Ο Κρυφός Γελαστός Άγιος του Αιγάλεω

Γέροντας Ευμένιος Σαριδάκης: ο άγιος φίλος των λεπρών

 Ο π. Ευμένιος γεννήθηκε το 1931 στην Εθιά Μονοφατσίου του νομού Ηρακλείου Κρήτης και ήταν το όγδοο παιδί μιας φτωχής & πιστής οικογένειας. Έγινε μοναχός σε ηλικία 17 χρονών, αγωνίστηκε για την καλλιέγεια της ψυχής του με αγάπη και προσευχή και δοκιμάστηκε σκληρά και από την ασθένεια της λέπρας, αλλά και αργότερα, ενώ ήταν ήδη ιερέας, από δαιμονική επιρροή, με την οποία βασανίστηκε ψυχοσωματικά και ελευθερώθηκε μετά από πολλές προσευχές, αγρυπνίες και εξορκισμούς σε μοναστήρια της Κρήτης, όπως στις μονές Κουδουμά και Παναγίας Καλυβιανής.

Η λέπρα τον έφερε στο Νοσοκομείο Λοιμωδών στην Αγία Βαρβάρα Αθηνών. Εκεί θεραπεύτηκε αλλά, βλέποντας τον ανθρώπινο πόνο, αποφάσισε να παραμείνει στο Νοσοκομείο ως ιερέας, για να βοηθήσει όσο μπορούσε την ανακούφιση των συνανθρώπων του! Εκεί λοιπόν "θα αρχίσει το ποιμαντικό του έργο, που μπροστά του γονατίζουν οι έχοντες θεολογικά πτυχία και εκκλησιαστικά αξιώματα".

Η αγάπη του και ο ασκητικός του αγώνας έφεραν σ' αυτόν τη χάρη του Θεού και ο ταπεινός ιερέας (λειτουργούσε στο ναό των αγίων Αναργύρων Ιατρών Κοσμά & Δαμιανού, μέσα στο Λοιμωδών) έφτασε σε μεγάλο ύψος αγιότητας -το οποίο διατηρούσε κρυφό όσο μπορούσε- και αξιώθηκε να λάβει το προορατικό χάρισμα, να ζήσει υψηλά πνευματικά βιώματα καιοράματα και να βοηθήσει πάρα πολλούς ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης και μορφωτικού επιπέδου, όχι μόνο με τις συμβουλές και την προσευχή του αλλά και με την αγιασμένη παρουσία του. 

Ο Γέροντας αγαπούσε όλο τον κόσμο, κάθε άνθρωπο προσωπικά, και ήταν ένας ιδιαίτερα γελαστός άγιος - το τρανταχτό γέλιο του ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά του - όπως και πολλές φορές έβγαινε από το Ιερό, κατά τη λειτουργία, με τα γένια του βρεγμένα από δάκρυα, αφού προσευχόταν για όλους τους πονεμένους και δυστυχισμένους συνανθρώπους μας και είχε προφανώς και το χάρισμα των δακρύων.

Ο παππούλης μας γελούσε, γελούσε πολύ. Γελούσε με εμάς τους ανθρώπους και μας μετέδιδε τη χαρά του. Γελούσε με τους αγίους, με την Κυρία Θεοτόκο, με τους αγγέλους, και μας μετέδιδε πάλι τη χαρά των αγίων, της Κυρίας Θεοτόκου, των αγγέλων, γι’ αυτό, όταν πηγαίναμε εκεί, μπορεί να ήμαστε στενοχωρημένοι και κουρασμένοι ψυχικά ή σωματικά, αλλά φεύγαμε… πετώντας. 

Ο π. Ευμένιος γελούσε πολλές φορές και κατά τη διάρκεια των ακολουθιών, μπορεί την ώρα που διάβαζε το ιερό ευαγγέλιο ή όταν εθυμίαζε την Κυρία Θεοτόκο στην «Τιμιωτέρα» [σημαντικό τροπάριο για την Παναγία, που ψάλλεται σε ειδικό σημείο της καθημερινής πρωινής ακολουθίας (όρθρου)] ή την ώρα των παρακλήσεων [παράκληση ή "παρακλητικός κανόνας" = μουσικό + ποιητικό έργο, που αποτελεί προσευχή προς την Παναγία ή προς έναν άγιο (οι χριστιανοί συχνά διαβάζουν παρακλήσεις στο σπίτι τους, αλλά ψάλλονται & στην εκκλησία]. 

«Όποιος τον πλησίαζε, έβλεπε έναν ιερέα, έναν καλόγερο, με έντονη χαρά στο πρόσωπό του. Αυτή η χαρά, πολλές φορές, εκφραζόταν με πολλά γέλια, που αναμιγνύονταν με τα λόγια του ή ξεχύνονταν από τις άκρες των κλειστών χειλιών του, όταν έμενε σιωπηλός. Το καταλάβαινες ότι ήταν γέλια ενός χαριτωμένου ανθρώπου [δηλ. ανθρώπου με θεία χάρη], μιας καρδιάς ξέχειλης από αληθινή, θεία γαλήνη και χαρά, που χυνόταν έξω και δρόσιζε, ξενίζοντας [παραξενεύοντας] τους άλλους. 

Ήταν εμφανές ότι ο π. Ευμένιος προσπαθούσε να συγκρατηθεί από ταπείνωση, να μη φανεί αυτή η αγία ιδιαιτερότητα, μα δεν το κατάφερνε πάντοτε. 

Όποτε τον επισκεπτόμουν έπαιρνα αυτό το δώρο, τη χαρά δηλαδή και τα «αλλιώτικα» γέλια του, που κυλούσαν ώς την δική μου καρδιά. Όταν φορούσε την ιερατική του στολή και έβγαινε στην Ωραία Πύλη για το «Ειρήνη πάσι» ή θυμίαζε την Παναγία μας στο τέμπλο, το πρόσωπό του, συγκρινόμενα με τα απαστράπτοντα άμφια, έλαμπε περισσότερο. Ιδιαίτερα μπροστά στην Θεοτόκο, στην Τιμιωτέρα ή στους Χαιρετισμούς, την χαιρετούσε πραγματικά πλημμυρισμένος χαρά και γελούσε μόνος αυτός, σαν να του είπε η Θεοτόκος μιαν ευχάριστη είδηση. […]» (βλ. Σίμωνος μοναχού, π. Ευμένιος - Ο κρυφός άγιος της εποχής μας, Αθήνα 2010, 2η έκδ., σελ. 137-146).

Ο Γέροντας Πορφύριος έλεγε για τον Γέροντα Ευμένιο: «Να πηγαίνετε να παίρνετε την ευχή του Γέροντα Ευμένιου, γιατί είναι ο κρυμμένος Άγιος των ημερών μας. Σαν τον Γέροντα Ευμένιο βρίσκει κανείς κάθε διακόσια χρόνια».

 

Στο Νοσοκομείο Λοιμωδών ευτύχησε να γνωρίσει το λεπρό άγιο μοναχό Νικηφόρο, που, αν και τυφλός από την ασθένειά του, έγινε μεγάλος πνευματικός πατέρας των χριστιανών και δάσκαλος του Γέροντα Ευμένιου.

Τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» και την 23η Μαίου 1999 παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο και τάφηκε, σύμφωνα με την επιθυμία του, στον τόπο που γεννήθηκε (στην Εθιά).

H προσευχή του Γέροντα ("Και εχάρη ο Θεός")

Η μυστική ζωή του αγίου Γέροντα (=οι προσωπικοί ασκητικοί αγώνες του) δεν είναι ευρύτερα γνωστή. Όμως έχει ιδιαίτερη σημασία η παρακάτω προσευχή του, που περιλαμβάνεται, μαζί με πολλά άλλα στοιχεία για τη ζωή του και μαρτυρίες πολλών ανθρώπων που τον γνώρισαν (και πολλές μαρτυρίες για τα αγιοπνευματικά [=θαυματουργικά] χαρίσματά του), στο εξαιρετικό βιβλίο του Σίμωνος Μοναχού π. Ευμένιος - Ο κρυφός άγιος της εποχής μας, σελ. 133-134 [για το βιβλίο, και αποσπάσματα, κλικ εδώ]. Διηγείται ο μητροπολίτης Μόρφου της Κύπρου Νεόφυτος.

«Ένα πολύ σημαντικό περιστατικό, που θυμούμαι από τον γέροντα Ευμένιο, είναι μία προσευχή του έκανε: "Κύριε Ιησού Χριστέ, θέλω να σώσεις όλους τους ανθρώπους".

"Κι εχάρη ο Θεός", μου έλεγε.

"Και μετά είπα: "Κύριε Ιησού Χριστέ, θέλω να σώσεις όλους τους καθολικούς. Και όλους τους προτεστάντες, Χριστέ μου, θέλω να σώσεις". Κι εχάρη ο Θεός.

"Θέλω να σώσεις και τους μουσουλμάνους και όσους ανήκουν σε όλες τις θρησκείες, και τους αθέους ακόμα θέλω να σώσεις". Κι εχάρη πολύ ο Θεός.

Και του είπα: "Χριστέ μου, θέλω να σώσεις όλους τους απ' αιώνες κεκοιμημένους από Αδάμ μέχρι τώρα". Κι εχάρη ο Θεός πολύ.

Και είπα: "Θεέ μου, θέλω να σώσεις και τον Ιούδα". Και στο τέλος είπα: "Θέλω να σώσεις και τον διάβολο". Κι ελυπήθη ο Θεός".

Του λέω: "Γιατί λυπήθηκε ο Θεός;". "Διότι θέλει ο Θεός και δεν θέλουν αυτοί" μου απάντησε, "δεν υπάρχει ίχνος καλής θελήσεως σωτηρίας στον διάβολο".

"Καλά" του είπα, "πώς κατάλαβεες εσύ πότε ο Θεός χαιρόταν και πότε ελυπήθη;". Και μου λέει: "Άμα η καρδιά σου γίνει ένα με την καρδία του Χριστού, αισθάνεσαι αυτά που αισθάνεται".

Δηλαδή αντιλαμβάνεσαι τι εύρος είχεν η καρδία αυτού του ανθρώπου; Αυτό είναι από τα πιο δυνατά που έχω ακούσει και δεν το έχω ακούσει από κανέναν άλλον. Κι αυτό το καταλάβαινε από την ένταση της Χάριτος. Ανάλογα με τον βαθμό της Χάριτος αντιλαμβανόταν την λύπη ή την χαρά Του, σ' αυτό που ο ίδιος έλεγε ή έκανε».

[Χάρις: η αγαθή ενέργεια του Θεού, που εκπέμπεται σε όλα τα πλάσματα και που ανάλογα με το βαθμό, που ο άνθρωπος ανοίγεται σ' αυτήν (=την επιθυμεί και γίνεται κατάλληλος για να μπει μέσα του, καλλιεργώντας την ταπεινή αγάπη), σώζεται και γίνεται άγιος. Κατά τους αγίους Πατέρες, η Χάρις είναι "άκτιστη", δηλ. αδημιούργητη: εκπέμπεται απευθείας από το Θεό, δεν είναι δημιούργημά Του - κι έτσι, όποιος ανοίγεται και μπαίνει μέσα του η θεία Χάρις, έχει μέσα του τον Ίδιο το Θεό αυτοπροσώπως και όχι ένα δημιούργημα, ενώνεται δηλαδή με το Θεό (θέωση).

Η μάχη με τον εχθρό (διάβολο)

Επειδή πολλοί αναγνώστες θα θέλουν κάτι παραπάνω για το θέμα, ας αναφέρουμε επιγραμματικά λίγες πληροφορίες, προερχόμενες από το βιβλίο του π. Σίμωνα, σελ. 60-65.

Το χτύπημα του εχθρού ήρθε όταν, μετά από σειρά δαιμονικών οραμάτων με άγρια θηρία, ο Γέροντας (νέος & άπειρος ιερέας ακόμη, αν και πιστός, γεμάτος αγάπη & αγωνιστής της προσευχής) έπαψε να έχει ενοχλήσεις και ένιωσε ότι "νίκησε το διάβολο" και τον γελοιοποίησε. Η στιγμή εκείνη ήταν μια εγωιστική πτώση σε παγίδα και ο εχθρός τον χτύπησε καθώς κατέβαινε τη σκάλα του Λοιμωδών, αρχικά στο πρόσωπο και στη συνέχεια στην ψυχή. 

Για την περίοδο εκείνη ο Γέροντας είχε πει: "Ήταν ο καιρός που τα δάκρυά μου έκαιγαν το πρόσωπό μου. Ζεματιστά δάκρυα". Η ταλαιπωρία του έπαψε όχι με τη βοήθεια της ψυχιατρικής, αλλά μετά από νηστείες, αγρυπνίες και πολλές επισκέψεις, με τη συντροφιά πιστών φίλων και χωριανών, στα μοναστήρια της Κρήτης. Στην Παναγία του Κουδουμά, κατά τον άγιο Γέροντα, δόθηκε η τελική νίκη κατά του εχθρού, μια νίκη της Παναγίας για χάρη του.

Σημειωτέον ότι η μονή Κουδουμά (νότια νομού Ηρακλείου) είναι μία από τις πιο σημαντικές ορθόδοξες μονές της Κρήτης και πολλοί άγιοι έχουν αναδειχθεί εκεί, όπως οι άγιοι Παρθένιος και Ευμένιος (κοιμήθηκαν αρχές του 20ού αιώνα), Ιωακείμ ο Νάνος, Γεννάδιος ο μετέπειτα ασκητής της Ακουμιανής Γιαλιάς (νομού Ρεθύμνης) κ.λ.π. [για Γεννάδιο και Ιωακείμ].

 

Ένα ποίημα αφιερωμένο στο όσιο Γέροντα Ευμένιο Σαριδάκη

 

Δεν θυμάμαι την ακριβή ημερομηνία.

Με τους αριθμούς άλλωστε δεν τα πάω καλά.

Έχουν πολύ λογική και με κουράζουν.

Μα εκείνο που σίγουρα θυμάμαι

είναι ότι σαν ήρθε το μακάριο λείψανο στο νησί μας

μετά από διήμερο προσκύνημα στην πρωτεύουσα,

ανέβηκα στο χωριό να δω έναν Άγιο.

Δεν είναι δα και τόσο συχνό το φαινόμενο!!!

Όταν πλησίασα κοντά του,

μια λάμψη που έκαιγε κάθε δισταγμό και λογοκρατούσα συνήθεια

φάνηκε ηχηρά στο πρόσωπό του.

Όχι !!!! Δε την έβλεπα μονάχα εγώ.

Ήταν πολλοί εκεί με αναμμένα τα κεριά

και πληγωμένη την καρδιά.

