Ο ΒΑΛΚΑΝΙΟΣ ΠΡΑΜΑΤΕΥΤΗΣ Του Χρίστου Ζαφείρη - Αχ. Γ. Λαζάρου

Ο σ. γεννήθηκε το 1945. Την εγκύκλια παιδεία έλαβε στο δημοτικό σχολείο της γενέτειρας του Κρανιάς και στο εξατάξιο γυμνάσιο της πρωτεύουσας της επαρχίας, της Ελασσόνος, της ομηρικής Ολοσσόνος, πόλης φυσικά οχυρής και άπαρτης, προπυργίου της παρολύμπιας, παραπιέριας, παρακαμβούνιας, παραχάσιας περιοχής, η οποία περικλείει τον ξακουστό κάμπο του Γιάννου και της Παγώνας, ζείδωρο και σωστικό για την επιβίωση και την προκοπή των κατοίκων, οι οποίοι κατά την εφηβεία του σ. δικαιωματικά, ιστορικά -οικονομικά- εκτατικά - δημογραφικά, διεκδικούσαν την αναβάθμιση της σε νομαρχιακό επίπεδο. Όμως οι αγώνες τους απέβησαν ατελέσφοροι εξ' αιτίας της παρεμβολής ''διαπλεκομένων συμφερόντων'' κάποιων παραγόντων της έδρας του νομού και της ευπιστίας των Πανελασσονιτών, Περραιβών, κατά το γνώριμο των Πανελλήνων, σε παραπλανητικά κελεύσματα κομματικών κέντρων, που ιδιοποιήθηκαν τον πανεπαρχιακό παλμό και διέσπασαν την ενότητα έναντι ''πινακίου φακής'', του επαρχείου, πράγματι ανεπαρκούς προς ικανοποίηση των αρχικών προσδοκιών. 

Πάντως η όλη αγωνιστική ατμόσφαιρα δεν αφήνει ανεπηρέαστο τον σ., εφηβικής ηλικίας. Επιδρά δυναμικά και τον παρωθεί ενωρίς στην ενεργό δημοσιογραφία, της οποίας επάξια αναδεικνύεται ένας από τους πλέον ενδεδειγμένους εκπροσώπους και θεράποντες. Διότι είναι ευφυής, επιμελής, εύτολμος. Επιπρόσθετα διαθέτει εξαιρετικό ήθος, προσιδιάζουσα αξιοπρέπεια, προσήκουσα παρρησία, περισσή περίσκεψη και βαθειά γνώση των θεμάτων επιλογής του, συνάμα δε θαυμαστή ελληνομάθεια, την οποία καθιστά τελειότερη με τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, οπότε εύλογα διαπρέπει στον επαγγελματικό δημοσιογραφικό στίβο της συμπρωτεύουσας ως μέλος της Ενώσεως Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Μακεδονίας-Θράκης (ΕΣΗΕΜΘ), τόσο στον έντυπο όσο και στον ήδη ισχυρότερο των ηλεκτρικών κυμάτων.

Των τελευταίων απότοκο είναι το προκείμενο βιβλίο. Συνίσταται δε από σειρά εκπομπών του πολιτιστικού, προφανέστατα με την πραγματική έννοια του όρου, Β' Προγράμματος του Ραδιοφωνικού Σταθμού της ΕΡΤ3, του 9,58, του οποίου η διευθύντρια Βάνα Χαραλαμπίδου μας προϊδεάζει αριστοτεχνικά στη γένεση της συγγραφής: ''Σε μια εποχή που έχει πιά σχεδόν ποινικοποιηθεί ο όρος εθνικός, ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Χρίστος Ζαφείρης οδηγεί τα βήματα μας στην ιστορία της τόσο μακρινής και ξένης και ταυτοχρόνως τόσο κοντινής και δικής μας -και τελικά τόσο ελληνικής- Βαλκανικής. Για να ακολουθήσουμε τις περιπλανήσεις του Βαλκάνιου πραματευτή, για να μάθουμε όσα έπρεπε να είχαμε διδαχθεί στο σχολείο, για να αναζητήσουμε τον τρόπο να γνωρίσουμε περισσότερα, για να μας γεννηθεί η επιθυμία να ταξιδέψουμε στις άγνωστες μας γειτονιές, [...] στις οποίες μας ξεναγεί με την αντικειμενικότητα του επαγγελματία, τη διεισδυτικότητα του δημοσιογράφου, την προσεγμένη γραφή του συγγραφέα, την αφοσίωση του μελετητή, αλλά και την έξαρση του περιηγητή...''.

Ο Ελληνισμός της Τρανσυλβανίας - Αθανάσιος Ε. Καραθανάσης

Με τον παραπάνω τίτλο εξεδόθη μελέτη του διαπρεπούς καθηγητή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Αθανασίου Ε. Καραθανάση σε έναν ιδιαίτερα καλαίσθητο τόμο 271 σελίδων, διαστάσεων 17Χ24 εκ. Την έκδοση ανέλαβε, επιμελήθηκε και έφερε εις αίσιον πέρας η ILP PRODUCTIONS (υπό τη διεύθυνση του Γιάννη Παπακαρμέζη), η οποία, όπως στις προηγούμενες δουλειές της έτσι και σ’ αυτήν, προφανώς δεν εφείσθη χρόνου, μόχθου και εξόδων, προκειμένου να παρουσιάσει το στέρεο αυτό πνευματικό έργο, που αποτελεί νομίζω, απόκτημα με πολύσημη αξία, τόσο για τους ειδικούς όσο και για τους λοιπούς πνευματικούς ανθρώπους που θα σπεύσουν να το προμηθευτούν. 

Το θέμα του βιβλίου θα μπορούσε να εκληφθεί ως ειδική μονογραφία· καλώς! Όμως αναρωτιέμαι, γιατί ένα τόσο σαφές, καλογραμμένο και απολύτως τεκμηριωμένο, άρα ενδιαφέρον, βιβλίο να… χαρισθεί μόνο στους διατρίβοντες περί τα “εξειδικευμένα ιστορικά” και τα “διακεκριμένα ιστορικά ζητήματα” ή στους απασχολούμενους με την ανάλυση των κυρίων και μόνον παραγόντων επιρροής που διαμόρφωσαν μία συγκεκριμένη πραγματικότητα της περιοχής; Το περιεχόμενο του βιβλίου ενδιαφέρει όλους τους Έλληνες ή συγκεκριμένα, καλύτερα όλους τους Ευρωπαίους, ειδικούς και μη. Για να αποκατασταθεί η αλήθεια, για να γνωστοποιηθούν τα πραγματικά γεγονότα, για να δικαιωθούν οι λαοί. 

Η Τρανσυλβανία είναι ιστορική και γεωγραφική περιοχή της Ρουμανίας, παραδοσιακή πρωτεύουσα της οποίας είναι η πόλη Κλουζ-Ναπόκα. Προσδιορίζεται βόρεια και ανατολικά από τα Καρπάθια , νότια από τις Τρανσυλβανικές Άλπεις και δυτικά από τα όρη Μπιχόρ. Η τοπική οικονομία στηρίζεται στη γεωργία, την κτηνοτροφία, την εξόρυξη και τη βιομηχανία. Στην περιοχή ζουν τρεις εθνικές ομάδες: Ρουμάνοι (οι περισσότεροι), Ούγγροι και Γερμανοί.

Η Τρανσυλβανία ήταν ενσωματωμένη στην Ουγγαρία από τον 11ο-16ο αι. Υπήρξε αυτόνομο πριγκιπάτο στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τον 16ο -17ο αι. Το 1683 οι Τούρκοι ηττήθηκαν έξω από τη Βιέννη από τους Αψβούργους (αυστριακή δυναστεία), τα στρατεύματα των οποίων εισέβαλαν στην Τρανσυλβανία, την οποία ανάγκασαν να προσαρτηθεί στην ελεγχόμενη από τους Αψβούργους Ουγγαρία. Το 1947 ολόκληρη η περιοχή παραχωρήθηκε τελικώς ξανά στη Ρουμανία. 

Από το 17ο αι. η Τρανσυλβανία, λόγω της καίριας θέσης της (πρόσβαση στην κεντρική Ευρώπη από την Κωνσταντινούπολη και τη νότια Βαλκανική) υπήρξε πόλος έλξης Ελλήνων εμπόρων. Το 1636 ιδρύθηκε στο Μπρασόβ (ρουμανική πόλη που ιδρύθηκε το 1211 από τους Τεύτονες ιππότες) η πρώτη ελληνική εμπορική “κομπανία” (συντροφία) που μαζί με την αντίστοιχη του Σιμπίου (πόλη της Ρουμανίας που επανιδρύθηκε από τους Σάξονες το 12ο αι.) διακινούσαν τα προϊόντα προς και από την Αυστρία. 

