Επέτειος της γέννησης του Νίκου Καζαντζάκη η σημερινή. 18 Φεβρουαρίου του 1883 γεννήθηκε ο μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης και πέθανε στις 26 Οκτωβρίου 1957। Πιθανότατα ο σημαντικότερος, αλλά και ο πλέον αμφιλεγόμενος έλληνας λογοτέχνης - διανοητής του 20 ου αιώνα. Ποιος δεν ξέρει την «Ασκητική», τον «Αλέξη Ζορμπά», τον «Τελευταίο Πειρασμό», τον «Καπετάν Μιχάλη», το «Φτωχούλη του Θεού» και άλλα εξίσου σημαντικά έργα του;
Τον Καζαντζάκη γνώρισα στα εφηβικά μου χρόνια. Βιαζόμουνα να τελειώσω τη μελέτη στα μαθήματα μου, για να βυθιστώ και να ταξιδέψω στον κόσμο του μεγάλου Κρητικού. Ήταν η αρχή μιας δύσκολης διαδρομής προς την αυτογνωσία με την «Ασκητική» να παίζει πρωταρχικό ρόλο στο δρόμο μου αυτό. Ύστερα ήρθα φοιτήτρια στην Αθήνα. Ήταν και η δικτατορία τότε. Άρχισαν άλλα τρεχάματα, άλλες αγωνίες και άλλα αναγνώσματα. Ο Καζαντζάκης όμως κράταγε και κρατά ακόμα μια σημαντική θέση στο μυαλό μου και στην καρδιά μου.
Σήμερα δεν θα ασχοληθώ με λεπτομερή αναφορά στη βιογραφία του. Ούτε με τις δύο γυναίκες του, τη Γαλάτεια και την Ελένη και τη μακροχρόνια διαμάχη τους. Ούτε με το θέμα του αφορισμού του ή μη από την Εκκλησία Είναι γνωστό πια ότι τον αφορισμό που οι ελληνικοί σκοταδιστικοί εκκλησιαστικοί κύκλοι ετοίμασαν, σταμάτησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας. Θα ασχοληθώ με ένα ερώτημα που με βασάνιζε από έφηβη. Γιατί ο μεγάλος αυτός λογοτέχνης δεν τιμήθηκε ποτέ με το Νομπέλ Λογοτεχνίας;;
Η πρώτη ελληνική υποψηφιότητα για Νομπέλ Λογοτεχνίας, ήρθε πολύ πριν τον Σεφέρη και τον Ελύτη και συγκεκριμένα το 1946, όταν η Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών και ο Σύνδεσμος Ελλήνων Λογοτεχνών πρότειναν στην Σουηδική Ακαδημία τους Νίκο Καζαντζάκη και Άγγελο Σικελιανό ως από κοινού υποψήφιους για το Νομπέλ Λογοτεχνίας. Δυστυχώς όμως τέτοιες προτάσεις στη Σουηδική Ακαδημία μπορούσαν να κάνουν μόνο ακαδημίες, ακαδημαϊκοί, και γνωστοί άνθρωποι του πνεύματος. Ο Καζαντζάκης είχε ήδη από τον Μάρτιο του 1945 υποβάλει την αίτηση του στην Ακαδημία Αθηνών, καθώς και ένα κατάλογο με τα μέχρι τότε έργα του. Αλλά η Ακαδημία δεν τον πρότεινε. Μόλις ένα χρόνο πριν, τον είχε θεωρήσει ακατάλληλο για μέλος της, καθώς ήταν «κομμουνιστής, διέφθειρε τους νέους, και ήταν τελείως ξένος προς την Ελλάδα». Διαβάζω τώρα αυτή την αιτιολογία και ανατριχιάζω. Τελείως ξένος προς την Ελλάδα ο Καζαντζάκης!! Αυτός που με τον «Καπετάν Μιχάλη», το «Χριστό ξανασταυρώνεται», τον «Αλέξη Ζορμπά» μας ταξίδεψε σε κόσμους βαθιά ελληνικούς….