Έλαμπε!!!!!!

Μα η λάμψη αυτή δεν είχε κάτι από αυτή εδώ την κτίση.

Δεν ήταν φως σε δικό μας ουρανό.

Μήτε μορφή από εκείνες που στολίζουν τους τοίχους του χώρου και του χρόνου μας.

Δεν ήταν κορνίζα, για να ξυπνάει την λήθη και την μοναξιά του χωρισμένου.

Ήταν φως εκ φωτός. Λάμψη λαμπρής κοσμημένης.

Μα πιο πολύ από όλα, εκείνο που σταμάτησε της λογικής τους ήχους,

σώπασε και ηρέμησε,

εσώτερες φωνές των απειθών λογισμών μου,

…..τα πόδια τα κουρασμένα του Αγίου.

Ήταν ζεστά και μαλακά σαν την καρδιά του,

κι όμως είχαν περάσει τρεις μέρες που είχε κοιμηθεί !!!

(π. Λίβυος) 

Ο π. Ευμένιος ήταν εφημέριος στο Εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων στο Νοσοκομείο πρώην Λοιμωδών στο Αιγάλεω.

Η πρώην αρχόντισσα εφοπλίστρια

«Εις μνημόσυνο αιώνιο»Μοναχή Μαρία Μυρτιδιώτισσα (Πατέρα)


Πέτρος Μπότσης

Στις 9 Ιουνίου (27 Μαΐου) 2005 εγκατέλειψε την πρόσκαιρη ζωή και πορεύτηκε προς την αληθινή η μοναχή Μαρία Μυρτιδιώτισσα, κατά κόσμον Κατίγκω Πανάγου Πατέρα। Πήγε για να συναντήσει τον νυμφίο της Χριστό, Τον όποιο είχε αγαπήσει «εξ όλης της καρδίας και εξ όλης της ψυχής και εξ όλης της διανοίας και εξ όλης της ισχύος» της. Η μακαριά μοναχή Μαρία - Μυρτιδιώτισσα ήταν μια σπάνια πνευματική φυσιογνωμία που, από τη στιγμή που γνώρισε κι αγάπησε το Χριστό, δεν αρκέστηκε να Τον βιώσει η ίδια και μάλιστα απόλυτα, ολοκληρωτικά, αλλά προσπάθησε μ' όλη τη (μεγάλη) δύναμη της ψυχής της και μ' όσα (πλούσιοι) μέσα της χορήγησε ο Θεός να πείσει και πολλούς άλλους ανθρώπους να Τον γνωρίσουν και να Τον αγαπήσουν, αρχίζοντας από τον στενό οικογενειακό της κύκλο και διευρύνοντας τον κύκλο αυτόν όλο και περισσότερο. Ως την άλλη άκρη της γης έφτασε η επιρροή της.


Ποια όμως ήταν η μοναχή Μαρία Μυρτιδιώτισσα;

Για όσους δεν την ήξεραν ή δεν είχαν ακούσει γι' αυτήν αξίζει να σημειώσουμε επιγραμματικά τα εξής:

Η κατά κόσμον Αικατερίνη (Κατίγκω) Δημ. Λαιμού γεννήθηκε στο μικρό νησάκι των Οινουσσών, απέναντι από τη Χίο, το 1912. Όπως οι περισσότεροι κάτοικοι των Οινουσσών, έτσι κι οι δικοί της γονείς ήταν πλοιοκτήτες, εφοπλιστές. Έτσι η Κατίγκω έζησε μια ζωή γεμάτη ανέσεις. Σπούδασε στα καλλίτερα σχολεία, ταξίδεψε σ' όλα τα μέρη του κόσμου και γενικά δε στερήθηκε τίποτα από τα εγκόσμια αγαθά. Οι γονείς της, όμως, εκτός από την άνεση και την πολυτέλεια, της εμφύτεψαν και μεγάλη πίστη στο Χριστό και την Εκκλησία Του, καθώς και μεγάλη αφοσίωση στην πατρίδα και τις εθνικές παραδόσεις.

Το 1931 παντρεύτηκε τον, επίσης, εφοπλιστή Πανάγο Διαμαντή Πατέρα και από τη συζυγία αυτή προέκυψαν τρία παιδιά: η Καλλιόπη, ο Διαμαντής και η Ειρήνη.

Η οικογένεια ζούσε μια σώφρονα και παραδοσιακή ζωή, με ανθηρή υγεία και με όλα τα χαρακτηριστικά της άνεσης, που παρέχει η πλήρης οικονομική ευχέρεια, ως τη στιγμή, που αρχηγός της οικογένειας προσβλήθηκε από ανίατη μορφή καρκίνου. Ο Θεός φαίνεται πως επέτρεψε τη δοκιμασία αυτή, για ν' αναδειχτεί έτσι η πίστη κι η προσήλωση στο Χριστό τόσο των ιδίων όσο και της οικογένειας τους. :Από τότε η οικογένεια αφοσιώθηκε με περισσότερο ζήλο και μεγαλύτερη πίστη στο Χριστό.

Η μικρή κόρη, η Ειρήνη, σε μια έξαρση αυτοθυσίας κι αγάπης, ζήτησε από το Θεό με την προσευχή της ν' απαλλαγεί ο αγαπημένος της πατέρας από την θανατηφόρα αρρώστια κι ας μεταφερόταν σε κείνη. Κι ο Θεός με την ανεξιχνίαστη βουλή Του άκουσε την προσευχή της. Κι η μικρή Ειρήνη προσβλήθηκε από την ίδια αρρώστια με τον πατέρα της. Κι ο πατέρας της από τότε και παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις των γιατρών, έζησε για πολλά χρόνια ακόμα και κοιμήθηκε το 1966.

Η αρρώστια του Πανάγου Πατέρα και ιδιαίτερα της μικρής Ειρήνης συγκλόνισαν την οικογένεια. Πέρα απ' όλες τις φροντίδες για την ίαση τους, η οικογένεια, με πρωτοστάτη την Κατίγκω, προσέφυγαν με μεγάλη πίστη στο Θεό και ζητούσαν από Εκείνον μόνο βοήθεια και στήριξη. Η δοκιμασία τους έφερνε όλο και περισσότερο κοντά στην Εκκλησία. Γνωρίστηκαν με τους καλλίτερους πνευματικούς της εποχής (δεκαετίες του 1950 και 1960). Ιδιαίτερα από τότε που συνάντησαν τον γέροντα Ιερώνυμο τον Σιμωνοπετρίτη και λίγο αργότερα τον γέροντα Ιερώνυμο της Αίγινας, η Κατίγκω Πατέρα και δι’ αυτής ολόκληρη η οικογένεια της μπήκαν σε άλλη τροχιά.

Η άνετη έπαυλης του Ψυχικού οπού έμεναν, μετατράπηκε σχεδόν σε μοναστήρι. Ηγούμενοι, μοναχοί και πνευματικοί από το Άγιο Όρος κι από την υπόλοιπη Ελλάδα παρήλαυναν καθημερινά σχεδόν από το σπίτι τους. Ομιλίες και κηρύγματα γίνονταν σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα μέσα στο σπίτι, με ομιλητές τους πιο σπουδαίους ιεροκήρυκες και πνευματικούς ανθρώπους της εποχής. Δεν υπήρχε γνωστός πνευματικός άνθρωπος τότε, που να μη πέρασε από εκεί, να μη φιλοξενήθηκε και να μη ζητήθηκε η γνώμη κι η συμβολή του στην πνευματική αναγέννηση της οικογένειας, των συγγενών και του ευρύτερου κοινωνικού τους περίγυρου.

Μέσα στο σπίτι είχαν φτιάξει κι ένα εκκλησάκι αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, που το είχε εικονογραφήσει ο μακαριστός αγιογράφος και φίλος της οικογένειας Φώτης Κόντογλου. Εκεί γίνονταν καθημερινά ακολουθίες, αλλά και λειτουργίες, οσάκις υπήρχε κοντά τους ιερέας. Η Κατίγκω ιδιαίτερα, αλλά και τα μέλη της οικογένειας της, ζούσαν μυστηριακή ζωή, με συχνή εξομολόγηση, θεία κοινωνία και αγώνα για εσωτερική τελείωση.

Ήταν να θαυμάζει κανείς με την αυταπάρνηση της πραγματικής αρχόντισσας Κατίγκως. Θυσίασε όλα όσα είχε για την αγάπη του Χριστού. Και δεν ήταν λίγα. Τα πλούσια εδέσματα της τ' αντάλλαξε με λιτά φαγητά και κατά τις νηστίσιμες ήμερες με αυστηρή άλαδη νηστεία Αντί τα πολυτελή φορέματα, που φορούσε πριν, τώρα αρκούνταν σ' ένα απλό μαύρο φόρεμα. Τις βραδινές βεγγέρες και τις λοιπές νυκτερινές διασκεδάσεις τις αντικατέστησε με τις πολύωρες ακολουθίες και τις αγρυπνίες. Τα συχνά ταξίδια για λόγους αναψυχής τώρα έδωσαν τη θέση τους σε προσκυνήματα. Δεν άφησε προσκυνήματα και μοναστήρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, που να μη τα επισκέφτηκε. Ο Θεός με τα κρίματά Του επέτρεψε ν' αναπαυτεί η μικρή Ειρήνη το 1961 (26 Νοεμβρίου), σε ηλικία 21 ετών. Ακριβώς ένα μήνα νωρίτερα, του Άγιου Δημήτριου, είχε δεχτεί τη μοναχική κούρα, μετονομασθείς Ειρήνη Μυρτιδιώτισσα, από ευλάβεια στην Παναγία Μυρτιδιώτισσα, της οποίας το μοναστήρι στη Χίο βρίσκεται απέναντι από το νησάκι τους, τις Οινούσσες. στο σύντομο βίο της δοκιμάστηκε πολύ, υπόμεινε με μαρτυρική καρτερία τους πόνους και την αρρώστια της κι ο θάνατος της ήταν οσιακός. Κι όταν μετά από τρία χρόνια την ξέθαψαν, το λείψανο της βρέθηκε άφθαρτο. Μετά από αυτό οι ευλαβείς γονείς ανέλαβαν να κάνουν πράξη ένα τάμα, που είχαν κάνει μαζί με τη κόρη τους, όταν κάποτε την επισκέφτηκαν σε μια κλινική στη Ζυρίχη, όπου νοσηλευόταν. Να φτιάξουν ένα μοναστήρι προς δόξαν Θεού. Ήθελαν έτσι να Τον ευχαριστήσουν για τις αμέτρητες δωρεές Του, να Του , αφιερώσουν ένα μικρό μέρος από τον πλούτο, που με τη βοήθεια Του απόκτησαν. Κι έτσι έγινε το πανέμορφο μοναστήρι, ένας σωστός παράδεισος, που σήμερα κοσμεί το νησάκι των Οινουσσών.

Η αρχόντισσα Κατίγκω Πατέρα, μετά το θάνατο και του συζύγου της, που στο μεταξύ είχε καρεί μοναχός κι αυτός κι είχε λάβει το όνομα Ξενοφών, έγινε μοναχή στο μοναστήρι της κι οι μοναχές, που εγκαταβιούσαν εκεί την εξέλεξαν ηγουμένη.

Η γερόντισσα Μαρία Μυρτιδιώτισσα, πέρα από τ' άλλα χαρίσματα της, διακρινόταν από μια πίστη πολύ δυνατή. Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς, πως η πίστη της ήταν ικανή «και όρη μεθιστάνειν», όπως είπε κι ο Χριστός. Ήταν μια πίστη στερεή, αψεγάδιαστη, καθαρή σαν διαμάντι, που δε σηκώνει την παραμικρή σκιά. Ό,τι είπε κι ό,τι επέτρεψε ο Θεός, για τη γερόντισσα Μαρία ήταν δώρο Του. Σε καμιά περίπτωση δεν άφησε τον εαυτό της όχι μόνο να γογγύσει, αλλ' ούτε και να σκεφτεί ότι ο Θεός ίσως να μη την άκουσε, Ίσως να ήταν υπερβολικός στις άφθονες δοκιμασίες, που της έστειλε. Δοξολογούσε το Θεό συνέχεια, σε κάθε περίσταση, όσο λυπηρά κι αν ήταν τα γεγονότα, που αντιμετώπιζε. Δοξάζοντας το Θεό δέχτηκε την είδηση του θανάτου της νεαρής κόρης της, με δοξολογίες προέπεμψε και το μοναχό Ξενοφώντα, τον πρώην σύζυγο της. Άλλα και τις άλλες σκληρές δοκιμασίες, που δέχτηκε στη συνέχεια, το θάνατο της πρωτότοκης κόρης της Καλλιόπης σε ηλικία 47 ετών και, λίγο αργότερα, του μοναχογιού της Διαμαντή, επίσης στην ηλικία των 47 ετών, τις αντιμετώπισε με ιώβεια υπομονή. «Δόξα τω Θεώ», ήταν η απάντηση στο θλιβερό άγγελμα του θανάτου τους. Κι όταν πάνω στο νεκροκρέβατο του γιου της κάποια ξαδέλφη της τόλμησε ν' αναρωτηθεί, γιατί ο Θεός επέτρεψε να πεθάνει τόσο νέο το παλικάρι, η ηρωίδα μάνα απάντησε:

—Άκουσε Κατίνα. Ο Θεός ούτε λαθεύει ούτε αδικεί. Κατάλαβες;

Κι ο λόγος της ήταν ομολογιακός, γεμάτος παρρησία, δε σήκωνε αντιρρήσεις. Η παραμικρή υποψία, πως Ίσως τα γενόμενα να μη ήταν σωστά, για την πιστή γερόντισσα ήταν σαν αμφιβολία στην πρόνοια του Θεού, ισοδυναμούσε με βλασφημία στην παντοδυναμία και την πανσοφία Του.

Σε θέματα που αφορούσαν στην πίστη δε γνώριζε υποχωρήσεις. Όπου κι αν βρισκόταν, οποίος κι αν ήταν μπροστά της, όταν ένιωθε ή άκουγε το παραμικρό που νόμιζε πως αλλοίωνε το πιστεύω της, θα επενέβαινε, για να διορθώσει τα πράγματα. Κάποτε σε μια δίκη ο συνήγορος της, προφανώς, για να δημιουργήσει καλές εντυπώσεις για την πελάτισσα του, είπε απευθυνόμενος στο προεδρείο:

—Η γυναίκα αυτή, κ. πρόεδρε, είχε την ατυχία να χάσει σε νεαρή ηλικία την κόρη της... Σ' αυτό το σημείο και αγνοώντας τους δικονομικούς κανόνες, η δυναμική Κατίγκω παρεμβαίνει:

—Όχι, κ. δικηγόρε, δεν είχα καμιά ατυχία. Ό,τι δίνει ή επιτρέπει ο Θεός, δεν είναι ατυχία αλλά δώρο δικό Του.