Αθ. Ε. Καραθανάσης: Μοσχόπολη - Διεθνές Συμπόσιο, Θεσ/νίκη 1999

Μοσχόπολις, Διεθνές Συμπόσιο, Θεσσαλονίκη 31 Όκτ. - 1 Νοεμβρ. 1996, εκδ. Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών - Μακεδονική Βιβλιοθήκη, άρ. 91, Θεσσαλονίκη 1999, σσ. 287.

Αθ. Ε. Καραθανάσης, Βιβλιοκρισίες.

Ακολουθήστε τον παρακάτω σύνδεσμο: 

Εδώ

Γρηγόρη Βέλκου: «Το άδοξο τέλος της οικογένειας του Γεωργάκη Ολυμπίου» - Μία προσέγγιση σε ένα εξαίρετο μορφωτικό προϊόν ενδελεχούς έρευνας

Του Γιώργου Συνεφάκη 

τέως Πρόεδρου του Συλλόγου Λιβαδιωτών 

Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’

Ο φίλτατος Γρηγόρης Βέλκος, ο εξαίρετος αυτός εκπαιδευτικός, ο γνωστός και ακούραστος ερευνητής των σπλάχνων της ελληνικής ιστορίας, συνέγραψε το τελευταίο του πόνημα «Το άδοξο τέλος της οικογένειας του Γεωργάκη Ολυμπίου». Το βιβλίο είναι μια όμορφη έκδοση, 140 σελίδων. Τα συγγραφικά δικαιώματα ο συγγραφέας τα εδώρισε στον Σύλλογο Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’, ο οποίος είναι και ο εκδότης. Η έκδοση αυτή κατέστη εφικτή χάρις και στην ευγενή συμπαράσταση του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και ειδικότερα του πρώην Υπουργού Γεωργίου Ορφανού. Στο βιβλίο είναι ενσωματωμένες πολύ εύστοχα και κάποιες χαρακτηριστικές ιστορικές εικόνες της εποχής του 1821, καθώς και φωτογραφίες των περιοχών που διαδραματίστηκαν τα τότε συγκλονιστικά γεγονότα. Επίσης στο τελευταίο σκέλος του, υπάρχει μία σειρά από ντοκουμέντα της εποχής, βασιλικά διατάγματα, αποκόμματα εφημερίδων και άλλα κείμενα, τιμαλφή, ως παρακαταθήκη της μεγάλης ιστορικής έρευνας του συγγραφέα. Ο Βέλκος χρησιμοποίησε και μελέτησε (και πολύ καλά έκανε), εκτός των βασιλικών διαταγμάτων και τον τότε τύπο της εποχής. Διότι ο Τύπος δεν είναι απλώς αντιγραφέας. Εμπλέκεται πρωταγωνιστικά σε πολιτικές διαμάχες, υποστηρίζει καθεστώτα ή στρατεύεται εναντίον τους, προάγει τον πολιτισμό κάθε τόπου ή λειτουργεί αναχαιτιστικά. 

Διαβάζοντας το βιβλίο, ένοιωσα μία έμφυτη τάση να διαφωνήσω με τον τίτλο του. Θεωρώ ότι πιο εύστοχος θα ήταν ως τίτλος: «Ο δεύτερος θάνατος του Γεωργάκη Ολυμπίου» και με υπότιτλο «Ουδείς αχαριστότερος του ευεργετηθέντος και της αχαριστίας επακόλουθον η αναισχυντία εστί». 

Στα 14 κεφάλαια του βιβλίου, ο Βέλκος περιγράφει με εντυπωσιακά λεπτομερή τρόπο τις τελευταίες ημέρες του Ήρωα και την μετέπειτα Οδύσσεια της οικογένειάς του, της συζύγου Στάνας και των τριών παιδιών του, Αλέξανδρου, Μιλάνου και Ευφροσύνης, τους εμπαιγμούς και εξευτελισμούς που υπέστη η οικογένεια από την συμπεριφορά του ελληνικού κράτους, έως τον άδοξο και τραγικό θάνατό τους, 

Το βιβλίο είναι δομημένο σε τρεις ενότητες. 

Η πρώτη αφορά κυρίως στην τελευταία περίοδο της ζωής του Γεωργάκη Ολυμπίου. Αναφέρεται λεπτομερώς η πορεία του Ήρωα, η στρατιωτική του καριέρα, η καταξίωσή του ως πολέμαρχου, η αναγνώριση των ικανοτήτων του από την Ρωσία, ο γάμος του με την Στάνα, η γέννηση των παιδιών του και ο ηρωικός του θάνατος. 

Η δεύτερη ενότητα αναφέρεται στις ταλαιπωρίες που υπέστη η οικογένεια, κατά την μετακίνησή της και την διαμονή της στην Ελλάδα. Περιγράφονται λεπτομερώς η απίστευτη οδύσσεια της οικογένειας. Η Στάνα, όταν έσβησε η επανάσταση στην Μολδοβλαχία, είχε να αντιμετωπίσει, εκτός των Οθωμανών και των διαφόρων εχθρών του Ήρωα, την ένδεια και την πείνα, μια που όλη της την περιουσία την είχε προσφέρει στον Αγώνα (5.500 χρυσά φλουριά, που αντιστοιχούν στο κολοσσιαίο ποσό των 65-70.000 δραχμών του νεόκοπου ελληνικού κράτους). Περιγράφεται η τραυματική πορεία της οικογένειας, που ξεκινάει από το σπίτι τους στο Κίμπουλουκ, πρώτα στη μονή του Σέκου για να συλλέξουν τα όποια εναπομείναντα οστά του Ήρωα, μετά στην Βεσσαραβία, στο Βουκουρέστι, μετά στη Ρωσία, όπου όντως βρήκαν περίθαλψη και θαλπωρή, σε συνεργασία και με το Προξενείο της Οδησσού και μετά, με προπομπό τον Μιλάνο, στην Αθήνα το 1842 σε ηλικίες, η Στάνα 50 ετών, ο Μιλάνος 27, ο Αλέξανδρος 26 ετών και η Ευφροσύνη 21 ετών.

Οι Έλληνες ως ''άλλοι'' στη Ρουμανία - Stefan Petrescu

Οι Έλληνες ως ''άλλοι'' στη Ρουμανία

Η εσωτερική οικοδόμηση του ρουμανικού έθνους-κράτους κατά τον 19ο αιώνα και οι Έλληνες.

Συγγραφέας Στεφάν Πετρέσκου, εκδόσεις ‘Επίκεντρο’, Θεσσαλονίκη 2014.

Γράφει ο Γιάννης Τσιαμήτρος

Ο συγγραφέας Στεφάν Πετρέσκου, ο οποίος είναι πτυχιούχος του ΑΠΘ και διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών στο νέο βιβλίο του με τον τίτλο «Οι Έλληνες ως ‘Άλλοι’ στη Ρουμανία» εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσ/νίκη 2014, μας υπενθυμίζει ότι 

«…η ενεργός παρουσία και συμβολή του ελληνισμού στον δημόσιο βίο των ρουμανικών χωρών δεν τερματίζεται με το τέλος της εποχής των Φαναριωτών το 1821. Αντίθετα, κατά τη διάρκεια του δεκάτου ενάτου αιώνα ο ελληνισμός της Ρουμανίας εξακολουθεί να αυξάνεται να οργανώνεται και να μετέχει στο δημόσιο βίο της χώρας, συντελώντας στην εσωτερική οικοδόμηση του ρουμανικού εθνικού κράτους. 

Η εργασία χαρακτηρίζεται από την πληρότητα της έρευνας και τη σφαιρικότητα της προσέγγισης. Ο συγγραφέας συνδιαλέγεται με τις ιστοριογραφικές παραδόσεις και τις ιδεολογικές αναζητήσεις που διαμόρφωσαν την ιστορική φυσιογνωμία της ρουμανικής πολιτικής κοινωνίας κατά την εποχή του ρομαντικού εθνικισμού και που αποτέλεσαν το περίγραμμα για την οργανωμένη παρουσία και συμμετοχή των ελληνικών κοινοτήτων στην εθνική ζωή της Ρουμανίας. Εξετάζει όμως και τα πραγματικά ιστορικά δεδομένα της ύπαρξης των Ελλήνων υπό τους θεσμούς της ρουμανικής εθνικής εκκλησίας, τα σχολεία, ο τύπος, οι σύλλογοι των Ελλήνων της Ρουμανίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποκατάσταση της πολιτικής προσωπογραφίας του ελληνισμού της Ρουμανίας με τη σκιαγραφία των μεγάλων μορφών, μεταξύ άλλων του Μιχαήλ Σούτσου, του Αποστόλου Αρσάκη, του Ευαγγέλου Ζάππα, που άφησαν τη σφραγίδα τους στο δημόσιο βίο της θετής τους πατρίδας. 

