Στον δάσκαλο

Ένας δάσκαλος της μουσικής, ο Οδυσσέας Σαγρέδος, μελοποίησε το ποίημα του Κωστή Παλαμά " Στον δάσκαλο". Ο Βασίλης Λέκκας ερμηνεύει και οι μαθητές του  στο 3ο Δημοτικό Σχολείο Διονύσου συμμετέχουν με τη χορωδία τους.

 Ωραία δουλειά!

Σμίλεψε πάλι, δάσκαλε , ψυχές!

Κι ότι σ' απόμεινε ακόμη στη ζωή σου,

Μην τ' αρνηθείς! Θυσίασέ το ως τη στερνή πνοή σου!

Χτισ' το παλάτι, δάσκαλε σοφέ!

Κι αν λίγη δύναμη μεσ' το κορμί σου μένει,

Μην κουρασθείς. Είν' η ψυχή σου ατσαλωμένη.

Θέμελα βάλε τώρα πιο βαθειά,

Ο πόλεμος να μη μπορεί να τα γκρεμίσει.

Σκάψε βαθειά. Τι κι' αν πολλοί σ’ έχουνε λησμονήσει;

Θα θυμηθούνε κάποτε κι αυτοί

Τα βάρη που κρατάς σαν Άτλαντας στην πλάτη,

Υπομονή! Χτίζε, σοφέ, της κοινωνίας το παλάτι !

Στίχοι: Κωστής Παλαμάς

Σύνθεση- Ενορχήστρωση: Οδυσσέας Σαγρέδος

Ερμηνεία: Βασίλης Λέκκας

Συμμετέχει η χορωδία του 3ου Δ.Σ. Διονύσου

Μπάσο: Έφη Μπούνταλη

Ντραμς: Παύλος Λογαράς

Παραγωγή: Home Studio Music Productions

Μνημόσυνο Κωστή Παλαμά...

"Την περασμένη Κυριακή η Αθήνα ξανάζησε για μερικές ώρες τη δραματική και ηρωική ατμόσφαιρα της ξενικής κατοχής και της Αντίστασης. Με πρωτοβουλία της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών, τελέστηκε στον τάφο του Παλαμά φιλολογικό μνημόσυνο για τα 20χρονα από το θάνατο του. Η εμπνευσμένη ομιλία του κορυφαίου των σύγχρονων ελλήνων ποιητών Κώστα Βάρναλη και οι απαγγελίες των καλλιτεχνών Καρούσου και Χατζίσκου, σκόρπισαν ρίγη πατριωτικής συγκίνησης στα πλήθη των Αθηναίων που πήραν μέρος στο μνημόσυνο. Και όπως ακριβώς, είκοσι χρόνια πριν, έτσι και τώρα, τα πλήθη ξανατραγούδησαν πάνω στον τάφο του Παλαμά τον εθνικό μας ύμνο και τον έραναν με κόκκινα γαρύφαλλα. Μα ότι δεν τόλμησαν τότε οι χιτλεροφασίστες καταχτητές, το εφάρμοσαν οι καραμανλικοί αστυνομικοί. Καραδοκόντας στην έξοδο του νεκροταφείου με τα ασυρματοφόρα καμιόνια τους, ρίχτηκαν στα πλήθη που έβγαιναν. Μα δεν μπόρεσαν να τα τα διαλύσουν. Οι προσκυνητές, αποδοκιμάζοντας τους αποθηριωμένους τραμπούκους της καραμανλικής αστυνομίας, έφτασαν στο σπίτι του Παλαμά και χειροκρότησαν με ενθουσιασμό και συγκίνηση τις εκδηλώσεις της σεμνής τελετής , που είχαν οργανώσει εκεί οι φοιτητές"

Με αυτά τα λόγια ο Ραδιοφωνικός Σταθμός
στο Βουκουρέστι ενημέρωνε τους ακροατές του για το φιλολογικό μνημόσυνο που τελέστηκε στην Αθήνα για τα 20χρονα του θανάτου του Κωστή Παλαμά. Το δακτυλογραφημένο κείμενο της ραδιοφωνικής εκπομπής είναι χωρίς χρονολόγηση και είναι από την ειδική εκπομπή με τίτλο " Φιλολογική εκπομπή" - " Θέματα πολιτισμού των γραμμάτων και της τέχνης". Βρίσκεται στα ΑΣΚΙ.

