Η Γυναίκα της Πίνδου*

Μπήκε στην ιστορία, απ' τη στιγμή που ξεκίνησε στον αγώνα. Στέκει δίπλα στις γυναίκες του Σουλίου, της Νάουσας κ.α.
Σαν τέτοια πρέπει να διδάσκει, να παραδειγματίζει, να γίνει φωτεινή λαμπάδα στους μεταγενεστέρους.
Γι’ αυτό και ο εορτασμός της έπρεπε να γίνει. Ήταν επιβεβλημένος.
Απ’ όσα διαβάσαμε όμως, τον τόπον του εορτασμού τον διεκδικούν πολλές περιοχές: (Γυφτόκαμπος, Λεκάνη Αώου, Δυτικός Γράμμος...).
Είπαμε ότι η γυναίκα της Πίνδου αποτελεί πλέον ιστορίαν.
Ιστορία που να θεμελιώνεται στην αλήθεια κι όχι στις παρερμηνείες.
Μόνον στην αλήθεια, που την ομολογούν αδιάψευστα, τα ίδια τα γεγονότα.

Στις 28 Οκτωβρίου του 1940, τρεις Ιταλικές φάλαγγες εισέβαλαν στην περιφέρεια Κονίτσης. Από το Μπουραζάνι η μια, από το Βόρειο Γράμμο (Πληκάτι) η άλλη, από το Δυτικό Γράμμο (Αμάραντο — Πύργο) η τρίτη.
Η κάθε μια είχε και τον αντικειμενικό σκοπό.
Η πρώτη την Κόνιτσα, η δεύτερη τη Δυτική Μακεδονία. Κατέλαβε τη δεύτερη μέρα του πολέμου τη Φούρκα και αναχαιτίσθηκε προς το Επταχώρι.
Η τρίτη φάλαγγα είχε αντικειμενικό σκοπό το Μέτσοβο απ' τη Λάκκα Αώου.
Σκαρφάλωσε στις παρυφές του Σμόλικα (Κλέφτης — Νταλιόπολι) παρέκαμψε το Ελεύθερο και μπήκε στο Παληοσέλλι.
Συνέχισε προς Πάδες, Άρματα, Δίστρατο, και στις 2 Νοεμβρίου έφθασε στη Βωβούσα.
Το δικό μας Τάγμα Κονίτσης με διοικητή τον ταγματάρχη Γίγα, για να μη αιχμαλωτιστεί συνεπτύχθηκε γρήγορα προς τη Λεκάνη Αώου.
Πήρε αμυντική θέση στις παρυφές της Τύμφης (Βρυσοχώρι) αριστερά του Αώου ποταμού.
Συγχρόνως δε η VIII Μεραρχία για να προφύλαξη τα νώτα των μαχόμενων στο Καλπάκι δημιούργησε τη νέα αμυντική γραμμή (τομεύς Αώου) με Διοικητή τον αείμνηστον αντ/ρχην Φριζήν.
Η νέα αυτή αμυντική γραμμή μια μόνο επικοινωνία είχε με τα Γιάννενα. Από το Ζαγόρι. Τέρμα αυτοκινήτου απ' τα Γιάννενα το Κουκούλι.
Απ' εκεί, Σκαμνέλι, Γυφτόκαμπος, Ηλιοχώρι, Βρυσοχώρι. Ο δρόμος ημιονικός. Απόστασης Γιάννενα — Βρυσοχώρι 80 περίπου χιλιόμετρα.
Τα λίγα πυρομαχικά που είχε το Τάγμα Κόνιτσας κόντευαν να τελειώσουν, γιατί μόλις πήρε αμυντική θέση απ' τα υψώματα του Βρυσοχωρίου εκτύπα συνέχεια τους απέναντι του Αώου (δεξιά όχθη), προχωρούντας Ιταλούς, οι όποιοι παρά τις μεγάλες απώλειες έφθασαν στη Βωβούσα. Η κατάσταση ήταν κρίσιμη.
Ο στρατός μας είχε μεγάλη και επείγουσα ανάγκη από πυρομαχικά, από τρόφιμα.
Η απόσταση μεγάλη. Ζώα δεν υπήρχαν γιατί τα είχε επιτάξει ο στρατός.
Κι όμως, ήταν ανάγκη τα πολεμοφόδια να φθάσουν.
Να συγκρατήσει ο στρατός μας την αμυντική γραμμή του Αώου.
Να εμποδίσει τους Ιταλούς να καταλάβουν το Μέτσοβο.
Στην αγωνία, τη λαχτάρα αυτή, ξεπήδησε η γυναίκα της Πίνδου.

 Γυναίκες απ' τα χωριά, που ήταν στο δρόμο, προς το Γυφτόκαμπο, και τα κοντινά προς το τέρμα αυτοκινήτων (Κουκούλι).
Με τα λίγα ζώα που είχαν απομείνει απ' την επίταξη του στρατού τα γαϊδουράκια, ζαλωμένες παρελάμβαναν τα εφόδια απ' το τέρμα αυτοκινήτου, τα προωθούσαν προς το Γυφτόκαμπο, Ηλιοχώρι και απ' εκεί τα παρελάμβαναν άλλες και τα προωθούσαν ως τα τελευταία προκεχωρημένα φυλάκια (Καλογερικό, Μοναστήρι, Κουκουρούτζου κ.λ.π.).
Όπως τα μυρμήγκια, όταν προμηνύουν θύελλα τρέχουν να φθάσουν γρήγορα στη φωλιά τους έτσι και οι γυναίκες αυτές της Πίνδου, φορτωμένες, λαχανιασμένες, άυπνες, νοιώθοντας τον κίνδυνο της σκλαβιάς, έτρεχαν να προφθάσουν τον εφοδιασμό του στρατού μας που τόσο την ανάγκη του είχε.
Με την αντοχήν των, την θέλησιν των, την αυτοθυσίαν των το πέτυχαν.

 Ο στρατός μας κράτησε τις θέσεις του.
Δεν άφησε τους Ιταλούς να φθάσουν να καταλάβουν το Μέτσοβο.
Καταφθάνει τώρα η Ταξιαρχία Ιππικού, με διοικητή τον Βουρμπιανίτη συνταγματάρχη Σωκράτη Δημάρατο και ακολουθούν η Μεραρχία Ιππικού Σερρών και η 1η Μεραρχία Πεζικού, υπό τους στρατηγούς Στανωτάν και Βραχνόν.
Μπαίνει στη Σαμαρίνα ο Δημάρατος. Βαδίζει προς το Δίστρατο. Στο δρόμο συναντά τους Ιταλούς, τους κτυπά αλύπητα, τους λυγίζει, τους λαχταρά, τους αποκόβει.
Απ' την άλλη πλευρά κινείται ο Στανωτάς και ο Φριζής.
Έτοιμοι όλοι για τη μεγάλη αντεπίθεση, για το διώξιμο του εχθρού.
Και τότε το μεγάλο θαύμα.
Η υπέρμαχος Στρατηγός, η Παναγία θρονιάζει στην κορυφή του Σμόλικα.
Σαν αστραπή μεταδόθηκε η είδηση.
Ηλέκτρισε, ενθουσίασε, δυνάμωσε την πίστη για τη νίκη.
Πολλές απ' τις γυναίκες που και στην ποδιά κουβαλούσαν πυρομαχικά, έλεγαν ότι είδαν με τα μάτια τους την Παναγιά στα μαύρα ντυμένη ν' ανεβαίνει το Σμόλικα. Σταυροκοπιόνταν κι έλεγαν:
«Παναγιά μας, βοήθησε μας να διώξωμε τον εχθρό. Τύφλωσε τον. Ενίσχυσε τα παιδιά μας».
Η ευχή των εισακούσθηκε.
Ο Δημάρατος απ' τη Δυτική πλευρά του Σμόλικα αρχίζει το κυνηγητό.
Οι Ιταλοί φεύγουν πανικόβλητοι προς την Κόνιτσα.
Απ' την πλευρά της Τύμφης ο Στανωτάς και ο Φριζής τους κτυπούν αλύπητα.
Η Λεκάνη του Αώου βουίζει κυριολεκτικά.
Έχει γίνει πραγματική κόλαση από τους κανονιοβολισμούς και τους πυροβολισμούς. Ό δρόμος γέμισε από νεκρούς, τραυματίες και αποσκευές των Ιταλών.
Οι ιππείς μας τους κυνηγούν.
Πολλοί Ιταλοί κρύβονται στις αχυροκαλύβες των χωριών. Τέλος στο Ελεύθερον η πανωλεθρία των, αιχμαλωτίζονται 600 περίπου.
Η μάχη της λεκάνης του Αώου, δεν είναι απ’ τις κοινές μάχες.
Είναι μεγάλης σημασίας μάχη. Ήλλαξε την φάσιν του πολέμου.
Έσωσε την Ελλάδα. Έσωσε την ανθρωπότητα.
Άρρηκτα συνδεμένοι με τη μεγάλη, αυτή μάχη, τη μεγάλη αύτη νίκη είναι ο Δημάρατος, η Μεραρχία Σερρών, η 1η Μεραρχία και η Γυναίκα της Πίνδου.
Αυτών η μορφή πρέπει να δεσπόζει και να προβάλλεται.
Τους αξίζει.
Η λεκάνη του Αώου είναι τα Δερβενάκια της Ηπείρου.
Είναι ο τάφος του φασισμού.
Αυτά είναι τα γεγονότα, που ομολογούν την αλήθεια για τη γυναίκα της Πίνδου».

