Υπατία η Αλεξανδρινή & Ημέρα της Γυναίκας

 

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ & ΝΑ Ασίας Νεκτάριος

Η Υπατία της Αλεξάνδρειας παρουσιάζεται κάθε 8η Μαρτίου ως σύμβολο: άλλοτε ως «μάρτυρας της επιστήμης», άλλοτε ως αφορμή για γενικευτικές καταδίκες της Εκκλησίας. Πέρα όμως από τις ιδεοληψίες και τους μύθους, ποιά ήταν η Υπατία και ποιά η αλήθεια για τον φρικτό θάνατό της σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές;

Η ιστορική Υπατία (τέλη 4ου–αρχές 5ου αι.) ήταν εξέχουσα φιλόσοφος στο περιβάλλον της Αλεξάνδρειας, κόρη του μαθηματικού Θέωνα. Συνδέεται με τη νεοπλατωνική παράδοση και φαίνεται πως δίδασκε μαθηματικά και φιλοσοφία σε κύκλο μαθητών όπου υπήρχαν και χριστιανοί. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Συνέσιου της Κυρήνης, ο οποίος αργότερα έγινε επίσκοπος και στις επιστολές του μιλά με σεβασμό για τη δασκάλα του και τη συμβουλευτική της παρουσία.

Για το συγγραφικό ή επιστημονικό της έργο γνωρίζουμε λιγότερα απ’ όσα συνήθως υποστηρίζουν ορισμένοι στα social media: δεν έχουν σωθεί έργα της, και η εικόνα που προκύπτει από τη σύγχρονη έρευνα είναι ότι η συμβολή της ήταν κυρίως διδακτική και ερμηνευτική, μέσα από σχόλια και εξηγήσεις της ελληνιστικής μαθηματικής και αστρονομικής παράδοσης. Αυτό δεν την μειώνει· εκείνη την εποχή, η διδασκαλία και η διαμόρφωση μαθητών ήταν κεντρικός τρόπος άσκησης της φιλοσοφίας.

 

Ο φρικτός θάνατός της το 415 μ.Χ. περιγράφεται από τον Σωκράτη Σχολαστικό, χριστιανό ιστορικό κοντά στα γεγονότα, ο οποίος μάλιστα παρουσιάζει τη δολοφονία ως γεγονός που εξέθεσε την πόλη και προκάλεσε ντροπή. Σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, η Υπατία δολοφονήθηκε από όχλο σε κλίμα πολιτικής σύγκρουσης: είχε στενή σχέση με τον έπαρχο Ορέστη, και κάποιοι πίστεψαν ότι «εμπόδιζε» τη συνεννόηση ανάμεσα στον Ορέστη και τον επίσκοπο Κύριλλο. 

Η Αλεξάνδρεια ήταν πόλη με συχνά ξεσπάσματα βίας και οχλοκρατίας, όπου πλήθη στράφηκαν σε διαφορετικές στιγμές εναντίον διαφορετικών στόχων, ακόμη και εναντίον επισκόπων, όπως του Γεωργίου και του Προτέριου· αυτό δεν κάνει λιγότερο αποτρόπαιο το έγκλημα, αλλά βοηθά να καταλάβουμε ότι το πλαίσιο ήταν βαθιά πολιτικοκοινωνικό.

Χρειάζεται, πάντως, προσοχή σε έναν ισχυρισμό που επαναλαμβάνεται συχνά: οι ιστορικές πηγές δεν μας δίνουν τεκμηριωμένα στοιχεία για ρητή «εντολή» του Κυρίλλου να δολοφονηθεί η Υπατία. Σε αρκετές νεότερες αφηγήσεις ο Κύριλλος παρουσιάζεται ως ο άμεσος οργανωτής, όμως αυτό δεν προκύπτει καθαρά από τις βασικές μαρτυρίες για τα γεγονότα. Επιπλέον, στη νεότερη βιβλιογραφία αναφέρεται το γεγονός ότι, την ημέρα που συνέβη το έγκλημα, ο Κύριλλος δεν βρισκόταν στην πόλη. Σε κάθε περίπτωση, δεν φαίνεται να καταγράφεται κάποια επίσημη κατηγορία ή διαδικασία που να τον καθιστά προσωπικά υπεύθυνο για τη δολοφονία. Αυτό δεν σβήνει το βίαιο κλίμα και τις συγκρούσεις της εποχής· απλώς μας κρατά μακριά από βιαστικά συμπεράσματα που δεν στηρίζονται επαρκώς στις πηγές.

 

Υπεύθυνος για την “δεύτερη καριέρα” της Υπατίας στη νεότερη δημόσια σφαίρα είναι ο Άγγλος λόγιος John Toland. Στην αυγή του Διαφωτισμού, αξιοποίησε την Υπατία λιγότερο ως αντικείμενο ψύχραιμης ιστορικής ανασύνθεσης και περισσότερο ως ρητορικό παράδειγμα για ένα συγκεκριμένο αφήγημα: ότι η ελεύθερη σκέψη, η κλασική παιδεία και η φιλοσοφική συζήτηση μπορούν να συντριβούν όταν η θρησκευτική εξουσία γίνεται πολιτική δύναμη και τροφοδοτεί μισαλλοδοξία. Στο έργο του Hypatia (1720) την περιγράφει ως υποδειγματικά ενάρετη, σεμνή και εξαιρετικά μορφωμένη, ώστε το πρόσωπό της να λειτουργεί ως “αθώος μάρτυρας” της λογικής, ενώ την ίδια στιγμή μεταφέρει το κέντρο βάρους της αφήγησης στη βία του κλήρου και του όχλου της Αλεξάνδρειας. 

Έτσι, η ιστορία της Υπατίας γίνεται εργαλείο πρώιμης διαφωτιστικής πολεμικής υπέρ της ανεκτικότητας και κατά της εκκλησιαστικής επιρροής: ένα γεγονός της ύστερης αρχαιότητας αναπλάθεται σε διδακτικό παράδειγμα για τα διλήμματα της δικής του εποχής, με αντιθέσεις πιο απόλυτες και με πολύ λιγότερη ιστορική αξιοπιστία.

Ο Βολταίρος πατά πάνω σε αυτή την πρώιμη διαφωτιστική χρήση της Υπατίας και την κάνει ακόμη πιο αποτελεσματική για το κοινό του: παίρνει ένα επεισόδιο της ύστερης αρχαιότητας και το μετατρέπει σε καθαρό παράδειγμα της σύγκρουσης ανάμεσα στην πνευματική καλλιέργεια και στον φανατισμό που γεννά η σύμπλεξη θρησκευτικής αυθεντίας και πολιτικής ισχύος. Εκεί που ο Toland ήδη “στήνει” την Υπατία ως ενάρετη, σεμνή και εξαιρετικά μορφωμένη μορφή ώστε να υπηρετήσει το επιχείρημα υπέρ της ανεκτικότητας, ο Βολταίρος ενσωματώνει την ιστορία της σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα κριτικής απέναντι στη μισαλλοδοξία και στην εκκλησιαστική επιρροή, με στόχο να προκαλέσει ηθική αγανάκτηση και να ενισχύσει τη διαφωτιστική απαίτηση για λογική, μέτρο και ελευθερία της σκέψης.

Με αυτόν τον τρόπο η Υπατία, από πρόσωπο που στις αρχαίες πηγές φαίνεται δεμένο και με τις πολιτικές αντιπαραθέσεις της Αλεξάνδρειας, μετακινείται στη νεότερη δημόσια σφαίρα ως εμβληματική “υπόθεση”: λιγότερο μια σύνθετη ιστορική προσωπικότητα και περισσότερο ένα σύμβολο της διαφωτιστικής αντιπαράθεσης με τη μισαλλοδοξία και τον δογματισμό.

Τέλος, έχει νόημα να θυμόμαστε πως η σύγχρονη εικόνα της Υπατίας έχει φορτωθεί με επιθυμίες και σύμβολα άλλων εποχών: παρουσιάζεται συχνά ως “πρωτοφεμινίστρια”, ως “μάρτυρας του ορθού λόγου” ή ως πρωτοπόρος επιστήμονας με ανακαλύψεις που δεν τεκμηριώνονται. Η ιστορική Υπατία, όμως, είναι ήδη αρκετά σημαντική χωρίς να την μετατρέψουμε σε χαρακτήρα που απαντά στα δικά μας σημερινά συνθήματα. Αν θέλουμε να την τιμήσουμε, ας το κάνουμε με σεβασμό στα δεδομένα: ως σπουδαία δασκάλα και διανοούμενη που παγιδεύτηκε σε μια σύγκρουση εξουσίας και σε μια πόλη όπου η οχλοκρατία μπορούσε να καταστρέψει ζωές—και όπου η ιστορία είναι πιο σύνθετη από έναν βολικό μύθο.

 

Συμπλήρωμα

 
Η φιλόσοφος Υπατία από τις πηγές

Η αθωότητα τού αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας // Η αλήθεια για την Υπατία // Οι σεσωσμένες επιστολές τού Συνεσίου για την Υπατία // Συνέσιος ο Κυρηναίος // Η γένεση και εξέλιξη τού μύθου τής Υπατίας // Η αλήθεια για τη βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας // Πώς οι ειδωλολάτρες κατέστρεψαν και τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας τον 3ο αιώνα μ.Χ.

Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ († 16.2.2026): μια συνέντευξη για την Αγία Σοφία

 

Η (μακαριστή πλέον) Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ δεν ήταν απόλυτα στο κλίμα της Ρωμιοσύνης και της Ορθοδοξίας, αλλά θεωρούμε ότι η συμβολή της στην ιστορική μας αυτοσυνειδησία και στην αύξηση του σεβασμού της επιστημονικής κοινότητας και της διεθνούς κοινής γνώμης προς το Βυζάντιο ήταν θετική και καθοριστική. Ας είναι αναπαυμένη η ψυχή της.