Ο Κωστής Παλαμάς πέθανε στις 27 Φλεβάρη 1943

Ο Παλαμάς του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου

[...] Έπειτα από τους παλιότερους ποιητές που μας μάθαιναν στο σχολείο, στον Παλαμά περνούσαμε όπως από το δημοτικό στο γυμνάσιο. Μ' εξαίρεση τον Σολωμό, τους παλιούς ποιητές τούς αντιλαμβανόμαστε σαν τραγουδιστές, τα ποιήματά τους ήταν τραγούδια και απαγγελίες. Ο Παλαμάς είχε ωραιότατα τραγούδια, αλλά σαν τραγουδιστής είχε και κακοφωνίες. Ακριβώς μέσα από αυτές άρχισα να τον καταλαβαίνω σαν ένα άλλο κεφάλαιο, τότε που τον διάβαζα εντατικά, στις παραμονές και κατά τη διάρκεια του πολέμου. Σιγά σιγά θα καταλάβαινα ότι ο Παλαμάς πήρε την ποίηση από το τραγούδι και την οδήγησε στο Λόγο και στη Σκέψη. Σε κάποια στιγμή πρέπει να έκανα αυτή τη διάκριση, που την υπόβαλλαν οι ίδιοι οι στίχοι του. Και επίσης τη διάκριση της Σκέψης από την Ιδέα, έννοιες που τις εύρισκες σε κάθε του στίχο και ήταν κάτι σαν εργαλεία για να τακτοποιούνται τότε κι οι δικές μου απορίες. Όλο το βάρος έπεφτε στη Σκέψη που αναζητά ( ενώ η Ιδέα είναι κάτι που βρέθηκε) και ακριβώς επειδή βρίσκεται σε εντατική προσπάθεια, μπορεί να μην είναι καθόλου ρυθμική, μουσική - ή έστω να μην ακολουθεί ρυθμούς καθιερωμένους , τόνους γνωστούς. Εκείνο που έμενε από τον Παλαμά, από τα ποιήματά του, ήταν η Σκέψη, μια καινούργια κίνηση του μυαλού, αδιανόητη με τους άλλους.
Όπως και τόσοι άλλοι θαυμαστές του, ήξερα κι εγώ αρκετά ποιήματά του. Δεν ήταν καθόλου μικρή η βοήθεια που κατά καιρούς μου έδωσε η απομνημόνευση , ώστε να μπορέσω στο μακροχρόνιο διάστημα της απουσίας από την Ελλάδα να διατηρήσω όσο μπόρεσα ζωντανό το γλωσσικό μου αίσθημα. Επίσης και η σκέψη του, όσα σχολεία και να περνούσες μετά, σχολεία του βιβλίου και της ζωής, σαν να σε ακολουθούσε κατά πόδας, βαθύτατη και οξύτατη. Πολλά είναι και τα θαυμαστικά στα ποιήματά του, αλλά πολύ περισσότερα τα ερωτηματικά, όχι τόσο ρητορικά όσο φαίνονται ( πολλά θαυμαστικά του δεν είναι κι αυτά παρά απορίες και αμφιβολίες). Και βέβαια ένας ποιητής σαν αυτόν κάπου θα έπρεπε να έχει κι ένα ποίημα αφιερωμένο ακριβώς στη Σκέψη - με τ' όνομά της.
Σ' αυτό το ποίημα ( " Σκέψη", από τους Στίχους σε γνωστό ήχο) όλα τα θέτει υπό ερωτηματικό, αρχίζοντας από την ίδια την Τέχνη:

Απόλα τα θεόμορφα των αγαλμάτων φέγγη
κι απόλους τους χρυσούς ρυθμούς που πλάθει ο ποιητής
ποιος ξέρει αν πιο ξεχωριστά και πιο μακριά δε φέγγη
μια καλή πράξη αγνώριστη, μπάλσαμο μιας πληγής.