Η μελέτη δεν είναι άλλη μια μονογραφία, η οποία εξιστορεί τα πραγματικά περιστατικά μιας περίπτωσης της ελληνικής διασποράς. Διεκπεραιώνει με μεγάλη επιτυχία αυτό το έργο, αλλά αποτελεί συγχρόνως και μελέτη πολιτικής επιστήμης. Η διάσταση αυτή του έργου κατοπτρίζεται ιδίως στον προβληματισμό που αναπτύσσει ο συγγραφέας για την αντίληψη της ιδιότητας του πολίτη, όπως αναδύεται από την ιστορική εμπειρία του ρουμανικού κράτους. Η πλευρά αυτή των αναλύσεων του προσδίδει γενικότερο θεωρητικό ενδιαφέρον στο έργο του, πέραν της ειδικής συμβολής του στη προαγωγή της γνώσης του συγκεκριμένου θέματος που ερευνά.

Ο Στέφανος Πετρέσκου πραγματικά ανήκει στους κόλπους των μελετητών της κοινής ιστορίας των λαών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης…». 

Πέτρινα γεφύρια στη Βόρεια Ήπειρο - Σπύρος Ι. Μαντάς

Στο πλαίσιο του "Αρχείου Γεφυριών Ηπειρώτικων", μιας πολυετούς προσπάθειας καταγραφής και μελέτης όλων των γεφυριών της Ηπείρου -καλύτερα να πω της Πίνδου- προγραμμάτισα και πραγματοποίησα, τα τελευταία χρόνια, σειρά αποστολών και στη Βόρεια Ήπειρο (Αλβανία). Στόχος, να καταγραφούν και τα εκεί πέτρινα τοξωτά γεφύρια.

Περιοχή δύσκολη η Βόρεια Ήπειρος, με πολλές ιδιαιτερότητες, πάντα υποψίαζε για πλούσιο, ποσοτικά και ποιοτικά, υλικό. Τουλάχιστον αυτό έταζαν οι περιηγητές της τουρκοκρατίας, παλιοί -αρχών του 20ού αιώνα- στρατιωτικοί χάρτες, λίγα δημοσιεύματα, τελευταία, Αλβανών ερευνητών και αρχιτεκτόνων. Η πρόσβαση όμως εκεί, δυστυχώς, μέχρι πρόσφατα εξακολουθούσε να παραμένει απαγορευτική.

Να οριοθετηθεί όμως ο χώρος που έψαξα όλα αυτά τα χρόνια. Ως βόρειο σύνορο -εκεί είναι το ζήτημα- υιοθέτησα τον ρου του ποταμού Σκούμπη, του Γενούσου των αρχαίων. Τις όχθες του διέτρεξε κάποτε η Εγνατία οδός, την οποία χρησιμοποίησε ο Στράβων για να διακρίνει τα ηπειρωτικά έθνη από αυτά των Ιλλυριών. Η δική μου βέβαια επιλογή δεν θα μπορούσε να έχει κριτήρια εθνολογικά, έτσι κι αλλιώς ασθενή έως ανύπαρκτα την εποχή κατασκευής των γεφυριών. Ανέβηκα ως εκεί, γιατί ακριβώς εκεί σβήνει η Πίνδος, το ανάγλυφο της οποίας, ακόμη και σήμερα, μπορεί να γεννάει ανθρωπογεωγραφικές ενότητες με ατμόσφαιρα και νοοτροπίες παρόμοιες εκείνων που έδωσαν τα "δικά" μας γεφύρια.

Ταξίδεψα λοιπόν στο Πάνω Πωγώνι και στην περιοχή της Ζαγοριάς. Γύρισα χωριό-χωριό όλη τη Δρόπολη, αλλά και τον Βούρκο, ανάμεσα Δέλβινο και Άγιους Σαράντα. Με αφετηρία Αυλώνα, εισχώρησα βαθιά στο Κουρβελέσι, ανεβαίνοντας την κοιλάδα της Σουσίτσας. Από Τεπελένι, μέσω Κλεισούρας, βρέθηκα Πρεμετή, κι απ' εκεί στο Λεσκοβίκι. Προχώρησα τολμηρά στο Μπεράτι, μέχρι πέρα την Τσερεβόντα. Διέτρεξα τα μαστοροχώρια της Κολωνίας. Έφτασα Κορυτσά, για να επισκεφτώ τα χωριά του Μοράβα, αλλά και τη Μοσχόπολη και το Γκράμποβο. Τέλος, από Πόγραδετς, ακολουθώντας τα ίχνη της Εγνατίας, δίπλα στον Σκούμπη, κατέληξα στο Ελμπασάν. Όλα αυτά, με δεκαπέντε συνολικά ταξίδια-αποστολές, που τα 'χαν όλα: εκπλήξεις, κόπο, κινδύνους, ευτυχώς κι αποτελέσματα. [...]

Τα χρυσά χέρια της Mετσοβίτισσας

H κατασκευή, τα υλικά, η τεχνική 

της ύφανσης, τα διακοσμητικά θέματα και τι σήμαιναν, στο βιβλίο 

«Mε στημόνι και υφάδι - Yφαντά 

και Φορεσιές»

«Eνας ύμνος στην ομορφιά και στην τέχνη του Mετσόβου» είναι το βιβλίο «Mε στημόνι και υφάδι - υφαντά και φορεσιές από το Mέτσοβο» που εξέδωσαν το Kοινωφελές Iδρυμα «Eγνατία Hπείρου» και οι εκδόσεις «Kαπόν» και παρουσιάστηκε στο Mουσείο Mπενάκη. Eνα βιβλίο που στις 158 σελίδες του κλείνει τον θαυμαστό κόσμο της Mετσοβίτισσας, τη φαντασία της, την τεχνική, την πείρα, τη σοφία, την αισθητική της, τον ιδρώτα και την κούρασή της, τα έργα των χεριών της στα υπέροχα υφαντά του σπιτιού και του κορμιού. Συγγραφείς του δύο γυναίκες, η Catherine Van Steen και η Eλένη Λυκιαρδοπούλου.

«Hταν μια Kυριακή στο Mέτσοβο που βγαίνοντας νωρίς να κάνω μια βόλτα χτύπησε η καμπάνα της εκκλησιάς. Aρχισαν τότε να ξεπροβάλλουν πότε από κάποιο δρομάκι, πότε από κάποια αυλόπορτα εκείνες οι υπέροχες κυράδες του Mετσόβου, ντυμένες στα τοπικά φουντωτά φορέματα» γράφει η Iωάννα Παπαντωνίου στον πρόλογο του βιβλίου. «Mε το ένα χέρι γροθιά στον γοφό και το άλλο να αιωρείται κάτω, κατηφόριζαν μ έναν μοναδικό βηματισμό, που τον καθόριζαν το καλντερίμι, οι παντούφλες αλλά κυρίως εκείνο το μετσοβίτικο αρχοντικό γονίδιο...» συνεχίζει.

Τέχνη και ιστορία

Aυτό το αρχοντικό μετσοβίτικο γονίδιο αντανακλά στην παραδοσιακή τέχνη της υφαντικής, που είναι ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας της όμορφης κωμόπολης της Hπείρου, που έχει χτιστεί στην καρδιά της Πίνδου.

Tα κρυμμένα μυστικά του μετσοβίτικου υφαντού αποκαλύπτει η Έλενα Aβέρωφ στην εισαγωγή του βιβλίου λέγοντας ότι το υφαντό ταυτίζεται με την ίδια τη ζωή. Aνάμεσα στα άλλα λέει για το «κόψιμο του πανιού», δηλαδή την απομάκρυνση του υφαντού από τον αργαλειό:

Ένα ιστορικό βιβλίο για την παιδεία στη Βόρεια Ήπειρο

Μετά από μια σειρά βιβλίων όπως: Ο Θεολόγος Βορείου Ηπείρου και τα γύρω χωριά, Η Δίβρη Βορείου Ηπείρου στο διάβα των αιώνων, Λαογραφικά θησαυρίσματα Δίβρης Βορείου Ηπείρου, Η Δίβρη των Αγίων Σαράντα, Τα Ριζά Αγίων Σαράντα-ιστορική αναδρομή, ο συνταξιούχος ελληνοδιδάσκαλος Χαράλαμπος Κίτσιος από τη Δίβρη Βορείου Ηπείρου, δώρισε στο αναγνωστικό κοινό και ιδίως στους εκπαιδευτικούς το έκτο του βιβλίο: Το χρονικό της Ελληνικής Δημόσιας και Ιδιωτικής Παιδείας στην Αλβανική Επικράτεια, ένα ιστορικό μαργαριτάρι, πλούσιο σε γεγονότα, δεδομένα, ονόματα και ιδίως συγκριτικούς πίνακες σε τέσσερα κυριότερα στάδια της ελληνικής παιδείας στην αλβανική επικράτεια. Για περισσότερες λεπτομέρειες παραθέτουμε τον πρόλογο του βιβλίου από τον εκπαιδευτικό και συγγραφέα Βαγγέλη Παπαχρήστο:

Ο Χαράλαμπος Κίτσιος,  παρά την προχωρημένη του ηλικία, παρά τις δυσκολίες της οράσεως,  δεν το βάζει κάτω. Δεν παρατά  τις έρευνες και τις μελέτες του. Δεν παρατά να συζητεί με παρήλικες και  ειδικούς, να ξεφυλλίζει, να σημειώνει, να συγκρίνει… Θέλει κάτι ν’ αφήσει πίσω του. Στους συναδέλφους του, για να εμπλουτίσουν ακόμα περισσότερο τον ορίζοντά τους. Στους συγκατοίκους του, για να ξυπνήσει μνήμες. Στην νέα γενιά, για να γνωρίσει τα πεπρωμένα της γενέτειρας και της φυλής της.