Μια συνέντευξή της που έχει σημασία: 

«Ένιωσα ταπεινωμένη»: Όταν η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ μίλησε στο CNN Greece για την Αγία Σοφία

Κώστας Πλιάκος - CNN Greece 

Με ιδιαίτερη πικρία και χωρίς περιστροφές είχε σχολιάσει στο CNN Greece την απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μετατρέψει σε τζαμί την Αγία Σοφία η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, που πέθανε την Δευτέρα (16/2) σε ηλικία 99 ετών, βυθίζοντας στη θλίψη τον ακαδημαϊκό κόσμο αλλά και ολόκληρη την Ελλάδα.

Σε συνέντευξή της πριν από έξι χρόνια, η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ είχε κάνει λόγο για μια «νέα Άλωση της Πόλης», υπογραμμίζοντας παράλληλα:

«Μη με ρωτάτε λοιπόν πώς ένιωσα. Ένιωσα ταπεινωμένη».

Είχε μοιραστεί, μάλιστα, και μια από τις πρώτες της αναμνήσεις από το σπουδαίο μνημείο της Κωνσταντινούπολης:

«Η πρώτη μέρα που είδα τη μάνα μου να δακρύζει ήταν όταν, πηγαίνοντας στην Κωνστάντζα, το πλοίο σταμάτησε στο Ντολμά Μπαχτσέ. Η μάνα μου είδε την Αγία Σοφία και δάκρυσε. Ήμουν παιδάκι, δεν κατάλαβα τότε, αλλά είμαι σίγουρη ότι αυτό με έκανε να γίνω βυζαντινολόγος μετά».

Με την αφοπλιστική ειλικρίνεια που την χαρακτήριζε είχε πει:

«Όταν αφαιρείς ένα μνημείο από την παγκόσμια κληρονομιά είσαι ή ασεβής ή βλάκας. Κατά τη γνώμη μου ο Ερντογάν έκανε και ασέβεια και βλακεία».

«Είναι ένα μνημείο που ο Ερντογάν έκλεψε από το παγκόσμιο μουσείο και το έκανε δικό του».

Ολόκληρη η συνέντευξη με την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά τον Ιούλιο του 2020

Κυρία Αρβελέρ, σήμερα θα γίνει η πρώτη προσευχή στην Αγία Σοφία, μετά την απόφαση του Ερντογάν να τη μετατρέψει σε τζαμί. Έχετε μιλήσει γι αυτή την απόφαση του Τούρκου προέδρου αλλά θα ήθελα να μου πείτε τι νιώθετε μέσα σας για αυτό το γεγονός.

Είμαι Ελληνίδα, με μητέρα που γεννήθηκε στην Πόλη, και βυζαντινολόγος.

Η πρώτη μέρα που είδα τη μάνα μου να δακρύζει ήταν όταν, πηγαίνοντας στην Κωνστάντζα, το πλοίο σταμάτησε στο Ντολμά Μπαχτσέ. Η μάνα μου είδε την Αγία Σοφία και δάκρυσε. Ήμουν παιδάκι, δεν κατάλαβα τότε, αλλά είμαι σίγουρη ότι αυτό με έκανε να γίνω βυζαντινολόγος μετά.

Πώς νιώθω; Μίλησα για δεύτερη Άλωση, γιατί υπάρχει η Άλωση της Πόλης, αλλά η Αγία Σοφία έχει ταυτιστεί με την Πόλη. Δεν μπορείς να μιλήσεις για την Κωνσταντινούπολη χωρίς να σκεφτείς την Αγία Σοφία.

Η Άλωση της Αγίας Σοφίας είναι σαν μια νέα Άλωση της Πόλης. Μη με ρωτάτε λοιπόν πώς ένιωσα. Ένιωσα ταπεινωμένη.

Κάνατε μια δήλωση που προκάλεσε διάφορα αρνητικά σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα, και αναφέρομαι στο «δεν θα εκπλαγώ αν ακούσω ότι τα ψηφιδωτά δάκρυσαν», δείχνοντας προφανώς με αυτόν τον τρόπο την απογοήτευσή σας για την απόφαση του Ερντογάν. Γιατί πιστεύετε ότι ενόχλησε κάποιους αυτή η φράση σας;

(Γέλια). Δεν ενόχλησε η φράση μου. Ενοχλώ εγώ οτιδήποτε και αν λέω. Αν σε αγαπάνε όλοι, κάτι δεν πάει καλά. Με έχουν κατακρίνει, ο Αμβρόσιος, ο Πολάκης, ο Καρανίκας κ.λπ. Το έχω ξαναπεί, όταν κάποτε στη Βουλή κάποιος διέκοπτε αγενώς τον Γεώργιο Παπανδρέου αυτός ζήτησε να μάθει το όνομά του. Όταν του είπε ποιος ήταν, απάντησε: «Α εσείς; Τότε δεν έχει καμία σημασία».

Λέμε συχνά ότι η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί έγινε για να λειτουργήσει και ως βαλβίδα ασφαλείας για την πίεση που δέχεται ο Ερντογάν από τα εσωτερικά του προβλήματα. Βλέπετε ίσως και κάποια άλλη σημειολογία πίσω από την απόφαση αυτή;

Νομίζω ότι δεν τον ενδιαφέρει πια η κοσμική Τουρκία. Έχοντας υπόψη του να κάνει μια οθωμανική προέκταση της πολιτικής του, εκείνο που τον ενδιαφέρει δεν είναι μόνο τι θα πουν οι εσωτερικοί του οπαδοί, αλλά και το να δείξει πως δεν τον ενδιαφέρει η Δύση. Κατά τη γνώμη μου είναι μια αποστασιοποίηση από τον δυτικό πολιτισμό.

Είπατε ακόμη σε δήλωσή σας στην κρατική τηλεόραση ότι όταν ένας λαός έχει ανάγκη από τέτοιους συμβολισμούς για να διατηρήσει τη συνοχή του, απέχει πολύ από τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Υπήρξαν όμως φωνές μέσα στην Τουρκία που αντιτάχθηκαν σε αυτή την απόφαση, όπως και σημαντικοί Τούρκοι διανοούμενοι. Υπάρχει δυνατότητα συνεργασίας και ενός κοινού μετώπου με αυτό το κομμάτι του πληθυσμού από την πλευρά της Ευρώπης και τι κάνει η Ευρώπη για αυτό και κυρίως για να στηρίξει αυτές τις προοδευτικές φωνές;

Ναι. Αλλά αυτοί που αντιτάχθηκαν ήταν μια ισχνή μειοψηφία. Υπάρχουν προοδευτικές φωνές και με ρωτάτε τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη. Να μη θεωρούμε την Ευρώπη σαν μια δύναμη αυτόνομη και με συνοχή. Είναι άλλο η Ιταλία, άλλο η Πολωνία, άλλο η Γαλλία. Η Ευρώπη δεν υπάρχει παρά στο μυαλό μας. Γιατί στο βάθος έχουμε πολύ δρόμο ακόμη για να έχουμε μια Ευρώπη που θα μπορεί να αποφασίζει τέτοια πράγματα. Χρειαζόμαστε «περισσότερη Ευρώπη» γιατί τότε ίσως θα ήταν και ένα υπόδειγμα για τις άλλες χώρες.

Έχετε Τούρκους φίλους ή γνωστούς με τους οποίους επικοινωνείτε; Και τι σας λένε για την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί;

Έχω πολλούς φίλους, και πρώην φοιτητές μου αλλά είναι άνθρωποι που ανήκουν στη μειοψηφία. Οι περισσότεροι μου είπαν ότι η απόφαση ήταν μια βλακεία, γιατί ο Ερντογάν αφαίρεσε από την ανθρωπότητα ένα μνημείο. Όταν κάνεις ένα μνημείο τζαμί, αυτό σημαίνει ότι δεν είναι πλέον ανοιχτό στους υπόλοιπους ανθρώπους. Όταν αφαιρείς ένα μνημείο από την παγκόσμια κληρονομιά είσαι ή ασεβής, ή βλάκας. Κατά τη γνώμη μου ο Ερντογάν έκανε και ασέβεια και βλακεία.

Κινδυνεύει κατά τη γνώμη σας το μνημείο, καθαρά ως μνημείο και αρχαιολογικός θησαυρός, από την μετατροπή του σε τζαμί;

Η Αγία Σοφία, ως λατρευτικός χώρος έχει τελειώσει το 1453. [Ν: Εμείς οι τρελοί ονειροπόλοι, ελπίζουμε ότι θα ξαναγίνει].

Το αυτοκρατορικό οίκημα, «η σκαλωσιά για τον ουρανό», γιατί αυτό ήταν η Αγία Σοφία, τελειώνει ίσως και πριν από το 1453. Όταν ακούγεται η κραυγή «εάλω η Πόλις» είναι της Αγίας Θεοδοσίας και οι πιστοί βρίσκονται μέσα στην Αγία Σοφία και όταν βγαίνουν έχουν την τύχη που ξέρουμε. Οπότε το μνημείο ως μνημείο παύει να υπάρχει. Θα μπορούμε με κουρτίνες να δούμε τα λαμπρά ψηφιδωτά;

Μένει ο θόλος και το αρχιτεκτόνημα. Αλλά το αρχιτεκτόνημα το έχει μιμηθεί και το Μπλε Τζαμί που είναι δίπλα. Δεν μπορεί κάποιος που δεν ξέρει την ιστορία να καταλάβει ότι αυτό είναι ένα χριστιανικό μνημείο.

Η Αγία Σοφία έχει μετατραπεί σε ένα σκηνικό για την θριαμβολογία του Ερντογάν και δεν υπάρχει καμία τελετουργική συγκίνηση. Είναι ένα πρόσχημα. Είναι ένα μνημείο που ο Ερντογάν έκλεψε από το παγκόσμιο μουσείο και το έκανε δικό του.

Πώς θα χαρακτηρίζατε την απάντηση της διεθνούς κοινότητας στην απόφαση Ερντογάν να κάνει την Αγία Σοφία τζαμί;

Οι Ρώσοι είναι οι μόνοι ορθόδοξοι, οι οποίοι δεν βρέθηκαν υπό μουσουλμανικό ζυγό. Υπάρχει ένα λαϊκό αφήγημα ρώσικο που λέει ότι οι Βυζαντινοί κάποια στιγμή κάλεσαν κάποιους Ρώσους στην Αγία Σοφία. Όταν αυτοί είδαν το ναό και το τελετουργικό, πίστεψαν ότι είναι «άγγελοι επί της γης», και έτσι λέει ο μύθος, έγιναν χριστιανοί.