Χρειάζεται να το πω ότι για μένα και - πιστεύω - για πολλούς στον τόπο μας κάτι τέτοιοι στίχοι του Παλαμά ήταν που προπαγάνδισαν πολύ πριν από τον οργανωμένο μαρξισμό τις ριζοσπαστικές ιδέες μιας βαθιάς αλλαγής στη ζωή μας και μας πήγαν, όταν εσήμανε κι αυτή η στιγμή, κατευθείαν στο κίνημα της Εθνικής Αντίστασης και στην πόρτα του Κομμουνιστικού κόμματος;
Ναι, αυτός ήταν ο δικός μας κορυφαίος Αγκιτάτορας. Τα ερωτήματά του, όσο κι αν φαίνονταν ρητορικά κι αόριστα διατυπωμένα , άγγιζαν εκείνα ακριβώς τα προβλήματα και τις απορίες που ήταν μες στα μυαλά μας και ήταν επίσης τα ίδια που έφερνε από παντού, όπως ο άνεμος τη γύρη, η κοινωνικά ανήσυχη φιλοσοφία και πιο μπροστά απ' όλα η επαναστατική θεωρία.
Ερωτήματα συναρπαστικά, όταν έχει κανείς μια τέτοια προδιάθεση - και ποιος δεν την έχει, όταν είναι νέος κι όταν τόσο δυναμικά τη φέρνει με τα όλα του ο ίδιος ο χρόνος.
Ακόμα πιο σπουδαίο στον Παλαμά για μας ήταν πως με την ιδιοσυγκρασία του στοχαστικού και παρορμητικού του λόγου παρέπεμπε ακριβώς σ' αυτά τα κέντρα, απ' όπου και ο ίδιος αρυόταν τους ερεθισμούς του:

Ω, μέγα τραβοπάλαιμα! Ποια δύναμη, ποιος ξέρει
μετράει τ' ακαταμέτρητα και πλάθει τα τρανά;
Η σκέψη του ξεχωριστού η αταίριαστη; ποιος ξέρει!
του πλήθους η θαμπή ψυχή που αλόγιστα ξεσπά;

Αυτά - με τέτοια αγγίγματα, με τόσο συναρπαστικά για μας τότε θαυμαστικά κι ερωτηματικά - κανένας ποιητής ως τότε, απ' όσους ήξερα εγώ, δεν μας τα είχε πει. Μα και σήμερα με τον Παλαμά όποιος δεν θέλει δεν πλήττει. Μπορείς να ταξιδεύεις μαζί του σ' όλες τις εποχές, το ύφος, έστω και σκαλωμένο σ' εκείνη την τόσο ακατάστατη γλωσσικά στιγμή, δεν αποτελεί εμπόδιο, ίσως μάλιστα είναι - κι όσο περνά ο καιρός θα γίνεται όλο και περισσότερο - ένα ιδιόμορφο ισχυρό κίνητρο, ιδιόμορφο μεράκι, για όσους θέλουν ν' αναζητούν την ουσία κάτω από ό,τι παρεμποδίζει την εύκολη επικοινωνία μαζί της, σε πολλά την αδικεί, αλλά και την ερεθίζει. Όταν ο άνθρωπος φτάνει να το νιώσει και να το κατανοήσει αυτό παίρνει άλλες γεύσεις από τις αναζητήσεις του και τα ευρήματά του, προχωρεί πιο πέρα από τις καινούργιες συμβατικότητες που τον τυλίγουν καθορισμένες από την εποχή του, απελευθερώνεται, γίνεται σε κάτι κι ο ίδιος διαχρονικότερος, δημιουργικότερος. Γίνεται κι αυτός σε κάτι ποιητής. Είναι ένα προχώρημα μέσα από έγκυρες δυναμικές επιστροφές.
Με αυτό το ποίημά του, παραμελημένο για χρόνια στις αποταμιεύσεις μου, είχα μια ξαφνική συνάντηση, όταν δούλευα το μυθιστόρημά μου για τον Μάξιμο τον Γραικό στη Μόσχα. Σε κάποια στιγμή, καθώς παρακολουθούσα την ιστορία αυτού του ανθρώπου, αναδύθηκαν οι τέσσερις τελευταίοι στίχοι και μ' έναν άλλο τρόπο φώτισαν όλο εκείνο το υλικό, δίνοντάς μου ένα πολύ συγκεκριμένο ερέθισμα για την κεντρική ιδέα της ιστορίας μου. Ένα μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος δουλεύτηκε μ' αυτή την ιδέα και η πρόθεσή μου ήταν να χρησιμοποιήσω το τετράστιχο του Παλαμά ύστερα από τον τίτλο σαν μια επιγραφή, αλλά το ίδιο το υλικό ξεπέρασε αυτά τα όρια και μόνο τον τελευταίο ενάμιση στίχο κράτησα για να τον χρησιμοποιήσω σ΄ένα κεφάλαιο, όπου ήταν η θέση του.
Όλο το τετράστιχο είναι το εξής:

Άγγελε, μ' ένα γίγαντα μάχεσαι πάντα, ω Σκέψη,
κι απλώνει να σε πνίξει σε τα χέρια τα εκατό.
Κρίνο ή ρομφαία θα κρατάς; κι ο κόσμος θα' χη ρέψει
και το δικό σας πάλεμα δε θα' χη τελειωμό.

Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Αυτά που μένουν. Α. Η γραμμή της ζωής, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000

Ο μελοποιημένος Κωστής Παλαμάς

Ο Κωστής Παλαμάς γεννήθηκε μια μέρα σαν τη σημερινή το 1859 στην Πάτρα

Τα κρίνα του φθινοπώρου

Τα κρίνα του φθινόπωρου τα πιο μεθυστικά
προτού να μαραζώσουν και να σβύσουν
τους τελευταίους ανασασμούς ήρθαν γλυκά γλυκά
στα πόδια μου να τους σκορπίσουν.

                                                                   Κωστής Παλαμάς

Μελοποιημένος Παλαμάς

Το τραγούδι, η ντροπή μου
η ασάλευτη ζωή μου
Δάκρυα, λατρείες, τα πείσματα
όλα παραστρατίσματα
Εμένα ο ίσιος δρόμος
είν' αυτός που θα με έφερνε
στους γύφτους χαροκόπους
που αγεροζούν ελεύθεροι
κι από θεούς κι από ανθρώπους.

Γραφείο, βιβλία το σπίτι μου,
ανημποριά μου ο τρόμος.

Ποίηση : Κωστής Παλαμάς
 Μουσική: Ορφέας Περίδης
Πρώτη εκτέλεση: Ορφέας Περίδης




 Στην αργατιά, στη χωριατιά το χιόνι, η γρίππη, η πείνα,
οι λύκοι,
ποτάμια, πέλαγα, στεριές, ξολοθρεμός και φρίκη.
Χειμώνας άγριος. Κ' η φωτιά, καλοκαιριά στην κάμαρά μου.

Ντρέπομαι για τη ζέστα μου και για την ανθρωπιά μου.

Ποίηση: Κωστής Παλαμάς
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεία: Γιώργος Νταλάρας
 

Γιαννιώτικα, σμυρνιώτικα, πολίτικα,
μακρόσυρτα τραγούδια ανατολίτικα,
λυπητερά,
πώς η ψυχή μου σέρνεται μαζί σας!
Eίναι χυμένη από τη μουσική σας
και πάει με τα δικά σας τα φτερά.

 Σας γέννησε και μέσα σας μιλάει
και βογγάει και βαριά μοσκοβολάει
μια μάννα· καίει το λάγνο της φιλί,
κ' είναι της Mοίρας λάτρισσα και τρέμει,
ψυχή όλη σάρκα, σκλάβα σε χαρέμι,
η λαγγεμένη Aνατολή.

Mέσα σας κλαίει το μαύρο φτωχολόι,
κι όλα σας, κ' η χαρά σας, μοιρολόι
πικρό κι αργό·
μαύρος, φτωχός και σκλάβος και ακαμάτης,
στενόκαρδος, αδούλευτος, ―διαβάτης
μ' εσάς κ' εγώ.

Ποίηση: Κωστής Παλαμάς
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεία: Γιώργος Νταλάρας



 

Ο θάνατος του Παλαμά

      Στις 27 του Φλεβάρη 1943 πέθανε ο Παλαμάς. Ο Ελληνικός Λαός νιώθει πως ο Εθνικός Ποιητής συντρίβεται από το άχθος της φασιστικής κατοχής και ουσιαστικά είναι θύμα των καταχτητών. Και ο ποιητής γίνεται αμέσως ένα επιβλητικό αντιστασιακό σύμβολο. Τη νεκρολογία που γράφει στην "Πρωΐα" ο Βάρναλης , την τελειώνει με τους παλαμικούς στίχους:

  Ο Ακρίτας είμαι, Χάροντα
  δεν περνώ με τα χρόνια
.............................................