Μήπως δεν έκαναν το ίδιο οι επιφανείς άντρες αυτού του τόπου: ο Μπαράς και ο Μυστακίδης, ο Μολοσσός και ο Ευαγγελίδου; Τόσοι άλλοι; Τα ονόματά τους είναι σήμερα συνοδοιπόροι μας. Γιατί έχουμε τα βιβλία τους ως κειμήλια. Για να μάθουμε την αληθινή ιστορία μας. Να συγκρίνουμε καταστάσεις και γεγονότα. Να εμπεδώσουμε την ιστορική αλήθεια  για την προέλευση και την καταγωγή μας. Για τα  ήθη και έθιμα, τη γλώσσα, την θρησκεία και ό,τι άλλο σχετίζεται με την αιωνιότητα αυτού του Βορειοηπειρωτικού τόπου και κόσμου.

Αυτά τα «χωράφια» όργωσε και ο Χαράλαμπος ο Κίτσιος. Σιγά, μα σταθερά. Με το υνί του. Που είναι το μολύβι του. Δεν είχε, βλέπεις, τα σύγχρονα μέσα του οργώματος. Το κομπιούτερ και τα άλλα ηλεκτρονικά μέσα. Γιατί, όπως λέει ο ίδιος: «αν και ο ζήλος μεγάλος, δεν είχαμε τις ευκολίες και τις βοήθειες των διανοουμένων που ζουν στην Ελλάδα, δεν γνωρίζουμε τη χρήση μοντέρνων μέσων πληροφορικής αλλά παράγουμε γράφοντας και ξαναγράφοντας». 

«Τα κρυμμένα σεντούκια του Αλή πασά», Μαίρη Σάββα - Ρουμπάτη

Πόλη μαγική τα Ιωάννινα. Με την καρδιά να χτυπάει κάπου εκεί στο κέντρο της Παμβώτιδας λίμνης, και το βλέμμα στις απόκρημνες πλαγιές των ψηλών βουνών, ο Γιάννης, η Εύη και ο Σπύρος παρασύρονται σε μια περιπέτεια κι ανακαλύπτουν μυστικά που κρύβονται μέσα στον χώρο και τον χρόνο.

Πέντ' έξι λέξεις χαραγμένες σε πέτρα κι ένα μυστήριο γύρω από ένα κομπολόι γίνονται αφορμή για να ξετυλιχθεί ένα κουβάρι όλο ιστορία, που απλώνεται και ακολουθεί τα ίχνη του θησαυρού του Αλή πασά.

Οι ανασκαφές που χρόνια τώρα γίνονται για την ανακάλυψη του μυθικού θησαυρού μπορεί να μην έχουν σταματήσει, όμως οι τρεις φίλοι ανακαλύπτουν κάτι που κανένας χρυσοθήρας δε φαντάστηκε ποτέ...

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Mπορείτε να πάρετε μια γεύση από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου "Τα κρυμμένα σεντούκια του Αλή πασά": Εδώ

Ην, εστί και έσεται

Αρχή εκπληρώσεως στη (δυνητική) υπόσχεση για χωριστά σημειώματα, σχετικά με την προσάρτηση της Θεσσαλίας το 1881 και την προσπάθεια της Ρουμανίας να οικειοποιηθεί τους βλαχόφωνους Ελληνες. Το πρώτο ας είναι αφιερωμένο στα ίδια τα θύματα της ρουμανικής... «γενεαλογικής στοργής», που είχε πάρει τότε μορφή συνδυασμένης πίεσης, στην οποία συνέπραξαν Ρουμανία, Αυστρουγγαρία, Γαλλία με τους Λαζαριστές του Μοναστηρίου, Βατικανό και Τουρκία με τους τζαντερμάδες της!

Στόχος, να πεισθούν (πιεσθούν) οι Βλάχοι της Θεσσαλίας και της Ηπείρου και να αντιταχθούν στην ένωση με την Ελλάδα. Τότε η οροθετική γραμμή χώρισε τα χειμαδιά του κάμπου από τα ποιμενικά βλαχοχώρια της Πίνδου και πέρασε ανάμεσα από τα δίδυμα βλαχοχώρια Καλαρρύτες και Συρράκο.

Η ελληνική γραφειοκρατία είχε κάνει το θαύμα της και κράτησε για τρεις μέρες στη μεθόριο τα κοπάδια που κατέβαιναν για τα χειμαδιά. Οργίασε στην Ευρώπη η ρουμανική προπαγάνδα. Αλλά οι βλαχόφωνοι Ελληνες αντιστάθηκαν. Από τη σπουδαία εργασία της Ελευθερίας Νικολαΐδου «Η ρουμανική προπαγάνδα στο βιλαέτι των Ιωαννίνων» βλέπουμε τι έγραψε τότε η «Ανεξαρτησία» της Λάρισας για το γεγονός:

«Και ποίους άνδρας, ποίας γυναίκας και ποία βρέφη (εταλαιπώρησαν); Τους Βλάχους της Ηπείρου. Τον λαόν εκείνον προς ον η τε Αυστρία και Ιταλία προσβλέπει μετά μειδιάματος, η δε Ρωμουνία εκτός της γενεαλογικής στοργής προσφέρει και υλικάς αμοιβάς και πακτωλόν χρυσού ίνα κηρυχθώσιν ομαίμονες και ομόφυλοι. Προς πάντα δε ταύτα αποστρέψας το πρόσωπον ο γενναίος ούτος λαός, συνηθροίσθη κατά χιλιάδας εν Καλαρρύταις και τω πολυκλαύστω Συρράκω και εθρήνησε γοερώς τον οδυνηρότατον από της Ελλάδος χωρισμόν (του Συρράκου) και διεκήρυξεν, ότι ην, εστί και έσεται Ελλην και ότι ουδενός φεισθήσεται ίνα επιτύχη την μετά της Ελλάδος ένωσιν».

Ην, εστί και έσεται. Τίποτα άλλο.

Παρουσίαση βιβλίου «Λαογραφία και Παράδοση των Ημαθιώτικων Πιερίων: Ένας κόσμος που χάνεται» του Γιάννη Τσιαμήτρου

Στις 17.5.2014, ημέρα Σάββατο και 8.00 μμ έγινε η παρουσίαση του βιβλίου του Γιάννη Τσιαμήτρου με τίτλο “Λαογραφία & Παράδοση των Ημαθιώτικων Πιερίων-ένας κόσμος που χάνεται”, εκδόσεις iwrite.gr. Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα εκδηλώσεων της Αντωνιαδείου Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών και διοργανώθηκε από την Δημοτική βιβλιοθήκη Θ. Ζωγιοπούλου της ΚΕΠΑ. Πρέπει να σημειωθεί ότι η βουλευτής Ημαθίας Γεωργία Μπατσαρά, η οποία κατάγεται από τα Πιέρια, τίμησε την εκδήλωση με την παρουσία της.

Μεγάλη αίσθηση και θαυμασμό προκάλεσαν τα δυο χορευτικά συγκροτήματα, που πλαισίωσαν την όλη εκδήλωση με χορούς, τραγούδια και δρώμενα από τα Ημαθιώτικα Πιέρια. Ήταν ο Μορφωτικός Σύλλογος Δασκιωτών Βέροιας «Το Παλιόκαστρο» και ο «Πολιτιστικός Σύλλογος Ριζωμάτων-τμήμα ενηλίκων». Στη γκάιντα ήταν ο Γιώργος Δέλλας (Ριζώματα) και ο νεαρός Δημήτρης Τσιγγενόπουλος (Δάσκιο), ο οποίος προσέδωσε πολλές ελπίδες για την συνέχιση αυτού του οργάνου, που δυστυχώς τείνει να εκλείψει στα Πιέρια.

Επίσης, το συγκρότημα των Ριζωμάτων προκάλεσε μεγάλη εντύπωση στους κατοίκους της Βέροιας, καθώς με το έμβλημα του γάμου, το φλάμπουρο, με τραγούδια του γάμου και με τις παραδοσιακές ενδυμασίες, πραγματοποίησε πομπή από τον χώρο της Ελιάς προς τον χώρο της εκδήλωσης.