* Το παρόν κείμενο είναι του Ηλία Παπαζήση και προδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα  «Ηπειρωτικόν Μέλλον» στις 26/7/1978.
Ο Ηλίας Παπαζήσης που η καταγωγή του ήταν από το χωριό Παλιοσέλι Κονίτσης, διατέλεσε εκπαιδευτικός και εργάστηκε σε πολλά χωριά της περιοχής μας, ανάμεσα τους και στο Ηλιοχώρι.
Από το χωριό μας ήταν και η γυναίκα του, Χρυσούλα Νασιώκα, κόρη του γιατρού Αθανασίου Νασιώκα.

Η συζήτηση αφορούσε τα πολεμικά γεγονότα που συνέβησαν στη περιοχή μας το φθινόπωρο του 1940 και τη προσφορά των γυναικών της Πίνδου.
Τότε κρίθηκε αναγκαία και η δημιουργία ενός μνημείου αφιερωμένο στη μνήμη της ανώνυμης Ηπειρώτισσας που συνέβαλε τα μέγιστα ώστε αποκρουστεί η εισβολή των φασιστικών δυνάμεων του άξονα.
Οι χώροι που προτάθηκαν για να στηθεί το υπό ανέγερση μνημείο ήταν πολλοί, ανάμεσα τους και η περιοχή του χωριού μας (Γυφτόκαμπος κ.α.).
Τελικά όπως είναι γνωστό κατασκευάστηκε στην είσοδο του κάμπου των Ασπραγγέλων, έναν χώρο αρκετά μακριά από τη περιοχή που συνέβησαν τα γεγονότα και που έδρασαν οι γυναίκες της Πίνδου.

ΠΗΓΗ:   http://www.iliochori.net

Εθνικός Δρυμός Αώου

Μια διαδρομή, τμήμα του εθνικού μονοπατιού Ο3 ξεκινά από την Κόνιτσα και ακολουθεί τη χαράδρα του Αώου μέχρι τη μονή Στομίου (πορεία 1.30'). Από εδώ, συνεχίζοντας με κατεύθυνση το Βρυσοχώρι φτάνουμε στο πέρασμα του Καρτερού και ανεβαίνουμε στη Γκαμήλα.

Διαδρομές προς τη Γκαμήλα και τη Δρακόλιμνη γίνονται και από τα χωριά Τσεπέλοβο, Βραδέτο, Βρυσοχώρι.

Η περιοχή είναι προσπελάσιμη όλο το χρόνο. Ιδανικότερες εποχές η Άνοιξη και το Φθινόπωρο, στη γέννηση και στο αποκορύφωμα της φύσης.

Αώος

Βοβούσα - Βρυσοχώρι - Κόνιτσα

Καλή προετοιμασία για μια κατάβαση με συνεχή περάσματα 4ου και 5ου βαθμού δυσκολίας στο πιο απαιτητικό ποτάμι της Ελλάδας. Αρχή, το πέτρινο γεφύρι της Βοβούσας και τέλος το όμορφο γεφύρι της Κόνιτσας. Το συγκεκριμένο κομμάτι του Αώου ποταμού περνά ανάμεσα από το 2ο ψηλότερο βουνό της Ελλάδας (Σμόλικας 2,637μ) και την Οροσειρά της Τύμφης (Γκαμήλα 2,497μ).

ΠΗΓΗ:   EpirusHotels Gr

Ζαγοροχώρια: στην "καρδιά" της Ηπείρου.

Πετρόχτιστα χωριά, τοξωτά γεφύρια κι ένα ποτάμι με κρυστάλλινα νερά σας προσκαλούν να τ΄ ανακαλύψετε και να ζήσετε κοντά τους πρωτόγνωρες στιγμές!

Κάθε εποχή δίνει τα δικά της χρώματα σε τούτο τον τόπο. Όμως, το φθινόπωρο έχει άλλη γοητεία... Όσα χρόνια κι αν περάσουν, δεν θα ξεχάσετε ποτέ την έκρηξη των χρωμάτων στα φυλλώματα των δέντρων, καθώς υποκλίνονται ταπεινά στο πέρασμα του μεγάλου «πρωταγωνιστή» της περιοχής, του Βοϊδομάτη, που κυλάει τα άλλοτε ήσυχα, άλλοτε αφρισμένα, μα πάντα παγωμένα νερά του κάτω από πέτρινα γεφύρια ή μέσα σε βαθύσκιωτα φαράγγια, «υπογράφοντας» με την παρουσία του μια από τις πιο μαγευτικές περιοχές της πατρίδας μας, τα Ζαγοροχώρια της Ηπείρου.

Χτισμένα πέτρα στην πέτρα, με τέχνη περισσή, τα χωριά του Ζαγορίου μοιάζουν να σέβονται το μεγάλο «αρχιτέκτονα», τη Φύση! Σπίτια, σκεπές, εκκλησίες και πλατείες, όλα είναι καμωμένα σαν φυσική προέκταση του περιβάλλοντος.

Την περιοχή ομορφαίνουν με την παρουσία τους ο Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου και το Φαράγγι του Βίκου.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, αυτοί που διαφέντευαν τον τόπο, για να καλοπιάνουν τους κατοίκους των δυναμικών χωριών του Ζαγορίου, ώστε να μην ξεσηκώνονται εναντίον τους, τους παραχωρούσαν, με ειδικά φιρμάνια, προνόμια, τα οποία τους επέτρεπαν να λειτουργούν εκκλησίες και σχολεία. Στην Αρίστη λειτουργούσαν, άλλοτε, Σχολαρχείο, Οικονομική και Υφαντουργική Σχολή, ενώ το ξυλόγλυπτο τέμπλο του Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1700) ήταν προσφορά του Αλή Πασά.

Το καθένα από τα 46 χωριά που κοσμούν με την παρουσία τους το Δυτικό, Κεντρικό ή Ανατολικό Ζαγόρι έχει ιδιαίτερη ομορφιά.

Στο Μεγάλο Πάπιγκο...

Μια καλή πρόταση διαμονής είναι το Μεγάλο Πάπιγκο, το πιο «ζωντανό» χωριό που βρίσκεται σκαρφαλωμένο στις πλαγιές της Τύμφης(Γκαμήλας) και ανήκει, όπως και  το Μικρό Πάπιγκο, στο Δυτικό Ζαγόρι. Οι χιονισμένες βουνοκορφές της Γκαμήλας, οι Πύργοι, ορθώνονται προστατευτικά γύρω της, ακοίμητοι φρουροί μιας κληρονομιάς αιώνων, που απλόχερα η φύση κληροδότησε σε τούτα τα μέρη.

Καθώς περπατάτε στα πλακόστρωτα καλντερίμια που ξεκινούν από την επιβλητική πετρόχτιστη εκκλησία του Αγίου Βλασίου, θα θαυμάσετε τα αναπαλαιωμένα αρχοντικά που υψώνονται δεξιά κι αριστερά μας. Ξύλινες βαριές αυλόπορτες και  ψηλοί μαντρότοιχοι «προστατεύουν» καλά την ιδιωτική ζωή της οικογένειας. Στο προαύλιο του Δημοτικού Σχολείου βρίσκεται η προτομή του Μιχαήλ Αναγνωστόπουλου, ευεργέτη από το Μικρό Πάπιγκο. Το Πάπιγκο μνημονεύεται ως συγκροτημένος οικισμός από το 1352 μ. Χ. Το 14^ο και 15^ο αιώνα. Αποτελούσε αυτόνομη επαρχία και εθεωρείτο υπολογίσιμη δύναμη της μεσαιωνικής Ηπείρου. Το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα  παρουσίασε μεγάλη οικονομική και δημογραφική άνθηση. Όμως, η έλλειψη εύφορων εδαφών και οι φόροι τούς ανάγκασαν να ξενιτευτούν. Δραστήριοι κι εργατικοί, μεγαλούργησαν και στο εξωτερικό, φέρνοντας πλούτο στον τόπο τους.