 Δε χάνομαι στα Τάρταρα 
 μονάχα ξαποσταίνω .
 Στη ζωή ξαναφαίνομαι
 και λαούς ανασταίνω.

     Η κυβέρνηση των Κουΐσλιγκς κ΄οι Γερμανοί νομίζουν πως θα καταφέρουν να δημοκοπήσουν: η ταφή γίνεται με έξοδα του κράτους και την κηδεία παρακολουθούν εκπρόσωποι της λεγόμενης ελληνικής κυβέρνησης και των Γερμανών αρχών κατοχής. Μα είναι γνωστά τα γεγονότα που ακολούθησαν και που είναι μια από τις ωραιότερες ελληνικές αντιστασιακές πράξεις. Μπροστά στον ανοικτό τάφο του Παλαμά, ο Γιώργης Κατσίμπαλης άρχισε τον Εθνικό Ύμνο, που τον πήραν χιλιάδες στόματα και η φωνή του Σικελιανού βρόντησε τρομερή:

... Οι σημαίες οι φοβερές
    Στης Λευτεριάς ξεδιπλωθείτε τον αέρα.

    Ποίημα απάγγειλε κι ο Σωτήρης Σκίπης. Το ποίημα του Σικελιανού είναι πολύ γνωστό κι απαγγέλθηκε πολλές φορές από τότε. Γι΄αυτό δίνουμε εδώ το ποίημα του Σκίπη, που αν δεν έχει την υψηλή ποιότητα  του ποιήματος του Σικελιανού, δεν υστερεί όμως σε εθνικό φρόνημα από κείνο:

ΣΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ

Μέσ' από τα κάγκελλα τ' αόρατα
της απέραντης μας φυλακής
μέσα στο κελλί το σκοτεινό μας
δεν εβάσταξες τον πόνο της φυλής
κ' έπεσες σα δρυς
από τα χτυπήματα
κάποιων μαύρων ξυλοκόπων 
στο σκοτάδι της νυχτιάς της τραγικής
δίχως να προσμένεις την αχτίδα
της καινούργιας χαραυγής.

Κ' έπεσες καθώς από σεισμό
πέφτει μια μαρμάρινη κολόνα
κάποιου πανάρχαιου ναού.

Σα ναός οπού χτυπιέται
από τα βόλια των βαρβάρων.

Σαν τον Παρθενώνα
ήρωα , ποιητή του αιώνα.

Μάτια στερεμένα από τις τόσες συμφορές
δάκρυα δε θα χύσουν για Σένα.
Θα σε κλάψουνε μια μέρα
οι ίδιοι αυτοί που μάς σκοτώνουν ένα-ένα,
σαν ξυπνήσουν απ΄τη μέθη τους
κι αντικρύσουν τί ερημιές
εσκορπίσανε στο διάβα τους
σ' αναρίθμητες καρδιές.

Πας και πας για το ταξίδι σου
το αχερούσιο, το στερνό,
ω πρωτότοκε αδερφέ μας,
όμως, κοίτα πώς ξοπίσω σου
οι Έλληνες σε χαιρετάνε

Ο καθένας ένα στίχο σου
ψέλνοντας μελωδικό,
σε ξεπροβοδάνε
με τα μύρια σου τραγούδια
που βουΐζουν σα μελίσσια
πάνω, απ' Απριλιού λουλούδια
σα να προμηνάνε την Ανάσταση
ω μεγάλε ραψωδέ μας.

     Το ποίημα του Σκίπη κυκλοφόρησε χειρόγραφο από χέρι σε χέρι και αργότερα δημοσιεύτηκε στη χειρόγραφη έκδοση " Μέσα από τα Τείχη" και πέρασε στον παράνομο τύπο.