Την όλη εκδήλωση παρουσίασε με επιτυχία η υπεύθυνη της Δημοτικής βιβλιοθήκης κ. Κοτσάλου Βούλα, η οποία έκανε μια σύντομη και εμπεριστατωμένη αναφορά στην επιστήμη της Λαογραφίας και ανέγνωσε αποσπάσματα του βιβλίου.

Όλο το βάρος της παρουσίασης επιφορτίστηκε ο ομότιμος καθηγητής γλωσσολογίας του ΑΠΘ κος Αντώνης Μπουσμπούκης, ο οποίος άλλωστε έχει προλογίσει και το βιβλίο. Ο καθηγητής ανέλυσε όλα τα κεφάλαια του βιβλίου, τονίζοντας πως, ό,τι έγραψε στον πρόλογο, είναι κατάθεση ψυχής. Στην αρχή της παρουσίασης σημείωσε χαρακτηριστικά: 

«Το βιβλίο του Γιάννη Κ. Τσιαμήτρου έρχεται σε μια εποχή, όπου η αυλαία στο θέατρο της καθημερινής ζωής έχει πέσει πριν από δεκαετίες. Τώρα στο προσκήνιο της ζωής εμφανίζονται νέοι άνθρωποι, καινούργιες αξίες και νοοτροπίες. Η τεχνολογία από τη μια και η παγκοσμιοποίηση από την άλλη έφεραν την αλλαγή, ανατρέποντας και ισοπεδώνοντας τη διαφορετικότητα στο ντύσιμο, στη γλώσσα με τα τοπικά της ιδιώματα, στις συνήθειες, τα ήθη κι έθιμα. Όλα σήμερα έχουν χάσει το ιδιαίτερό τους χρώμα. Όλα έχουν πάρει το δρόμο της άχρωμης ομοιομορφίας, καθώς όλα παραδέρνουν αδιάκοπα κάτω από τον ορμητικό και ασίγαστο άνεμο των καιρών-μας, που τα σαρώνει ανελέητα. Γιαυτό, η εργασία του Γιάννη Τσιαμήτρου έχει σωστικό χαρακτήρα, καθώς σώζει ό,τι προανακρούεται στον τίτλο του βιβλίου-του, που είναι: ‘Λαογραφία και Παράδοση των Ημαθιώτικων Πιερίων-ένας κόσμος που χάνεται’».

Η πάλη της Νάουσας με τον Αλή πασά και οι Ξένες Δυνάμεις - Εμμανουήλ Στ. Βαλσαμίδης

Η πάλη της Νάουσας με τον Αλή πασά και 

οι Ξένες Δυνάμεις - Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. Συγγραφέας της μελέτης είναι ο

Ναουσαίος φιλόλογος Εμμανουήλ Στ. Βαλσαμίδης.

Ευγενείς χορηγοί Ναουσαίοι ενίσχυσαν την έκδοση.

Το βιβλίο αφηγείται βήμα προς βήμα μια συναρπαστική εποχή από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι και την πρώτη δεκαετία του 19ου αιώνα οπότε η Οθωμανική Αυτοκρατορία διασπάται σε ανεξέλεγκτα φέουδα και ωριμάζουν οι συνθήκες για την Εθνεγερσία του 1821 στη Μακεδονία.

Ο σατράπης Αλή πασάς έχει δημιουργήσει ήδη την αυτόνομη επικράτειά του στην ΄Ηπειρο, στον Μοριά και σε μεγάλο μέρος της Θεσσαλίας.

Διώκει συστηματικά τους παραδοσιακούς Έλληνες, κυρίως Βλάχους, αρματολούς και εγκαθιστά στα αρματολίκια Αλβανούς πιστούς του. Επικρατεί στην Άνω Μακεδονία και επεκτείνεται προς τον Αξιό ποταμό.

Τελευταίο οχυρό των Μακεδόνων είναι πλέον η αυτόνομη Νάουσα η οποία με σκληρούς αγώνες αποκρούει αλλεπάλληλες εκστρατείες του Αλή. Στις τάπιες πολεμούν όλοι οι Μακεδόνες αρματολοί πλάι στους Ναουσαίους.

Η Υψηλή Πύλη αδύναμη παρακολουθεί απλώς τα δρώμενα. Τελικά η Νάουσα πέφτει και ο Αλή πασάς κυριαρχεί μέχρι τον Αξιό.

Μόλις, όμως, ξεσπάει η Ελληνική Επανάσταση και ο Σουλτάνος επικηρύσσει τον Αλή, η Νάουσα επαναστατεί και τον Απρίλιο 1822 γίνεται  το ολοκαύτωμα. Οι Ξένες Δυνάμεις, έχουν ήδη παρακολουθήσει τους αγώνες της κατά του Αλή που έχουν σηκώσει την αυλαία της ιστορικής σκηνής όπου διαγράφεται το νέο γεωπολιτικό πεδίο στον ελλαδικό χώρο. Μετά από πέντε χρόνια επεμβαίνουν με τη ναυμαχία του Ναυαρίνου.

Σ’ αυτό το ιστορικό πλαίσιο οδηγεί τον αναγνώστη ο συγγραφέας του βιβλίου. Με πλήθος άγνωστα στοιχεία, μαρτυρίες και τεκμήρια περιγράφει το δράμα, τους πρωταγωνιστές του, την κοινωνία της αυτόνομης Νάουσας αλλά και τα αποκαλυπτικά έγγραφα των Ξένων Δυνάμεων.

Το βιβλίο, σελίδες 349, πωλείται 10 ευρώ στο Βιβλιοπωλείο της Εταιρείας.

Ηχηρό ράπισμα στη σύγχυση και θεωρίες για «Βλαχόφωνους... Καραγκούνηδες» στην Ακαρνανία

Του Δημήτρη  Στεργίου

Δεν περίμενα ποτέ ότι μια σύγχυση που διατηρούσαν από άγνοια στην περιοχή μας γύρω από την πραγματική ονομασία και καταγωγή των Ριμένων – Ελληνόβλαχων της Ακαρνανίας θα γινόταν «επιστημονικό» φλάμπουρο από Ελληνόβλαχο συγγραφέα και άσχετους άλλους συναδέλφους του. 

Δικαιολογήστε μου την έκπληξη αυτή για την παράξενη μάλιστα επιμονή ενός  βλαχόφωνου από τα Όχθια εκπαιδευτικού, (αλήθεια εκείνος μιλάει και... καραγκούνικα;)  του συγγραφέα του επίμαχου αυτού βιβλίου, που χαρακτηρίζει τους βλαχόφωνους της Ακαρνανίας ως... Καραγκούνηδες,  αναφέροντας τα εξής:

Στο τεύχος 48 (Ιανουάριος – Απρίλιος 1976) του περιοδικού «Νιοχώρι» δημοσιεύθηκε ένα άρθρο του Θανάση Κοντοπάνου «Περί Βλάχων – Καραγκούνηδων» στο οποίο ήταν διάχυτη η σύγχυση που κυριαρχούσε κυρίως στη γύρω περιοχή για τους κατοίκους των έξι βλαχοχωριών της Ακαρνανίας, δηλαδή της Παλαιομάνινας, της Στράτου, των Οχθίων, της Γουριώτισσας, των Αγραμπέλων και του Στρογγυλοβουνίου, γύρω από το χαρακτηρισμό τους ως «Καραγκούνηδων» και τη... «ρουμανική» καταγωγή τους. 

Στο άρθρο αυτό απάντησε με τεκμηριωμένη επιστολή – ντοκουμέντο ο  αείμνηστος  Κωσταντίνος Νικολάου Κουτσομπίνας. Ο Κωνσταντίνος Κουτσομπίνας, γιος του Νίκου Κουτσομπίνα και εγγονός του Θύμιου Κουτσομπίνα, ιδρυτών της Παλαιομάνινας, ήταν  ο δεύτερος γιος της οικογενείας (ο πρώτος ήταν ο αείμνηστος Φώτης Κουτσομπίνας). Πολυμαθέστατος, πολυδιαβασμένος. Ίσως, επειδή είχε το χρόνο όλο δικό του καθώς από τα εφηβικά του χρόνια (λίγο μετά την εισαγωγή στο Πάντειο Πανεπιστήμιο μαζί με το Βασίλη Φίλιππα Νίτσα) ήταν καθηλωμένος στο αναπηρικό κρεβάτι και καθόταν στο σπίτι του και στην εντυπωσιακή αυλή του αρχοντικού Κουτσομπίνα.

