Καλήν εσπέραν άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας του Χατζιδάκι βάσανα θα πω στ' αρχοντικό σας. Με του Μαγιού τις ευωδιές στου Φθινοπώρου τ΄άνθη γεννήθηκε,μεγάλωσε και σπούδασε στην Ξάνθη. Η μάνα του πολίτισσα ο κύρης του απ' την Κρήτη. Τον καζαμία διάβαζε και τον ονειροκρίτη. Από μικρός τα γράμματα του φέρναν αηδία. Την μουσική αγάπησε μα όχι τα ωδεία. Κι αντί να φύγει σ΄άλλη γη να πάει σ΄άλλα κράτη. Την Αττική προτίμησε και τ΄όμορφο Παγκράτι. Κι αντί σαν όλα τα παιδιά να βγει κι αυτός στο πάρκο. Τους οικοδόμους άκουγε που τραγουδούσαν Μάρκο. Καλήν εσπέραν άρχοντες κι ακούστε παρακάτω. Πως άλλοι βγαίνουν στον αφρό κι άλλοι κολλάν στον πάτο. Με τα χειρόγραφα σωρό τις μελωδίες μάτσο. Βρήκε ένα τύπο βλοσυρό που τον ελέγαν Γκάτσο. Καθήσαν κάτω και μαζί πολλά τραγούδια γράψαν. Που τα πουλιά σωπάσανε κι όλα τ' αηδόνια πάψαν. Μουσική: Αλκίνοος Ιωαννίδης Στίχοι: Νίκος Γκάτσος Ερμηνεία: Μαρία Φαραντούρη, Αλκίνοος Ιωαννίδης Δίσκος: Μικρή Βαλίτσα
Το «Canto General» εκδόθηκε για πρώτη φορά παράνομα στη Χιλή το 1950, μεταφράσθηκε στα ελληνικά από την Δανάη Στρατηγοπούλου και μελοποιήθηκε στο Παρίσι το 1972 από τον Μίκη Θεοδωράκη. Eκείνη την εποχή, ο Pablo Neruda ήταν πρέσβης της Χιλής στο Παρίσι και παρακολούθησε, ενθουσιασμένος, κάποιες από τις πρόβες του έργου μαζί με τη σύζυγό του. Τον Σεπτέμβρη του 1973, στο πλαίσιο της μεγάλης περιοδείας του στη Λατινική Αμερική, ο Μίκης Θεοδωράκης επρόκειτο να παρουσιάσει το έργο στο στάδιο του Santiago. Τα σχέδια του ανατράπηκαν όμως στις 11 του Σεπτέμβρη, όταν ευρισκόμενος στη Βενεζουέλα, πληροφορήθηκε για το στρατιωτικό πραξικόπημα του Πινοσέτ, που ανέτρεψε την εκλεγμένη σοσιαλιστική κυβέρνηση του Αλιέντε (o οποίος πέθανε τη μέρα του πραξικοπήματος). Λίγες μέρες μετά, στις 23 Σεπτεμβρίου, έφυγε από τη ζωή και ο Pablo Neruda. Ο Πινοσέτ παρέμεινε στην εξουσία μέχρι το 1990, με αποτέλεσμα τo έργο να παρουσιαστεί τελικά στη Χιλή είκοσι χρόνια μετά, το 1993… Τον Σεπτέμβρη του 1974 πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι η ηχογράφηση μιας πρώτης μορφής με τέσσερα κομμάτια του «Canto General», με την Μαρία Φαραντούρη, τον Πέτρο Πανδή, τα περίφημα Κρουστά του Στρασβούργου και την Εθνική χορωδία της Γαλλίας. Από την ηχογράφηση αυτή προέκυψε ένας μονός δίσκος που κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ αρχικά στην Γαλλία και στη συνέχεια και στην Ελλάδα. Οκτώ κομμάτια του έργου παρουσιάστηκαν σε τέσσερις μεγάλες συναυλίες στο Στάδιο Καραϊσκάκη από τις 13 έως τις 16 Αυγούστου 1975, με σολίστ την Μαρία Φαραντούρη και τον Πέτρο Πανδή, απαγγελία από τον Μάνο Κατράκη και τη συμμετοχή της Εθνικής χορωδίας της Γαλλίας και των Κρουστών του Στρασβούργου. Από τις συναυλίες αυτές προέρχεται και ο διπλός δίσκος που κυκλοφόρησε από την Μinos. Στα κατοπινά χρόνια ακολούθησαν κι άλλες δισκογραφικές εκδόσεις, με το έργο ολοκληρωμένο πια από το συνθέτη του. Πηγή: ogdoo.gr