Και βέβαια την ακλόνητη πίστη της την συνόδευαν και τα έργα της πίστης. Το χέρι της ήταν πάντα ανοιχτό, για να δίνει. Δωρεές γενναίες σε θρησκευτικούς συλλόγους και σε οργανώσεις χριστιανικές, σε μοναστήρια κι εκκλησίες δίνονταν αφειδώς και χωρίς τυμπανοκρουσίες, ανώνυμα. Όποιος φτωχός κι άπορος την πλησίαζε, θα 'χε κι αυτός το μερτικό του από το γενναιόδωρο χέρι της. Όπου άκουγε ότι υπήρχε ανάγκη, έσπευδε, δεν έμενε ασυγκίνητη. Την ένοιαζε όλος ο κόσμος. Από τα πέρατα της οικουμένης της τηλεφωνούσαν ή της έγραφαν, για να της ζητήσουν πνευματική ή υλική στήριξη. Κι εκείνη πάντα πρόθυμη να συμπαρασταθεί το κατά δύναμη. Ο λόγος της ήταν φλογερός, έδινε πάντα θάρρος, ελπίδα, ενέπνεε την πίστη. Δεν άφηνε περιθώρια για απελπισία κι απογοήτευση. 0πλο ακαταμάχητο είχε τη δική της πίστη. Συνήθιζε να λέει, οπού έβλεπε ίχνη αμφιβολίας κι απιστίας:

—Με αυτά που έπαθα εγώ, αν δεν είχα τον Χριστό μου, θα 'πρεπε να βρίσκομαι ή στο τρελοκομείο ή στον τάφο. Τι άλλο μου έμεινε να πάθω; Έχασα την μικρή μου κόρη, έπειτα τον άντρα μου, στη συνέχεια και τ' άλλα δύο μου παιδιά. Αρρώστιες βαριές και ανίατες, βάσανα και στενοχώριες με συνόδευαν σ' όλη μου τη ζωή. Δόξα τω Θεώ όμως. Ο Ιώβ έπαθε περισσότερα, μα δεν έπαψε ποτέ να δοξολογεί το Θεό.

Η υπομονή της ήταν πραγματικά ιώβεια. Τηρουμένων των αναλογιών δοκίμασε κι εκείνη όλα τα βάσανα του Ιώβ. Για την αγάπη του Χριστού τα 'δωσε όλα κι έφτασε στο σημείο η εφοπλίστρια αρχόντισσα να επαιτεί, για τη συντήρηση του μοναστηριού της. Το μόνο που δεν έχασε ποτέ, ήταν η βαθιά ριζωμένη πίστη της, που την ωθούσε διαρκώς σε δοξολογία Θεού.

Ο Θεός την αξίωσε να φτάσει σε βαθύ γήρας. Μια Βαθιά ταπείνωση, που κρυβόταν μέσα της όλ' αυτά τα χρόνια από το βάρος της εξουσίας και των πρωτοβουλιών, που ήταν αναγκασμένη να παίρνει, άρχισε να βγαίνει στην επιφάνεια και να εκδηλώνεται προς τις αδελφές της μονής. Ελεεινολογούσε τον εαυτό της, έλεγε πως ήταν υπερήφανη, επειδή μια ζωή είχε συνηθίσει να διατάζει. Και τώρα, πως θα παρουσιαζόταν στο Χριστό με τέτοιο εγωισμό; Κι αυτό το επαναλάμβανε συνέχεια. Ζούσε έτσι σε μια κατάσταση διαρκούς μετάνοιας. Κι η κατάσταση αυτή της έφερνε γαλήνη, την ειρήνευε. Είχε αποκτήσει στα τελευταία της μια παιδική απλότητα. Είχε ωριμάσει πνευματικά φαίνεται κι ήταν έτοιμη ν' αναχωρήσει από τα εγκόσμια, για να συναντήσει τον Χριστό μας, Εκείνον, που αγάπησε όσο τίποτε άλλο στον κόσμο και για χάρη του Όποιου είχε θυσιάσει τα πάντα.

Μετά από σύντομη σχετικά ασθένεια αναχώρησε ήρεμα για τη Βασιλεία των ουρανών, συνοδευόμενη από την ολόθυμη αγάπη των μοναζουσών, που την είχαν σαν πραγματική τους μητέρα, όπως και την αποκαλούσαν. Το κενό που άφησε στο μοναστήρι αλλά και σ' όσους καλότυχους έτυχε να την γνωρίσουν είναι πραγματικά μεγάλο, δυσαναπλήρωτο. Ήταν από τους τελευταίους, αν όχι η τελευταία, που κλείνει μια σειρά από σπουδαίους ανθρώπους, που ήξεραν να τα δίνουν όλα στο Θεό, χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς κρατούμενα, χωρίς υστεροβουλίες, χωρίς επιφυλάξεις. Η μνήμη των έργων και του βίου της θα μείνει αιώνια. Την ανάπαυση, που ποτέ δε γνώρισε σ' αυτή τη ζωή, πιστεύουμε πως ο δικαιοκρίτης Θεός θα της χαρίσει πλούσια στην άλλη, την αληθινή ζωή.

Η κηδεία της ήταν πάνδημη. Συγγενείς και γνωστοί έφτασαν απ' όλο τον κόσμο, για να συνοδέψουν το σκήνωμα της στην τελευταία του κατοικία. Όλοι ήταν γεμάτοι θλίψη, μα και μια θεία παρηγοριά κυριαρχούσε μέσα τους. Ήταν το φαινόμενο της χαρμολύπης, που μια ζωή βίωνε η ίδια και τώρα την μετέδιδε και στους δικούς της ανθρώπους, που πήγαν να την χαιρετήσουν. Κι αξίζει να σημειωθεί πως ο Θεός έδειξε τη χάρη Του στην πιστή δούλη Του. Μετά από δύο μέρες, που έγινε η κηδεία της το σώμα της δεν παρουσίαζε κανένα σημείο φθοράς, δεν είχε χάσει καθόλου την ευκαμψία του. Το χέρι της, που το ασπάζονταν όλοι, ήταν τελείως μαλακό, σαν ζωντανό, ούτε καν την κρυάδα του θανάτου δεν είχε.

Οι ευχές κι οι πρεσβείες της ελπίζουμε πως θα σκεπάζουν και θα προστατεύουν το αγαπημένο της μοναστήρι και τους λοιπούς γνωστούς της Ας είναι αιωνία η μνήμη της
oodegr

Άγιος Νικόλαος Πλανάς

ΕΝΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΥΤΩΡΙΟ Ούτε ο παπα-Νικόλας ο Πλανάς, ούτε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ούτε ο Μωραϊτίδης, ούτε κανένας από κείνους, που αγρυπνούσανε στον Άγιο Ελισαίο, δεν …		Ο ΑΠΛΟΪΚΟΣ ΠΟΙΜΗΝ ΤΩΝ ΑΠΛΩΝ ΠΡΟΒΑΤΩΝ Το πανάγιο και γλυκύτατο στόμα, που ο,τι είπε είναι αλήθεια, λάλησε και τούτα τα λόγια που αναπαύουν την καρδιά κάθε ανθρώπου: Μακάριοι οι καθαροί τη …
ΠΑΠΑ-ΝΙΚΟΛΑΣ Ο ΠΛΑΝΑΣ, Ο ΑΓΙΟΣ Ο παπα – Νικόλας Πλανάς ήταν άνθρωπος άκακος, απονήρευτος και με βαθειά ταπείνωση. Ο προγνώστης Θεός τον επροίκισε με το προορατικό χάρισμα ενώ ήταν ακόμα …		Ο ΑΓΙΟΣ ΤΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΜΑΣ Ω τού παραδόξου θαύματος. Τα μωρά τού κόσμου ο Θεός επέλεξε, την δ’ έπαρσιν τών σοφών τούτοις κατήσχυνεν. Ευφραίνου η ταπεινή Νάξος, γενέθλη Πλανά χρηματίσασα…
π.ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΛΑΝΑΣ, Ο ΝΕΟΣ ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ Ο απέριττος λειτουργός τού Θεού ήτο ησκημένος εις την λιτότητα. Ορφανός πατρός από της ηλικίας των 14 ετών, ήλθε εις Αθήνας μετά της μητρός του και της μό­νης…		Η ΑΠΛΟΤΗΤΑ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΤΙΚΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ Ο άγιος παπα-Νικόλας Πλανάς διαμορφώθηκε από αυτό το βάθος της εκκλησιαστικής ζωής, τον κατήρτισε η Χάρη τού Θεού, γι’ αυτό δεν ήταν …
Άγιος Νικόλαος Πλανάς: Γνωρίζω έναν ιερέα εις τας Αθήνας Γνωρίζω ένα ιερέα εις τας Αθήνας. Είναι ο ταπεινότερος των ιερέων και ο απλοϊκώτερος των ανθρώπων. Διά πάσαν…		Άγιος Νικόλαος Πλανάς: «Ερημίτης εν μέσω της πολυθορύβου πόλεως» Ο πατέρας του πέθανε νέος, τον άφηκε 14 ετών. Τον πήρε η μητέρα του μαζί με μια αδελφή και ήλθανε στας Αθήνας…
Άγιος Νικόλαος Πλανάς Με το ένα χέρι τα έπαιρνε και με το άλλο τα έδιδε σε πτωχούς, χήρας και ορφανά. Εισέπραττε το πρωί; Το μεσημέρι δεν είχε πεντάρα. Εισέπραττε το απόγευμα; …		ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΛΑΝΑΣ Ο Άγιος Νικόλαος Πλανάς από βρεφικής ηλικίας ήταν αγιασμένος. Τις περισσότερες φορές ως παιδί ήταν στον Ιερό αυτό Ναό και περνούσε πολλές ώρες εκεί ψάλλοντας όσα …

στην πόλη σαν τους αρχαίους ερημίτες...

πηγή: ΤΡΕΛΟ-ΓΙΑΝΝΗΣ

Είπε ο Γέροντας Παΐσιος: «Εάν κάποιος θέλει να αγιάσει και για κάποιο λόγο δεν μπορεί να πάει σε μοναστήρι ας μετατρέψει το δωμάτιο του σε κελί.

Εκεί κρυφά από τους ανθρώπους ας κάνει όλα τα πνευματικά του καθήκοντα, δηλ. ακολουθίες, αναγνώσεις, μετάνοιες, κομποσχοίνια κ.λπ.


Ένας, για παράδειγμα, μπορεί να πηγαίνει στο ναό να κοινωνεί και μετά να γυρίζει στο σπίτι του και να συμπεριφέρεται όπως οι ερημίτες στα κελιά τους.


Δόξα τω Θεώ υπάρχουν πολλοί τέτοιοι στον κόσμο, μπροστά στους οποίους ντρεπόμαστε εμείς που ονομαζόμαστε μοναχοί».

πρεσβυτέρου διονυσίου Τάτση Νέον Γεροντικόν σελ 37

πηγή: Misha

Αμέθυστος

Αποφθέγματα και νουθεσίες π. Ευσεβίου Γιαννακάκη

* Η μεγαλύτερη δύναμις στην υδρόγειο σφαίρα είναι η Χάρις του Θεού.
Να είμαστε αχόρταγοι για τη θεία Χάρη. Να μη χορταίνουμε.
Όταν έρχεται η θεία Χάρη, θα στεκόμαστε με αυτοσυγκέντρωση, αυτοέλεγχο, προσευχή.
Με τη συνεχή προσπάθεια η κάθε ψυχή, με θέληση αγαθή και με τη χάρη του Θεού, προάγεται και προκόπτει στην αρετή και στην αγιότητα.

*

* Όποιος αγωνίζεται κατά της αμαρτίας, γράφει τις ωραιότερες σελίδες στο βιβλίο του Θεού. Γιατί όλα γράφονται εκεί.
Όσοι έφυγαν με αρετή, τους έτυχε μεγάλη υποδοχή στον ουρανό.
Μόνιμος υπάλληλος, σου λέει, στο Δημόσιο. Τί είναι αυτό μπροστά στην αιωνιότητα; Έχουμε εξασφαλίσει θέση μονιμότητας Εκεί;
Όλο και να προσθέτουμε ένα κομμάτι στη γέφυρα της αγιότητος που θα μας οδηγήσει στον ουρανό.

* Ο πονηρός ψιθυρίζει την απιστία. Ούτε ένα γιώτα δεν θα παραλειφθεί από όσα είπε ο Κύριος. Υπάρχει κόλαση και Παράδεισος. Και μάλιστα εμείς οι πιστοί θα κριθούμε αυστηρότερα.

Πνευματικά συνεργεία οι ακολουθίες.

* Η νοερά προσευχή πρέπει να γίνεται ανά πάσαν στιγμή. Δεν έχει σημασία αν είναι εντατική ή αδύνατη. Στο δρόμο, στο αυτοκίνητο πού ξέρει ο καθένας τί κάνεις, αν είσαι προσηλωμένος στο Θεό; Νους, στόμα, καρδιά κύκλο ή νοερά προσευχή. Χάνεται ο λογισμός. Απομονώνεται, εξαφανίζεται.

* Η προσευχή να γίνεται. Έστω και τυπική, που σου ψιθυρίζει ο διάβολος ότι είναι ξηρή και τυπική.

* "Είσελθε εις το ταμιείον σου, όταν προσεύχη, και... αποδώσει σοι εν τω φανερώ". (Ματθ. 6, 6). Να κλείσουμε όχι μόνο την πόρτα του δωματίου μας, όταν θέλουμε να προσευχηθούμε, αλλά να κλείσουμε και τα αυτιά μας και τη σκέψη και όλες τις αισθήσεις του εαυτού μας. Να τα ξεχάσουμε όλα, να είναι νεκρά τη στιγμή εκείνη και μόνο με το Θεόν τον Άπειρο, τον Ένα, τον Πολυέλεο, τον Πολυεύσπλαγχνο Θεό να μιλούμε. Εκείνη τη στιγμή να ζούμε μόνο τον Θεό. Κατά το σώμα να μη ζούμε. Αυτό ζητά, όταν λέει "κλείσας την θύραν σου"' τη θύρα των αισθήσεών μας εννοεί.

Να προσευχώμεθα, να προσευχώμεθα, να προσευχώμεθα. Στην εργασία μας, στο δρόμο, στο αυτοκίνητο, παντού. Το πρωί, όταν ξυπνήσουμε, πρώτα προσευχή, πάντα προσευχή. Την ευχή να λέμε πολλές φορές, στο δρόμο, στο σχολείο, στην εργασία μας. Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με, τον αμαρτωλόν. Τότε νιώθουμε τον εαυτό μας γεμάτο και ο Θεός δίνει πλούσια τη Χάρη Του...