Σήμερα, το Πάπιγκο είναι ένας παραδοσιακός οικισμός με φιλόξενους κατοίκους, που μοχθούν για να διατηρήσουν ζωντανή την παράδοσή τους.

Στις γειτονιές, οι μυρωδιές καμένου ξύλου αλλά και φρεσκοψημένης  αλευρόπιτας κυριαρχούν στον αέρα. Καιρός για ξεκούραση, καλό φαγητό αλλά και εκλεκτό κόκκινο κρασί της «Ζίτσας» στις γραφικές ταβέρνες του χωριού.

 Μην παραλείψετε να δείτε:

v       Τον ποταμό Βοϊδομάτη, τη Γέφυρα της Αρίστης, και τη Μονή Παναγίας Σπηλαιώτισσας.

v       Το τρίτοξο πέτρινο γεφύρι του Πλακίδα ή Καλογερικό (Κήποι).

v        Τις «Οβίρες» (φυσικές πισίνες), μεταξύ Μεγάλου-Μικρού Πάπιγκου.

v     Το γραφικό Μικρό Πάπιγκο.

v     Το Λαογραφικό Μουσείο, με εκθέματα του Τόλη Αγαπίου (Κήποι).

v     Τη Συλλογή Κώστα Λαζαρίδη με φυτά του Βίκου (Κουκούλι).

v     Το Μοναστήρι Αγίας Παρασκευής, με θέα στο Φαράγγι του Βίκου (Μονοδένδρι).

v     Το Παρατηρητήριο της Οξιάς (μετά το Μονοδένδρι).

v     Τη Μονή Ρογκοβού στο Τσεπέλοβο (τη γενέτειρα της Μαρίκας Κοτοπούλη).

v     Τα χωριά Δίλοφο, Βίτσα, Καπέσοβο.

v     Το μονότοξο γεφύρι του Κόκορη.

v     Τη θέα του Ζαγορίου από την όμορφη Ελάτη.

ΠΗΓΗ:  www.rodostoday.gr

Ο Ι. Ν.των Ταξιαρχών στα Κάτω Πεδινά.

Ο Ναός των Ταξιαρχών κτίστηκε το 17ο αιώνα και τοιχογραφήθηκε σχεδόν έναν αιώνα αργότερα από τον περίφημο Καπεσοβίτη ζωγράφο Αναστάσιο. Βρίσκεται λίγο έξω από τα Κάτω Πεδινά, ακριβώς δίπλα από τον κεντρικό δρόμο. Πρόκειται για μια μικρή, καλοδιατηρημένη εκκλησία, που ξεφεύγει από τον συνήθη ρυθμό της περιοχής. Η αυλή της πάντα καθαρή, περικλείεται από χαμηλό πέτρινο φράχτη και είναι στρωμένη με γρασίδι, ενώ τα πλατάνια της αποτελούν τέλειο σημείο ξεκούρασης για τον ταξιδιώτη.

Στο Ζαγόρι, λίγο έξω από το χωριό Κάτω Πεδινά, βρίσκεται ο γραφικός ναός των Ταξιαρχών. Είναι ένας μικρός αλλά καλοδιατηρημένος ναός δίπλα στον επαρχιακό δρόμο που οδηγεί προς τα Άνω Πεδινά. Είναι κτίσμα του 1613 και αγιογραφήθηκε ένα περίπου αιώνα αργότερα (1749) από τον περίφημο Καπεσοβίτη αγιογράφο Αναστάσιο. Ο ναός είναι καταχωρημένος στον «Διαρκή Κατάλογο των κηρυγμένων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Ελλάδος» ως αρχαίο μεταβυζαντινό μνημείο (φορέας προστασίας η 8^η ΕΒΑ). Ο ρυθμός του διαφέρει από αυτόν των υπολοίπων ναών της περιοχής και θα μπορούσαμε να πούμε ότι θυμίζει αθωνικό μοναστήρι. Η αυλή του στην οποία υπάρχουν και κάποια πλατάνια, περιβάλλεται από πέτρινο αυλόγυρο.

Χερούλια-τσιόκανα-τζβιά στην Ζαγορίσια εξώπορτα.

Ένα από τα αξιοπρόσεκτα στοιχεία της Ζαγορίσιας αρχιτεκτονικής, είναι οι παλιές εξώπορτες που υπάρχουν στα πέτρινα σπίτια και στους αυλόγυρους. Οι εξώπορτες αποτελούσαν στολίδι για το Ζαγορίσιο σπίτι. Κάποιες είναι ταμπλαδωτές ενώ άλλες είναι κατασκευασμένες με πλατιές κατακόρυφες σανίδες, δρύινες ή από άλλο ξύλο της περιοχής όπως πεύκο, κέδρο ή έλατο, οι οποίες είναι δεμένες με μεγαλοκέφαλαγυφτόκαρφα. Απαραίτητα εξαρτήματα σε κάθε εξώπορτα είναι τα χερούλια, τα «τσιόκανα» που χτυπούσε ο επισκέπτης για να του ανοίξουν και τα «τζβιά» για το άνοιγμα. Τα εξαρτήματα αυτά υπάρχουν σε διάφορα σχέδια άλλα απλά και άλλα περίτεχνα και μολογούν αφ’ ενός μεν το μεράκι του μάστορα αφετέρου δε το κομπόδεμα του ιδιοκτήτη του σπιτιού. Όσοι επισκέπτονται σήμερα τα Ζαγοροχώρια στέκονται και κοιτούν με θαυμασμό τις παλιές αυτές εξώπορτες, με τα εξαρτήματά τους. Το ίδιο κάνω κι εγώ κάθε φορά που πηγαίνω στο Ζαγόρι και δεν χάνω την ευκαιρία να τις φωτογραφίσω. Στις φωτογραφίες που ακολουθούν μπορείτε να δείτε κάποια σχήματα από αυτά τα περίτεχνα εξαρτήματα της Ζαγορίσιας εξώπορτας.

 

Η Σκάλα του Βραδέτου χρήζει άμεσης συντήρησης.

Η «Σκάλα του Βραδέτου» είναι ένα από τα σπουδαιότερα έργα της Ζαγορίσιας αρχιτεκτονικής που κληρονομήσαμε. Το ξερολιθικό αυτό κατασκεύασμα των περίφημων μαστόρων της πέτρας της Βόρειας Πίνδου αποτελεί σήμερα ένα από τα σπουδαιότερα αξιοθέατα της περιοχής του Ζαγορίου.  Είναι ένας από τους λατρεμένους προορισμούς για τους περιπατητές και τους ορειβάτες. «Μοιάζει με τη σκάλα του παραμυθιού που σε ανεβάζει στον ουρανό» είχα διαβάσει κάποτε στην εφημερίδα «Το Βήμα». 

 Πριν λίγες μέρες έκανα κι εγώ, για μια ακόμη φορά, πεζοπορώντας την διαδρομή από το Καπέσοβο, στο Βραδέτο. Αρχίζοντας όμως ν’ ανηφορίζω τη Σκάλα, διαπίστωσα ότι, σε κάποια σημεία, είχαν φύγει πέτρες από τα πλευρικά τοιχία και βρισκόταν στο πλακόστρωτο ενώ, σε πολλά άλλα σημεία, κινδυνεύουν να καταρρεύσουν  ολόκληρα τμήματα των ξερολιθικών τοιχίων και να υποστεί  το μοναδικό αυτό έργο τέχνης σοβαρές ζημίες. Ενδεικτικές είναι οι φωτογραφίες που σας παραθέτω στην παρούσα ανάρτησή μου.

Νομίζω λοιπόν ότι ο Δήμος Ζαγορίου, σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς, θα πρέπει να φροντίσει για την άμεση συντήρηση του περίτεχνου αυτού λίθινου μονοπατιού, πριν να είναι αργά, για να το αφήσουμε κι εμείς με τη σειρά μας άθικτο στις επόμενες γενιές ώστε να το χαίρονται οι εκάστοτε περιπατητές και γενικότερα οι επισκέπτες του Ζαγορίου.

Ιερά Μονή Ευαγγελίστριας στα Άνω Πεδινά!