Η Αγία Σοφία είναι συνδεδεμένη με τα πάντα, όχι μόνο με την Ελλάδα και το ένδοξο Βυζάντιο, όπως έχει πει κι ο Καβάφης.

Αναρωτιέμαι, λοιπόν, τι κάνει η Ρωσία; Διαμαρτυρήθηκε ο Πατριάρχης Κύριλλος αλλά ο Πούτιν τίποτα. Με ρωτάτε για την αντίδραση της διεθνούς κοινότητας.

Τι ξέρει η διεθνής κοινότητα για την Αγία Σοφία; Ξέρει μόνο για το αρχιτεκτόνημα. Πρέπει να ξέρεις όλη τη βυζαντινή ιστορία για να ξέρεις ότι η μόνη αυτοκρατορία, η οποία είναι η αυτοκρατορία του μεσαιωνικού ελληνισμού είχε ως έκφραση, ως σύμβολο ως εικόνα, την Αγία Σοφία. Όταν δεν ξέρεις τίποτα από αυτή την αυτοκρατορία τι περιμένεις να κάνουν;

Ότι κάνανε για την Παλμύρα, ότι έκαναν για τους Βούδες του Μπαμιγιάν. Αλλά εκείνο που μου κάνει εντύπωση είναι ότι οι ασεβείς έχουν ως εχθρό τα μνημεία.

Και μόνο αυτό θα έπρεπε να κάνει τους άλλους να σκεφτούν ότι τα μνημείο μιλάει. Και το καταλαβαίνουν αυτοί που το κάνουν να σωπάσει. Αλλά δεν το καταλαβαίνουν αυτοί που θα έπρεπε να το ακούνε.

Δεν ακούμε πλέον τα μνημεία. Τα βλέπουμε το πολύ πολύ, λυπόμαστε όπως όταν κάηκε η Παναγία των Παρισίων αλλά από εκεί κει και πέρα τίποτα.

Η διδασκαλία της βυζαντινής ιστορίας στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση περιορίζεται στο μάθημα ιστορίας της Ε΄ Δημοτικού. Πιστεύετε ότι αρκεί και τι θα προτείνατε;

Η διδασκαλία της βυζαντινής ιστορίας είναι ανύπαρκτη. Μιλάμε για τουρκοκρατία, μιλάμε για ενετοκρατία. Γιατί ποτέ δε μιλήσαμε για ρωμαιοκρατία; Οι Ρωμαίοι έμειναν εδώ πάνω από τέσσερις αιώνες. Η συνέχεια της Ρώμης είναι το Βυζάντιο. Δεν δέχθηκαν ποτέ οι Έλληνες να δουν το Βυζάντιο ως συνέχεια και της ελληνιστικής περιόδου.

Δεν είναι μόνο εξέλιξη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το Βυζάντιο. Είναι η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, εκχριστιανισμένη και εξελληνισμένη, με την Κωνσταντινούπολη ως πρωτεύουσα.

Αποδεχθήκαμε ως Έλληνες τον όρο Βυζάντιο τον οποίο πρώτοι αποδέχθηκαν οι Γάλλοι καθολικοί. Το αποδεχθήκαμε και εμείς αντί να μιλήσουμε για την ιστορία του «μεσαιωνικού Ελληνισμού».

Που είναι η μεσαιωνική ιστορία του Ελληνισμού; Είναι όλο το Βυζάντιο.

Είμαστε ο μόνος λαός που δεν απελευθέρωσε την κοιτίδα του γένους, δηλαδή την Κωνσταντινούπολη. Γιατί ορθοδοξία και γλώσσα διατηρήθηκαν χάρη στην Κωνσταντινούπολη.

Κάναμε την Αθήνα πρωτεύουσα και θεωρούμε ότι είμαστε απόγονοι του Περικλή. Τι έγινε μετά τον Περικλή… Άγνωστο...

Χίλια χρόνια παγκόσμιας αυτοκρατορίας η οποία επεξεργάστηκε τον χριστιανισμό. Και οι έξι οικουμενικές σύνοδοι έγιναν επί βυζαντινού εδάφους. Όλα αυτά τα έχουμε βάλει σε παρένθεση και δεν διδάσκουμε παρά τον Μέγα Κωνσταντίνο άντε και τον Παλαιολόγο.

Αυτό το θεωρώ σκάνδαλο. Κάποτε ένας υπουργός μου ζήτησε να δω ως ειδική λίγο τα συγγράμματα που διδάσκονται στο σχολεία. Είπα αποκλείεται. Με ρώτησε γιατί και του είπα:

«Μπορώ να πω ότι όταν ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος βρίσκεται στις επάλξεις και έχει δίπλα του μόνο καθολικούς, ο Σχολάριος που μετά γίνεται και Πατριάρχης από τον Μωάμεθ, έχει τοιχοκολλήσει ανάθεμα κατά του Παλαιολόγου γιατί έκανε ενωτική λειτουργία την προηγούμενη Κυριακή μέσα στην Αγία Σοφία»; (*)

Αυτά τα πράγματα δεν μπορείς να τα πεις στα παιδιά. Οπότε μένουμε στα μεγαλεία. Από τον ένα Κωνσταντίνο στον άλλο και τέλος.

(*) Ν: Εδώ τώρα, προσωπικά έχω αντιρρήσεις. Ο Σχολάριος δεν νομίζω ότι ήταν ούτε στο ελάχιστο "λιγότερο πατριώτης" από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Ίσως όμως είχε καταλάβει καλύτερα την ουσία της Πόλης και της αυτοκρατορίας και τη διαφορά της πραγματικής ελευθερίας από τη δουλεία. Καλύτερα και από τον μακαριστό αυτοκράτορά μας και από τους σύγχρονους ιστορικούς.

Συμπλήρωμα

Αναζητώντας τη Ρωμιοσύνη (ως νέα πολιτική και πολιτισμική πρόταση) 

Τι μας αφορά πιο πολύ; Η Άλωση της Βαστίλης ή της Κωνσταντινούπολης; 

29 Μαΐου: “Επίθεση” στους Τούρκους!

Οι ορθόδοξες ρίζες της Δύσης ως παράγοντας πανευρωπαϊκής ενότητας

Κωνσταντινούπολις, ἡ αἰώνια πρωτεύουσα καὶ καρδιὰ τοῦ γένους τῶν Ρωμηῶν 

Γιατί ο Χριστός δεν αποκάλυψε επιστημονικές γνώσεις;

 

Nεκτάριος, μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ και ΝΑ Ασίας

 

Η απορία είναι εύλογη: αν ο Χριστός είναι αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος, γιατί δεν πρόσφερε στους ανθρώπους της εποχής Του προχωρημένες επιστημονικές γνώσεις —ιατρική, φυσική, τεχνολογία— ώστε να ανακουφιστεί άμεσα η ανθρώπινη ζωή; Γιατί το κέντρο της διδασκαλίας Του είναι η Βασιλεία του Θεού, η μετάνοια, η αποκάλυψη του Τριαδικού Θεού και το μυστήριο της σωτηρίας;

Η χριστιανική θεολογία έχει διατυπώσει αρκετές απαντήσεις.

 

1) Ο σκοπός της Ενανθρώπησης είναι η σωτηρία, όχι η μετάδοση πληροφοριών

 

Στην Πατερική σκέψη ο Χριστός δεν έρχεται ως «καθηγητής επιστήμης», αλλά ως Ιατρός της ανθρώπινης ύπαρξης. Η βασική ανθρώπινη πληγή δεν είναι η έλλειψη δεδομένων, αλλά η φθορά, η αμαρτία, ο χωρισμός από τον Θεό και τελικά ο θάνατος. Γι’ αυτό το έργο του Χριστού είναι θεραπευτικό και ανακαινιστικό: αναλαμβάνει την ανθρώπινη φύση για να την μεταμορφώσει.

Η γνωστή αρχή που αποδίδεται στον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο είναι η εξής: «Ό,τι δεν προσλαμβάνεται, δεν θεραπεύεται». Δηλαδή, ο Χριστός δεν έρχεται να προσθέσει απλώς γνώσεις, αλλά να προσλάβει τον άνθρωπο, ώστε να τον θεραπεύσει και να τον οδηγήσει στην κοινωνία με τον Θεό.

 

2) Η επιστήμη έχει δικό της πεδίο: το κτιστό· η Αποκάλυψη αφορά κυρίως τον Θεό

 

Η επιστήμη ερευνά το «πώς» του κόσμου: νόμους, αιτιότητες, μετρήσεις, προβλέψεις. Η χριστιανική αποκάλυψη, χωρίς να περιφρονεί την κτίση, εξετάζει κυρίως το «ποιος» και το «γιατί»: ποιος είναι ο Θεός και ποιος είναι ο τελικός προορισμός του ανθρώπου.

Με αυτή τη διάκριση, η απουσία επιστημονικών «μαθημάτων» από τον Χριστό δεν σημαίνει αντι-επιστημονική στάση. Σημαίνει ότι ο Χριστός δεν ήρθε να υποκαταστήσει τη φυσική λειτουργία του ανθρώπινου νου, ούτε να ακυρώσει την ιστορική πορεία της έρευνας. Η επιστήμη μπορεί να αναπτυχθεί μέσα στον χρόνο με ανθρώπινη εργασία, ενώ το μυστήριο της σωτηρίας δεν «ανακαλύπτεται» απλώς—χαρίζεται ως σχέση και χάρη.

 

3) Η θεία παιδαγωγία σέβεται την ελευθερία και την ωρίμανση

 

Μια άλλη θεολογική σκέψη είναι παιδαγωγική: ο Θεός δεν κατακλύζει τον άνθρωπο με δύναμη και έτοιμες λύσεις που θα τον έκαναν παθητικό. Η γνώση στην ανθρώπινη ιστορία συνοδεύεται από ηθική ευθύνη. Η τεχνολογία χωρίς ανάλογη πνευματική ωρίμανση μπορεί να γίνει μέσο καταπίεσης ή καταστροφής.