Είχα την καλή τύχη και την τιμή να  συζητάμε ώρες ολόκληρες με τον Κωνσταντίνο Κουτσομπίνα, ενώ πολλές φορές τον εφοδίαζα και με δικά μου βιβλία, καθότι, όπως προανέφερα, ήταν δεινός μελετητής. Αυτές οι επισκέψεις και οι συζητήσεις στο σπίτι του άρχισαν μετά το 1955 (από μαθητής του Γυμνασίου τη Παλαμαϊκής Σχολής Μεσολογγίου), συνεχίσθηκαν, όταν κατέβαινα στο χωριό, όταν ήμουν φοιτητής στο πανεπιστήμιο και κορυφώθηκαν μετά το 1969, όταν ήδη είχε αρχίσει η δημοσιογραφική μου πορεία.

Η μεγάλη τομή στο βλάχικο γλωσσικό ιδίωμα

Του Αλέξανδρου Τζιόλα

Είναι γνωστή σε όλους μας η ιστορική διένεξη σχετικά με την καταγωγή του βλάχικου γλωσσικού ιδιώματος. Πρόσφατα βρέθηκε στα χέρια μου, στα πλαίσια γενικότερης έρευνα και συλλογής ιστορικού υλικού, αξιόλογη έκδοση με κύριο αντικείμενο... την Ετυμολογία των Λέξεων της Βλάχικης Γλώσσας. Πρόκειται για μία έκδοση του 1909 του διαπρεπούς Έλληνα Γυμνασιάρχη Κων/νου Νικολαίδη [1] που ανατυπώθηκε στο Μεγάρεβο του Μοναστηρίου με την προτροπή του Έλληνα Πρόξενου στο Μοναστήρι κ. Μ. Τριπολιτάκη και του δωρητή από τα Μεγάλα Λειβάδια Γ. Κωστίκα.

Ο συγγραφέας δεν προβαίνει απλά στην καταγραφή λέξεων της βλάχικης γλώσσας σε σύνολο 600 σελίδων. Προχωρεί στην ετυμολογία κάθε βλάχικης λέξης την οποία και αντιπαραθέτει με την αντίστοιχη ρουμουνική. Την εποχή που εκδόθηκε, ήταν ένα ιστορικό έργο που έδινε σαφή και ξεκάθαρη επιστημονική απάντηση στην ρουμάνικη προπαγάνδα και ανέδειξε την ιστορική και διαχρονική διασύνδεση του κουτσοβλάχικου ιδιώματος με την ελληνική γλώσσα. Το λεξικό αποτέλεσε ένα από τα ισχυρά όπλα των βλαχόφωνων Ελλήνων στον αγώνα για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.

Σε αυτή τη βάση, η έκδοση, έχει τη δέουσα επιστημονική αρτιότητα που είναι και το μέγιστο συγκριτικό της πλεονέκτημα, αφού αναζήτησε για πρώτη φορά την ετυμολογική προέλευση των λέξεων της κουτσοβλαχικής αντιπαραβάλλοντας τες με τις αντίστοιχες τις δακορουμουνικής και τεκμηρίωσε επιστημονικά την ελληνικότητα του βλαχόφωνου στοιχείου.

Το έργο, έχει ύψιστη εθνική, γλωσσική, ιστορική και λογοτεχνική αξία. Αποτελεί δε την αρτιότερη και πληρέστερη προσπάθεια των τελευταίων αιώνων. Μάλιστα, επειδή γράφτηκε στις αρχές του 1900, οπότε και το βλάχικο γλωσσικό ιδίωμα είχε ιδιαίτερη έξαρση, ομιλούνταν σε πολύ μεγάλη έκταση (και γεωγραφική) σε σχέση με σήμερα (που παρατηρείται συρρίκνωση), κάνει την έκδοση πληρέστερη, περισσότερο αληθινή και αποκαλυπτική.

Ο συγγραφέας, στον πρόλογό του, μας εξιστορεί ότι στις αρχές του 1900 κυκλοφορούσαν δύο μικρά λεξικά της «Κουτσοβλαχικής γλώσσας». Επισημαίνει όμως ότι και τα δύο ερμήνευαν απλώς τις λέξεις στην «ρουμουνικήν (Δακορρουμουνικήν)» χωρίς να προβαίνουν στην ελάχιστη απόδειξη της καταγωγής των λέξεων αυτών, «διότι τούτο αντίκειται εις τον επιδιωκόμενον σκοπόν, ως φαίνεται». 

Ο Νικόλαος Θέμελης για τον Αχιλλέα Λαζάρου

Μόλις ιδρύθηκε από τον ακαδημαϊκό και πρώτο μεταπολιτευτικά Πρόεδρο της Δημοκρατίας Μιχαήλ Στασινόπουλο το αναγνωρισμένο σωματείο ''Επιτροπή Ενημέρωσης επί των Εθνικών Θεμάτων'', όλα τα μέλη του Δ.Σ έσπευσαν να επισημάνουν την ανάγκη εξευρέσεως του τελειότερα ειδικευμένου και της προσλήψεως του.

Εξ άλλου με την πάροδο του χρόνου, συνάμα δε τις αιφνίδιες και αδιάλειπτες αναδύσεις εθνικών θεμάτων, συνειδητοποιήθηκε ότι χωρίς τον ειδήμονα η Επιτροπή δεν είχε λόγο υπάρξεως. Εύλογα κατά την πρώτη αναδιάρθρωση του Δ.Σ αποφασίσθηκε η πάση θυσία εξασφάλισή του, την οποία ανέλαβε ο νέος γενικός γραμματέας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και νυν πρύτανις, Γεώργιος Μπαμπινιώτης.

Μετά σχετική διερεύνηση πρότεινε τον συγγραφέα του παρόντος βιβλίου Αχιλλέα Γ. Λαζάρου, ο οποίος είχε ολοκληρώσει λαμπρές μεταπανεπιστημιακές σπουδές, τριετείς στην Ελλάδα και τριετείς ως υπότροφος του Ι.Κ.Υ. σε τέσσερα Α.Ε.Ι της Γαλλίας με ειδικεύσεις στην Ιστορία, φιλολογία, γλωσσολογία, εθνολογία λαών ΝΑ Ευρώπης. Ήταν ήδη Δρ Πανεπιστημίου Αθηνών και διαδοχικά είχε διετελέσει charge de cours a la Sorbonne (Paris IV) βαλκανικής ρωμανολογίας και ρουμανικής διαλεκτολογίας, επιστημονικός συνεργάτης της Ακαδημίας Αθηνών και της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους (Εκδοτική Αθηνών, Α.Ε), γενικός επιθεωρητής Μ. Ε. - διευθυντής της Βαρβακείου Προτύπου Σχολής, καθηγητής ιστορίας - εθνολογίας των Σχολών Μετεκπαιδεύσεως Λειτουργών Μ.Ε και Δ.Ε. (ΣΕΛΜΕ-ΣΕΛΔΕ), του Τμήματος Μετεκπαιδεύσεως Μοιράρχων με γνωστικό αντικείμενο ''Μειονότητες - Μειονοτικά Ζητήματα'', Σχολής Αξιωματικών Αδελφών Νοσοκόμων ''Εθνολογικά και Ιστορικά Ζητήματα του Ελληνισμού'', των Μορφωτικών Κύκλων της Χ.Ε.Ν. ''Εθνικά και Μειονοτικά Ζητήματα  της Ν.Α Ευρώπης'', της Ναυτικής Σχολής Πολέμου ''Εθνικά και Μειονοτικά Ευρώπης''. 

Ο γενικός γραμματέας της Επιτροπής, κατά την αποκλειστική συνεδρία της, στην οποία ήσαν παρόντες και οι δύο αντιπρόεδροι, ακαδημαϊκοί Γ. Μιχαηλίδης-Νουάρος και Άγγελος Βλάχος, παρουσιάζοντας τον υποψήφιο επιστημονικό συνεργάτη ''αναφέρθηκε στην επιστημονική κατάρτιση αυτού, στην αποθησαυρισμένη εμπειρία του στα Εθνικά Θέματα υπό την ευρύτερη έννοια τους, στις ικανότητες του ως διδάκτορα της Φιλοσοφικής, στις παρασχεθείσες υπηρεσίες του ως επιστημονικού συνεργάτη και συμβούλου στο Υπ. Εξωτερικών και εξέφρασε την πεποίθηση ότι με τα προσόντα του αυτά, θα καταστεί πολύτιμος συνεργάτης του Σωματείου μας''. Προσωπικά δε ασκώντας τα προεδρικά καθήκοντα χαρακτήρισα την εισήγηση του γενικού γραμματέα ''εντυπωσιακή γιατί κατέδειξε πράγματι ότι ο κ. Λαζάρου είναι κάτοχος των εθνικών μας θεμάτων, έχει εισδύσει στον πυρήνα των προβλημάτων και έχει αποκομίσει τεράστιες γνώσεις και εμπειρίες σε τρόπο ώστε να προσβλέπουμε στον καταξιωμένο αυτόν επιστήμονα, ως τον πλέον επιφανή και σπουδαίο συνεργάτη μας. Στους χαρακτηρισμούς αυτούς συμφώνησαν όλα τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και πρόσθεσαν ότι ο καθηγητής κ. Μπαμπινιώτης με την επιλογή που έκανε στο πρόσωπο του κ. Λαζάρου, η Επιτροπή μας βρήκε τον κατάλληλο άνθρωπο στην κατάλληλη θέση.