Στις 15 Αυγούστου 1982, ο Μάνος πήγε στο σπίτι της πρώτης γυναίκας του στο Χολαργό, για να ευχηθεί και στη Μάρω και στη Μυρσίνη, "χρόνια πολλά", που γιόρταζαν. Στο δρόμο για το Χολαργό, μέσα στο αυτοκίνητο του Παγωμένου, γύρισε στον πατέρα του και του είπε: " Μπαμπά, θα' ρθεις να με πάρεις από το αεροδρόμιο, όταν θα επιστρέψω;" Λέει, σήμερα, ο Ανδρέας Λοΐζου: " Τον κοίταξα έκπληκτος. Ποτέ δε μου'χε πει τέτοιο πράγμα - να πάω να τον πάρω από το αεροδρόμιο. " Και πού θα ξέρω παιδί μου, πότε θα' ρθεις;" τον ρώτησα. " Θα σου τηλεγραφήσω", μου απάντησε. Τώρα που το σκέφτομαι, δεν ξέρω γιατί μου' κανε αυτή την κουβέντα. Λες να προαισθανόταν το τέλος του και ζητούσε, σαν παιδί, να πάρει κουράγιο, με τη σκέψη πως θα γυρίσει και θα τον περιμένω, εγώ, ο πατέρας του, στο αεροδρόμιο;" Ο Μάνος διανυκτέρευσε στο σπίτι της Μάρως και της Μυρσίνης. Το πρωί της επομένης, κι ενώ τον περίμενε στο αυτοκίνητο για να τον πάρει στο αεροδρόμιο, ο Παγωμένος, ο Λοΐζος, κατεβαίνοντας μαζί με τη Μάρω, με το ασανσέρ, έγειρε το κεφάλι του στον ώμο της και της εξομολογήθηκε: " Μάρω, φοβάμαι, πως αυτό το ταξίδι στη Μόσχα, θα' ναι το τελευταίο. Φοβάμαι, πως δε θα ξαναγυρίσω..." Ήταν η κατάρρευση. Γιατί, ως τότε και από παιδί, ο Μάνος, όπως θα μου πει ο παιδικός του φίλος Φώτης Κωνσταντινίδης, " έμπαινε, συνεχώς, σ' ένα δικό του πλανήτη. Σ' ένα δικό του κόσμο. Παρατηρούσα, πως συχνά, βρισκόταν σε μια κατάσταση μέθης. Και καλλιεργούσε την ιδέα ότι ήταν αθάνατος. Ότι μπορούσε να κάνει οποιαδήποτε κατάχρηση, να μπει σε οποιαδήποτε συγκινησιακή περιπέτεια και να βγει χωρίς απώλειες. Ναι. Καλλιέργούσε την ιδέα ότι ήταν αθάνατος". Μένω σ' αυτό το τελευταίο: " Καλλιεργούσε την ιδέα ότι ήταν αθάνατος". Και ρωτάω: " Πέθανε ο Μάνος Λοίζος;" Λευτέρη Παπαδόπουλου , Μάνος Λοΐζος, Κάκτος, Αθήνα 1983, 2η έκδοση
Να 'χα δυο χέρια, δυο σπαθιά να σε σκεπάσω αγάπη μου να μη σ' αγγίζει ο πόνος. Να 'μουν αητός, να 'χα φτερά για να σε πάρω μακριά να μη σε βρίσκει ο χρόνος. Έφυγ' η μέρα μας πικρή κι άρχισε να βραδιάζει, μες στο τραγούδι το αίμα μου κόμπο τον κόμπο στάζει. Πήρα τους δρόμους τ' ουρανού τα σύννεφα κυνήγησα μίλησα με τ' αστέρια. Έψαξα νότο και βοριά για να σου φέρω τη χαρά μα έμεινα μ' άδεια χέρια. Έφυγ' η μέρα μας πικρή κι άρχισε να βραδιάζει, μες στο τραγούδι το αίμα μου κόμπο τον κόμπο στάζει. Στίχοι: Τάσος Λειβαδίτης Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης Ερμηνεία: Μαρία Φαραντούρη