* Η Χάρις του Θεού «η τα ασθενή θεραπεύου­σα»¹². Όταν εμείς αγωνιζόμαστε για αγνή και καθαρή ζωή, με προσευχή, Εξομολόγηση, θεία Κοινωνία, τότε δίνει πλούσια τη Χάρη Του, που αρδεύει την ψυχή, όπως το νερό ζωογονεί τα πάντα. Ο αδύναμος άνθρωπος που πέφτει, τρεκλίζει, όσο κι αν τον πολιορκεί η αμαρτία, να αγωνίζεται. Να μην το βάζει κάτω. Να λέει: ο Θεός είναι κοντά μου, μαζί μου^. δεν θα μ’ αφήσει...

* "Πνεύμα... περιέργειας και αργολογίας μη μοι δως"¹³. Βάλαμε ποτέ κανένα βράδυ τον εαυτό μας, αδελφοί μου, στο σκαμνί να τον εξετάσουμε γι’ αυτά τα δύο;

Περιέργεια: Προσπαθούμε να δούμε, ν’ ακούσουμε τί κάνει ο α, πώς κινείται ο β, κ.λπ. Και ύστερα απ’ αυτό σχηματίζονται στο μυαλό μας τόσες άσχημες εικόνες, που δεν μπορούμε να προσευχηθούμε.

Αργολογία: "Παν ρήμα αργόν ο εάν λαλήσωσιν οι άνθρωποι, αποδώσουσι λόγον εν ημέρα κρίσεως" (Ματθ. 12, 36). Η αργολογία συνορεύει με την κατάκριση, με τη συκοφαντία. Λέμε - λέμε, αραδιάζουμε, ψάχνουμε να βρούμε το κουσούρι του καθενός και είμαστε έτοιμοι να εξαπολύσουμε φαρμακερές, καυτές, δαγκωτές κουβέντες εναντίον του.

Από κάθε γωνιά της γης τόσες άσχημες αναθυμιάσεις ανεβαίνουν στο θρόνο Του... Κι όμως ο Θεός α­γαπάει, ανέχεται, μακροθυμεί. Με τον πόνο, με τη δοκιμασία επισκέπτεται τους ανθρώπους, και όσοι έχουν καλή διάθεση ομολογούν τα σφάλματά τους ενώπιον του Πνευματικού, χύνουν δάκρυα, γίνονται άλλοι άνθρωποι^. αυτοί, που, αν τους γνωρίζαμε λίγα χρόνια πριν, θα τους βομβαρδίζαμε με τα λόγια μας.

* Στα Μοναστήρια αφιερώνουν τη μία ημέρα για τους αρρώστους, την άλλη για τη νεολαία, την άλλη για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα. Προσεύχονται και κάνουν κομποσχοίνια... Ας αφιερώσουμε κι εμείς μία ημέρα την εβδομάδα, την Τετάρτη ή την Παρασκευή^. να μη μιλάμε, αλλά να κάνουμε προσευχή για την κατάσταση τη σημερινή. Να μη μιλάμε καθόλου^. μόνο τα αναγκαία, τα επαγγελματικά να λέμε. Να γονατίσουμε, να προσευχηθούμε, να κάνουμε κομποσχοίνι^. να δείτε, θαύμα θα γίνει, αδελφοί μου...

* Να σηκώνεται το πρωί ο πιστός, να γονατίζει και να λέει: «Κύριε φύλαξέ με από την περιέργεια και την αργολογία. Θέλω να είμαι οικοδομητικός, και για τον εαυτόν μου και για τους άλλους. Να οικοδομούμαι και να οικοδομώ. Με την εμφάνισή μου, με τα λόγια μου, με την προβολή μου, με τη γλώσσα μου να οικοδομούμαι και να οικοδομώ τους άλλους». Πόσο ωραίο θα ήταν! Τί κοινωνία θα είχαμε, τί Εκκλησία θα είχαμε!

* Οι ιερείς είναι ταχυδρόμοι του ουρανού. Εμείς τί κάνουμε; Όταν ο ταχυδρόμος φέρνει το γράμμα, βλέπουμε τον ταχυδρόμο ή το γράμμα; Ο ιερέας είναι φωτιά που καίει.

* «Εν όλη ψυχή σου ευλαβού τον Κύριον και τους ιερείς αυτού θαύμαζε» (Σοφ. Σειρ. ζ', 29). Όποιος δεν ευλαβείται με όλην την δύναμιν του είναι του τον Κύριον και δεν είναι υποτεταγμένος στους ιερείς, δεν έχει την χάριν του Θεού και επομένως είναι μακριά από την Εκκλησίαν του Χριστού.

*

* Καλείται ο άνθρωπος τακτικά να πλησιάζει το Ποτήριο της Ζωής. Η καλύτερη και αγιώτερη πρόσκληση... «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε» λέει ο ιερεύς, όχι «απέλθετε»!.. Παίρνουμε Χριστό Εσταυρωμένο και Αναστημένο. Και τότε όλα τα δύσκολα σημεία δεν έχουν καμιά θέση στη ζωή μας... Ακτινοβολούμε και μοσχοβολάμε από ζωή Χριστού. Και απολαμβάνουμε τη χαρά του Ουρανού από εδώ, γιατί «η βασιλεία του Θεού εντός ημών εστιν».

«Είμαι πολύ άρρωστος Κύριε, να λέει, δέξαι με, ως βαριά άρρωστο, ως ετοιμοθάνατο». Έτσι πρέπει να πιστεύει όταν πλησιάζει το Ποτήριον της Ζωής. Και έχει ανάγκη, πολλή ανάγκη να πάρει Σώμα και Αίμα Κυρίου, για να δυναμώσει τον εαυτόν του. Για να νικήσει τον εαυτόν του. Για να αγωνισθεί καλύτερα.

* «Νήφε εν πάσι». Άγρυπνος σε όλα. Άνθρωποι που τους επισκέφθηκε η χάρις του Θεού και δεν πρόσεξαν έγιναν κοσμικότεροι από τους κοσμικούς. Ο χειρότερος άνθρωπος στην κοινωνία μπορεί να γίνει αυτός που δοκίμασε την Χάρι του Θεού και μετά δεν πρόσεξε.

* Και μόνος του να είναι κανείς ανάμεσα στους κοσμικούς, αν είναι σωστός χριστιανός, μεταβάλλει το κοσμικό αυτό περιβάλλον σ’ ένα κομμάτι του Παραδείσου.

*

* Να αναγκάζουμε τον εαυτό μας στο θέλημα του Θεού.

* Όταν βρισκόμαστε σε δίλημμα τί να κάνουμε, και μικρό παιδί να ρωτάμε.

* Να ενταφιάσουμε τον κακό εαυτό μας για να αναστηθούμε. Διαφορετικά θα ζούμε στο αιώνιο σκοτάδι.

* Χρειάζεται χειρουργική επέμβασις στα πάθη.

* Θέλει πολλή δύναμη να μην είμαστε φίλοι με τον εαυτούλη μας.

* Θερμόμετρο πνευματικής ζωής να βάζουμε, για να βλέπουμε αν προαγόμεθα.

* Πάνω στα νευρά, πάνω στο θυμό, στην ταραχή, επάνω στο σεισμό, στον πειρασμό, βλέπει κανείς τον εαυτό του καλύτερα. Βλέπει και γνωρίζει ο αγωνιστής, η αγωνίστρια, τον εαυτό του καλύτερα. Άμα δε συνέβαινε να θυμώσει, να νευριάσει, θα ήξερε τί είναι, για να αρχίσει να λαμβάνει μέτρα κατά του κακού εαυτού του;

* Να βάζει ο πιστός κλείθρα στον κακό εαυτό του, κλείθρα στη σκέψη του, κλείθρα στο νου του.

* Δεν είναι η ζωή καρναβάλι και επιπολαιότης. Είναι ζωή την οποία περιμένει ο ουρανός.

* Παλαίστρα είναι η ζωή^. δεν είναι τίποτε άλλο.

* Δεν είναι εύκολο να τελειώσουμε το πανεπιστήμιο, την ακαδημία, ή να μάθουμε δυο-τρεις ξένες γλώσσες. Αλλά το να κλείνουμε τον Ουρανό στη σκέψη μας είναι πολύ εύκολο. Αρκεί να το θέλουμε.

*

* Η αγάπη εκδηλώνεται περισσότερο στην πτώση του άλλου.

* Καλείσαι να γίνεσαι συμπαθής στις πτώσεις των άλλων.

* Αν βλέπουμε κάτι άσχημο στον αδελφό μας, στο συνάνθρωπό μας να μη μιλάμε καθόλου... να προσευχόμαστε.

* Η μεγαλύτερη μορφή αγάπης είναι να προσεύχεσαι για κάποιον που δεν το ξέρει...

* Έχει μεγάλη αξία η προσευχή, όταν επεκτείνεται και σε ανθρώπους που δεν έχουν για μας καλή γνώμη. Δυνατόν να μας αντιπαθούν είτε από άγνοια είτε γιατί ζουν μακριά από τον Θεό. Και όχι να λέει κανείς δυο λόγια, αλλά με την καρδιά του, με πραγματική αγάπη. Ο πιστός που φεύγει από αυτή την ζωή, πόση χαρά νιώθει για το ότι προσευχόταν για κάποιον που δεν του φέρθηκε καλά!..

* Δεν αφήνει ο πιστός το συγγνώμη για αύριο.

* Δεν ζει τη θεωρία ο πνευματικός άνθρωπος αλλά τη θυσία.

* Η πίστις και η ελπίδα είναι για τη γη. Η αγάπη θα μας συνοδεύσει έως τον ουρανό, έως τη θέση που θα απολογηθούμε.

* Ελεημοσύνη δεν είναι μόνο να δώσεις ένα κομμάτι ψωμί. Ελεημοσύνη είναι να πεις και μια κουβέντα καλή. Εκείνη θα μείνει περισσότερο. Το ψωμί θα το φάει, πάει. Μια κουβέντα σωστή καλή που θα πεις, με την αρετή σου, με την αγιότητά σου, αυτή θα μείνει. Αυτή αποτελεί υπέροχη ελεημοσύνη.

*

* Ο εγωισμός σαν την μπουλντόζα γκρεμίζει όλες τις αρετές.
Να απουσιάζει η αντωνυμία «εγώ». Τις αρετές μας θα εκτιμήσει ο Θεός και όχι τις ικανότητες.

* Είναι έκδηλος η Χάρις του Θεού στους ταπεινούς ανθρώπους. Το βλέπουμε σε κληρικούς και λαϊκούς.

* Είναι άριστο να έχουμε τη συναίσθηση ότι είμαστε μηδέν. Διαφορετικά, αν πιστεύουμε ότι έχουμε αρετή έστω και λίγη, φουσκώνουμε από εγωισμό.

* Εκδήλωση του εγωισμού είναι η πολυλογία, αλλά και η σιωπή πολλές φορές. Να πετύχει κανείς το μέτρο. Να μιλάει όταν πρέπει. Να είναι ευχάριστος. Να λέει τα οικοδομητικά, τα άγια. Να λέει κάθε μέρα και λιγότερα. Να θεωρεί τον εαυτό του χειρότερο από όλους. Να μη λέει «μου φταίει ο ένας, μου φταίει ο άλλος». Ο ολιγόλογος προκόπτει σε σύνεση και διάκριση.

* «Μετανοείτε^. ήγγικε γαρ...»
Το πρώτο κήρυγμα του Κυρίου... Όχι απλώς δάκρυα στο εξομολογητήριο, όχι απλώς κατάθεση και ομολογία. Μετάνοια^. αλλαγή ζωής. Να καταθέσουμε το ξίφος του εγωισμού. Μαστίζει ο εγωισμός την κοινωνία, τις οικογένειες. Καρκίνος ο επάρατος εγωισμός. Και εμείς οι μοναχοί, οι μοναχές κι εσείς οι λαϊκοί, όλοι να αλλάξουμε ζωή, να πολεμήσουμε τον εγωισμό.

* Έχει δύναμη η Χάρις του Θεού, έχει πολύ μεγάλη δύναμη. Και αν βλέπουμε τον εαυτό μας αμετάβλητο σε μερικά σημεία, αυτό πρέπει πολύ να το προσέξουμε, γιατί ίσως εμείς να μην ανοίγουμε την πόρτα της ψυχής μας με τη μετάνοια τη σωστή, με τη δυνατή μετάνοια.

* Εάν βλέπουμε και παρατηρούμε στον εαυτό μας στασιμότητα, αυτή είναι η αιτία: Στυλωνόμαστε στο εγωιστικό σκαπάνι του εαυτού μας και δος του βάλλουμε κατά των άλλων. Υπαγορεύει ο εγωιστικός λογισμός και λαλεί το στόμα, λαλεί η γλώσσα άπρεπα και ανόητα και ανύπαρκτα πράγματα.

* Πάντα στον αγώνα μας. Να μην απαιτούμε από τους άλλους. Αλλά να κοιτάμε εμείς πώς θα προσφέρουμε τον εαυτό μας στους άλλους.

* Όποιος δεν παραπονείται και δεν έχει απαιτήσεις, έχει τη Χάρη του Θεού.

* Τί ωραίο πράγμα είναι να μην κάνει ο άνθρωπος κανένα παράπονο! Μόνο για τον εαυτό του να κάνει παράπονο και ποτέ για τον άλλο. Η επιτυχία εκεί βρίσκεται. Να στέκεται, να βλέπει και να ελέγχει τον εαυτό του. Να παρατηρεί και να αηδιάζει τον εαυτό του. Εκεί είναι ο Θεός. Εκεί είναι ο Χριστός, η ειρήνη, η γαλήνη, τα πάντα.

Γι’ αυτό, «στώμεν καλώς». Να βάλουμε φράγμα, δυνατό φράγμα. Διότι νοθεύει ο λογισμός ολόκληρο τον εαυτό μας, νοθεύει τη ζωή μας. Τη νοθεύει και την αχρηστεύει. Συμφέρει; Δεν συμφέρει.

Άμα με τον Θεό κουβεντιάζουμε φεύγουν οι λογισμοί.