     Ο θάνατος κ' η αντιστασιακή πράξη της κηδείας του Παλαμά είχαν απήχηση στις στήλες του καθημερινού και περιοδικού τύπου: 
" Οι χιλιάδες  του λαού που κατέκλυσαν προχθές το νεκροταφείον, εξεκίνησαν από κάθε γωνιά της Αθήνας - της καρδιάς της Ελλάδος - για να διαδηλώσουν την ευγνωμοσύνη αυτής της χώρας στο εκλεκτότερο τέκνο της, να ιδούν σε όλη τη μεγαλοπρέπειά του το ελληνικό θαύμα με τα δικά του μάτια , που έγιναν μάτια του Έθνους. Κ' έτσι ο Κωστής Παλαμάς με την τελετή της ταφής του έγραψε το τελευταίο υπέροχο ποίημα του με τον ήλιο ν' αστραποβολάει πάνω από την Αττική γη, με τον Υμηττό που άκουε το ερωτικό τραγούδι του Σαρωνικού. Κ' ολόγυρά του ο Λαός με μια ψυχή, τη δική του, με την ίδια ανάταση , με τον ίδιο πόθο, που  υψώνεται πάνω από καιρούς, ακατάλυτους , όπως η ψυχή των Σαλαμίνων.. " Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπάει η Ελλάδα" όπως είπε κι ο Σικελιανός..." . Έτσι έγραφε την επομένη 
 η " Πρωΐα ", που του αφιερώνει μια σειρά επιφυλλίδες της, των Χάρη, Καραγάτση, Τερζάκη, Βενέζη, Καραντώνη, Βέη, Ρώτα[...]

    [...] Αργότερα ο Μάρκος Αυγέρης δημοσιεύει στο "Ελεύθερον Βήμα" μια σειρά άρθρα γαι τον Παλαμά: " Καταλάβαινε, έγραφε, βαθειά την ιστορική του αποστολή και δείχτηκε πνευματικός ήρωας κι οδηγός παράξιος, αποφασιστικός μ' όλη τη φυσική του ασθενικότητα, αδίσταχτος μ' όλη την ποιητική συστολή, άφοβος μπροστά στην αλήθεια και στο χρέος...Με τον καιρό , συνεχίζει, ο Παλαμάς γίνεται η φωνή του Ελληνισμού , που αγκαλιάζει ολόκληρη την ελληνική ζωή και την ελληνική ιστορία, που τη σκέψη του την απασχολούν βαθιά και αδιάκοπα οι τύχες της πατρίδας  του..."

[...] η Πνευματική Αντίσταση  χρησιμοποίησε και τόνισε όσο έπαιρνε πιο πολύ εκείνο το τρισέβαστο αντιστασιακό Σύμβολο : τον Κωστή Παλαμά

Το κείμενο είναι μέρος της ενότητας "Οι κύριες μάχες της πνευματικής αντίστασης", που περιλαμβάνεται στο άρθρο του Κ. Πορφύρη " Η αντίσταση με νόμιμα μέσα " . Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης , τεύχος 87-88 του Μαρτίου - Απριλίου 1962.

Η ξυλογραφία είναι του Σπύρου Βασιλείου, Η ταφή του Παλαμά. Δημοσιεύτηκε το 1943 στη " Νέα Εστία"

Στο Δάσκαλο

                        André H. Dargelas, Σχολική τάξη.(1828-1926)

Σμίλεψε πάλι, δάσκαλε, ψυχές!

Κι ότι σ' απόμεινε ακόμη στη ζωή σου,

Μην τ' αρνηθείς! Θυσίασέ το ως τη στερνή πνοή σου!

Χτισ' το παλάτι, δάσκαλε σοφέ!

Κι αν λίγη δύναμη μεσ' το κορμί σου μένει,

Μην κουρασθείς. Είν' η ψυχή σου ατσαλωμένη.

Θέμελα βάλε τώρα πιο βαθειά,

Ο πόλεμος να μη μπορεί να τα γκρεμίσει.

Σκάψε βαθειά. Τι κι' αν πολλοί σ’ έχουνε λησμονήσει;

Θα θυμηθούνε κάποτε κι αυτοί

Τα βάρη που κρατάς σαν Άτλαντας στην πλάτη,

Υπομονή! Χτίζε, σοφέ, της κοινωνίας το παλάτι !

Κωστής Παλαμάς