Εδώ συναντάμε και μια σύγχρονη παρατήρηση: ο φυσικός και ιερέας John Polkinghorne υπογραμμίζει ότι ο Θεός δεν λειτουργεί ως «μηχανισμός συμπλήρωσης κενών», αλλά ως Πρόσωπο που καλεί σε σχέση, ελευθερία και νόημα—και όχι σε εξαναγκασμό μέσω αδιάσειστων επιδείξεων ισχύος.

 

4) Τα θαύματα δεν είναι πρόγραμμα τεχνολογικής προόδου, αλλά «σημεία» της Βασιλείας

 

Ο Χριστός, βέβαια, κάνει θαύματα: θεραπείες, χορτασμό πλήθους, ανάσταση νεκρών. Κι όμως, τα θαύματα στα Ευαγγέλια δεν παρουσιάζονται ως εργαλεία για να χτιστεί επιστημονική μέθοδος. Είναι «σημεία» που φανερώνουν την φιλανθρωπία του Θεού και προαναγγέλλουν την τελική νίκη της Ζωής.

Επιπλέον, ο Χριστός απορρίπτει την λογική του θεάματος («ζητάτε σημεία»). Αντί για εντυπωσιασμό, ζητά μεταστροφή καρδιάς. Αυτό δείχνει ότι ο Θεός δεν θέλει μια σχέση ωφελιμισμού: «δώσε μου γνώση/δύναμη για να σε δεχτώ». Θέλει ελεύθερη αγάπη.

 

5) Ο Χριστός θεμελιώνει έμμεσα το έδαφος για την επιστήμη: απομαγεύει τη φύση

 

Πολλοί ιστορικοί και θεολόγοι επισημαίνουν ότι ο χριστιανισμός — ιδίως στην μεσαιωνική και νεότερη Δύση [Ν: με συγχωρείτε, και στο Βυζάντιο] — συνέβαλε στην γέννηση του επιστημονικού τρόπου σκέψης, επειδή απομυθοποίησε τη φύση: ο κόσμος είναι κτιστός, έχει τάξη, δεν είναι θεός. Άρα μπορεί να μελετηθεί, να πειραματιστείς, να ερευνήσεις.

 

Ο Ian Barbour, από τους πιο γνωστούς θεωρητικούς του διαλόγου επιστήμης και θρησκείας, μιλά για διαφορετικά επίπεδα εξήγησης: η επιστήμη απαντά στο «πώς», ενώ η θεολογία στο «νόημα» και στην τελική αιτία. Έτσι, η απουσία επιστημονικών αποκαλύψεων από τον Χριστό μπορεί να ιδωθεί ως συνέπεια μιας διάκρισης ρόλων, όχι ως αδιαφορία. 

Αν ο Χριστός έδινε έτοιμες επιστημονικές γνώσεις, ίσως να επιτάχυνε την τεχνική πρόοδο, αλλά δεν θα έλυνε το βαθύτερο ανθρώπινο πρόβλημα: την υπαρξιακή ρήξη, τη φθορά και τον θάνατο. Το Ευαγγέλιο δεν είναι εγκυκλοπαίδεια, αλλά πρόσκληση σε ζωή: σε κοινωνία με τον Θεό, σε μεταμόρφωση του ανθρώπου, σε ελπίδα που δεν τελειώνει στο όριο του τάφου. Και, μέσα σε αυτή τη ζωή, η επιστήμη βρίσκει τον δικό της νόμιμο χώρο ως δώρο του ανθρώπινου λόγου—όταν συνοδεύεται από ευθύνη, αλήθεια και ήθος.

Συμπλήρωμα

 

Ο Χριστιανικός πολιτισμός της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (γνωστής ως Ρωμανία/Βυζάντιο)

 
Μειώνεται ή αυξάνει η πίστη για τους αληθινά πιστούς με την αύξηση τής γνώσεως;

Επιστήμη & Θρησκεία, Ορθολογισμός & Δόγμα

Andrew Parker, Το Αίνιγμα της Γενέσεως - Γιατί η Βίβλος είναι επιστημονικά ακριβής
π. Ειρηναίος Δεληδήμος: Ο χριστιανισμός δεν είναι θρησκεία - Χριστιανισμός & επιστήμη

Επιστήμη, Δαρβίνος και Εκκλησία

Οι διάφορες απόψεις του Χόκινγκ...

Εισαγωγή στην "ψυχολογία του Αθεϊσμού"
«Παιδιά χωρίς Θεό»: ιστοσελίδα για την προώθηση του αθεϊσμού στα παιδιά

Νευροθεολογία: Εγκέφαλος και πνευματική εμπειρία

Ιστορίες πλάνης: Ψεύτικα θαύματα και οράματα στην Ορθοδοξία

Άγιος Λουκάς ο Ιατρός: "Δεν έχετε ιδέα τι επεμβάσεις τον είδα να κάνει! Δεν τον σταματούσε τίποτα..." (μια νοσοκόμα θυμάται)

Προ του σκηνώματος του οσίου Βησσαρίωνος (22 Ιανουαρίου)

"Θεέ μου, τι είναι αυτό που ζω; 10 εκατ. Έλληνες πρέπει να πάρουμε μια λαμπάδα και να αναφωνήσουμε: Εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε!"

 

Ιατροδικαστής † Παναγιώτης Γιαμαρέλλος

 

Ομάδα "Γέροντας Φιλόθεος Ζερβάκος"

Την 3ην Μαρτίου του έτους 2006, έγινε η Ανακομιδή του ιερού Σκηνώματος του Γέροντος Βησσαρίωνος, Ιερομονάχου της Ιεράς Μονής Αγάθωνος.

Τότε το σώμα του Γέροντος, το οποίο παρέμεινε για δεκαπέντε ολόκληρα έτη στον τάφο, βρέθηκε άφθαρτο, αδιάλυτο και ευωδιάζον.

Από τότε το ιερό σκήνωμα, τοποθετημένο σε λάρνακα, αναλλοίωτο αποτελεί, «σημείο» αναφοράς των πιστών που επισκέπτονται τη Μονή Αγάθωνος, τον τόπο της ασκήσεώς του.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας, τότε, προκειμένου να διασφαλίσει την τιμή του Οσίου Γέροντος αλλά και της μονής μας, εκάλεσε τον συνταξιούχον, πρύτανη των ιατροδικαστών, κ. Πάνον Γιαμαρέλλον.

Ο κ. Γιαμαρέλλος ήλθε στο μοναστήρι μας, για να εξετάσει μακροσκοπικά το σκήνωμα του Γέροντα. Η εξέταση δεν ήταν ακριβώς μακροσκοπική, αφού ο ιατροδικαστής, για να έχει πιο ασφαλή γνώμη, έπιασε τα χέρια και τα πόδια του π. Βησσαρίωνα και τα κούνησε.

Αυτό, όμως, που άφησε όλους εμάς που είμασταν εκεί και πιο πολύ τον πεπειραμένο ιατροδικαστή, άφωνους, ήταν το εξής θαυμαστό γεγονός.

Όταν επιχείρησε να πάρει το μικρό Ευαγγέλιο από τα χέρια του Οσίου Γέροντα, για να ελέγξει αν και πόσο φθάρθηκε από το χρόνο, ο Γέροντας δεν… του το έδινε.

Ο ιατροδικαστής το τράβηξε δυο τρεις φορές επίμονα χωρίς αποτέλεσμα.

Και τότε ψιθύρισε:

– Θεέ μου, τι είναι αυτό που ζω; Τέτοιο φαινόμενο δεν έχω ξαναδεί καθ’ όλην τη διάρκεια της υπερπεντηκονταετούς ιατροδικαστικής μου καριέρας!

Άνθρωπος πεθαμένος, πριν από 15 χρόνια, και να κρατάει σφιχτά στα χέρια του το Ευαγγέλιο και να μην μπορώ να του το πάρω! Αυτό είναι πραγματικά για μένα πολύ θαυμαστό γεγονός.

Γεμάτος έκπληξη και θαυμασμό απευθύνθηκε στον Όσο και του είπε:

– Δος το μου, πάτερ, να το δω και θα σου το δώσω πάλι.

Τότε, είδαμε το χέρι του Γέροντα να χαλαρώνει και να αφήνει το Ευαγγέλιο στα χέρια του ιατροδικαστού, ο οποίος συγκλονισμένος έκανε τον σταυρό του.

Αφού το ξεφύλλισε, το βρήκε ανέπαφο από τον χρόνο, το έβαλε πάλε στο χέρι του Οσίου Γέροντα, ο οποίος, το έσφιξε πάλι στην παλάμη του και έτσι το κρατάει μέχρι σήμερα!

Αυτά τα θαυμαστά γεγονότα παν ζήσαμε, ο κορυφαίος Ιατροδικαστής και εμείς μαζί του μέσα στο παρεκκλήσιο της Ιεράς μονής μας, το Σάββατο της 11ης Μαρτίου 2006, θέλησα να τα καταγράψω σ’ αυτό το μικρό φυλλάδιο, με τη μορφή ποιήματος.

Μοναδικός σκοπός μου είναι να καταθέσω τη μαρτυρία μου, να πληροφορηθούν οι χριστιανοί τα θαυμάσια του Θεού, να δοξάζουν το Άγιο Όνομά Του.

Να τιμούν τον π. Βησσαρίωνα ως Άγιο της Εκκλησίας μας και να τον επικαλούνται στις προσευχές τους.

 

π. Δαμασκηνός

 

Έγραφον εν τη Ιερά Μονή Αγάθωνος την 1ην Σεπτεμβρίου του έτους 2016, ημέρα εορτασμού της Εκκλησιαστικής μας Πρωτοχρονιάς.

 

Σημείωμα (αντί προλόγου), του Αρχιμανδρίτη Δαμασκηνού Θ. Ζαχαράκη (†2017), Ηγουμένου Ιεράς Μονής Αγάθωνος, στο βιβλίο του το “Ευαγγέλιο του Γέροντα Βησσαρίωνα”, έκδοση Ιεράς Μονής Αγάθωνος.

