ μάτια τῆς ψυχῆς νὰ δοῦν τὸ φῶς ποὺ ὑπάρχει μέσα της καὶ ποὺ ὁδηγεῖ στὸ Θεό, στὴν ταπείνωση, στὴν ἐπιθυμία τοῦ ἀγαθοῦ.