Η Ι. Μ. Ευαγγελίστριας Άνω Πεδινών, η οποία βρίσκεται στην είσοδο του ομώνυμου οικισμού, χτίσθηκε το 1793 (ίσως και νωρίτερα). Διαθέτει συγκρότημα με κελιά και ψηλά τείχη που την κάνουν να μοιάζει με φρούριο. Η αγιογράφηση του ναού χρονολογείται στα 1809 και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ενώ υπάρχει και απεικόνιση του χορηγού της Χριστόφορου Μαρίνου ή Μαρίνογλου, από το χωριό Καπέσοβο. Στο αριστερό κλίτος του κυρίως ναού και σε μικρό εσωτερικό τρούλο εικονίζονται, επίσης, αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, ιστορικοί και νομοθέτες, όπως ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας, ο Θουκιδίδης, ο Πλούταρχος, ο Σόλωνας κ. ά. Στη μονή εμόνασε ο λόγιος και κληρικός Νεόφυτος Δούκας, από τα Άνω Πεδινά. 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:  Το κείμενο είναι από ενημερωτική πινακίδα που υπάρχει στα Άνω Πεδινά.

Το Αμιλικό στο Κουκούλι Ζαγορίου.

Το Αμιλικό είναι ένα κοινοτικό κτήριο στο Κουκούλι. Είναι το πρώτο κτίσμα που συναντάτε στην ανατολική είσοδο του χωριού.
Χτίστηκε το 1898 και προοριζόταν για την φιλοξενία των ξένων και δη των επισήμων της Τουρκικής εξουσίας.
Εκείνος που αναλάμβανε την εξυπηρέτηση των ξένων ονομαζόταν "αμίλης". 
Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους στεγαζόταν σ' αυτό διάφοροι γιδάρηδες, καζαντζήδες, χτίστες και άλλοι περαστικοί από το χωριό.
Από το 1994 λειτουργεί ως ξενώνας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι πληροφορίες και η φωτογραφία είναι από τη σελίδα www.koukouli-zagoriou.gr

Μονή Παναγίας Βισοκό.

Θυμήματα απ’ τ’ άγιο Μοναστήρι μας

(Του Δάσκαλου για 30 χρόνια στα Πρότυπα Πειραματικά Δημοτικά Σχολεία της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας Ιωαννίνων, αείμνηστου Τάκη Σακελλαρίου, από την Καλουτά Ζαγορίου)

Απέναντι απ’ το χωριό μας, πέρα της μιας ώρας ποδοράδρομο, φαντάζει σαν να αναπαύεται ανάμεσα στις βελανιδιές, τις κρανιές και τ’ άλλα του δάσους πρασινοστολίδια, το Μοναστήρι μας.

Ανηφορίζουμε απ’ το ποτάμι και φτάνοντας στην απλωσιά του νιώθουμε σαν ένα δέος θρησκευτικό να γεννιέται στις ψυχές μας απ’ την αγιότητά του.

Βισοκό το λέμε από παλιούθε, γιατί είναι σε ψήλωμα.

Μέσα στις κρανιές καταχωνιασμένοι στέκουν οι μισογκρεμισμένοι ξηρότοιχοι, των μονοδώματων σπιτιών του οικισμού, που εγκαταλείφθηκε μπροστά από 400- 500 χρόνια. Είναι οι ζωντανοί νεκροί που ανιστορούν την περασμένη ζωή όσων απόμειναν από τα περάσματα βάρβαρων στιφών και εξολοθρευτικών επιδημιών και κατέφυγαν απέναντι στην Καλουτά, δημιουργώντας το σημερινό χωριό μας.

Ανηφορίζοντας τη βρύση του Ζιάκα στο γκαλνερίμι οι διαβάτες γύριζαν τα μάτια τους στο μοναστήρι κι έκαναν το σταυρό τους στην Παναγία μας, που στην κοίμησή της είναι αφιερωμένο το καθολικό του. Μικρός κι εγώ για να ρωτήσω και ποιος μικρός για να μου πουν αρώτητα, έκανα το σταυρό μου.

Ήμουν δεν ήμουν 7 χρονών, (γύρω στο 1920) με πήρε μια Παρασκευή της Διακαινησίμου ο Παπακονόμος ο παππούς μου – αγιασμένη η ψυχούλα του – για να

Το βράδυ γίνονταν λειτουργήσει και να μεταλάβει το προσωπικό.

Στη διακαινήσιμη εβδομάδα γίνεται μετάληψη χωρίς προπαρασκευή νηστείας.

Μπροστά εκείνος, ορθόκορμος και πίσω εγώ, φτάσαμε στο μοναστήρι.

Περάσαμε τις δυο πόρτες και μας δεχτήκανε οι δυο ερημίτες ο Νώτης (Παναγιώτης Βασιλείου) και η Χρυσούλα.

Ο Νώτης και η Χρυσούλα διαφέντευαν το μοναστήρι με δυο Λακιώτες υπαλλήλους για τα ζωντανά, τα μελίσσια και την καλλιέργεια των κτημάτων.

Ήταν πολύ νοικοκυρεμένο το Μοναστήρι τότε,  και πλούσιο για να παραστέκει και να βοηθάει κάθε διαβάτη, κάθε πονεμένη και δύστυχη οικογένεια του χωριού μας.

Μετά τη λειτουργία η Χρυσούλα μας πρόσφερε από ένα πασχαλινό αυγό μελανί βαμένο, που μούκανε εντύπωση σε σύγκριση με τα δικά μας πασχαλινά κόκκινα αυγά.

Αργότερα σαν μεγάλωσα κάπως, με παίρνανε στο πανηγύρι της Παναγίας στη γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου.

Προσκυνητές απ’ όλα τα γειτονικά χωριά, γέμιζαν τα λιβάδια γύρω από μουλάρια και άλλα υποζύγια, που ο αχός των κουδουνιών τους, ανταμώνονταν με τα βιολιά, τα τραγούδια, τ’ αηδονολαλήματα και τις φωνές των επισκεπτών, δίνοντας ζωή σ’ όλο το πριν βουβό περιβάλλον.

Ο εσπερινός μεγαλοπρεπής και κατανυκτικός και επακολουθούσε το δείπνο γύρω στις κρεβάτες στα κελιά, στα πεζούλια, ενώ τα βιολιά στην αυλή τραγουδούσαν: «Σε τουτ’ την τάβλα πούμαστε…».

Ο καλόγερος είχε από πριν ετοιμάσει σε καζάνια αλάδωτη με σκορδαλιά τη φασολάδα και τη μοίραζε το προσωπικό σ’ όλα τα τα τραπέζια, σε λίμπες χωμάτινες λουλουδάτες με κουτάλια πιξαριένια μοναστηριακά.

Ήταν το τελευταίο βράδυ της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου κι ήταν αμαρτία να χαλάσει το έθιμο.

Μετά το δείπνο άρχιζε ο χορός με δυο – τρία ζύγια βιολιά στις δυο αυλές κι έξω στο καλοστρωμένο αλώνι ως τα χαράματα.

Μόλις ακούονταν το καμπανάκι για τη λειτουργία οι γλεντοκόποι καταλάγιαζαν στα πεζούλια γύρω.

Ο Νώτης αγκαλιάζοντας ένα μεγάλο ασκί με ολονόστιμο τυρί το απόθετε στο πεζούλι του πηγαδιού, το έσχιζε στη μέση και στις ίδιες λίμπες που είχε σερβίρει τη φασολάδα, μοίραζε σ’ όλες τις παρέες μεζέ.

Τα βιολιά με τους μερακλήδες γύρω, τραγουδούσαν τραγούδια της ψάθας κι αρμονίζονταν οι νότες των τραγουδιών με τ’ αηδονολαλήματα και την αυγερινή δροσιά, ξυπνώντας στις ψυχές καημούς, μεράκια, πόθους και λαχτάρες ασίγαστες.

«Γλυκοχαράζουν τα βουνά

Κι οι όμορφες κοιμούνται

Και των μανάδων τα παιδιά

Στα ξένα τυραγνιούνται…»

«Όμορφα πούναι την αυγή,

όταν γλυκοχαράζει

χαρά σε εκείνη την καρδιά

που δεν αναστενάζει…»

«Χαρείτε νιοι τις όμορφες

και νιες τα παλικάρια

και σεις οι λεβεντόγεροι

χαρείτε τα παιδιά σας…»

Εκείνα τα χρόνια τα παλιά, πολλές οικογένειες έμειναν την ημέρα, έψηναν και τραπεζώνονταν στις κρανιές ως το απόγευμα, ενώ ο γέρο Νώτης έσφαζε και έψηνε ένα καλοθρεμένο μανάρι, προσφέροντας το, θυσία μοναστηριακή, στους ξένους που παρευρίσκονταν στο πανηγύρι.