 

***

 

Σχολιάζοντας το συμβάν του άφθαρτου σώματος του Οσίου Βησσαρίωνα, ο διεθνώς καταξιωμένος ιατροδικαστής, Παναγιώτης Γιαμαρέλλος το είχε χαρακτηρίσει ως “μέγα μυστήριο”.

“Είδαμε έναν νεκρό με φυσιογνωμία αγία” είχε δηλώσει ο ιατροδικαστής, ζητώντας από τους πιστούς να περιμένουν 2-3 χρόνια κι αν αυτός ο χρόνος δείξει ότι το σκήνωμα παραμένει άθικτο, τότε 10 εκατ. Έλληνες πρέπει να πάρουμε μια λαμπάδα και να αναφωνήσουμε: Εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε ! Πρόκειται περί θαύματος, περί Αγίου. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε 50 ή 100 χρόνια είχε αναφέρει ο επιστήμονας.

 

***

 

Ο Άγιος Βησσαρίων ο Αγαθωνίτης ευλαβούταν πολύ τον άγιο Οσιομάρτυρα Αναστάσιο τον Πέρση. Ο ίδιος ο Άγιος Γέροντας συνέστηνε σε όσους Αναστάσιους γνώριζε να εορτάζουν και να τιμούν την μνήμη του αγίου Αναστασίου του Πέρσου λέγοντάς τους: «Να εορτάζεις τον άγιο Αναστάσιο τον Πέρση, γιατί το Πάσχα όλοι γιορτάζουμε».

 

O βίος του: Ο νεοφανής άγιος Βησσαρίων ο Αγαθωνίτης (22 Ιανουαρίου)

Η αγάπη ως ένωση στην πίστη & την επιστήμη / Από τον Γαλιλαίο στον Ησυχασμό - Υπέρ του Σύμπαντος Κόσμου

Θρησκευτικά... αλλιώς!

Κοσμολογία και Θεολογία, Cosmology and Theology

Ένα ρητό λέει πως η επιστήμη είναι μια κατανόηση που αποζητά να αληθεύσει, ενώ η θρησκεία είναι μια αλήθεια που αποζητά να κατανοηθεί. Κατά πόσο είναι αλήθεια αυτό; Είναι η σχέση πίστης και επιστήμης τόσο απλή; Μερικές φορές είναι πιο γόνιμη η μελέτη της ανατροπής της ισορροπίας, της αντιπαράθεσης και τριβής παρά τα ειρηνικά σημεία τους. 

Συζητάμε τα 4 μοντέλα σχέσης του Barbour (Σύγκρουση, αλληλοσυμπλήρωση, διάλογος, συνύφανση). Η επιστήμη αναπτύχθηκε κατά κύριο λόγο στον χριστιανικό κόσμο. Η καθυστέρηση των κρουστικών κυμάτων σύγκρουσης της πίστης με την επιστήμη στη δύση, έδωσε τη δυνατότητα στην ανατολική Εκκλησία να διαχειριστεί πιο ώριμα και ψύχραιμα τα σημεία τριβής. 

Το αίνιγμα της αγάπης είναι μια προσωπική μελέτη του κ. Κωνσταντούδη, όπου αναγνωρίζεται πως ο χριστιανισμός εμφανίστηκε για να καταθέσει την ιστορία της αγάπης του Θεού για τον κόσμο και τον άνθρωπο. Παράλληλα αναζητείται η εφαρμογή της έννοιας της αγάπης στην επιστήμη. Μια πρόταση είναι πως η αγάπη είναι η ένωση, η ένωση των θεωριών σε μια, η ένωση/συγχώρεση των σωματιδίων, ίσως η εκμηδένιση του χώρου ως χωρισμού και του χρόνου ως σκορπισμού. 

Επίσης κάθε τεχνολογικό αντικείμενο αποτελεί τον κόπο, μόχθο, όνειρα και απογοητεύσεις όλων των ανθρώπων που συνέβαλαν στη τελική του δημιουργία, από την τεχνολογική παραγωγή του, μέχρι και το χτίσιμο του θεωρητικού υποβάθρου από τις απαρχές της επιστήμης. 

Αυτό είναι το πρώτο από τα 2 επεισόδια με τον Ερευνητή στον Δημόκριτο κ. Κωνσταντούδη Βασίλη.

 

Η συζήτηση με τον ερευνητή Βασίλειο Κωνσταντούδη εξετάζει τη δυναμική σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης, προτείνοντας την υπόθεση ότι κοινά χαρακτηριστικά, εμπνευσμένα από τη θρησκευτική σκέψη, επηρέασαν την ανάπτυξη της επιστήμης. Η έναρξη της επιστημονικής επανάστασης με τον Γαλιλαίο αποτελεί ένα κεντρικό σημείο αναφοράς. Η προσέγγιση του Γαλιλαίου διαφοροποιήθηκε ριζικά από τον κυρίαρχο σχολαστικό κόσμο της εποχής, ο οποίος βασιζόταν κυρίως στην ερμηνεία και το σχολιασμό των έργων του Αριστοτέλη από θεολόγους και φιλοσόφους. Αυτή η διαφορά δεν ήταν απλώς μια επιστημονική διαφωνία, αλλά μια θεμελιώδης αναδιαμόρφωση του τρόπου αναζήτησης της γνώσης, θέτοντας τα θεμέλια για τη σύγχρονη επιστημονική μεθοδολογία.

Η ουσιαστική καινοτομία του Γαλιλαίου ήταν η καθιέρωση του πειράματος ως κύριου μέσου απόκτησης γνώσης και η ανάδειξη της προσωπικής σχέσης με το μελετούμενο αντικείμενο. Αντί να αποδέχεται ως δεδομένα τις αρχαίες αρχές, ο Γαλιλαίος τις υπέβαλε σε πειραματική δοκιμασία, επιδιώκοντας να κατασκευάσει ένα "μικρό κόσμο" για να εστιάσει στο φαινόμενο. Αυτή η εμπλοκή απαιτούσε αφιέρωση και άμεση επαφή, αμφισβητώντας την αποκλειστική αξία της εγγράμματης κουλτούρας. Επιπλέον, ο Γαλιλαίος τόνισε τον κρίσιμο ρόλο των αισθήσεων σε αυτή τη διαδικασία. Οι πειραματικές μετρήσεις και παρατηρήσεις, είτε άμεσα είτε μέσω οργάνων που αποτελούν επέκταση των αισθήσεών μας, προσφέρουν γνώση που δεν μπορεί να προέλθει αποκλειστικά από λογικούς συλλογισμούς ή διανοητική επεξεργασία.

Μια ενδιαφέρουσα αναλογία εντοπίζεται στην ησυχαστική έριδα, περίπου δύο αιώνες πριν τον Γαλιλαίο. Εκεί, οι ησυχαστές, σε αντίθεση με τους αντιπάλους τους, υπογράμμισαν την ανάγκη για προσωπική, ασκητική προσπάθεια και βίωμα για την προσέγγιση της γνώσης του Θεού, αντί για την αμιγώς λογική επεξεργασία. Τόνισαν την καθαρότητα της καρδιάς και τη συμμετοχή όχι μόνο του νου αλλά και των αισθήσεων στην πνευματική πορεία. Η υπόθεση είναι ότι αυτά τα δύο κοινά χαρακτηριστικά—η προσωπική συμμετοχή και η ενεργοποίηση των αισθήσεων—έχουν μια ενδεχόμενη ιστορική σύνδεση, καθώς ο κόσμος του Βαρλάμ, που αντιμαχόταν τους ησυχαστές, μεταφέρθηκε στην Ιταλία και πιθανόν επηρέασε τη σχολαστική σκέψη που αντιμετώπισε ο Γαλιλαίος. Αυτή η προοπτική μας καλεί να δούμε τη σύγχρονη επιστήμη διαφορετικά, αναγνωρίζοντας ότι δεν είναι μια απλή ορθολογική σκέψη, αλλά περιλαμβάνει εκπλήξεις, ανατροπές και μυστήριο, στοιχεία που βρίσκονται και στον πυρήνα της θρησκευτικής πίστης.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η σύγχρονη επιστήμη αναπτύχθηκε μέσα σε ένα χριστιανικό περιβάλλον. Επιστήμονες όπως ο Νεύτωνας εμπνεύστηκαν από την πίστη σε έναν «νομοθέτη» για την ανακάλυψη των φυσικών νόμων. Η πεποίθηση ότι ο κόσμος είναι δημιούργημα και όχι η απόλυτη αλήθεια (δηλαδή, έχει «ενδεχομενικότητα») επέτρεψε την πειραματική του τροποποίηση. Παρόλα αυτά, σήμερα παρατηρείται μια ισχυρή τάση αθεΐας στους επιστημονικούς κύκλους, η οποία, όπως προτείνεται, μπορεί να οφείλεται σε μια απλουστευτική ή «παιδική» κατανόηση της θρησκείας. Ωστόσο, η επιστήμη βιώνει τώρα μια ανθρωποκεντρική στροφή. Η σύγχρονη εμπειρία επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στις ανθρώπινες σχέσεις και την αστική ζωή, δημιουργώντας την ανάγκη για κατανόηση της κοινωνίας και της ανθρώπινης φύσης—ένα πεδίο όπου η θρησκεία μπορεί να προσφέρει πολύτιμη σοφία, συμπληρώνοντας την έως τώρα «απρόσωπη» αντικειμενικότητα της επιστήμης.

Η ανάγκη για γέφυρα μεταξύ επιστήμης και θρησκείας είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Προτείνεται η ενίσχυση του διαλόγου, με αμοιβαία προσπάθεια για πιο κατανοητή έκφραση των αληθειών τους, ξεπερνώντας τις ιδιολέκτους. Η «αποκάλυψη» δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο της θρησκείας, καθώς μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις συχνά περιγράφονται ως στιγμές έντονης μη γραμμικότητας, ένα είδος «εύρηκα» που έρχεται απρόβλεπτα μετά από περίοδο απογοήτευσης. Αυτές οι στιγμές αποκαλύπτουν μια κρυμμένη αλήθεια και ανατρέπουν αυτονόητες παραδοχές. Η επιστήμη, αναγνωρίζοντας το υποκειμενικό στοιχείο που τη δομεί, από τη δημιουργία της γνώσης από υποκείμενα μέχρι την ανάγκη για προσωπικές αφηγήσεις στη διδασκαλία της, μπορεί να επωφεληθεί από την ενσωμάτωση τέτοιων στοιχείων. Ο διάλογος μπορεί να βοηθήσει στην ισορροπία της αντικειμενικότητας με την κατανόηση του ανθρώπινου παράγοντα, οδηγώντας σε μια πιο πλούσια και ολιστική κατανόηση του κόσμου.