Αρνήθηκε λοιπόν η μικρόψυχη ελληνική Ακαδημία να προτείνει τον Καζαντζάκη για το βραβείο Νομπέλ, ενώ την ίδια στιγμή αυτός κατακτά όλο και περισσότερο τη διεθνή αναγνώριση μέσω των έργων του. Το 1952 η Νορβηγική Εταιρεία Λογοτεχνών τον προτείνει ως υποψήφιο και προσφέρεται να του δώσει Νορβηγική υπηκοότητα, αλλά αυτός αρνείται την πρόταση.
Η όλη ιστορία της διεκδίκησης έληξε το 1957. Εκείνη τη χρονιά το Νομπέλ Λογοτεχνίας απονεμήθηκε στον Αλμπέρ Καμύ, είδηση που βρήκε βαριά άρρωστο τον Καζαντζάκη στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Φράιμπουργκ της Γερμανίας. Την ώρα που όσοι αποτέλεσαν εμπόδιο στην απονομή του βραβείου στον Καζαντζάκη έτριβαν τα χέρια τους από χαρά, ο Νομπελίστας πλέον Καμύ, έγραφε στην Ελένη Καζαντζάκη: "Τη μέρα που λυπόμουν να δεχθώ μια διάκριση που ο Καζαντζάκης άξιζε εκατό φορές περισσότερο, πήρα από εκείνον το πιο γενναιόδωρο από όλα τηλεγράφημα. Λίγο αργότερα κατάλαβα με τρόμο πως το μήνυμα αυτό ήταν γραμμένο λίγες μέρες πριν πεθάνει. Μαζί του χάθηκε ένας από τους τελευταίους μεγάλους καλλιτέχνες. Είμαι από εκείνους που αισθάνονται και θα εξακολουθήσουν να αισθάνονται το μεγάλο κενό που άφησε…" Ο Νίκος Καζαντζάκης πέθανε στις 26 Οκτωβρίου 1957 από λευχαιμία, μια αρρώστια που τον ταλαιπωρούσε χρόνια. Τότε έχασε η Ελλάδα την ευκαιρία να τιμηθεί με το πρώτο της Νομπέλ Λογοτεχνίας. Ως γνωστό το βραβείο αυτό δεν απονέμεται μετά θάνατο.
Αχ Ελλάδα που έτρωγες και δυστυχώς ακόμα εξακολουθείς και τρως τα άξια παιδιά σου……
Η επιγραφή αυτή, ως γνωστό, υπάρχει στον τάφο του Ν. Καζαντζάκη στο Ηράκλειο Κρήτης, όπου τελικά θάφτηκε, μετά τη μικρόψυχη διαταγή του τότε Αρχιεπισκόπου Αθηνών Θεόκλητου να μην επιτραπεί να μπει η σωρός του «βλάσφημου» νεκρού σε αθηναϊκό ναό και νεκροταφείο. Ο τετραπέρατος Αριστοτέλης Ωνάσης διέθεσε αμέσως αεροπλάνο της Ολυμπιακής και μετέφερε τη σωρό του γίγαντα της λογοτεχνίας στο Ηράκλειο, όπου έγινε η κηδεία του. Το νησί της Κρήτης συνόδευσε το τέκνο του στην τελευταία του κατοικία με σεβασμό αλλά και με λιονταρίσια τόλμη. Ο νεαρός τότε ρεπόρτερ Φρέντυ Γερμανός ως ανταποκριτής της εφημερίδας «Ελευθερία» έγραφε «Ένα νησί ολόκληρο ακουμπούσε στο φέρετρο του Καζαντζάκη. Ένοιωθες συνάμα τον σεβασμό στον νεκρό και την αγανάκτηση της διαδήλωσης. Σε όλη την διαδρομή είχα την αίσθηση ότι είχε πεθάνει ένας εθνικός ήρωας…..».