*

* Ουαί και αλίμονο, εάν περάσει η ιδέα από κανέ­ναν ότι δεν έχουμε ελλείψεις και δεν έχουμε ελαττώματα. Και όταν μας λένε καλά λόγια, μας εγκωμιάζουν, μας επαινούν, τότε περισσότερο να ταπεινωνώμεθα. Αν μας έρχεται μια ωραία σκέψη κατανύξεως, να νιώθουμε ακόμη πιο ταπεινοί. "Θεέ μου, Σ’ ευχαριστώ γι’ αυτή την σκέψη. Εγώ είμαι ένα μηδενικό". Κάθε καλή σκέψη έρχεται από τον Κύριο, δεν είναι δική μας.

* Ταπείνωση! Αυτό που επικρίνει και αποστρέφεται ο Θεός είναι η υπερηφάνεια, η ιδέα που έχουμε για τον εαυτό μας...

* Ο ταπεινός άνθρωπος διακρίνεται παντού. Και στα λόγια του και στο βάδισμά του και στο φαγητό του και στον ύπνο του. Δεν διαπληκτίζεται, δεν θυμώνει, δεν νευριάζει, δεν διεκδικεί καλά και σώνει το δίκιο του. Προκειμένου να χάσει την ειρήνη και τη γαλήνη του και να τα χαλάσει με τον Θεό, παραιτείται. Στέκει στην Άκρα ταπείνωση του Κυρίου.

*

* Η στενοχώρια και η απογοήτευση έρχονται, όταν στηριζόμαστε στον εαυτό μας και στις δικές μας δυνάμεις. Να τα αφήνουμε όλα με εμπιστοσύνη στα χέρια του Θεού και στην αγάπη Του να τα τακτοποιή­σει.

* Να αποφεύγουμε τη μελαγχολία όπως ο διάβολος το λιβάνι. Η μελαγχολία ξεκινάει από τον εγωισμό και το απαιτητικό πνεύμα.

* Διαμέσου των δοκιμασιών ο άνθρωπος λαμπικάρεται.

* Να μπορούμε ν’ αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες με δοξολογία εις τον Θεόν. Με το «δόξα Σοι ο Θεός».

* Κάτω από τα μαρτύρια που υφίστατο ο Άγιος Δημήτριος, κρυβόταν ο Άγιος. Πίσω από το μαρτύριο που περνάει ο καθένας από εμάς, υπάρχει ένας άγιος;

* Χρειάζεται εσωτερική καλλιέργεια, για να αγαπήσουμε τα δύσκολα σημεία... αυτά οικοδομούν.

* Όλα βοηθάνε το Χριστιανό. Και οι αρρώστειες και οι πειρασμοί και οι δυσκολίες. Αρκεί να τα αντιμετωπίζει με πλήρη την πεποίθηση και εμπιστοσύνη ότι όλα τα κατευθύνει η αγάπη του Θεού.

* Αν καμιά φορά κάποιος συναντήσει ένα πειρασμό, να μην του φερθεί κάποιος καλά, να μην του μιλήσει καλά, να πει: «Τί ωραία που είναι! Ευχαριστώ, Θεέ μου. Επέτρεψες να συμβεί αυτό για να βλέπω καλύτερα τον εαυτό μου...». Άμα κατορθώσουμε και αποτυπώσουμε στη σκέψη μας, στην καρδιά μας και στη ζωή μας το Σταυρό του Κυρίου, τον Εσταυρωμένο Ιησού, όποια δυσκολία κι αν συναντήσουμε, δεν θα σταθούμε. Ιησούς! Υπάρχει καλύτερο όνομα; Όνομα τυπωμένο στο κέντρο της ζωής μας.

*

* Ο πόνος είναι μαργαριτάρι. Είναι ο κρίκος που σε ενώνει με τον Θεόν.

* Ευεργετικός ο καρκίνος. Οδηγεί σε μετάνοια.

* Χαρά σε κείνον που είναι έτοιμος κι ας έχει καρκίνο. Στα χέρια του Θεού είμαστε. Οπωσδήποτε μια μέρα θα φύγουμε^. αυτό είναι βέβαιο. Πιο φοβερός είναι ο καρκίνος της ψυχής, η αμαρτία, τον οποίο ουδόλως υπολογίζουν οι κοσμικοί άνθρωποι.

* Είτε πέντε χρόνια ζήσει κανείς, είτε εκατόν πέντε δεν έχει σημασία. Αξία έχει η υγεία της ψυχής.

Χαρά σ’ αυτούς που αντιμετωπίζουν την περίπτωση της ασθενείας με μετάνοια^. και είτε ζήσουν είτε όχι, θα είναι έτοιμοι. Ο Κύριος περιμένει. Περιμένει στο φρέαρ του Ιακώβ την κάθε ψυχή, όσο αμαρτωλή κι αν είναι. Περιμένει ν’ αδειάσει στο εξομολογητήριο το θολό νερό της ψυχής της και να γεμίσει με νερό καθαρό, ώστε να μη διψάσει στην αιώνια ζωή.

*

* Ακόμη κι όταν αδικούμαστε να μην παραπονούμαστε. Ευκαιρία είναι.

* Και να μας πουν μια κουβέντα να μη σταθούμε. Ο Κύριος καρφώθηκε πάνω στο Σταυρό. Κι όμως «εσιώπα». Εμείς γιατί διαμαρτυρόμαστε; Άλλωστε «μακάριοί εστε όταν ονειδίσωσιν υμάς».

* Και να αδικείται ακόμα ο πνευματικός άνθρωπος δεν βλάπτεται, όταν δεν μιλάει. Βλέπει τον εαυτόν του καλύτερα, ευχαριστεί τον Θεόν και κοιτάζει μήπως κάποια αδυναμία κρύβεται μέσα του και του κάνει ζημιά στην πνευματική του πορεία.

* Η αδικία πάντοτε χωρίζει εκείνους που αδικούν από τον δίκαιο Θεό και τους οδηγεί στη χρεωκοπία... Αδικημένοι να είμαστε, για να έχουμε μισθό από τον Θεό.

* Το ωραιότερο και αγιώτερο δώρο του Θεού είναι ο χρόνος της ζωής του ανθρώπου.

* Όταν ταξιδεύουμε, ετοιμάζουμε τις αποσκευές μας. Και αποτελούν βάρος. Οι πνευματικές αποσκευές δεν αποτελούν βάρος. Όσο πιο πολλές είναι, τόσο πιο ανάλαφρο κάνουν τον άνθρωπο. Πούπουλο τον κάνουν. Η αισιοδοξία, η γαλήνη, η αγάπη, η ταπείνωσις... είναι αποσκευές της ψυχής. Όταν υπάρχουν αυτές δεν χωράει ζηλοτυπία, πάθος, μίσος ...

* Αν έχουμε κατά νουν το φέρετρο, τότε τίποτα δεν θα θεωρούμε δικό μας, παρά μόνο το βαλιτσάκι με τα σάβανα, αυτά και μόνο μας ανήκουν τίποτε άλλο.

* Ζωή αγία, καθαρή, αγγελική για τον Ουρανό και την αιωνιότητα. Να το σκεπτόταν αυτό ο άνθρωπος! Χίλια χρόνια κι από την αρχή χίλια χρόνια και πάλι απ’ την αρχή. Μια αρρώστια, μια δοκιμασία, μια κακουχία κάποτε περνάει. Η Αιωνιότητα όμως!... Ο Θεός να φυλάξει και τον πλέον αδύνατον... Αιωνιότης ατέρμονη. Να μας διακατέχει το πνεύμα της αιωνιότητος...

* Να δώσει ο Θεός να βρεθούμε μέσα από την πόρτα του Παραδείσου. Όχι απ’ έξω. Και πολλές φορές από την πόρτα του Παραδείσου θα αηδιάζουμε όποιο γήινο ελάττωμα και αδυναμία μας παρέσυρε. Θα λέμε πόσο ανόητος ήμουνα.

* Θέλουμε δε θέλουμε σπέρνουμε στον εαυτό μας. Θέλουμε δε θέλουμε θα παρουσιάσουμε τη σπορά εκεί επάνω. Με αμέλεια, με πείσμα, με λογισμούς, με προσπάθεια προσφέρουμε τον εαυτό μας; Κινηματογραφική ταινία θα είναι η ζωή μας στη μέλλουσα κρίση. Να μας φωτίσει ο Θεός να σπέρνουμε εν Πνεύματι. Λοιπόν, θέλει δε θέλει ο άνθρωπος σπέρνει^. πώς θα υπακούσει, πώς θα κοιτάξει, πώς θα απαντήσει, πώς θα εκφραστεί... Τί ωραίο πράγμα να καταλήξει ο άνθρωπος με καθαρή σπορά, καθαρό χωράφι και καθαρή οικοδομή για την αιωνιότητα! Πόση θα είναι η χαρά!

*

* Δεν μπορεί να συλλάβει η σκέψη μας τί κάνουν οι Άγιοι για μας που ζούμε εδώ, στην κοιλάδα του κλαυθμώνος. Τί δεήσεις και τί προσευχές κάνουν οι Άγιοι για μας εδώ. Διότι περπάτησαν εδώ που περπατάμε και εμείς, και συνάντησαν δυσκολίες, πειρασμούς και εμπόδια, που κι εμείς συναντάμε. Να καταφεύγουμε πάντα στους Αγίους και να ζητάμε έλεος, τις προσευχές και τις ικεσίες τους.

Είδατε οι φίλαθλοι με πόσο πάθος παρακολουθούν τους δικούς τους αθλητάς που αγωνίζονται στο στάδιο; Λοιπόν, σκεφτόμαστε κι εμείς ότι πάνω από τον Ουρανό παρακολουθούν οι Άγιοι τον αγώνα μας εδώ στη γη και προσεύχονται; Και πόση χαρά δοκιμάζουν όταν νικάμε.

12. Ευχολόγιον το Μέγα, Τάξις επί χειροτονία Πρεσβυτέρου.
13. Ευχή του Οσίου Εφραίμ του Σύρου «Κύριε, και Δέσποτα της ζωής μου».

ΠΗΓΗ: "ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΚΕΣ ΝΟΥΘΕΣΙΕΣ
του πολυχαρισματούχου Γέροντος
ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ
(1910-1995)"
ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ»

Όσοι έχουν διαβάσει το συγκεκριμένο άρθρο συνήθως διαβάζουν επίσης τα παρακάτω:

Γέροντας Ευσέβιος Γιαννακάκης Σύντομο βιογραφικό του μακαριστού Γέροντα Ευσεβίου Γιαννακάκη... (14/1/2010)

Γέρων Σωφρόνιος. Ο οικουμενικός αγιορείτης του Έσσεξ

Μία συνέντευξη για τον Γέροντα Σωφρόνιο (Σαχάρωφ), που δόθηκε στο site Bogoslov.ru και συγκεκριμένα στον ιερομόναχο Αδριανό από τον ιερομόναχο Νικόλαο Σαχάρωφ, ανεψιό του Αρχιμανδρίτη Σωφρονίου, για τις εμπειρίες ζωής που είχε από τον Γέροντα.

Ιερομόναχος Αδριανός (Πάσιν): Ποιες είναι οι προσωπικές αναμνήσεις και εντυπώσεις σας από την επικοινωνία με τον θείο σας. Αρχιμανδρίτη Σωφρόνιο (Σαχάρωφ);

Ιερομόναχος Νικόλαος (Σαχάρωφ): Στις αναμνήσεις μου για τον πατέρα Σωφρόνιο θα μπορούσα να αφιερώσω ένα ολόκληρο βιβλίο, επειδή επικοινωνούσα μ’ αυτόν κάθε μέρα για τέσσερα χρόνια. Κάθε λέξη του ήταν για μένα μία αποκάλυψη, γι’ αυτό και δημιουργήθηκε το μοναστήρι. Οι άνθρωποι άκουγαν τα λόγια του γέροντα Σωφρονίου και αποφάσιζαν, «προς τίνα απελευσομεθα» (Ιωαν. 6, 68).

Θα σας πω εν συντομία για τη γνωριμία μας. Γεννήθηκα στη Ρωσία κατά τη σοβιετική εποχή, όταν η οποιαδήποτε επαφή με τη Δύση ήταν πολύ επικίνδυνη. Ο πατέρας Σωφρόνιος τότε ερχόταν στη Ρωσία ως μέλος μιας ομάδας τουριστών. Αλλά κρυφά από τους επιστάτες κατάφερνε να έχει μία ή δύο φορές επικοινωνία με την οικογένεια του. Και σε μια από αυτές τις αφίξεις του, όταν ήμουν στην ώριμη νεαρή ηλικία, αυτός επισκέφτηκε την οικογένεια μας. Τότε εγώ σπούδαζα στο κολέγιο μουσικής και δεν είχα ιδέα για τη θρησκεία, το χριστιανισμό και τη μοναστική ζωή. Όταν είδα τον πατέρα Σωφρόνιο, τότε, βέβαια, η εμφάνισή του φάνηκε παράξενη για μένα. Για πρώτη φορά στη ζωή μου είδα άνδρα σε ράσο, μοναχό με μεγάλη γενειάδα και μακριά μαλλιά. Αυτό μου φάνηκε περίεργο. Σκέφτηκα, για όλα αυτά: Μιλήσαμε λίγο για τη μουσική. Γνώριζε πολύ καλά το μουσικό πολιτισμό, γνώριζε ποίηση και λογοτεχνία. Μ’ αυτόν πάντα είχε κανείς θέμα συζήτησης. Στη συνέχεια έφυγε. Αργότερα έμαθα ότι όταν επέστρεψε στην Αγγλία, είπε για μένα: <γνώρισα έναν νεαρά, ο οποίος ίσως ταχθεί σε μας αργότερα».

Εκείνο τον καιρό εγώ ακόμη και στον Θεό δεν πίστευα πραγματικά Μετά απ’ αυτή τη συνάντηση η ζωή μου έρεε με εντελώς διαφορικό τρόπο. Υπηρετούσα στο στρατό, κατά την Πρόνοια του Θεού, μαζί με τον σημερινό Αρχιεπίσκοπο Ιλαρίωνα. Ήδη στο Στρατό ωρίμασε η επιθυμία μου να πάω στο μοναχισμό. Μετά από το στρατό πρώτα ήμουν στο μοναστήρι τού Βίλνιους, και στη συνέχεια στο Μοναστήρι των Σπηλαίων του Πσκόφ, όπου έζησα για ένα χρόνο. Μετά από καιρό είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ τον πατέρα Σωφρόνιο. Όταν ήρθα ό αυτόν, δεν μπήκα στο δίλημμα: να παραμείνω εκεί ή να επιστρέψω στη Ρωσία. Αλλά ήμουν εντελώς ελεύθερος δεν είχα απολύτως καμία υποχρέωση, ούτε σε σχέση με την οικογένεια, ούτε προς το κράτος. Τότε ο πατέρας Σωφρόνιος αποφάσισε ότι πρέπει να μείνω στο μοναστήρι του Αναφέρω όλα αυτά τα γεγονότα εν σύντομα, αλλά σε κάθε περίπτωση υπήρχαν θαυμαστά φαινόμενα. Αυτό που μου έκανε εντύπωση στον πατέρα Σωφρόνιο ήταν η Αθωνική του νοοτροπία και η πνευματική ελευθερία, η οποία τόσο μας λείπει, για την όποια γράψει ο Αποστολή Παύλος «Τη ελευθερία ουν, η Χριστός ημάς ηλευθέρωσε, στήκετε» (Γάλ 5, 1). Αλλά η ελευθερία αυτή ενέχει τον κίνδυνο. Και μόνο άνθρωποι με τόσο υψηλή πνευματική συνείδηση όπως οι αγιορείτες μοναχοί μπορούν να ζουν σε τέτοια πνευματική ελευθερία.