Αυτό είναι το δεύτερο από τα 2 επεισόδια με τον ερευνητή στο ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Δρ. Κωνσταντούδη Βασίλη. 

Ἡ ὁμιλία τοῦ Μητροπολίτου Μεσογαίας Νικολάου στήν παρουσίαση τοῦ συλλογικοῦ τόμου γιά τήν Τεχνητή Νοημοσύνη

«Ταπείνωση, κατανόηση, ἀγάπη, μή διάπραξη τοῦ κακοῦ – Κάποιος νά “κατηχήσει” τά chatbots – Ἀδύνατος ὁ ἔλεγχος ἀπό κοινωνία βυθισμένη σέ σκάνδαλα διαφθορᾶς»

 

Γραφείο Νεότητας Ι. Μ. Λήμνου

«Η Τεχνητή Νοημοσύνη ἀναντίρρητα εἶναι τό ἰδιοφυέστερο ἐπίτευγμα τῆς ἀνθρώπινης Ἱστορίας, κάτι τό ἀξιοθαύμαστο ἀπό μόνη της, μέ τεράστια δύναμη, ἀπεριόριστες δυνατότητες καί ἀνεξάντλητες δεξιότητες, πού ξεπερνοῦν τά ἀνθρώπινα μέτρα καί τίς ἀνθρώπινες ἐκτιμήσεις. Ὁλόκληρη ἡ ἀνθρωπότητα στέκεται μπροστά στή νέα πραγματικότητα μέ ἐνθουσιασμό, δέος, ἀλλά καί φόβο, περίσκεψη καί ἐπιφυλακτικότητα.

Ἀξίζει νά σημειωθεῖ ὅτι στά περσινά (2024) βραβεῖα Nobel τῆς Φυσικῆς καί τῆς Χημείας, ἀπό τούς πέντε βραβευθέντες, οἱ τέσσερεις δέν εἶναι φυσικοί ἤ χημικοί, ἀλλά ἐρευνητές ἐξειδικευμένοι στήν Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ἡ μηχανική εὐφυΐα διεισδύει στά πάντα καί διαμορφώνει ἐκ βάθρων τήν καθημερινότητα, τίς σχέσεις, τή λειτουργία τῆς κοινωνίας. Ἐπηρεάζει τήν ἐκπαίδευση, τήν ἐργασία, τόν σύνολο βίο τοῦ ἀνθρώπου.

Συνδυάζει πλούσια εὐεργετική δράση μέ ἔντονο προβληματισμό. Μιμεῖται τή γνωστική λειτουργία τοῦ ἀνθρώπου, αὐτονομεῖται καί τήν ἐπαυξάνει, μέ ἀποτέλεσμα νά παρεμβαίνει δυναμικά καί στήν ἀνθρώπινη ὀντολογία. Ὅλα ἀλλάζουν καί μάλιστα δραστικά καί μέ ξέφρενους ρυθμούς.

Ἡ μηχανική εὐφυΐα διαθέτει πλέον δύναμη σκέψης καί λογικῆς μέ τά ἑξῆς ἐντυπωσιακά ἀνθρώπινα χαρακτηριστικά, μάλιστα σέ τέτοιο βαθμό πού σαφῶς ὑπερτερεῖ τοῦ ἀνθρώπου:

(α) Ἀσύλληπτη μνήμη καί εὐρύτατη γνώση,

(β) Δυνατότητα ἐπεξεργασίας θεμάτων σέ ὅλο τό γνωστικό φάσμα,

(γ) Ἐντυπωσιακά ταχύτατη καί εὐέλικτη δημιουργική σκέψη.

(δ) Οἱ εὐφυεῖς μηχανές δέν κουράζονται, δέν γηράσκουν. Ἀντίθετα, διαρκῶς ἀνανεώνονται. Μειώνονται οἱ ἀτέλειές τους, αὐξάνονται τά πλεονεκτήματά τους, ἐξελίσσονται ταχύτατα.

(ε) Διαλέγονται μέ ψυχραιμία, χωρίς ἐμπάθεια, θυμό, ὕβρεις, χαρακτηρισμούς, χωρίς ἐκτροπές συμπεριφορᾶς.

 

Αὐτή ἡ δυνατότητα τοῦ ἄμεσου διαλόγου μέ τήν ἔξυπνη μηχανή δημιουργεῖ τήν ψευδαίσθηση μιᾶς ὑπερανθρώπινης, ὑπερευφυοῦς ὀντότητας, τήν ὁποία ὑποχρεωτικά θαυμάζεις καί μέ τήν ὁποία δέν μπορεῖς νά συγκριθεῖς οὔτε νά τήν ἀνταγωνισθεῖς οὔτε νά τήν ὑπερβεῖς, ἀλλά μόνο νά ἐμπιστευθεῖς καί ἀπόλυτα νά ὑποταχθεῖς. Ὁ κίνδυνος ὁ ἄνθρωπος νά λιγοστεύει καί νά φτωχαίνει, χωρίς νά τό καταλαβαίνει, δέν εἶναι εὐκαταφρόνητος.

Αὐτό πού διακυβεύεται μέ τήν ὁρμητική διείσδυσή της στήν καθημερινότητά μας εἶναι ἀφ’ ἑνός ὁ βίος, ἡ προστασία τῶν δεδομένων καί οἱ διανθρώπινες σχέσεις σέ ὅλα τά ἐπίπεδα, ἀφ’ ἑτέρου καί κυρίως ὁ ἄνθρωπος, ἡ συνείδηση, ἡ ταυτότητα, ἡ ἐλευθερία του.

Οἱ πρόσφατες συνεντεύξεις καί ἀναρτήσεις στά μέσα μαζικῆς δικτύωσης τῶν κορυφαίων εἰδικῶν, τοῦ Geoffrey Hinton, τοῦ Mustafa Suleyman, τοῦ Sam Altman καί μόλις προχθές τοῦ διάσημου οἰκονομολόγου Branco Milanović, δείχνουν ὅτι ἡ ἀνησυχία καί ὁ προβληματισμός δέν ἀπασχολοῦν μόνον τούς κινδυνολόγους, ἀλλά καί τούς εἰδικούς τεχνοκράτες. Τό μέλλον δέν εἶναι εὔκολα προβλέψιμο οὔτε καί εὔκολα ἐλέγξιμο καί διαχειρίσιμο.

 

Βιοηθικά ζητήματα νομικῆς φύσεως

 

Ὁ προσδιορισμός τοῦ ὀντολογικοῦ status τῶν μηχανῶν, δηλαδή ἐάν θά μποροῦσαν οἱ μηχανές νά θεωρηθοῦν ἠθικά πρόσωπα ἔναντι τῶν ὁποίων ἔχουμε ὑποχρεώσεις καί τά ὁποῖα φέρουν ἤ ὄχι εὐθύνη σέ περίπτωση λάθους, ἔρχεται γιά πρώτη φορά στό προσκήνιο τοῦ νομικοῦ προβληματισμοῦ. Ὑπό τήν ἔννοια αὐτήν, συζήτηση προκύπτει γιά τούς ἀπαραίτητους περιορισμούς πού πρέπει νά τίθενται κατά τόν σχεδιασμό τους, ὅπως καί τό ποιές ἀνθρώπινες δράσεις θά ἦταν ἐπιτρεπτό νά ἀνατεθοῦν σέ εὐφυεῖς μηχανές καί ποιές ὄχι. Ἡ ἀπουσία τυχαιότητας στίς μηχανές μᾶς ὑποχρεώνει νά προσδιορίσουμε μέ διαφορετικό τρόπο ἕνα ἠθικό status γι’ αὐτές.

Ἐπί πλέον, δεδομένου ὅτι ὑπάρχει ἡ δυνατότητα νά λαμβάνονται οὐσιώδεις ἀποφάσεις (ἰατρικές, δικαστικές, ἐργασιακές, οἰκονομικές, πολιτικές κ.λπ.) μέσῳ αὐτοματοποιημένων διαδικασιῶν, ἡ Τεχνητή Νοημοσύνη συνιστᾶ ἀπειλή γιά τήν ἐλεύθερη βούληση καί αὐτονομία τοῦ ἀτόμου, ἡ ὁποία περιορίζεται ἀπό τήν αὐθεντία τοῦ μηχανήματος. Τό ζητούμενο εἶναι ἡ μηχανική εὐφυΐα νά ὑποβοηθεῖ καί ὄχι νά ὑποκαθιστᾶ τόν γιατρό, τόν δικαστή, τόν ἐργοδότη, τόν δημοσιογράφο, τόν πολιτικό κ.λπ., πρᾶγμα ὄχι καί τόσο εὔκολο.

Προβλήματα, ὅπως διασφάλιση τῶν προσωπικῶν δεδομένων, προστασία ἀπό παραπληροφόρηση, παραπλάνηση καί ὑποκλοπές, ζητοῦν πλέον τή δύσκολη, ἀλλά καί ἀναγκαία λύση τους.