Αν αφαιρέσουμε το τελευταίο τραπέζωμα στις κρανιές, τη φασολάδα και το ασκήσιο τυρί του γέρου Νώτη, έτσι γίνεται και τώρα και θα γίνεται και στο μέλλον.

Η ελπίδα, η χαρά, τα παιδιά του χωριού μας, το αγαπάνε, το προστατεύουν και το νοικοκυρεύουν το Μοναστήρι μας κι έχουν στην καρδιά τους θερμή την πίστη τους στην Παναγία μας και ολοζώντανα τα ήθη και έθιμα του τόπου μας και του λαού μας.

+ Τάκης Σακελλαρίου

Γιάννινα Απρίλης 1994 – Περιοδικό «Η Καλουτά μας» - Τεύχος 20 -

(Όργανο επικοινωνίας και προβολής των απανταχού Καλουταίων και φίλων αυτών)

ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ ΣΤΟ:  ligapola.blogspot.com

ΓΕΦΥΡΙΑ ΜΕ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.

Ανηφορίζοντας για τα χωριά του Κεντρικού Ζαγορίου, το πρώτο από τα αξιοθέατα, που θα σταματήσετε οπωσδήποτε να δείτε, είναι το πέτρινο γεφύρι του Νούτσου ή Κόκκορου.

Είναι το γεφύρι που ενώνει τις δύο όχθες του Βίκου ποταμού στο φυσικό στένεμά τους από δύο τεράστιους βράχους. Κάθε φορά που θ' ανέβω στο Ζαγόρι θα σταματήσω να το φωτογραφήσω. Αφήνω το αυτοκίνητό μου στο χώρο στάθμευσης και κατευθύνομαι προς το γεφύρι. Το συγκεκριμένο τοπίο με συναρπάζει. Βγάζω φωτογραφίες από κάθε δυνατή γωνία και μετά συνεχίζω προς τον τόπο προορισμού μου. Στο χώρο στάθμευσης που υπάρχει κοντά στο γεφύρι έχει τοποθετηθεί μία πληροφοριακή πινακίδα  με συνοπτικές πληροφορίες για τα πέτρινα γεφύρια. Είναι αυτή που βλέπετε στη διπλανή φωτογραφία. Στην τελευταία μου επίσκεψη την φωτογράφισα και σας μεταφέρω το ενημερωτικό της κείμενο που είναι το εξής:

 Ήπειρος: Ορεινή περιοχή με πολλά ποτάμια που έκαναν επιτακτική την ανάγκη κατασκευής γεφυριών για να κινούνται ελεύθερα οι κάτοικοι από μέρος σε μέρος, από τα σύντομα ταξίδια για τις ανάγκες της κτηνοτροφίας, μέχρι τα μακρινά ταξίδια από οργανωμένες συντεχνίες όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και πέρα από αυτή.

Εποχή κατασκευής: 18^ος -19^ος  αιώνας κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας.

Τα Ζαγοροχώρια: Κρυμμένα πίσω από τα βουνά είναι τα 46 αναπτυγμένα χωριά. Στα τέλη του 18^ου  και στις αρχές 19^ου  αιώνα, το εμπόριο βρισκόταν στην κορύφωση του. 45 γεφύρια διευκόλυναν την κίνηση των αγαθών και των ανθρώπων.

Ποιος αποφάσιζε για την κατασκευή τους; Συνήθως η απόφαση για την ανέγερση μιας γέφυρας ήταν ατομική: κάποιος πλούσιος κάτοικος ή κάποιος μοναχός διπλανού μοναστηριού αποφάσιζε ή σπανιότερα όλο το χωριό.

Ποιος πλήρωνε το λογαριασμό; Όλο το κόστος, που ήταν ιδιαίτερα ψηλό, έπεφτε στον δωρητή. Σε αναγνώριση αυτής της προσφοράς προς την κοινότητα, το γεφύρι έπαιρνε συνήθως το όνομα του δωρητή.

Υλικό κατασκευής: Βασική πρώτη ύλη ήταν πάντα ο σχιστόλιθος που αφθονεί στην περιοχή, ενώ τη συνδετική ύλη αποτελούσε μίγμα τριμμένου κεραμιδιού,σβησμένου ασβέστη, ελαφρόπετρας,   χώματος, νερού και ξερών χορταριών. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν παρέλειπαν να ρίξουν μέσα, προκειμένου να αυξήσουν περισσότερο την αποτελεσματικότητα του, και μαλλιά ζώων ή ασπράδια αυγών!

Αρχιτεκτονική: Υπάρχουν διάφορα είδη που εξαρτώνται από τον αριθμό και το σχήμα των τόξων. Το σχήμα του τόξου είναι άλλοτε ημικυκλικά και άλλοτε παίρνει ελαφρά οξυκόρυφη όψη θυμίζοντας μουσουλμανικά ή γοτθικά πρότυπα. Οι τεχνίτες δεν παρέλειπαν πριν την παράδοση της γέφυρας να ζωγραφίσουν τη μορφή ενός Αγίου που θα ήταν ο φύλακας άγγελος του.

Όταν τελείωνε: Όταν το γεφύρι ήταν έτοιμο να παραδοθεί, το σπουδαίο γεγονός γιορτάζονταν με τη διοργάνωση μεγάλης γιορτής στην οποία συμμετείχαν όλοι οι κάτοικοι των τριγύρω χωριών.

Το γεφύρι του ΝΟΥΤΣΟΥ ή ΚΟΚΚΟΡΗ, στο οποίο βρίσκεστε, γεφυρώνει το ποτάμι του Βίκου, ακριβώς  στο στένεμα του ποταμού από δυο μεγάλους βράχους.

Αλέξης Νούτσος: Το γεφύρι θεμελιώθηκε το 1750 από τον Προεστό του Ζαγορίου Νούτσο Κοντοδήμο. Στα βήματα του πατέρα του, ο Αλέξης Νούτσος (1762-1822) από το γειτονικό Καπέσοβο, Προεστός κι αυτός του Ζαγορίου, με σημαντική θέση στην αυλή του Αλή Πασά, επιχορήγησε πολλές φορές τη συντήρηση του γεφυριού αυτού, που βρίσκεται σε κομβικό σημείο, ώστε να εξασφαλίζεται ομαλά η επικοινωνία των χωριών του Ζαγορίου με το μεγάλο κέντρο, τα Γιάννενα.

Εικόνες από τη χιονισμένη Πίνδο μέσω web κάμερας στην Αστράκα.

Εντυπωσιακές εικόνες απο τη χιονισμένη Πίνδο, δίνει ήδη η web camera που εγκαταστάθηκε στο βουνό Τύμφη (Γκαμήλα), στα 2.000 μέτρα υψόμετρο, στο διάσελο όπου βρίσκεται το καταφύγιο της Αστράκας.

Η εγκατάσταση έγινε απο την εταιρία Τerracom σε συνεργασία με το ηλεκτρονικό κατάστημα plantron και το site χιονοδρομίας snowguide. Η κάμερα είναι εντελώς αυτόνομη, μιας και τροφοδοτείται με ρεύμα από ηλιακά πάνελ και στέλνει την εικόνα μέσω GPRS από κινητή τηλεφωνία.
Στην εικόνα που στέλνει η κάμερα διακρίνεται σε πρώτο πλάνο κάτω δεξιά το καταφύγιο, μέρος από το διάσελο, ενώ δεσπόζουν στο βάθος οι κατακόρυφοι βράχοι της Αστράκας και φαίνεται καθαρά το λούκι της Δημοκρατίας (ιδιαίτερα δημοφιλές στους χιονοδρόμους).

ΠΗΓΗ:  www.epirusonline.gr

Δίκτυο Δημιουργικής Απασχόλησης Επισκεπτών «Περπατώ και Κουβεντιάζω με το Ζαγόρι».

Εκατοντάδες λαϊκά μνημεία – κτίσματα (γεφύρια, μονές, νερόμυλοι, λείψατα κτισμάτων κ.τ.λ.) και σημεία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους (αγνάντια, ορεινές ή δασώδεις διαδρομές, σπήλαια, βάραθρα κ.τ.λ.) σχεδόν αχαρτογράφητα, αλλά και ασήμαντα, αναγκάζουν τους επισκέπτες να αναλώνουν το χρόνο παραμονής στα χωριά με μάταια την αναζήτηση των θέσεων αυτών, για τις οποίες οι καταγραφές και οι περιγραφές είναι σαφείς βιβλιογραφικά.