Διάφορες ιστορικές εκτιμήσεις όσον αφορά στον χρόνο της μαζικής έλευσης των Βλάχων της Πίνδου στο Βέρμιο (αρχές 19ου αι.)

Σύμφωνα με χειρόγραφα του Πέτρου Μπαντραλέξη (1835-1919), γιό του Γιώργη Μπαντραλέξη, που δημοσιεύθηκαν το 1992 από τον καθηγητή στο Βουκουρέστι Νικολάε-Σέρμπαν Τανασόκα (‘Βεργιάνοι Βλάχοι’, Α. Κουκούδη σελ. 108),  ένα φαλκάρι 30 περίπου οικογενειών με αρχηγό τον Αλέξη Μπάρδα έφυγε από την Αβδέλα το 1817 μετά από σύγκρουση με κάποιον Τουρκαλβανό. Ο Μπαντραλέξης εγκαταστάθηκε κοντά στα ορεινά Άνω Πορόϊα έξω από την επικράτεια του Αλή Πασά και είχε σαν χειμαδιά την Χαλκιδική (Κασσάνδρα). Μετά από περιπέτειες (ληστείες στη Χαλκιδική, εγκατάσταση στη Βλάστη, χειμαδιά στη Κατερίνη) και την ερήμωση του Βερμίου, το 1826 εγκατέστησε τα καλύβια του στο Βέρμιο.

Σε βιβλίο του ο ιστορικός  Βεροιώτης Γ. Χιονίδης με τίτλο Οι ανέκδοτες αναμνήσεις του Γιώτη (Παναγιώτη) Ναούμ  για τους Βλάχους της Ηπείρου και της Μακεδονίας στη διάρκεια του 19ου αιώνα  και για την επανάσταση  του 1878 στη Μακεδονία -(Ανάτυπον εκ του ΚΔ΄ τόμου των ‘Μακεδονικών’, Θεσσαλονίκη 1984) μελέτησε  προσεκτικά τις εξής πληροφορίες: Πρώτα από όλα, υπήρχε το πρωτότυπο  χειρόγραφο κείμενο του Ναούμ στα ρουμανικά. Ο Ναούμ (1874-1966)  το έγραψε όταν ήταν  στη Ρουμανία (80 ετών). Αυτός το έδωσε στον ανηψιό του Γεώργιο Καπρίνη, που το μετέφρασε στα ελληνικά και εκείνος με τη σειρά του το έδωσε για διόρθωση ορθογραφικών και συντακτικών λαθών στον λόγιο και δικηγόρο Αλέξανδρο Παπαβασιλείου, ο οποίος και το δακτυλογράφησε. Ο Γ. Χιονίδης απέκτησε με νόμιμο τρόπο τόσο το χειρόγραφο του Καπρίνη όσο και το δακτυλογραφημένο κείμενο  του Α. Παπαβασιλείου  και έγραψε το συγκεκριμένο βιβλίο. Έτσι, θα μπορούσε να θεωρήσει  κανείς ότι με την παρέμβαση τόσο πολλών, αλλά και με τον  φυσικό συναισθηματισμό του Ναούμ (απόγονος της οικογένειας Ζεάνα Ντάσιου) πιθανόν να έγιναν  κάποια ιστορικά λάθη στην αφήγηση των αναμνήσεων, χωρίς να φταίει ο ιστορικός Χιονίδης. Ο ίδιος γράφει χαρακτηριστικά ότι έγιναν παραφράσεις και αλλαγή κειμένων στις σημειώσεις του Ναούμ.

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο  Αλέξανδρος Β. Παπαβασιλείου συνέγραψε βιβλίο με τον τίτλο «Ιστορικά σημειώματα για τους Βλάχους ή Κουτσόβλαχους», Βέροια 1969, όπου στις σελίδες 91-102 παρουσιάζει μια περίληψη της αφήγησης του Ναούμ (μετακίνηση των Βλάχων των Γρεβενών στο Βέρμιο και επανάσταση του Κολινδρού).

Λαογραφία και παράδοση των ημαθιώτικων Πιερίων - Ιωάννης Τσιαμήτρος

Ένας κόσμος που χάνεται..

"Χρόνια τώρα παρατηρώ τους απλοϊκούς, αυθεντικούς και γνήσιους ηλικιωμένους ανθρώπους στα Ημαθιώτικα Πιέρια και δεν έχω παρά να εκφράσω το θαυμασμό μου για την απλότητά τους την αξιοπρέπεια, την τιμιότητα, την ειλικρίνεια, την καθαρότητα της ψυχής, τη διάθεση για προσφορά, την ντομπροσύνη, την φιλοξενία, την αλληλεγγύη και άλλες πολλές αξίες που θεωρώ πως έρχονται από τα βάθη των αιώνων και που μας παραπέμπουν στην αρχαιότητα και τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Αυτοί οι άνθρωποι είναι οι γνήσιοι άνθρωποι της ελληνικής υπαίθρου που, χωρίς να το ξέρουν, κουβαλούν μέσα τους την πείρα και τη σοφία ενός ολόκληρου πολιτισμού, του λαϊκού μας πολιτισμού. Ενός πολιτισμού, που εμείς οι "πολύξεροι", "γραμματιζούμενοι" και τεχνοκράτες θέλουμε να ξεχάσουμε και οδηγούμαστε σε δρόμους που ούτε και εμείς ξέρουμε πού θα μας οδηγήσουν, επηρεασμένοι από τον σύγχρονο τρόπο ζωής και πολιτισμό που μας επιβάλλει η παγκοσμιοποίηση, η νέα τάξη και το πρότυπο της σύγχρονης ευδαιμονίας. Όσα βέβαια ο αναγνώστης θα διαβάσει αποτελούν το τέλος μιας εποχής. Δυστυχώς, η σκυτάλη αυτής της εποχής φοβούμαι πως δεν έχει άλλο δρομέα να παραδοθεί. Η νέα ταχύτητα αλλαγής της κοινωνίας, όπου το κάθε τι πεθαίνει πριν παλιώσει, πλούτισε βέβαια τους ανθρώπους σε υλικά αγαθά, τους φτώχυνε όμως σε ψυχική "ευρωστία" και ομορφιά. Κρούοντας λοιπόν τον κώδωνα του κινδύνου θα πρέπει να βρεθεί τρόπος μπροστά σε αυτήν τη δίνη του "σύγχρονου και υλιστικού κόσμου" να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στο χτες και το σήμερα. Αυτό το πόνημα είναι μια απειροελάχιστη προσπάθεια, ένα μικρό λιθαράκι προς αυτόν το στόχο..."

Η καταγωγή των Αλβανών και οι αρβανιτόφωνοι Έλληνες - Δημητρίου Ε. Ευαγγελίδη

Ένα ακόμη σημαντικό έργο του πολυγραφότατου Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη (γνωστού από τα μνημειώδη και μοναδικά στη βιβλιογραφία λεξικά του για τα αρχαιοελληνικά φύλα και τους λαούς του αρχαίου κόσμου, αλλά και του χρηστικότατου πρόσφατου βιβλίου του για την «Αρχαία Μακεδονία»), που επανέρχεται ...δριμύτερος με το νέο του πόνημα για την καταγωγή των Αλβανών (Σκιπετάρων) και τους αρβανιτόφωνους Έλληνες.

Με στρωτή και ευκολοδιάβαστη γραφή, με συστηματική και απόλυτα τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία (580 υποσημειώσεις που παραπέμπουν σε δεκάδες επιστημονικά έργα, μελέτες, πρακτικά συνεδρίων και εξειδικευμένες εργασίες κυρίως ξένων ερευνητών και ειδικών), ο συγγραφέας αποδομεί μύθους και ευρύτατα διαδεδομένες αντιλήψεις για την εθνογένεση του αλβανικού λαού, αποκαθιστά την επιστημονική αλήθεια, προβάλλοντας τις τρέχουσες αντιλήψεις της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας στο ζητήμα αυτό.

Οι θέσεις του για τους αρβανιτόφωνους Έλληνες πολύ ενδιαφέρουσες, όπως και η οξεία κριτική του σε ορισμένους προβεβλημένους συγγραφείς της ...Εσπερίας, ξεσκεπάζοντας τις πολιτικές σκοπιμότητες που κρύβονται πίσω από πολυδιαφημισμένα βιβλία, τα οποία διαστρεβλώνουν τα πραγματικά γεγονότα και παρουσιάζουν μονόπλευρες απόψεις.