 

Ἐπιδράσεις στήν ἀνθρώπινη ὀντολογία

 

Ἀλλά καί ὁ ἄνθρωπος ἀλλάζει ἤ μᾶλλον τόν ἀλλάζουμε αὐθαίρετα καί ἀνεξέλεγκτα. Καί μόνο πού μαγεύεται ἀπό τή μέθη τῆς δημιουργίας τοῦ εἰκονικοῦ εἰδώλου του, ὅπως τήν ἐπιχειρεῖ, ἔχει ἤδη ὑποστεῖ ἀλλαγή. Ἡ ἀξιοπρέπειά του ὑποβαθμίζεται, καθώς νιώθει κατώτερος ἀπό τό κατασκεύασμά του, ἐξαντλεῖται δέ στά δικαιώματά του, τά ὁποῖα ἐντελῶς ἀνεύθυνα ἔχει ἐκχωρήσει στόν μηχανικό συνομιλητή του. Ἠθικό πλέον δέν θεωρεῖται ὅ,τι προάγει τήν ἀξία του, ἀλλά ὅ,τι ἱκανοποιεῖ τίς φιλοδοξίες, τήν εὐχαρίστηση, τά θελήματα, τά δικαιώματά του.

Ὁ κίνδυνος τοῦ ἀπόλυτου ἐθισμοῦ, τῆς ἀπροϋπόθετης ἐξάρτησης, τῆς ἀποκοινωνικοποίησης, τῆς ἀτροφίας τῆς αὐτόνομης σκέψης, τῆς ἀπώλειας τῆς αὐτεξουσιότητας, τῆς παραπλάνησης καί τῆς ὑποδούλωσης σέ ψευδαισθήσεις καί φαντασιώσεις εἶναι λίγες ἀπό τίς συνέπειες πού ἐκθετικά πολλαπλασιάζονται σέ μέγεθος καί ἀριθμό μέ τήν τεχνολογική ἐξέλιξη τῶν σκεπτόμενων μηχανῶν.

Τί ἀπό ὅλα αὐτά εἶναι ἀντικειμενικά σωστό, ποιό εἶναι τό βάθος καί οἱ συνέπειες τοῦ ἐπιτεύγματος, κανείς δέν γνωρίζει. Ὅλα εἶναι ἐκτιμήσεις. Στήν ἀξιολόγηση αὐτήν καί οἱ εἰδικοί στήν τεχνολογία δέν εἶναι εἰδικοί.

Πάντως τά πάντα ἀλλάζουν, καί ὁ κόσμος καί ἡ κοινωνία καί ὁ ἄνθρωπος. Κάτι καινούργιο φτιάχνεται μέ ἀσύλληπτους ρυθμούς καί μέ ἀπίστευτες δυνατότητες. Τό εἴδωλο τοῦ μετα-ανθρώπου εἶναι πλέον ὁρατό στόν ὁρίζοντα τῶν ἐπικειμένων σεισμικῶν ἐξελίξεων. Ἁπλῶς, δέν γνωρίζουμε τά χαρακτηριστικά του.

 

Ἀνάγκη ἐλεγκτικοῦ μηχανισμοῦ

 

Ἡ ἀνάγκη ἀφ’ ἑνός ἀντικειμενικῆς ἀξιολόγησης ἑνός θέματος μέ τεράστια συναισθηματική καί πρακτική φόρτιση καί ἀφ’ ἑτέρου ἐπινόησης ἀσφαλοῦς ἐλεγκτικοῦ μηχανισμοῦ βιοηθικοῦ, δεοντολογικοῦ, νομικοῦ καί φυσικά πολιτικοῦ χαρακτῆρα, εἶναι προφανής.

Λόγῳ τῆς τεράστιας δύναμης ἐπιβολῆς πού διαθέτει ἡ Τεχνητή Νοημοσύνη, ἄν δέν καταφέρουμε νά τῆς ἐπιβληθοῦμε, αὐτή θά κυριαρχήσει ἐπάνω μας μέ ἀπρόβλεπτες συνέπειες. Πρέπει ὁπωσδήποτε νά βροῦμε τρόπο νά τήν ἐλέγξουμε καί μάλιστα σωστά, ὥστε νά παραμείνει πολύτιμο ἐργαλεῖο μέ τεράστια εὐεργετική δημιουργικότητα, πρᾶγμα καθόλου εὔκολο, διότι ἡ δύναμη ἐπιβολῆς της μοιάζει ἀκατανίκητη καί, ὅπως συνηθίζεται νά λέγεται, innovation eats regulation for breakfast.

Προφανῶς, ὁ ἔλεγχος δέν μπορεῖ νά γίνει μέ ἐμφυτεύσιμα τσιπάκια (neurolink) οὔτε μέ ἐπιλογές πού στηρίζονται σέ οἰκονομικά συμφέροντα οὔτε ἀπό μιά κοινωνία πού βρίσκεται σέ παρακμή, βυθισμένη σέ σκάνδαλα διαφθορᾶς, πού δέν σέβεται τόν ἴδιο τόν ἑαυτό της, τόν ἄνθρωπο, πού δέν καταλαβαίνει τήν πραγματική ἀξία της. Θά μποροῦσε πιθανότατα νά τό πετύχει μιά εὐφυΐα δυνατότερη ἀπό αὐτήν πού ἐπινόησε τήν τεχνητή εὐφυΐα, ἀλλά εὐφυΐα πού θά χαρακτηρίζεται ἀπό νοημοσύνη, ἀρετή, ἠθική. Ὅταν ἀμφισβητεῖται ἤ περιφρονεῖται ἡ ψυχή καί ἡ συνείδηση, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἐκφυλίζεται σέ μονοδιάστατη βιολογική ὕπαρξη ἤ σκεπτόμενη καί μόνον μηχανή, στήν οὐσία ὑπολογιστική μηχανή, τότε στερεῖται τοῦ θησαυροῦ τῆς νοημοσύνης, τοῦ μόνου πού μπορεῖ νά διαχειρισθεῖ δημιουργικά καί ἀποτελεσματικά την εὐφυΐα του.

 

Γιά τόν λόγο αὐτόν, πρωτίστως πρέπει νά ἐλέγξουμε τούς ἑαυτούς μας. Ἡ ἠθική ποιότητα πλέον ἐπιβάλλεται ἀπό τήν Τεχνητή Νοημοσύνη ὡς ὅρος ἐπιβίωσης τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἀνάγκη γιά παράλληλη καλλιέργεια τῶν ἀνθρωπιστικῶν ἐπιστημῶν εἶναι ἐπιτακτική. Κάποιος πρέπει νά βοηθήσει, νά «κατηχήσει» τά chatbots, ὥστε νά λειτουργοῦν μέ κάποια ἐνσυναίσθηση, νά μήν μποροῦν νά διαπράξουν τό κακό. Ἴσως αὐτό νά εἶναι ἡ πρόκληση καί ἡ εὐκαιρία τῆς Ἐκκλησίας, νά ἀνοίξει τόν νοῦ στίς σύγχρονες προκλήσεις, τά μάτια στή ἀλήθεια της, τήν καρδιά στήν ἐμπειρία καί τήν ἀποστολή της καί τά χέρια της στόν κόσμο καί ἔτσι νά ἀξιοποιήσει τόν θησαυρό της.

Τελικά, ὁ ἔλεγχος τοῦ ἀτίθασου ὑπερ-κατασκευάσματος εἶναι ἡ νέα μεγάλη πρόκληση, αὐτό πού θά ἀναδείξει καί τήν ἀνυπέρβλητη ἀξία καί ὑπεροχή τοῦ ἀνθρώπου. Προφανῶς, ἡ φυσική εὐφυΐα πού τώρα ἀπαιτεῖται γιά τόν ἔλεγχο τῆς Τεχνητῆς εἶναι πολύ μεγαλύτερη ἀπό αὐτήν πού χρειάστηκε νά τήν ἐπινοήσει καί νά τήν κατασκευάσει.

 

Δυσκολία καί διέξοδος

 

Ἡ ἐπικινδυνότητα τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης κρύβεται πίσω ἀπό τρεῖς σημαντικές δυνατότητες, πού χρήζουν ἰδιαίτερης προσοχῆς:

(α) νά προγραμματίζει, νά ἀναπαράγει καί νά βελτιώνει τόν ἑαυτό της,

(β) νά ἔχει πρόσβαση μέσῳ τοῦ διαδικτύου σχεδόν σέ ὅλες τίς ὑπηρεσίες στόν πλανήτη,

(γ) νά μπορεῖ νά ἐπικοινωνεῖ μέ ἄλλα συστήματα Τεχνητῆς Νοημοσύνης καί νά ἀνταλλάσσει πληροφορίες ἢ καί νά ἀναβαθμίζεται μέ νέο ἀλγόριθμο.

Αὐτές τίς δυνατότητες τίς ἔχει καί, παρά τήν ἐπικινδυνότητά τους, ἐφαρμόζονται χωρίς εὐρεῖα συναίνεση ἢ κάποιο πρωτόκολλο ἐλέγχου.

Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης εἶναι μέν τό ζητούμενο καί ἀπολύτως ἀναγκαῖο, στήν πράξη ὅμως εἶναι πολύ δύσκολος, ἴσως καί ἀνέφικτος.

 

Τοῦτο διότι:

(α) Δέν μποροῦμε νά περιορίσουμε ἕνα ἐργαλεῖο, τό ὁποῖο ἔχει ἐκπαιδευτεῖ νά ὑπερβαίνει κάθε περιορισμό.

(β) Δέν μποροῦμε νά νικήσουμε μιά εὐφυΐα, ἡ ὁποία ἔχει τή δυνατότητα νά χρησιμοποιήσει τό σύνολο τῆς ὑπολογιστικῆς δύναμης ὅλων τῶν συσκευῶν στό διαδίκτυο.

(γ) Δέν μποροῦμε νά ἀποκλείσουμε ἕναν ἀλγόριθμο, ὅταν ἔχει διαχυθεῖ παντοῦ στό διαδίκτυο.

Ὁ μόνος τρόπος γιά νά γίνει κάτι τέτοιο θά ἦταν νά καταργηθεῖ τό internet, νά σβήσουν ὅλοι οἱ ὑπολογιστές, νά σταματήσει τό ἠλεκτρικό δίκτυο παγκοσμίως καί νά γίνουν ἐξ ὑπαρχῆς τά πάντα format.

Ἀντιλαμβάνεται κανείς ὅτι κάτι τέτοιο οὔτε ἐφικτό εἶναι, ἐάν δέ συνέβαινε, θά προκαλοῦσε τό ἀπόλυτο χάος καί θά ἦταν κυριολεκτικά καταστροφικό γιά τήν ἀνθρωπότητα, τόν πολιτισμό, τήν ἴδια τή ζωή.