Τι δεν είναι σαφές;
Σαφές δεν είναι … το ανύπαρκτο δίκτυο, που θα ένωνε αλυσιδωτά και θα αναδείκνυε θεαματικά αυτά τα περιβάλλοντα, με την κατάλληλη σήμανση, των αφητεριών, των διαδρομών και των θέσεων. Επίσης κάθε πληροφορία σχετική με τον προορσμό, τους περιορισμούς και τις δυνατότητες, καθώς τα μέτρα προστασίας των επισκεπτών, αλλά και των αξιοθέατων επισκέψιμων χώρων.

Το Δίκτυο «Περπατώ και Κουβεντιάζω με το Ζαγόρι» παράλληλα με την ανάδειξη και τη δημιουργική απασχόληση των επισκεπτών, θα εξασφαλίζει την προστασία και την σωτηρία όλων αυτών των ανθρωπογενών ή φυσικών δημιουργημάτων.

Και μη ξεχνάμε ότι ο Επισκέπτης, είναι ο Καλύτερος Πρεσβευτής της … ΟΥΝΕΣΚΟ και ο Άριστος Υπουργός … Πολιτισμού.

Κατά συνέπεια το Ζήτημα της «σήμανσης – χάραξης» διαδρομών για τη δημιουργική απασχόληση επισκεπτών, δεν μπορεί να είναι μια αυθόρμητη υπόθεση και μια αυθαίρετη πρωτοβουλία εθελοντών και συλλόγων (πέρα από την καλή θέληση) αλλά συντονισμένη υπόθεση και πρωτοβουλία του Δήμου μας, του Ενιαίου Δήμου Ζαγορίου.

Προτείνουμε καταγραφή – αξιολόγηση – χρονομέτρηση/χαρακτηρισμό διαδρομών (προστασία - βατότητα – επικινδυνότητα) και στη συνέχεια τοποθέτηση διακριτικών μεταλλικών περιγραφικών χαρτών και κομβικών πινακίδων κατεύθυνσης στις αφετηρίες και στις θέσεις προορισμού, καθώς και ανεξίτηλα χρώματα ή μεταλλικές ετικέτες στη φορά της διαδρομής.

Πρόταση:
Τα παραπάνω έχουν θέση πρότασής μας προς το Δήμαρχο Ζαγορίου και στο Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου ως θέμα «Σήμανση Διαδρομών και Δημιουργική Απασχόληση Επισκεπτών» και είμαστε σίγουροι/ρες ότι το Δίκτυο «Περπατώ και Κουβεντιάζω με το Ζαγόρι» θα οργανωθεί και θα λειτουργήσει δημιουργικά για τους Επισκέπτες και ευεργετικά για το Ζαγόρι.

ΠΗΓΗ:  http://zagoriou.blogspot.com/

Η ξερολιθική κληρονομιά του Ζαγορίου.

Η ξερολιθική κληρονομιά του Ζαγορίου, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο λόγω του εντυπωσιακά μεγάλου αριθμού ξερολιθικών κατασκευών όσο και λόγω της μεγάλης ποικιλίας των στοιχείων που συναντώνται στην περιοχή. Ξερολιθικές κατασκευές συναντούμε παντού στο Ζαγόρι: οικίες, καλύβια, στάνες, διαχωριστικοί τοίχοι (μάντρες σπιτιών κλπ.), αναλημματικοί τοίχοι (αναβαθμίδες), φούρνοι, κρήνες, μονοπάτια, γεφύρια και δρόμοι (καλντερίμια) που συνιστούν δίκτυο επικοινωνίας με τα χωράφια, τους βοσκότοπους και τους οικισμούς, αλώνια, ξωκλήσια, σκάλες, πηγάδια, αυλάκια, εικονοστάσια, οδόσημα.

Η εγκατάλειψη των αγροτικών δραστηριοτήτων και η πληθυσμιακή ερήμωση της περιοχής κατά τον 20ο αιώνα επέφεραν την φθορά της ξερολιθικής κληρονομιάς του αγροτικού τομέα, ενώ οι οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές οδήγησαν στη χρήση νέων υλικών και νέων τρόπων κατασκευής. Έτσι χάθηκαν πολλές ξερολιθικές κατασκευές, ενώ άλλες βρίσκονται σε κακή κατάσταση. Ωστόσο σημαντικός αριθμός μνημείων έχουν διασωθεί και χρησιμοποιούνται ακόμη από τους κατοίκους (αναβαθμίδες, βρύσες, μαντρότοιχοι, σκάλες κλπ.).

 Η ανάπτυξη διαφόρων μορφών τουρισμού ευαισθητοποίησε τα τελευταία χρόνια τους ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς σχετικά με την σημασία των παραδοσιακών καλλιεργειών και της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Βασικός φορέας της τοπικής ταυτότητας, η αρχιτεκτονική ξεκίνησε αρχικά από το μνημειακό χαρακτήρα της και απλώθηκε στη συνέχεια σε όλη την αρχιτεκτονική παραγωγή. Σε αυτό το πλαίσιο, η ξερολιθική κληρονομιά αποτελεί ευκαιρία για την τουριστική και οικονομική ανάπτυξη του Ζαγορίου.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση από το ενημερωτικό φυλλάδιο της ΗΠΕΙΡΟΣ Α.Ε. με τίτλο "Ξερολιθικές κατασκευές στο Ζαγόρι και στο Salento".

Οι φωτογραφίες είναι από προσωπικό μου αρχείο.

Εκδρομή στο Βραδέτο και στη Μπελόη!

Η Σκάλα του Βραδέτου

Από την εποχή που ήμουνα μικρό παιδί και περνούσαμε από το Καπέσοβο για να πάμε στο Ηλιοχώρι, έβλεπα τη σκάλα του Βραδέτου και συλλογιζόμουν πόσο δύσκολο ήταν να κατασκευασθεί αυτό το έργο την εποχή που έγινε και πόσοι τεχνίτες της πέτρας δούλεψαν για να το αποτελειώσουν. Αργότερα, μεγαλύτερος πια άρχισε να μου δημιουργείται ο διακαής πόθος να την περπατήσω κι εγώ μια φορά στη ζωή μου. Είχα ακούσει ότι το Βραδέτο είναι το ψηλότερο χωριό στο Ζαγόρι και ότι η θέα από ’κει είναι καταπληκτική. Η Σκάλα άρχισε να φαντάζει μέσα μου σαν η σκάλα του παραμυθιού, που σε ανεβάζει στον ουρανό!

Το εικονοστάσι του Αγίου Αθανασίου

 Ανεβαίνοντάς τη θα μπορούσα να αντικρύσω τη θέα σε όλο το Ζαγόρι από το Βραδέτο αλλά και την απαράμιλλη θέα προς τη χαράδρα του Βίκου από την θέση Μπελόη. Θα ήταν σαν να είχα ανέβει στον ουρανό και να κοιτούσα από ψηλά.

Η Σκάλα του Βραδέτου, για κάποιους αιώνες αποτελούσε την μοναδική οδό που συνέδεε το Βραδέτο με το Καπέσοβο και τον υπόλοιπο κόσμο. Τα τελευταία χρόνια έχει κατασκευασθεί και αυτοκινητόδρομος ο οποίος οδηγεί στο Βραδέτο αλλά το να ανέβεις τη Σκάλα με τα πόδια είναι μία τελείως διαφορετική εμπειρία. Γι’ αυτό και είναι αρκετοί αυτοί που προτιμούν ν’ ανέβουν με τα πόδια και αδιαφορούν για την ύπαρξη του αυτοκινητόδρομου.

Ανεβαίνοντας τη Σκάλα

Ευτύχησα να ικανοποιήσω αυτό το όνειρό μου πριν λίγα χρόνια όταν, με τον Ορειβατικό Σύλλογο Ιωαννίνων, ανέβηκα για πρώτη φορά στο Βραδέτο από τη Σκάλα. Ήταν μία ξεχωριστή εμπειρία για μένα και, όπως προανέφερα, η πραγμάτωση ενός ονείρου αρκετών χρόνων. Από τότε ανέβηκα και κάποιες άλλες φορές που μου δόθηκε η ευκαιρία. Κάθε φορά ήταν διαφορετική. Η σύνθεση της παρέας και η εποχή που ανεβήκαμε, έδιναν μία διαφορετική νότα αλλά πάντα ευχάριστη και ξεχωριστή.