Ιερομ. Αδριανός: Ποιά είναι η ουσία τής διδασκαλίας του για τήν πνευματική καθοδήγηση, την οποία εφάρμοσε και στη ζωή του, ή ουσία της διδασκαλίας του για υπακοή;

Ιερομ. Νικόλαος: Μου έκανε εντύπωση αμέσως στον πατέρα Σωφρόνιο η ιδέα του για την υπακοή. Στην πραγματικότητα, τη λέξη «υπακοή» ο πατέρας Σωφρόνιος χρησιμοποιούσε πολύ σπάνια. Ποτέ δεν απαιτούσε υπακοή από τους ανθρώπους. Όλα όσα έκαναν οι άνθρωποι, το έκαναν από αγάπη γι’ αυτά. Νομίζω ότι αυτή ήταν υπακοή, γιατί όταν αγαπάς έναν άνθρωπο, ακολουθείς τη βούλησή του. Δεν πρόκειται μόνο για το μοναχισμό, έτσι είναι και στη ζωή και στην οικογένεια. Φυσικά. τον πατέρα Σωφρόνιο, τέτοιο μεγάλο γέροντα, ήταν πολύ εύκολο να τον αγαπάς. Και να κάνουμε γι’ αυτόν κάτι, να εκτελέσουμε τη βούληση του ήταν πραγματικά χαρά για όλους μας.

Ως εκ τούτου, η λέξη «υπακοή» την ακούσαμε σπάνια. Ο πατέρας Σωφρόνιος πάντοτε πίστευε ότι η υπακοή είναι, πρώτα απ’ όλα, μια πράξη της ελεύθερης βούλησης. Και η υπακοή η οποία επιβάλλεται σε ένα ι άνθρωπο από έξω, ιδίως όταν επιβάλλεται διά της βίας, με απειλές, τέτοια υπακοή δεν θα φέρει πνευματικό καρπό. Δεν θα παραμείνει στην αιωνιότητα. Ο πατέρας Σωφρόνιος γράφει: «Όλα αυτά που επιτυγχάνονται με τη βία, δεν έχουν αιώνια αξία, αλλά μόνο εκείνο που επιτυγχάνεται μέσω της αγάπης και της ελεύθερης συνειδητής υπακοής».

Πίστευε ότι ακριβώς αυτή η υπακοή έχει την πνευματική αξία. Νομίζω ότι αυτό, πρωτ’ απ’ όλα, είναι η μεγάλη ευθύνη για τον πνευματικό, για τον στάρετς, διότι η πνευματική καθοδήγηση δεν είναι απλώς μια διοικητική θέση, ή θέση της εξουσίας. Πρωτίστως ο Γέροντας είναι ένας άνθρωπος που είναι σε θέση να οδηγήσει άλλους εις τό Άγιο Πνεύμα. Και μία τέτοια αγάπη που είχαν οι δόκιμοι στον γέροντα τους, δεν μπορείς να επιβάλεις με κανένα κανόνα. Μπορείς μόνο να την κερδίσεις. Ο ίδιος ο άνθρωπος μπορεί να βρει το κλειδί από την καρδιά του άλλου ανθρώπου μόνο μέσω της αγάπης. Και τότε η υπακοή θα ρέει ως «ύδατος ζώντος», συμφωνά με τον Ιωάννη (Ιωαν. 7, 38). Φυσικά, τώρα μιλάμε για πρότυπα. Αλλά αυτό που είδα στον πατέρα Σωφρόνιο, και αυτό που ήταν στον Άγιο Σιλουανό, ο οποίος ήταν ο στάρετς του πατέρα Σωφρόνιου, είναι το γεγονός ότι από αυτούς ποτέ δεν έβγαινε ο παραμικρός λόγος εξαναγκασμού.

Όλα πραγματοποιούνταν με ελεύθερη βούληση. Ακόμη και αν ένας δόκιμος ήθελε να εκπληρώσει αμέσως την υπακοή, ακόμη και τότε ο πατέρας Σωφρόνιος δεν φορτωνόταν σ’ αυτόν. Αν έβλεπε την ανθρώπινη επιθυμία στην υπακοή σ’ αυτόν., τότε ανοιγόταν σταδιακά. Μάλλον, ο ίδιος υπάκουε σ’ όλους τους άλλους. Ακόμα, μου έκανε εντύπωση στον πατέρα Σωφρόνιο η εξαιρετική του ταπεινοφροσύνη, η αποκλειστική πρόσβαση σ’ αυτόν τον άνθρωπο. Θυμάμαι τις αναμνήσεις του Μητροπολίτη Αντωνίου του Σουρόζ. Όταν η μητέρα του ήταν άρρωστη και ήταν στο νοσοκομείο, ο πατέρας Σωφρόνιος την επισκέφτηκε. Εκείνη τη στιγμή, μόλις είχε επιστρέφει από τη Γαλλία. Αυτή ήταν πολύ συγκινημένη από τη συνάντησή του, το πρώτο που είπε ήταν: «Είναι άνθρωπος υπέροχης ανθρωπιάς».

Είναι πολύ ακριβής ορισμός του πατέρα Σωφρονίου, τα χαρακτηριστικά του ήταν ακριβώς η προσβασιμότητα, η ειλικρίνεια και η έλλειψη οποιασδήποτε απόστασης επικοινωνίας. Παρά το γεγονός ότι είμαι συγγενής που, ποτέ δεν είχαμε «συγγενικές» συνομιλίες, ποτέ δεν βλέπαμε ο ένας τον άλλον ως συγγενείς κατά σάρκα. Πρώτα απ’ όλα με ενδιέφερε ο πνευματικός πλούτος του, και η εικόνα του ως γέροντα. Πάντα είχαμε σχέσεις γέροντας – δόκιμος. Από την πλευρά του, ποτέ δεν με έβλεπε ως ένα μέλος της οικογένειας κατά σάρκα, αλλά ως μέλος της πνευματικής οικογένειας, του μοναστηρίου, έναν από τους ανθρώπους τους οποίους του εμπιστεύτηκε ο Θεός, για τους οποίους ένιωθε την ψυχή του σε προσευχή για τον καθένα από εμάς. Ξέρετε, αυτή η ενέργεια της αγάπης, έδώ στο μοναστήρι την αισθανόταν πάντα ο καθένας μας: οι μοναχοί, οι ενορίτες, μόλις έφταναν στο μοναστήρι. Ειδικά οι μοναχοί. Δεν υπήρχαν τέτοιες περιπτώσεις να σε στέλνουν κάπου για διακόνημα, εσύ να το κάνεις μηχανικά και αυτό να θεωρείται διακονία στο Θεό. Όχι, ο πατέρας Σωφρόνιος, στέλνοντας κάποιον σε οποιαδήποτε εργασία ή διακόνημα, πάντα σκεφτόταν γι’ αυτόν τον άνθρωπο, για το πνευματικό του όφελος πρώτα απ’ όλα, και όχι, ας πούμε, για πρακτικές ανάγκες της μονής.

Ως εκ τούτου, μπορούσε να αλλάξει συχνά τα διακονήματα ενός ανθρώπου. Θυμάμαι, ήρθε μία αδελφή η οποία κατά βούλησή της αρχικά ασχολούνταν με τον κήπο, επειδή ο πατέρας Σωφρόνιος πάντα σεβόταν την επιθυμία τού ανθρώπου, τη βούλησή του. Στη συνέχεια είδε ότι έχει ικανότητες για θεολογία. Όλο εκείνο τον καιρό με τις σκέψεις του ήταν μαζί της στον κήπο, καθώς και μέ όλους μας, ενδιαφερόταν για το πώς πέρασε η ημέρα, τί κάναμε. (Και στη συνέχεια έδινε την ευλογία σ’ αυτήν να ασχολείται με τη θεολογία). Όταν έφθασα για πρώτη φορά στην Αγγλία, δεν γνώριζα Αγγλικά, και ο πατέρας Σωφρόνιος φρόντισε για την εκπαίδευσή μου. Όταν με έστειλε στο σχολείο στην κοντινή πόλη Κάλτσεστερ, ενδιαφερόταν για τα πάντα: πώς να πάω με το λεωφορείο, τί είδους αίθουσες είναι εκεί, τί καθηγητές, πώς περνώ εκεί το χρόνο μου … Και νοιαζόταν έτσι για τον καθένα, για να έχει ο άνθρωπος την ευκαιρία στη ζωή του να πραγματοποιήσει τον εαυτό του ως προσωπικότητα και να μην είναι περιορισμένος σε τίποτα. Επειδή ο άνθρωπος αγαπούσε και ανησυχούσε, και πάντα ήταν μαζί μας με τις σκέψεις του.

Ιερομ. Αδριανός: Υπάρχουν ιδιαιτερότητας στη διδασκαλία του για προσευχή και στην προσευχητική του πρακτική, στην πρακτική της θεωρίας του ακτίστου φωτός; Πώς έλεγε για την προσευχητική εμπειρία του καώ κατά πόσον αυτή τήν εμπειρία, μπορεί κανείς να αντλεί όχι από την προσωπική επικοινωνία, αλλά από τα βιβλία του;

Ιερομ. Νικόλαος: Νομίζω ότι κανένας γέροντας, ούτε πνευματικά σοφός άνθρωπος δεν θα πει την προσευχητική του εμπειρία στην αργόσχολη ομιλία, πίνοντας τσάι. Ο πατέρας Σωφρόνιος περιγράφει αυτή την εμπειρία στα βιβλία, ειδικά στο βιβλίο «Βλέποντας τον Θεό όπως είναι», με τη θέληση του Θεού, κατά την προτροπή του Θεού. Είναι η βαθιά εξομολόγησή του, την όποια τόλμησε να εκφράσει στο χαρτί λίγα χρόνια πριν το θάνατό του, για την οποία έλαβε πολλές επικρίσεις και παρανοήσεις εκ μέρους κάποιων πιστών. Αλλά τα αναμφίβολα οφέλη που έχουν τα κείμενά του για τη προσευχή, μιλάνε από μόνα τους, όπως είπε ο Κύριος: «Από των καρπών αυτών επιγνώσεσθε αυτούς» (Ματθ. 7, 16). Ο πατέρας Σωφρόνιος περιγράφει όχι μόνο την εμπειρία του, αλλά σε γενικές γραμμές την ατμόσφαιρα της προσευχής, κυρίως της προσευχής του Αγίου Όρους. Είναι η εμπειρία των γερόντων του Αγίου Όρους, των μοναχών αγιορειτών. Όπως ο πατέρας Σωφρόνιος ήταν απολύτως ειλικρινής στα πάντα, έτσι ήταν ειλικρινής και στην προσευχή στο Θεό. Έλεγε και εμπιστευόταν στον Θεό τα πάντα. Όλη η ζωή του, δεν ήταν μόνο ο κανόνας της προσευχής, έγινε προσευχή, η κάθε κίνησή του ήταν γεμάτη από την προσευχή. Χωρίς την προσευχή δεν έκανε και, να πω περισσότερο, δεν έλεγε τούτα.

Ο Άγιος Σιλουανός ρώτησε μία φορά τον γέροντα Στρατόνικο: «Πώς μιλούν οι τέλειοι; Αυτός εξεπλάγη από αυτή την ερώτηση, και ο γέροντας Σιλουανός απάντησε ο ίδιος: «Οι άγιοι, οι τέλειοι, δεν μιλούν από τον εαυτό τους. Φυσικά, όταν άκουσε αυτή τη διαθήκη από τον Άγιο Σιλουανό, ο πατέρας Σωφρόνιος έγινε πολύ φειδωλός σε διάφορες λέξεις, αλλά πολύ πλούσιος στον λόγο του Θεού. Και μας δίδαξε, επίσης, πάνω από όλα, την ειλικρινή προσευχή, για να είναι η προσευχή, ιδιαίτερα η λειτουργική προσευχή, όχι απλώς ένα «ανάγνωσμα» κειμένων, με αφηρημένο μάτι (με ένα μακρινό μάτι). Ήθελε να μας μάθει να ζούμε κάθε λέξη της Λειτουργίας, επειδή η προσευχή για μας είναι πρωτίστως μία λειτουργική προσευχή. Αυτό είναι το θεμέλιο της ζωής στο μοναστήρι μας. Όλα είναι γύρω από τη Λειτουργία, από την κοινωνία των Αχράντων Μυστηρίων. Οι άνθρωποι συχνά λένε: «Τί γίνεται, όμως, με τον κανόνα της προσευχής; Πρέπει να τον διαβάζουμε». Όταν ο πατέρας Σωφρόνιος ήταν ακόμη στο Άγιον Όρος, ρώτησε μία φορά τον γέροντα Σιλουανό· είναι δυνατόν να αντικαταστήσει το ανάγνωσμα του προσευχητικού κανόνα με την προσευχή του Ιησού; Ο πατέρας Σιλουανός απάντησε θετικά. Αυτό το επεισόδιο περιγράφεται στο βιβλίο «Το Μυστήριο της χριστιανικής ζωής». Ο Ηγούμενος, βλέποντας το δώρο της προσευχής στον πατέρα Σωφρόνιο, φοβόταν να μιλήσει ανοιχτά γι’ αυτό. Για το καλό των άλλων μοναχών, δεν συμφωνούσε με τέτοια αντικατάσταση του κανόνα με την προσευχή του Ιησού. Αλλά αυτό δεν ισχύει για τέτοιους ανθρώπους, όπως ο στάρετς Σιλουανός και ο πατέρας Σωφρόνιος -για ανθρώπους που έχουν φθάσει σε ένα ορισμένο ύψος του προσευχητικού αγώνα.

