Μεγάλωσα σ’ ένα σπίτι γεμάτο γυναίκες. Ο μόνος άντρας ήταν ο πατέρας μου. Και ήταν περιτριγυρισμένος από τέσσερις γυναίκες. Τη μητέρα μου, εμένα και τις δύο αδελφές μου. Αν και γεννήθηκα κάπου στη δεκαετία του 50, δεν ένιωσα καταπιεσμένη, επειδή γεννήθηκα γυναίκα. Ούτε υποδεέστερη από τον άντρα. Από μικρή ήμουν σίγουρη ότι μπορώ να μορφωθώ, να ακολουθήσω όποιο επάγγελμα θελήσω, να φτάσω όπου θέλω, φτάνει να προσπαθήσω. Οι γονείς μου φρόντισαν γι’ αυτό και ιδιαίτερα ο πατέρας μου, ο οποίος ήταν (και είναι ακόμα) ένας προοδευτικός άνθρωπος. Αλλά και η μητέρα μου συνέβαλε προς αυτή την κατεύθυνση. Δεν εμφύσησε σε μένα και τις αδελφές μου την επιθυμία να κάνουμε ένα καλό γάμο, αλλά να μορφωθούμε, να κάνουμε ένα αξιοπρεπές επάγγελμα. Και πάνω απ’ όλα μας προέτρεπε να είμαστε οικονομικά ανεξάρτητες, να μην εξαρτιόμαστε ποτέ από τα χρήματα του συντρόφου μας. Πόσο τους ευχαριστώ γι’ αυτό! Δεν ήταν εύκολο τις δεκαετίες του 50 και του 60 να μεγαλώσεις μ’ αυτό τον τρόπο. Ακόμα και ο γιατρός -μαιευτήρας που βοήθησε να γεννηθεί η μικρή μου αδελφή, όταν είδε ότι ήταν κορίτσι κι αυτή, βγήκε έξω με σκυθρωπό ύφος και αντί να συγχαρεί τον πατέρα μου, απέφυγε να του μιλήσει κατευθυνόμενος προς το γραφείο του. Ο πατέρας μου τον ακολούθησε και ανήσυχος τον ρώτησε τι συμβαίνει. Και τότε ο γιατρός του απάντησε «τι να σου πω, είσαι άτυχος, κορίτσι έκανες πάλι…»!!
Την ισότητα που γνώρισα στο πατρικό μου σπίτι, βέβαια, δεν μπορώ να πω ότι τη βίωσα ανέφελα και στην κοινωνία αργότερα. Υπήρξαν φορές που χρειάστηκε να παλέψω με προκαταλήψεις, για να μπορώ να έχω την ανεξαρτησία μου ως άνθρωπος και ως επαγγελματίας. Θυμάμαι ακόμα με πικρό χαμόγελο τον πρώτο καιρό που άρχισα να οδηγώ αυτοκίνητο (πριν 35 χρόνια). Πόσα «πήγαινε, κυρά μου, να πλύνεις τις κατσαρόλες σου» άκουσα την εποχή εκείνη, δεν λέγεται! Ακόμα βέβαια το ακούω, αλλά πολύ αραιά πια. Επίσης τα πρώτα χρόνια που άσκησα δικηγορία καταλάβαινα ότι δεν ήταν εύκολο πράγμα να εμπιστευθούν οι άνθρωποι γυναίκα δικηγόρο (ίσως και να μην είναι ακόμα). Έπρεπε, νομίζω, να καταβάλω μεγαλύτερη προσπάθεια από ένα άντρα συνάδελφο μου για να αποδείξω ότι αξίζω να με εμπιστευθούν.
Τα σκέφτομαι όλα αυτά σήμερα, 8 Μαρτίου, που είναι η ημέρα της γυναίκας. Πόσες αλήθεια γυναίκες είχαν τη τύχη τη δική μου και των αδελφών μου να μεγαλώσουν σ’ ένα περιβάλλον που τις σεβόταν και τις δίδαξε ότι, αν προσπαθήσουν αρκετά, μπορούν να κάνουν οτιδήποτε θελήσουν, ισότιμα με τον άντρα? Όχι πολλές. Οι γυναίκες αποτελούν ακόμα ευπαθή ομάδα του πληθυσμού, ευάλωτη στην οικονομική εκμετάλλευση, στη σεξουαλική εκμετάλλευση, αλλά και στη βία. Είναι αλήθεια ότι από τις 8 Μαρτίου του 1857 που οι εργαζόμενες γυναίκες ντυμένες στα άσπρα, έκαναν απεργία, στη Νέα Υόρκη, με αίτημα την ίση αμοιβή με τους άνδρες έχουμε διανύσει πολύ δρόμο. Αλλά έχουμε ακόμη και άλλο τόσο να διανύσουμε.