Αφού όμως ικανοποίησα το όνειρό μου αυτό, γεννήθηκε μέσα μου ένα άλλο όνειρο. Ν’ ανέβω κάποια στιγμή τη Σκάλα μαζί με την κόρη μου. Να γνωρίσει την ομορφιά της ορειβασίας, της Σκάλας, του Βραδέτου και να θαυμάσει την θέα στη χαράδρα του Βίκου από την Μπελόη!

Η ευκαιρία μου δόθηκε την Κυριακή 16-1-2011. Ο καιρός ήταν ιδανικός, συγκροτήσαμε μία πολύ όμορφη παρέα και φύγαμε το πρωί από τα Γιάννενα με προορισμό το Βραδέτο. Στη διασταύρωση μετά το Καπέσοβο αφήσαμε τα αυτοκίνητα και πήραμε το μονοπάτι, το οποίο μέσω της Σκάλας, θα μας οδηγούσε στο Βραδέτο. Κατηφορίζοντας περάσαμε το δύο διαδοχικά γεφύρια, το Καπεσοβίτικο και το Βραδετινό ή διαφορετικά το «Πέρα» και το «Δώθε», όπως τα αποκαλούν και στη συνέχεια αρχίσαμε να ανηφορίζουμε τη Σκάλα, το πέτρινο μονοπάτι που έχει κατασκευασθεί με ξερολιθιά και με την δεξιοτεχνία των μαστόρων της εποχής.

Το ξωκκλήσι του Αγίου Αθανασίου στην 
κορυφή της Σκάλας

  Όλοι οι υπόλοιποι ανέβαιναν για πρώτη φορά και ήταν ενθουσιασμένοι. Σ’ αυτό συντελούσε τόσο η ηλιόλουστη ημέρα όσο και η ομορφιά του τοπίου. Προσπεράσαμε το εικονοστάσι του Αγίου Αθανασίου και ανηφορίζοντας σιγά-σιγά, μετά από μία ώρα περίπου, αφού βέβαια κάναμε τις απαραίτητες στάσεις για ξεκούραση και για να απολαύσουμε τη θέα, φθάσαμε στο εξωκκλήσι του Αγίου Αθανασίου, στην κορυφή της Σκάλας. Τα μικρά παιδιά της παρέας δεν έδειχναν κανένα σημάδι κούρασης. Οι μεγαλύτεροι ήταν λίγο περισσότερο καταπονημένοι αλλά ευχαριστημένοι που έφθασαν στον προορισμό. Σε λίγο φθάσαμε στην μικρή πλατεία του χωριού, θαυμάσαμε τα πέτρινα σπίτια του και την εκκλησία της Παναγίας και κατευθυνθήκαμε στον μικρό ξενώνα. Οι περισσότερο κουρασμένοι έμειναν να απολαύσουν το καφεδάκι τους και να ξεκουραστούν.

Άποψη του Βραδέτου

Εγώ με την κόρη μου, την φίλη της και δύο ακόμη άτομα της παρέας μας συνεχίσαμε για την Μπελόη. Ήταν αδιανόητο να φθάσουμε μέχρι εκεί και να μην απολαύσουν τα παιδιά την θέα προς τη χαράδρα του Βίκου. Ακολουθήσαμε το χωματόδρομο μετά το Βραδέτο, περάσαμε την «τρύπα της Καλόγριας», που είναι ένα από τα σπηλαιοβάραθρα της περιοχής, βάθους 82 μέτρων,  και στη συνέχεια πήραμε ένα αρκετά βατό μονοπάτι και φθάσαμε στη Μπελόη. Το μονοπάτι σταματά ένα βήμα πριν από το χάος. Βρισκόμαστε πραγματικά σε ένα εξώστη πάνω από τη χαράδρα. Δεξιά μας υπάρχουν κάθετοι βράχοι, ύψους εκατοντάδων μέτρων, οι οποίοι φθάνουν μέχρι κάτω στην κοίτη του ποταμού Βίκου. Δεν μπορείς να πλησιάσεις στην άκρη. Ειδικά αν έχεις υψοφοβία είναι κάτι το αδιανόητο. Απέναντι ακριβώς, στην άλλη πλευρά της χαράδρας, η τοποθεσία «Οξιά». Ένα άλλο σημείο από το οποίο μπορεί να θαυμάσει κανείς τη θέα προς τη χαράδρα. Κι εκεί υπήρχαν επισκέπτες που απολάμβαναν την θέα. 

Στην Μπελόη

Θαυμάσαμε την μεγαλοπρεπή και εντυπωσιακή χαράδρα, βγάλαμε φωτογραφίες και πήραμε το δρόμο του γυρισμού για το Βραδέτο. Ο καθένας κουβαλούσε τα δικά του συναισθήματα. Δεν χρειαζόταν όμως πολύ για να διακρίνεις την ευχαρίστηση όλων που έφθασαν μέχρι εκεί και γνώρισαν αυτή την όμορφη γωνιά του Ζαγορίου. Εγώ όμως ήμουν ευχαριστημένος για ένα παραπάνω λόγο. Η κόρη μου είχε καταφέρει κάτι το οποίο εγώ, για λόγους ανεξάρτητους από την θέλησή μου, δεν το είχα καταφέρει όταν ήμουν στην ηλικία της. Είχε φθάσει πεζοπορώντας, μαζί με την φίλη της, από το Καπέσοβο στο Βραδέτο κι από ΄κει στη Μπελόη και είναι μόλις δώδεκα χρόνων! Είχαν την τύχη να γνωρίσουν την ομορφιά της ορειβασίας και της Σκάλας του Βραδέτου σ’ αυτή την τρυφερή ηλικία και ελπίζω να έχουν αποκομίσει ευχάριστα συναισθήματα και εικόνες. Ο καιρός θα δείξει. Ελπίζω να επαναλάβουμε κάποιες παρόμοιες εξορμήσεις και σε άλλες διαδρομές στο Ζαγόρι, για να το γνωρίσουν καλύτερα και να το αγαπήσουν.