Ο νους τους μπορούσε ελεύθερα να μένει στον Θεό, χωρίς να επιβαρύνεται με άλλες σκέψεις. Για τον Άγιο Σιλουανό η εκτέλεση της εντολή ς «αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου εν όλη τη καρδία σου και εν όλη τη ψυχή σου και εν όλη τη διάνοια σου» (Ματθ. 22, 37) σήμαινε ότι εάν ένας άνθρωπος, ακόμη και για μία στιγμή επιτρέπει κάποια σκέψη έκτος από τη σκέψη για τον Θεό στο νου του ή στην καρδιά, αυτό σημαίνει ότι η εντολή δεν εκπληρώθηκε. Φυσικά, για τέτοια τελειότητα, δεν μπορούμε να μιλάμε. Όμως, αυτά ήταν τα ιδανικά, τα ύψη, όπου έμεινε ο πατέρας Σωφρόνιος στο Άγιον Όρος, και τα οποία με μεγάλη δυσκολία και δάκρυα προσπαθούσε να μεταδώσει στους ανθρώπους έκτος του μοναστικού κύκλου.

Ο πατέρας Σωφρόνιος έγραφε κάποτε σε μία ενορίτισσα, η οποία τον ρωτούσε: «Πρέπει να διαβάσω την προσευχή, αλλά έχω μία εντελώς διαφορετική διάθεση σε σχέση με το Θεό. Έχω κάποιες ερωτήσεις, θα ήθελα να τον ρωτήσω γιατί είναι έτσι η ζωή μου. Κύριε, δώσε μου την κατανόηση. Δεν θέλω να διαβάσω «Κύριε, σ’ ευχαριστώ», γιατί αυτή τη στιγμή έχω ακόμη ορισμένες διαφωνίες με το Θεό». Ο πατέρας Σωφρόνιος της έγραψε: «Μην φοβάστε να ρωτάτε τον Θεό, φοβάστε να είστε ανειλικρινής με τον Θεό». Αυτή η ειλικρίνεια στην προσευχή, την οποία όλους μας δίδασκε ο πατέρας Σωφρόνιος, μας έδωσε να καταλάβουμε ότι ο Θεός δεν είναι κάτι εκεί έξω, ο οποίος μας επιβάλλει την εκτέλεση κάποιων κανόνων. Όχι, ο Θεός είναι ένα ζωντανό Όν, ο ουράνιος Πατέρας μας, με τον οποίο έχουμε ένα διάλογο, όχι ένα λεκτικό διάλογο, αλλά το διάλογο της ζωής. Μας απαντάει όχι μόνο στα λόγια της Γραφής, αλλά και στη ζωή μας. Όπως όλη η ιστορία του Ισραήλ της Παλαιάς Διαθήκες ήταν ένας διάλογος με τον Θεό, έτσι και η ζωή του καθενός από εμάς είναι ένας διάλογος με τον Θεό. Αυτόν τον προστατικό διάλογο με τον Θεό και προσπαθούσε να αναπτύξει σε μας ο πατέρας Σωφρόνιος.

Ιερομ. Αδριανός: Κατά τη γνώμη σας, είναι δυνατή τέτοια προσευχητική επικοινωνία με τον Θεό για λαϊκούς που ζουν σε φασαρία και μέριμνες;

Ιερομ. Νικόλαος: Στη διαίρεση ανθρώπων σε λαϊκούς και μοναχούς υπάρχει μεγάλος κίνδυνος, διότι όλοι είμαστε άνθρωποι, τον καθένα από μας αγαπά ο Θεός, για τον καθένα από εμάς σταυρώθηκε. Αυτός ο διαχωρισμός ανασκευάστηκε ήδη από την αρχαιότητα, όταν ο Κύριος έστειλε τον Άγιο Αντώνιο τον Μέγα στην Αλεξάνδρεια για να μάθει από τον τσαγκάρη. Νομίζω ότι αυτή η εικόνα τού τσαγκάρη για εμάς είναι μία ένδειξη ότι ένας τέτοιος διαχωρισμός μεταξύ του λαϊκού και μοναχού, στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Πρωτ’ απ’ όλοι υπάρχει ένας άνθρωπος που έχει μία ζωντανή κοινωνία με τον Θεό, διαθέσιμη σε όλους. Ο πατέρας Σωφρόνιος έγραψε κάποτε ότι δεν υπάρχει τέτοια θέση στη γη, τέτοιες συνθήκες, τέτοιες περιπτώσεις, όπου είναι αδύνατο να τελέσεις τις εντολές του Χριστού. Νομίζω ότι δεν υπάρχουν και τέτοιες περιπτώσεις και τέτοιοι χώροι, όπου δεν θα είχε δυνατότητα κανείς να προσευχηθεί. Η προσευχή δεν είναι να πάρεις βιβλίο και να μουρμουρίσεις κάτι. Η προσευχή είναι ένας ζωντανός διάλογος με τον Θεό μέσα στην καρδιά η οποία εκφράζεται με λόγια όταν υπάρχει δυνατότητα, αλλά και στην απουσία τέτοιας δυνατότητας, είναι μνήμη για τον Θεό, να παριστάνεις εσωτερικά τον Θεό Δημιουργό, ο οποίος είναι μαζί μας πάντα, «ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών».

Και αυτή είναι προσευχή η οποία είναι προσιτή σε όλους. Ο πατέρας Σωφρόνιος είχε κάποτε έναν διάλογο και ακόμη και συζήτηση με τον Θεό. Μία φορά προσευχήθηκε στο Άγιο Όρος, και έλεγε: «Κύριε! Πώς μπορώ να εκπληρώσω τις εντολές Σου; Αφού είμαι άνθρωπος. Πώς θα με κρίνεις: Είσαι Θεός, Παντοκράτωρ, Παντοδύναμος, Παντογνώστης. Έχεις την πληρότητα της ύπαρξης, είσαι πηγή ζωής, πηγή δημιουργίας. Και ποιος είμαι εγώ; Είμαι μικρό ανθρωπάκι. Αν δεν τρώω θα πεθάνω, αν με χτυπήσουν θα πεθάνω, αν αρρωστήσω θα πεθάνω. Πάντα με ακολουθεί ο φόβος του θανάτου.

Η αδυναμία μου δεν μ’ αφήνει να Σε πλησιάσω. Πως θά με κρίνεις; Τότε, ακούσε την απάντηση του Θεού στην καρδιά του: «ουδέ γαρ ο πατήρ κρίνει ουδένα, αλλά την κρίσιν πάσαν δέδωκε τω υιώ (Ιωαν. 5, 22), διότι Αυτός είναι ο Υιός του ανθρώπου». Τότε ο πατήρ Σωφρόνιος κατάλαβε ότι είχε χάσει τη διαφορά με τον Θεό. Θα τον κρίνει όχι ο «μακρινός και Παντοδύναμος» Θεός Πατήρ, αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Θεάνθρωπος, ο οποίος είναι και ό Θεός και ο Άνθρωπος, που αισθάνθηκε όλες τις συνθήκες τής ζωής μας στον εαυτό του. Οι άνθρωποι μιλούν για τη ματαιότητα, αλλά τη ματαιότητα στην οποία έζησε ο Κύριος, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς, θυμάστε, πώς γράφει ό Ευαγγελιστής ότι δεν είχε χρόνο ακόμα και να φάει το ψωμί, δεν είχε χρόνο να προσευχηθεί. Ο Κύριος πήγαινε να προσευχηθεί τη νύχτα σε βουνό, σε έρημους τόπους. Αν εμείς και όπως είπατε «λαϊκοί», λέμε: «Δεν έχουμε χρόνο για προσευχή», ο Κύριος θα μάς κοιτάζει και θα πει:«Δεν υπάρχει χρόνος; Και Εγώ δεν είχα χρόνο». Πολύ συχνά οι άνθρωποι απέχουν από τήν προσευχή από την κοινωνία με τον Θεό. όχι επειδή δεν έχουν χρόνο, αλλά επειδή δεν υπάρχει επιθυμία, επειδή υπάρχει μία πνευματική νωθρότητα -το λέω από προσωπική μου εμπειρία. Γι’ αυτό μπορούμε να προσευχηθούμε παντού και πάντοτε. Η προσευχή είναι πάντα μία εσωτερική παρουσία στον Θεό, και όχι απλό διάβασμα των κανόνων. Αυτό δεν είναι αρκετό.

Ιερομ. Αδριανός: Πώς ο Άθως δέχτηκε τα έργα του πατέρα Σωφρόνιου για την προσευχή;

Ιερομ. Νικόλαος: Σε όλα τα μοναστήρια του Αγίου Όρους, όπου ήμουν, και μάλιστα πήγα στο Άγιο Όρος όχι ως μοναχός του Μοναστηριού του Essex, αλλά ως απλός προσκυνητής, μου έκανε εντύπωση ότι οι μοναχοί πνευματικά τρέφονται από τα έργα του πατέρα Σωφρόνιου για την προσευχή. Έτσι, στο Βάτοπαίδι τα διάβαζαν την ώρα της τράπεζας. Πριν από δυο χρόνια στην Αθήνα, πραγματοποιήθηκε παγκόσμιο συνέδριο αφιερωμένο στον πατέρα Σωφρόνιο και την κληρονομιά του. Εκεί παρουσιάστηκε ολόκληρος ο Άθως. Δεν ήρθαν για ψυχαγωγία. Ήρθαν για να είναι φωνή της Εκκλησίας, μοναχική φωνή του Άγιου Όρους. Οργάνωσαν αυτό το συνέδριο για να τιμήσουν την μνήμη τού πατέρα Σωφρόνιου ως ενός μακαρίου ανθρώπου, ο οποίος είναι το μέλλον της Εκκλησίας, ό οποίος, ίσως, θα μείνει στην ιστορία της Εκκλησίας.

Ιερομ. Αδριανός: Μιλήσατε για τη προσβασιμότητα του πατέρα Σωφρονίου, την απλότητά του. Αλλά γνωρίζουμε ότι ήταν πολύ πεπαιδευμένος άνθρωπος. Πώς αυτό συμβιβαζόταν; Δεν αισθανόταν κανείς στην επικοινωνία μ’ αυτόν ορισμένη πνευματική ανωτερότητα του;

Ιερομ. Νικόλαος: Αν επισκεφθείτε τώρα το μοναστήρι μας, τότε θα σας καταπλήξει ότι οι περισσότεροι ενορίτες μας είναι μισογραμματισμένοι Έλληνες, οι οποίοι λίγο ξέρουν να διαβάζουν, γιαγιάδες, γέροι. Αλλά είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι τους οποίους ο πατέρας Σωφρόνιος θέρμανε με την αγάπη του. Ναι, ήξερε πολλά, ήταν με την πλήρη έννοια θεολόγος ακαδημαϊκού επιπέδου, και η ευθύνη για κάθε λέξη στα βιβλία του έχει ακαδημαϊκό βάρος. Οι θέσεις του στην Τριαδολογία έχουν γίνει πλέον μέρος της ακαδημαϊκής ορθόδοξης θεολογίας. Αυτό βλέπουμε από τα έργα του Μητροπολίτη Ιωάννη (Ζηζιούλα), ο οποίος τρεφόταν πνευματικά και θεολογικά από τόν πατέρα Σωφρόνιο, και στα γραπτά του Μητροπολίτη Ιεροθέου (Βλάχου), και του Καλλίστου (Ware), και πολλών άλλων Ορθοδόξων θεολόγων. Αλλά στην επικοινωνία με τον πατέρα Σωφρόνιο ποτέ δεν ένιωθε κανείς ότι τον κοίταζε αφ’ υψηλού. Πάντα έλεγε: «Η αγάπη δεν αγαπάει υπεροπτικά, αλλά πάντα ταπεινώνεται μπροστά στον άνθρωπο». Έτσι ταπεινωνόταν πάντα μπροστά σε κάθε άνθρωπο και ο πατέρας Σωφρόνιος. Πιστεύω το ότι αυτοί οι άνθρωποι έρχονται σε μας, είναι μία απόδειξη της ειλικρινούς αγάπης του σ’ αυτούς. Πολλούς βοήθησε στην πνευματική τους ζωή, πολλούς σε φυσικές ασθένειες τους με την προσευχή του. Τότε το συνέδριο παρακολουθούσαν πολλοί Επίσκοποι, μοναχοί, καθηγητές, απλοί άνθρωποι. Βοήθησε όλους αυτούς τους ανθρώπους, και είναι χίλιοι. Η αίθουσα του Στρατιωτικού Μουσείου της Αθήνας, όπου πραγματοποιήθηκε το συνέδριο ήταν υπερπλήρης, δεν υπήρχαν θέσεις, αναγκαστήκαμε να τοποθετήσουμε μια μεγάλη οθόνη, ακόμη και στον δρόμο. Όπως είπε σ’ αυτό το Συνέδριο ο μοναχός της Μονής μας, πατέρας Ζαχαρίας, ο πατέρας Σωφρόνιος έσπειρε τόσες ευλογίες στη ζωή του, και τώρα μπορούμε να βλέπουμε τους καρπούς. Ο Μητροπολίτης Ιωάννης (Ζηζιούλας) που άνοιξε το συνέδριο,δήλωσε: «Είμαστε όλοι κάτω από το επιτραχήλιό του». Οπότε καμία απόσταση κατά την κοινωνία με τον πατέρα Σωφρόνιο δεν αισθανόταν ποτέ.

Ιερομ. Αδριανός: Ο πατέρας Σωφρόνιος επικοινωνούσε με τους ανθρώπους και μάθαινε από αυτούς, η θεολογία των οποίων είναι μάλλον αμφίβολη εννοώ τον πατέρα Σέργιο Μπουλγκάκοφ, τον Μητροπολίτη Αντώνιο (Χραποβίτσκι). Σε ποιο βαθμό η θεολογία του πατέρα Σωφρόνιου εξαρτάται από αυτούς, κατάφερε να φιλτράρει τα αμφίβολα στοιχεία από τη διδασκαλία τους;

Ιερομ.Νικόλαος: .Αυτό το ζήτημα μελετούσα σοβαρά και αντικειμενικά, χωρίς την επιθυμία να ευχαριστήσω τον θείο μου. Σ’ αυτό το θέμα αφιερώνεται η διδακτορική διατριβή μου «I lave therefore. I AM: theological legacy of Archimandrite Sophrony» («Αγαπώ άρα υπάρχω: θεολογική κληρονομιά του Αρχιμανδρίτη Σωφρονίου»). Είναι μια κριτική αξιολόγηση της θεολογίας του πατέρα Σωφρόνιου μετά από μια βαθιά ανάλυση των έργων του και της ζωής του. Τώρα δημοσιεύτηκε στην Αμερική.