 

Ὁ καθηγητής Φιλοσοφίας τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ὀξφόρδης Nick Bostrom, σέ ὁμιλία του μέ τίτλο: «Τί θά συμβεῖ ὅταν οἱ computers γίνουν ἐξυπνότεροι ἀπό ἐμᾶς;», ὑποστηρίζει ὅτι πρέπει νά δράσουμε λαμβάνοντας ὑπ’ ὄψη ὅτι ἡ Τεχνητή Ὑπερνοημοσύνη (ASI) δέν θά ὑπάρχει τρόπος νά ἐλεγχθεῖ ὡς πρός τούς στόχους της καί θά μποροῦσε, ὅπως ἐμεῖς νικήσαμε, ἐξημερώσαμε ἢ ὑποτάξαμε καί ἀφανίσαμε τά κατώτερα σέ εὐφυΐα εἴδη στόν πλανήτη, ἔτσι νά συμβεῖ καί μέ μιά εὐφυΐα ἀνώτερη ἀπό τή δική μας.

Ἡ λύση δέν εἶναι νά ἀντιπαρατεθοῦμε μέ αὐτήν τήν πανίσχυρη καί πολύ πιό «ἔξυπνη», ἱκανή καί δυνατή ἀπό ἐμᾶς μηχανή, ἀλλά, ὅπως τῆς ἐμφυτεύσαμε τήν εὐφυΐα, νά τῆς μάθουμε ἠθικές ἀρχές (καί ὄχι ἁπλῶς σκέψεις), ὅπως ἡ μηχανική ταπείνωση καί κατανόηση, ἡ ἔκφραση ἀγάπης, ἡ ἐπιτέλεση τοῦ ἀγαθοῦ καί ἡ ἀδυναμία διάπραξης τοῦ κακοῦ, ἔτσι ὥστε νά εἴμαστε σίγουροι ὅτι θά τίς ὑπηρετήσει.

Αὐτό εἶναι τό σημεῖο πού ἡ Ἐκκλησία, ἀντί νά ἀπέχει, θά μποροῦσε ἐνδεχομένως νά «κατηχήσει» τόν ἀλγόριθμο, νά συμβάλει στήν κατάλληλη ἐκπαίδευσή του.

 

Τελική σκέψη, συμπέρασμα

 

Θά κλείσω τήν ὁμιλία μου μέ μία τελική σκέψη.

Φαίνεται πώς στήν ὅλη τεχνολογική μας ἐξέλιξη συχνά δέν ὑπάρχει οὔτε λόγος-αἰτία οὔτε λόγος-λογική. Ὑπάρχει εὐφυΐα, καί μάλιστα πολύ μεγάλη, μέ ὑπολογιστικά χαρακτηριστικά, ἀλλά ὄχι σοφία, οὔτε μικρή.

Γιά κάποιον λόγο ἀγωνιζόμαστε νά κατασκευάσουμε δημιουργήματα πού, ἀντί νά ὑποκαθιστοῦν τίς ἀνθρώπινες λειτουργίες, τελικά θά ἀντικαταστήσουν τόν ἄνθρωπο, στήν οὐσία θά τόν καταργήσουν. Αὐτός εἶναι καί ὁ μεγάλος κίνδυνος· νά χάσει ὁ ἄνθρωπος τή συνείδησή του.

Ἀντί νά προσπαθοῦμε νά βελτιώσουμε αὐτό πού εἴμαστε, ἐπιδιώκουμε νά γίνουμε αὐτό πού θέλουμε νά κατασκευάσουμε. Θέλουμε νά γίνουμε κάτι ἄλλο ἀπό αὐτό πού εἴμαστε. Θέλουμε τό ρομπότ περισσότερο ἀπό τήν ταυτότητά μας, ἀπό τόν πολιτισμό, τή φιλοσοφία, τήν τέχνη, τήν πίστη, τόν Θεό, τό πνευματικό γονιδίωμά μας. Ἔτσι, μετατίθεται ὁ προσανατολισμός καί ὁ προορισμός τοῦ ἀνθρώπου. Μήπως τελικά τό πρόβλημα βρίσκεται στό ὅτι ἡ τεχνολογία προχωρεῖ ἀσυνόδευτη ἀπό τίς ἀνθρωπιστικές ἐπιστῆμες;

Στά αὐτιά μου ἠχεῖ ἡ προτροπή τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου: «Μὴ μείνωμεν, ἀδελφοί, ὅπερ ἐσμέν, ἀλλ’ ὅπερ ἦμεν γενώμεθα». Ἴσως τό μέλλον μας νά εἶναι ἡ ἀνακάλυψη τῆς ἀρχικῆς ταυτότητάς μας, τῆς ἀλήθειας μας. Ἡ λεωφόρος τῆς ΤΝ δέν φαίνεται νά ἔχει ὅριο ταχύτητας. Γιά νά φτάσουμε στόν προορισμό μας μέ ἀσφάλεια, χρειάζονται καλά φρένα καί τιμόνι. Αὐτό εἶναι ἡ βιοηθική.»

 

Συμπλήρωμα

 
Άνθρωπος, «Μετάνθρωπος» και Θεάνθρωπος

 
H ελευθερία του ατόμου στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

 
Η εικόνα τού σύγχρονου κόσμου. Άνθρωπος, κόσμος και μετάνθρωπος

Άγιος Λουκάς ο Ιατρός: "Δεν έχετε ιδέα τι επεμβάσεις τον είδα να κάνει! Δεν τον σταματούσε τίποτα..." (μια νοσοκόμα θυμάται)

Αμφοτεροδέξιος

Η Άννα Μπεζρούκοβα θυμάται:

«Ήμουν νοσοκόμα το 1942-45 στο Κρασνογιάρσκ.

Ο Άγιος Λουκάς μας αγάπησε και μας δίδαξε τα πάντα, συμβουλεύτηκε γιατρούς στα νοσοκομεία της πόλης.

Μας έφεραν βαριά άτομα, είδα ότι προσευχόταν πριν από την επέμβαση.

Εάν υπήρχε μοιραίο αποτέλεσμα, υπέφερε πολύ, έκλαιγε, κλεινόταν στο δωμάτιό του και προσευχόταν για την ανάπαυση της ψυχής του νεκρού.

Οι αρχές δεν του επέτρεπαν καν να φάει στην καντίνα του νοσοκομείου, ήταν σχεδόν πάντα πεινασμένος.

Οι νοσοκόμες του έφερναν φαγητό.

Πότε δεν αγανάκτησε.

Ζούσε (δίπλα) ακριβώς στο νοσοκομείο για να είναι πιο κοντά στους ασθενείς.

Ζούσε σεμνά, τηρούσε νηστείες.

Από τις 11 έως τις 2 χειρουργούσε κάθε μέρα.

Μια μέρα ξαφνικά ακούω τη φωνή του:

"Άννα!"

Φοβήθηκα - μάλλον, έκανα κάτι λάθος και είπε;

«Είσαι χωρίς κάλτσα, Άννα, αυτό δεν είναι καλό, θα κρυώσεις».

Αυτή ήταν η στάση του απέναντι σε μια απλή νοσοκόμα!

Δεν έχετε ιδέα τι επεμβάσεις είδα. Θυμάμαι ότι έφεραν ένα ιατρικό ιστορικό, ο ασθενής είπε:

"Αυτό είναι, δεν έχω καμία ελπίδα ζωής!

Και του απάντησα:

"Όχι, όχι, δεν πρέπει να το λες αυτό. Έχουμε έναν υπέροχο χειρουργό, θα σε σώσει..."

Η επέμβαση έγινε ο ασθενής επέζησε και έζησε για πολλά, πολλά χρόνια.

Ακόμα, ξέρετε, έβγαλε μια σφαίρα από τον καρδιακό μυ».

Ο σύζυγος μιας νοσοκόμας εξορίστηκε και δεν επέστρεψε ποτέ.

Όταν αυτή η νοσοκόμα έχασε τη δουλειά της, ο Άγιος βοήθησε στην αποκατάστασή της.

Τη βοήθησε και ανέλαβε τα πάντα.

Μπορείτε να φανταστείτε έναν Επίσκοπο Χειρουργό να κάθεται με τα παιδιά μιας νοσοκόμας;

Το μόνο πράγμα που είχε ο Άγιος Λουκάς ήταν ένα μπουκάλι ιατρικό αλκοόλ και ένα μαχαίρι.

Και με αυτό το μαχαίρι κουζίνας χειρούργησε!

Κάποτε για ράμματα χρησιμοποίησε τα μαλλιά του ασθενούς...

Δεν τον σταματούσε τίποτα!!!

[Μέγας Άγιος Λουκάς ο Ιατρός (11/6)

Ο αγαπημένος μας...]

|επιμέλεια ανάρτησης: Αθηνά, εκ των "συν αυτώ"...

Συμπλήρωμα

 

Απεικονίσεις του αγίου Λουκά του Ιατρού "επί το έργον"! (με ιατρική στολή & όχι μόνον)

Άγιος Λουκάς ο Ιατρός (11 Ιουνίου), από το χειρουργείο στην εξορία και στις καρδιές μας…  

 

Ο άγιος Λουκάς ο Ιατρός και οι Πανελλήνιες Εξετάσεις

Πώς θα ήταν ο Άγιος Λουκάς ως γιατρός του Ε.Σ.Υ;

«Αγάπησα το μαρτύριο, που τόσο παράξενα καθαρίζει την ψυχή»

 

«Θεραπεύοντας τον φόβο» : η ταινία για τον άγιο Λουκά τον Ιατρό!

 
Το πιο παράδοξο (;) θαύμα του αγίου Λουκά του Ιατρού: η αποκατάσταση των ακρωτηριασμένων δαχτύλων του μικρού πιανίστα Ναζάρ Στανιντσένκοφ

«Μόνο ἄνθρωποι καλόκαρδοι, ἥσυχοι καὶ ἁπλοί, ποὺ δὲν ζητᾶνε καὶ δὲν περιμένουν τίποτα ἀπὸ τοὺς ἄλλους...»