Από το Βραδέτο στην Αστράκα

Αυτή τη διαδρομή πολλές φορές την προγραμματίσαμε αλλά ποτέ δεν μπορέσαμε να την πραγματοποιήσουμε, αφού ο καιρός δεν ήταν σύμμαχός μας.
Το μεγάλο υψόμετρο της Τύμφης και το μικροκλίμα της περιοχής κάνουν τις καιρικές συνθήκες απρόβλεπτες.
Έτσι, με την πρώτη ευκαιρία και εκτός προγράμματος επιχειρήσαμε το προηγούμενο Σαββατοκύριακο την μακρά πορεία από το Βραδέτο στην Αστράκα και πάλι πίσω.
Το μονοπάτι ξεκινά μέσα από το χωριό και με αραιή σήμανση μετά από μιάμισης ώρας ανηφορικής πορείας οδηγεί στο διάσελο της Γουρουνόραχης (υψ. 1850 μ.). Εναλλακτικά, μπορούμε να φτάσουμε μέχρι εκεί ακολουθώντας το χωματόδρομο που αρχίζει λίγο πριν τη διασταύρωση για Τσεπέλοβο, στο σημείο όπου υπάρχει μαντρί με άλογα. Από τη Γουρουνόραχη κινούμαστε βόρεια κατηφορίζοντας έναν στενό δρόμο που καταλήγει σε μονοπάτι για να φτάσουμε σύντομα στο χείλος του Μέγα Λάκκου.
Δεν υπάρχουν λόγια για να περιγράψουμε την ομορφιά του τοπίου.
Μένουμε άναυδοι μπροστά στο μεγαλείο της φύσης.
Είναι ένα επιβλητικό φαράγγι με τοιχώματα κατακόρυφα και βάθος ιλιγγιώδες.
Με κατεύθυνση ΒΑ – ΝΔ καταλήγει στο φαράγγι του Βίκου τροφοδοτώντας το με τα εποχικά νερά των γύρω κορυφών.
Το μονοπάτι συνεχίζει αέρινο στο πλάι των βράχων, αιωρείται εκατοντάδες μέτρα πάνω από τους γκρεμούς.
Μια λεπτή κορδέλα που κατεβαίνει συνεχώς προς την κοίτη του φαραγγιού. Είναι ο μοναδικός τρόπος πρόσβασης στην περιοχή και ο βασικότερος λόγος της σημερινής μας πορείας. Βαδίζουμε προσεκτικά ο ένας πίσω από τον άλλον, κάπου – κάπου σκύβουμε για να περάσουμε κάτω από κοιλώματα βράχων.
Πρωί  ακόμα και ο ήλιος μόλις που φωτίζει τις κορυφές των θεόρατων βράχων.
Σε ένα μικρό πλάτωμα δυο σκηνές. Απορούμε με την τόλμη αυτών που διανυκτέρευσαν εδώ, αψηφώντας όλους τους κινδύνους, αλλά συγχρόνως ζηλεύουμε την τύχη τους. Λίγο πιο κάτω μια βρύση με άφθονο παγωμένο νερό μας δίνει την ευκαιρία να ξεδιψάσουμε και να γεμίσουμε τα παγούρια μας καθώς από εδώ και πέρα δεν θα έχουμε πια αυτή τη δυνατότητα.
Ψηλά στην κορυφή των βράχων εκατοντάδες κιτρινοκαλιακούδες χαλούν τον κόσμο με τις φωνές τους. Είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε τόσες  πολλές συγκεντρωμένες. Πρόκειται για ένα αρκετά σπάνιο είδος κορακοειδούς κατάμαυρου με κίτρινο ράμφος που κατοικεί μόνιμα στην ορεινή ζώνη.
Ο πρωϊνός αέρας φέρνει την μυρωδιά τσαγιού.
Ευκαιρία να μαζέψουμε λίγο από το πολύτιμο βότανο μιας και βρίσκεται στην ανθοφορία του.
Τώρα κατηφορίζουμε σε χαλιάδες για να φτάσουμε στην αρχή του φαραγγιού, στα 1650 μέτρα. Μας περιμένει μια απότομη ανηφόρα μέχρι την πρώτη ράχη. Εδώ καραδοκεί η Γκαϊλότρυπα, ένα μεγάλο βάραθρο που μαζί με το Σπήλαιο της Προβατίνας και το Χάσμα του Έπους αποτελούν τις κορυφές ενός περίπου ισοσκελούς τριγώνου και χαρακτηρίζουν την περιοχή της Αστράκας.
Είναι καρστικής προέλευσης σχηματισμοί τεράστιου βάθους, λίγο – πολύ ανεξερεύνητοι. Στεκόμαστε πάνω από το σκοτεινό βάραθρο που χάσκει σαν ανοιχτή πληγή στη ράχη του βουνού. Από τα βάθη του ακούγονται φωνές νυχτερίδων. Δεν τολμούμε να πλησιάσουμε περισσότερο.
Εδώ ο δρόμος διακλαδίζεται.
Δεξιά, ακολουθεί τα νερά εποχικού καταρράκτη κινούμενος σε οροπέδιο με κατεύθυνση τη λούτσα Ρομπόζη και από εκεί Γκαμήλα, Δρακόλιμνη ή Αστράκα. Προτιμούμε μια συντομότερη διαδρομή αριστερά, κάτω από την κορυφή Κεντρί, χωρίς σημαδεμένο μονοπάτι. Βλέπουμε ήδη τον όγκο της Αστράκας μα έχουμε μπροστά μας μια υψομετρική διαφορά 500 μέτρων που απαιτεί μιάμισης ώρας εξαντλητική πορεία. Για καλή μας τύχη τα σύννεφα σκεπάζουν τον ουρανό εμποδίζοντας τις ακτίνες του ήλιου να πυρώσουν τις πέτρες.
Εδώ ψηλά βέβαια, είναι το βασίλειο της πέτρας αφού το υψόμετρο επιτρέπει μόνο στο χορτάρι να φυτρώσει. Και βέβαια, σε πλήθος αγριολούλουδα που με τα χρώματά τους μαλακώνουν τη σκληράδα του τοπίου. Κυριαρχούν τα κατακόκκινα γεράνια και οι ψηλόκορμοι φλόμοι, κίτρινες πινελιές στο γρασίδι.
Ανάμεσα στην Αστράκα και στην Γκαμήλα ένα εκτεταμένο οροπέδιο φιλοξενεί πρόβατα και αγελάδες.
Εδώ, μέχρι αργά την άνοιξη διατηρούνται αβαθείς λίμνες με νερό από τα χιόνια των κορυφών, «λούτσες» που φέρουν τα ονόματα παλιών τσελιγκάδων της περιοχής. Από ψηλά ξεχωρίζει η λούτσα Ρομπόζη, πράσινη πλέον μετά την υποχώρηση των νερών.
Φτάνοντας στην κορυφογραμμή της Αστράκας, τα σύννεφα πυκνώνουν και απειλούν με βροχή.
Η κορυφή βρίσκεται βορειότερα στο βάθος, πάνω από μια εκτεταμένη χιονούρα που διατηρείται πεισματικά, στο μέσο του καλοκαιριού. Το τριγωνομετρικό βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον γκρεμό, έτσι όπως φαίνεται από το καταφύγιο της Αστράκας που μικροσκοπικό προβάλλει κάτω από τα πόδια μας.
Διακρίνουμε ανθρώπους στην αυλή του, ακούμε τα γαυγίσματα του σκύλου – φύλακα.
Στο βάθος, κάτω από τη σκιά του Πλόσκου αναπαύεται η Δρακόλιμνη, η ωραιότερη από τις παγετωνικές λίμνες της χώρας μας.
Ένα πυκνό άσπρο σύννεφο ανεβαίνει από το Πάπιγκο και μας σκεπάζει. Είναι ώρας να επιστρέψουμε.

ΠΗΓΗ:  news.trikki.gr

ΚΟΡΥΦΕΣ ΟΡΕΙΝΟΥ ΟΓΚΟΥ ΤΥΜΦΗΣ.

Ο ορεινός όγκος της Τύμφης βρίσκεται μεταξύ του ποταμού Αώου και τον παραπόταμου του Βοϊδομάτη στη προστατευόμενη περιοχή Βόρειας Πίνδου. Οι κορυφές της Τύμφης είναι ανάμεσα στους πιο δημοφιλείς ορειβατικούς προορισμούς και οι πιο ψηλές από δυτικά προς ανατολικά είναι: Αστράκα (2436 μ.), Λάπατος (2251 μ.), Πλόσκος (2388 μ.),  Γκαμήλα (2497 μ.), Καρτερός (2251 μ.), Μεγάλα Λιθάρια (2467 μ.), Γκούρα (2466 μ.), Τσούκα-Ρόσια(2380 μ.), Τζουμάκο (2157 μ.) και τέλος απέναντι, στην περιοχή της Κόνιτσας, βρίσκεται ο Σμόλικας(2637 μ.), η πιο ψηλή κορυφή της Πίνδου. Σε ένα οροπέδιο του συγκροτήματος του ορεινού όγκου της Τύμφης επίσης βρίσκεται και η Δρακόλιμνη σε υψόμετρο 2050 μ. Η δρακόλιμνη της Τύμφης είναι μια αλπική λίμνη η οποία οφείλει την ύπαρξη της στους παγετώνες που υπήρχαν στη περιοχή πριν από 10000 χρόνια και συνεχίζει να «τροφοδοτείται» από τα χιόνια που πέφτουν στην περιοχή. Πήρε το όνομα της από τους Τρίτωνες (σπάνιο είδος αμφίβιας σαύρας) που ζουν στα νερά της και μοιάζουν με μικρά δρακάκια. Υπάρχουν πολλά μονοπάτια που μπορεί κανείς να ακολουθήσει έτσι ώστε να φτάσει όχι μόνο στην Δρακόλιμνη αλλά και στις κορυφές της Τύμφης. Δυο είναι τα εθνικά μονοπάτια που διασχίζουν την προστατευόμενη περιοχή Βόρειας Πίνδου το «Ο3», το οποίο συνδέει εφτά χώριά του Ζαγορίου και της Κόνιτσας και το «Ε6» το οποίο συνδέει πέντε οικισμούς του Μετσόβου και των Γρεβενών, περνώντας και από τους πρόποδες του Σμόλικα. Τα δυο αυτά μονοπάτια συνδέονται μεταξύ τους με άλλα δυο επιμέρους μονοπάτια (δεν χαρακτηρίζονται από μια ενιαία σήμανση),  τα οποία διασχίζουν το Ζαγόρι και συνδέουν χωριά και περιοχές της Τύμφης. Τέλος υπάρχουν και άλλα μονοπάτια τα οποία αποτελούν μέρος των δικτύων «Ζ» (Ζαγόρι), «Ρ» (Πίχτειο δίκτυο Μετσόβου), «ΕΠΠΕΡ»(Επιχειρησιακό πρόγραμμα Περιβάλλον) και άλλα με πρόχειρη ή και χωρίς σήμανση.

ΠΗΓΗ:  www.timfi.gov.gr/