Πρέπει να πούμε σταθερά και με σιγουριά ότι το θεμέλιο όλης της θεολογίας του πατέρα Σωφρόνιου είναι η παράδοση της Εκκλησίας, και πρώτ’ απ όλα η ασκητική παράδοση. Όλη η θεολογία του βασίζεται, επίσης, στην ασκητική πρακτική του Άθωνα και στην προσωπική του εμπειρία. Αν και μπορούσε να αντλεί και αντλούσε ορισμένα από τα μέσα της έκφρασης και τα θέματα από τη σύγχρονη του θεολογία, σε καμιά περίπτωση, όμως, το πνεύμα, τις ιδέες και τις προτιμήσεις. Ως εκ τούτου, με ιδιαίτερη προσοχή αναφερόταν σε όλα όσα υπερέβαιναν την παράδοση της Εκκλησίας. Ένα παράδειγμα αυτού είναι η αλληλογραφία του με τον πατέρα Γεώργιο Φλωρόφσκι. Όταν πράγματι αναπτύχθηκε ως θεολόγος, όταν η Τριαδολογία και η Χριστολογια του, την οποία όχι μόνο βίωσε, αλλά και ζούσε, αποκρυσταλλώθηκαν με λέξεις, τότε όλο το θεολογικό σύστημα του, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, με ταπεινότητα το έστειλε στον πάτερα Γεώργιο Φλωρόφσκι, ο οποίος ήταν τότε ο κορυφαίος της ορθόδοξης θεολογίας, ένας φωστήρας της Ορθοδοξίας. Επειδή ο πατέρας Γεώργιος γνώριζέ σε βάθος τους Αγίους Πατέρες, κανένας δεν μπορούσε να τον κατηγορήσει για παρέκκλιση από την Ορθοδοξία. Είμαι κατάπληκτος από αυτή την ταπεινή πράξη του ανθρώπου, ο οποίος μιλούσε με τον πατέρα Σιλουανό, ο οποίος έζησε στο Αγιον Όρος, που ο ίδιος είχε μεγάλη εμπειρία της κοινωνίας με τον θεό. Μια τέτοια ταπεινή πράξη η εναγωγή όλης της κληρονομιάς του στο δικαστήριο του άλλου θεολόγου, είναι μία πράξη καθολικότητας. Για τον πατέρα Σωφρόνιο αυτό ήταν καθοριστικό. Ποτε δεν αποσπούσε τον εαυτό του από τήν καθολική σκέψη της Εκκλησίας. Ήταν, τρόπον τινά, η ασφάλισή του και η πνευματική του προστασία. Έγραφε στον πάτερα Γεώργιο Φλωρόφσκι: «Κοιτάξτε εάν έγραψα κάτι που δεν συνάδει με την Ορθοδοξία. Ο πατέρας Γεώργιος Φλωρόφσκι, αφού διάβασε τις επιστολές του, τη θεολογία του, απάντησε με βαθιά αμοιβαία κατανόηση σε πολλά θέματα και βαθιά αλληλεγγύη, σε αντίθεση προς τον εθνικισμό στην Εκκλησία. Από αυτό ακριβώς ο πατέρας Γεώργιος υπέφερε. Νομίζω ότι οι γνώσεις μας της πατρολογίας σε σύγκριση με τις γνώσεις του πατέρα Σωφρόνιου, ο οποίος γνώριζε άριστα την ελληνική γλώσσα και τους Αγίους Πατέρες, μερικές φορές μας κάνουν να αναρωτιόμαστε πόσο βαθιά γνωρίζουμε την πατερική παράδοση.

Ο πατέρας Σωφρόνιος ανέφερε τέτοια έργα των Αγίων Πατέρων, τα οποία εκείνο τον καιρό δεν είχαν μεταφραστεί στα ρωσικά, για παράδειγμα, το «Ambigva» του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή. Όταν σημείωνε μόνο τις σκέψεις, τις ιδέες των Αγίων Πατέρων, μη αναφερόμενος σ’ αυτούς, τότε αυτές οι ίδιες οι ιδέες συχνά προκαλούσαν σε μερικούς κάποιες παρεξηγήσεις, απορίες. Όμως, αν ένας άνθρωπος δεν είναι σε θέση να αφομοιώσει μια διδασκαλία του Αγίου Πατέρα, σ’ αυτό δεν φταίει ο πατέρας Σωφρόνιος. Φταίει η δική μας έλλειψη γνώσης της πατερικής παράδοσης. Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι η ρωσική Φιλοκαλία δεν είναι όλο το πλήρωμα της Εκκλησιαστικής Παράδοσης. Όπως και το Βυζάντιο δεν περιλαμβάνει όλη την Παράδοση.

Και ο πατέρας Σωφρόνιος στο Άγιον Όρος είχε πρόσβαση στην ασκητική παράδοση της Εκκλησίας στο σύνολό της· και στους Ρώσους πατέρες, και στους Έλληνες, και στους Σύρους, ήταν μέρος της ζωής του καθενός μοναχού Αγιορείτη. Ο γέρων Σιλουανός, επίσης, παρά τον αναλφαβητισμό του, ήξερε τους Αγίους Πατέρες, αν και δεν ήξερε ελληνικά. Ο πατέρας Σωφρόνιος είχε διακόνημα από τον Ηγούμενο Μισαήλ να μάθει την ελληνική γλώσσα. Μόνος του σε 6 μήνες την έμαθε σε τέτοιο βαθμό ώστε, όταν ο δάσκαλος της ελληνικής γλώσσας ήρθε μετά από 6 μήνες, δεν μπορούσε να πιστέψει ότι ο πατέρας Σωφρόνιος έγραφε στην καθαρεύουσα με τέτοια απλότητα και ευκολία. Ο πατέρας Σωφρόνιος πάντα, ακόμη και στην καθημερινή συνομιλία, χρησιμοποιούσε αποκλειστικά την καθαρεύουσα τη γλώσσα των Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας. Ήταν και μία έκφραση της πνευματικής κατάστασής του.

Ιερομ. Αδριανός: Ποια είναι σήμερα η κατάσταση του μοναστηρίου του Έσσεξ, που ίδρυσε ο πατέρας Σωφρόνιος, ποιά είναι η κανονική του οργάνωση, η εσωτερική του σύσταση (τακτοποίηση);

Ιερομ.Νικόλαος: Σε πολλά σημεία το μοναστήρι είναι μοναδικό. Αυτή η μοναδικότητα γεννήθηκε από τη διδασκαλία του Αγίου Σιλουανού του Άθω, ο οποίος προσευχόταν για ολόκληρο τον κόσμο, για όλο τον Αδάμ. Θυμάστε την προσευχή του: «Κύριε, δώσε να σε γνωρίσει όλος ο κόσμος, όλοι οι λαοί της γης». Αυτή η παγκόσμια κλίμακα της σκέψης του κάθε αληθινού Χριστιανού ήταν χαρακτηριστική για τον πατέρα Σωφρόνιο. Η Ορθοδοξία γι’ αυτόν δεν ήταν ένα συμπλήρωμα σε εθνικό πολιτισμό. Η Ορθοδοξία είναι, πάνω απ’ όλα, η οικουμενική αλήθεια. Και κάθε μείωσή της εξευτέλιζε στα μάτια του την Ορθοδοξία. Αν πάτε στην Ελλάδα ή σέ άλλη ορθόδοξη χώρα, θα δείτε ότι η Ορθοδοξία εκεί θεωρείται πάντα μέρος του δικού τους εθνικού πολιτισμού. Η πατρίδα και η Ορθοδοξία είναι σχεδόν συνώνυμα. Ως εκ τούτου, σε περίπτωση μετανάστευσης, οι Εκκλησίες συχνά γίνονται ένα είδος συμπλήρωμα της πολιτιστικής κοινότητας. Και για τον πατέρα Σωφρόνιο, ο οποίος έβλεπε στην Εκκλησία τον Δημιουργό όλου του κόσμου, όλων των λαών, τον Θεό ο οποίος σταυρώθηκε για όλο τον Αδάμ, για όλη τήν ανθρωπότητα, γι’ αυτόν κάθε μείωση της Ορθοδοξίας από τον εθνικισμό ήταν ιεροσυλία.

Ως εκ τούτου, το μοναστήρι μας είναι πολυεθνές, έχουμε άτομα 15 εθνικοτήτων Ορθόδοξοι από την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Ρουμανία, τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, τη Γαλλία. Ηγούμενος μας είναι από τη Νέα Ζηλανδία. Και εδώ υπήρχε πρόβλημα για τον πατέρα Σωφρόνιο σε ποιά Εκκλησία να ανήκει; Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας ικανοποίησε την επιθυμία του πατέρα Σωφρόνιου, και έγραψε σε επιστολή προς αυτόν, εφ’ όσον το μοναστήρι είναι πολυεθνικό, ήταν έτοιμος να του δώσει «σταυροπηγία», για να ζουν οι μοναχοί ελεύθερα. Αυτή ήταν μια μεγάλη υποστήριξη. Όταν οι άνθρωποι έρχονται σε μας για πρώτη φορά. συχνά ρωτάνε: «Είναι ελληνικό μοναστήρι»;«Όχι».«Α, είναι Ρωσικό μοναστήρι;» «Όχι». «Λοιπόν, τί μοναστήρι είναι»; «Είναι “Ορθόδοξο μοναστήρι»

Να ονομάσουμε το μοναστήρι μας ελληνικό, ρωσικό, ρουμανικό ή αγγλικό δεν μπορούμε. Νομίζω ότι η ιδέα του πολυεθνικού μοναστηριού στην Ορθόδοξη χώρα είναι μία ουτοπία. Αλλά στην περίπτωση μετανάστευσης είναι δυνατόν. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι την υποχρέωση μιας τέτοιας καθολικής χριστιανικής συνείδησης δεν έχουν όλοι οι μοναχοί της καθεμιάς Τοπικής Εκκλησίας. Ο Όσιος Σιλουανός προσευχόταν για ολόκληρο τον κόσμο, για όλον τον Αδάμ. Γι’ αυτόν δεν υπήρχαν εχθροί, Γι’ αυτόν δεν υπήρχαν ασεβείς. Για εκείνον, υπήρχε μόνο διαίρεση μεταξύ ανθρωπότητας· οι άνθρωποι που γνώρισαν τον Θεό και αυτοί που δεν τον γνώρισαν. Έτσι, για όσους δεν γνώρισαν τον Θεό, προσευχόταν με δάκρυα, θυσίαζε την ψυχή του στην προσευχή. Αυτή η συνείδηση στην εποχή μας, θα φανεί πολύ παράξενη για ορισμένους ανθρώπους. Πώς μπορώ να προσεύχομαι για έναν άνθρωπο που θέλει το κακό για μένα; Αλλά ο γέρων Σιλουανός προσευχόταν. Πρέπει να πω, επίσης, ότι υπάρχουν πολλά μοναστήρια στη Δύση που επιθυμούν να μάθουν την εμπειρία του πατέρα Σωφρόνιου για παράδειγμα, τα μοναστήρι του Αγίου Σιλουανού στη Γαλλία.

Ιερομ. Αδριανός: Υπάρχει ενδιαφέρον για την κληρονομιά του γέροντα Σωφρόνιου στη Ρωσία;

Ιερομ. Νικόλαος: Σ’ αυτό το ερώτημα, ίσως θα έπρεπε να απαντήσετε εσείς. Όμως θα πω ότι το ενδιαφέρον είναι πραγματικά τεράστιο. Τα βιβλία του πατέρα Σωφρόνιου τα οποία εκδίδουμε, μπορεί να μην πουλιούνται τόσο γρήγορα, αλλά πάντα βρίσκουν αναγνώστες. Κρίνοντας από το πως οι άνθρωποι περιμένουν μια νέα έκδοση των έργων του, πόσο αυτό είναι σημαντικό γι’ αυτούς, το ενδιαφέρον υπάρχει. Για μένα είναι δύσκολο να μιλώ για τον πατέρα Σωφρόνιο σαν έναν θεολόγο που παρουσιάζει ένα ρεύμα της Εκκλησίας. Ο πατέρας Σωφρόνιος απάντησε σε σημαντικά ζητήματα της ζωής μου. Έγινε ένα στήριγμα στην εκκλησιαστική ζωή μου, βοήθησε να κατανοήσω τα διάφορα εκκλησιαστικά φαινόμενα, να καταλάβω πώς να ζω στις παρούσες συνθήκες, πώς να διακονήσω το Θεό. Πραγματικά μου άνοιξε τα μάτια στην πνευματική ζωή. Και δεν είμαι ο μόνος σ’ αυτό το θέμα. Σε πολλούς ανθρώπους που βρίσκονται σε ζωτικό αδιέξοδο, τα βιβλία του πατέρα Σωφρόνιου βοηθάνε στην εξεύρεση μίας λύσης, να βρουν έξοδο όχι από κάποιες δογματικές παρεξηγήσεις και αφηρημένες συζητήσεις για το Θεό. Η θεολογία μας ελέγχεται όταν είσαι σε ζωτικό αδιέξοδο. Οποιαδήποτε επιστημονική θεολογία, αν ο άνθρωπος συλλογίζεται για τον Θεό και φιλοσοφεί για ασκητισμό με ένα φλιτζάνι καφέ σε ένα ζεστό δωμάτιο με κλιματισμό, δεν είναι μία ζωντανή θεολογία. Δε θα βοηθήσει πολλούς, όσο σοφή και αν μπορεί να φανεί. Αλλά στις δύσκολες στιγμές της ζωής, η θεολογία του πατέρα Σωφρόνιου γίνεται αποφασιστική, διότι μπορεί να βοηθήσει.

Για μένα προσωπικά, στη θεολογία του πατέρα Σωφρόνιου γίνεται αισθητή ή ανάσα τής αιωνιότητας. Δεν θα ήθελα να τον επαινώ, σαν θείο μου και γέροντά μου, αν και στο Αγιον Όρος υπάρχει μία παράδοση ότι ο δόκιμος πρέπει να έχει τέτοια γνώμη: «Όλοι οι γέροντες είναι άγιοι, αλλά ο γέροντάς μου είναι ο αγιότατος». Με τον πατέρα Σωφρόνιο αυτό είναι εύκολο, γιατί πραγματικά μου έδειξε ένα πρότυπο, ένα πλήρωμα της σύνθεσης της θεολογίας, της ασκητικής και λειτουργικής ζωής. Την αγάπη στην θεία Λειτουργία, εμφύτευε σε όλα τα παιδιά του.

Ιερομ. Αδριανός: Σας ευχαριστώ, πατέρα Νικόλαε, για την ενδιαφέρουσα αυτή συζήτηση σχετικά με τον Αρχιμανδρίτη Σωφρόνιο (Σαχάρωφ).

(Περιοδικό Εν Εσόπτρω, Ι.Μ.Γορτύνης και Αρκαδίας)

fdathanasiou.