Το κεφάλαιο «Τα ιλλυρικά φύλα και η εμφάνιση των Αλβανών» αποτελεί κάτι το μοναδικό στην ελληνική βιβλιογραφία δεδομένου ότι προσκομίζονται τεκμήρια και ερευνητικά στοιχεία που βλέπουν το φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά, αποδεικνύοντας ότι η σύνδεση μεταξύ των Ιλλυριών της αρχαιότητας, οι οποίοι εξαφανίστηκαν ως λαός από τον 3ο μ.Χ. αιώνα και των νεώτερων Αλβανών, η πρώτη μνεία για τους οποίους γίνεται στα τέλη του 11ου αιώνα, αποτελεί έναν κατασκευασμένο αλβανικό εθνικό μύθο από ένα στενό κύκλο Αλβανών μεταναστών στις ΗΠΑ, που απέκτησε ισχύ επίσημης κομματικής γραμμής και αδιαμφισβήτητης «επιστημονικής» αλήθειας επί καθεστώτος Εμβέρ Χότζα. Η ερμηνεία αυτής της κατασκευής τεκμηριώνεται με τις αναλύσεις ξένων επιστημόνων και ερευνητών (μεταξύ των οποίων και κορυφαίοι Αλβανοί διανοούμενοι) στο εξαιρετικό κεφάλαιο «Επιστήμη και πολιτική», όπου αποκαλύπτονται οι πολιτικές σκοπιμότητες πίσω από αυτές τις μεθοδεύσεις.

Εξελληνισμός του Βελιγραδίου από Δυτικομακεδόνες τον 18ο και 19ο αι. - Γεώργιος Μόδης

Βελιγράδι

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Ντούσιαν Ι. Πόποβιτς (Dušan Popović) - δεν ξέρομε αν είναι ζωντανός ή πεθαμένος- κυκλοφόρησε το 1927 βιβλίο από 136 σελίδες με τίτλο ''Κουτσόβλαχοι. Συμβολή στην δημιουργία της Σερβικής αγοράς'' και το 1937 δεύτερη πληρέστερη έκδοση του από 312 σελίδες. Είναι γραμμένα και τα δυο με αυστηρή επιστημονική αντικειμενικότητα. 

Περιηγήθηκε πολλές πόλεις της Αυστρίας, Ουγγαρίας, Γιουγκοσλαβίας και την Τεργέστη, μελέτησε αρχεία εκκλησιών, μουσείων, επιγραφές τάφων, ανεδίφησε παληές εφημερίδες, παληά συγγράμματα, ταξιδιωτικές εντυπώσεις, διερεύνησε έγγραφα και παραδόσεις οικογενειών και γενικά εργάστηκε με ακαταπόνητο ζήλο και αξιοσημείωτο θάρρος. Ήταν πολύ βαρειά, όσα έγραψε, για την Σερβική μεγαλομανία του μεσοπολέμου. 

Αποκάλυψε καταπληκτικά και άγνωστα πράγματα. Γράφει π.χ ότι όλη η ιθύνουσα τάξις της Σερβίας, όλοι οι Πόποβιτς, Δήμοβιτς, Χρίστοβιτς, Νίκολιτς κ.λπ ως και όλα τα φιλανθρωπικά και άλλα ιδρύματα της Σερβίας και μερικά προτερήματα και ελαττώματα του λαού της προέρχονται από Έλληνες ή ''εξελληνισμένους'' Μακεδόνες. Ελληνική ήταν, πριν 200, 150 και 100 χρόνια, η όψις και η μορφή του Βελιγραδίου, καθώς και η γλώσσα του εμπορίου, των συντεχνιών, των εκκλησιών, του Δήμου αυτής της Γιουγκοσλαβικής Πρωτεύουσας. Όλα σχεδόν τα καταστήματα του Βελιγραδίου είχαν τότε Ελληνικές επιγραφές. Τα περισσότερα ήταν Κλεισουριώτικα. Οι ίδιοι οι Σέρβοι συναγωνίζονταν να μάθουν περισσότερα Ελληνικά και να εμφανίζονται καλλίτεροι Έλληνες. Στα Ελληνικά σχολεία του Βελιγραδίου, του Σμεντέρεβο και στο ανώτερο του Ζεμούν, του Αυστριακού Ζεμλίν, αντίκρυ στο Βελιγράδι, εμορφώθηκαν οι πρώτοι Σέρβοι πολιτικοί αρχηγοί, Γκαρασάνιν και Μιλιουτίνοβιτς και άλλοι διακεκριμένοι Σέρβοι, Έλληνες Μακεδόνες εδέσποζαν στο παλάτι του πρώτου ηγεμόνα της Σερβίας Μίλος Οβρένοβιτς, που δεν τους πολυχώνευε, μα στο τέλος έγιναν..γαμπροί του! 

Χαρακτηριστικόν είναι και το εξής νεώτερον γεγονός. Σε δεξίωσι της Γιουγκοσλαυικής πρεσβείας το 1936, όπου είχε κληθή και ο μακαρίτης καθηγητής και Ακαδημαϊκός Α. Κεραμόπουλος, η αδελφή του Πρεσβευτή, δνίς Χρήστιτς, τον πήρε κατά μέρις και αφού τον ερώτησε για τη γεννέτειτρα του Μπλάτσι ή Βλάστη της Πτολεμαϊδας του εξωμολογήθηκε ότι ήταν συμπατριώτες. Ο πάππος του Πρεσβευτή είχε πάει νεαρός στην Σερβία και έγινε Πρωθυπουργός με το όνομα Χρήστιτς. Βρέθηκαν στο τέλος και συγγενείς!...

Ντούσαν Πόποβιτς (Dušan Popović) - O Cincarima

Dušan Popović - O Cincarima

Το περισπούδαστο αυτό σύγγραμμα δημοσιεύει εξαιρετικής σημασίας τεκμηριωμένες πληροφορίες που αποδεικνύουν λεπτομερώς ότι επί τρεις αιώνες, από τον 17ο αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ού, οι Βλάχοι κατείχαν δεσπόζουσα θέση στα Βαλκάνια και στην Αυτοκρατορία των Αψβούργων όπου ανέπτυξαν την ελληνική παιδεία, την οικονομία, τον Διαφωτισμό και την κατά τόπους αστική τάξη στις βαλκανικές χώρες και σε μεγάλο τμήμα της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων. Γι' αυτό, επί 83 έτη το σύγγραμμα παραμένει κεντρικό σημείο αναφοράς στη διεθνή βιβλιογραφία και η έκδοσή του στην ελληνική γλώσσα καλύπτει ένα κενό της ελληνικής επιστήμης. (Πηγή: Εδώ)

Το ανά χείρας βιβλίο του καθηγητού Ντούσαν Πόποβιτς, "Ο Τσιντσάριμα" στη σερβική γλώσσα κυκλοφόρησε το 1937 στο Βελιγράδι. Επί εβδομήντα χρόνια αποτελεί κεντρικό σημείο αναφοράς στην ελληνική βιβλιογραφία και διαπραγματεύεται την παρουσία των βλαχοφώνων Ελλήνων, αλλά και των ταυτόσημων άλλων ελληνικών κοινοτήτων, στα Βαλκάνια και στην Αυτοκρατορία των Αψβούργων με επίκεντρο τον ευρύ χώρο της Γιουγκοσλαβίας. [...]

Συγχωριανοί του Πόποβιτς, Κρουσοβίτες βλαχόφωνοι Έλληνες, είναι σήμερα εν ζωή στη Θεσσαλονίκη μεταξύ άλλων ο προηγούμενος επί 30 χρόνια Πρόεδρος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών καθηγητής Κωνσταντίνος Βαβούσκος, οι εταίροι μας καθηγητής Γεώργιος Νιτσιώτας εκ των ιδρυτών της Πολυτεχνικής Σχολής Θεσσαλονίκης, καθηγητής Αντώνιος Αιμίλιος Ταχιάος επί έτη Πρόεδρος του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου και της Ελληνικής Εταιρείας Σλαβικών Μελετών και δεκάδες επιφανείς Θεσσαλονικείς. Με τον Δήμο Κρουσόβου ολοκλήρωσε, μόλις πέρσι, ευρωπαϊκό πρόγραμμα Διασυνοριακής Συνεργασίας η βλαχόφωνη γενέτειρά μου Κοινότης Νυμφαίου Φλωρίνης. Εξ άλλου στόχος των Βουλγάρων κομιτατζήδων το 1903 υπήρξαν αποκλειστικά τα τρία ισχυρότερα ακροπύργια του βλαχοφώνου ελληνισμού Κρούσοβο, Νέβεσκα-Νυμφαίον και Κλεισούρα. Σε σημερινά μνημεία του, αναμνηστικά μετάλλιά του, πανηγύρια του και τάχα ιστορικά συγγράμματά του το ιδεολόγημα του «μακεδονισμού» χωρίς ντροπή επιδεικνύει τα τρία αυτά αρχοντικά βλαχοχώρια μας σαν «κοιτίδα του μακεδονικού έθνους»!...