Οδύσσεια θα μπορούσε να σημαίνει το μεγάλο ταξίδι του Μίκη Θεοδωράκη στη Θάλασσα της Μουσικής, που ξεκίνησε όταν έγραψε το πρώτο τραγούδι στην Πάτρα, το 1937, σε ηλικία 12 ετών, έως τον πιο πρόσφατο σταθμό, τον Απρίλιο του 2006, σε ηλικία 81 ετών, όταν συνέθεσε τα 14 τραγούδια αυτής της Οδύσσειας. Τότε που ένας νέος ποιητής, ο Κώστας Καρτελιάς, άφησε διακριτικά ένα φάκελο, ο οποίος βρέθηκε την επομένη το πρωί πάνω στο γραφείο του συνθέτη και , μόλις εκείνος τον άνοιξε και διάβασε τα πρώτα ποιήματα: " Ένιωσα και πάλι το γνωστό παλιό σκίρτημα στην καρδιά μου και, χωρίς να το πολυσκεφτώ, άρχισα να χαράζω πεντάγραμμα στα περιθώρια του κειμένου και να τα γεμίζω με νότες. Θέλω να πιστεύω ότι ο απλός αναγνώστης και, φυσικά, ο ακροατής αυτών των τραγουδιών θα με δικαιώσει για την επιλογή μου και θα καταλάβει τι ήταν αυτό που έκανε να σκιρτήσει μια καρδιά βαρυφορτωμένη από το χρόνο", λέει ο ίδιος. Υπήρχαν κάποιοι στίχοι που σας συγκίνησαν ιδιαίτερα; Στίχοι - κλειδιά, όπως λέμε; Πολλοί! Ας δούμε μερικούς: " Γιατί στην πόλη αυτή δεν γνώριζα κανένα, γιατί στην πόλη αυτή εγώ ήμουν ο Κανένας ", " ...και τα όνειρά μου τα μικρά κι απειλημένα ", " Εγώ περπάτησα στον Άδη ζωντανός ..." , Έχουν τα όνειρα αρώματα, που λες, θα γίνω κλέφτης να τους κλέβω μυρωδιές...", " Εμένα η Μοίρα μου όταν έριχνε τα ζάρια, είχε μαλώσει το πρωί με τον Θεό", " Θα γίνω αέρας να σε ψάχνω στα στενά", " Είναι πολλές οι μουσικές να τις αντέξεις, όταν το πέλαγο βαλθεί να τραγουδά". Παρατηρώ μια διαφορά σε σχέση με αυτό που εσείς ο ίδιος μάς είχατε συνηθίσει. Δηλαδή θέτετε τον εαυτό σας - μέσω αυτών των στίχων - στο κέντρο των ενδιαφερόντων σας. Μια, θα ' λεγα , επιστροφή στον εαυτό σας...Στα άδυτα των αδύτων σας. Ή κάνω λάθος; Νομίζω ότι πάντοτε ο καλλιτέχνης, με όποιο θέμα κι αν καταπιάνεται , ξεκινά από τον εαυτό του, γιατί στο βάθος αυτόν θέλει να εκφράσει. Εδώ, όμως, η θεματολογία η ίδια παραπέμπει στην έξαρση του " προσώπου ", που, όπως ο Οδυσσέας παλεύει μόνος του, αυτός και η θάλασσα, έτσι και το " πρόσωπο " δηλαδή ο εαυτός μας, πρέπει τελικά να βιώσει την ιδέα ότι η Ιθάκη δεν υπάρχει και ότι θα πρέπει να πιαστεί από τα δικά του πάθη και τα δικά του συναισθήματα για να κρατηθεί στην επιφάνεια της αφρισμένης θάλασσας , που είναι η ζωή. Πολύ επίκαιρο αυτό που λέτε... Κάποιος είπε ότι ζούμε το τέλος της Ιστορίας. Εγώ θα πω κάτι πιο βαρύ. Ότι δηλαδή ζούμε το τέλος της ουτοπίας, που ήταν ως τώρα η δυνατότητα συμβίωσης με τον "άλλον". Όμως η συνειδητοποίηση μιας τόσο μεγάλης τραγωδίας είναι αυτό που μας αποξηραίνει όλο και πιο πολύ. Επομένως, η λύτρωση βρίσκεται τουλάχιστον στη συναισθηματική επιστροφή στα βάθη του " είναι " μας, μήπως και βρούμε το νερό που μας λείπει για να ξεδιψάσουμε. Ο Έρωτας, η Ποίηση, η Μουσική, το Τραγούδι. Όπως λέει και ο ποιητής αυτού του έργου:
Λυσ' τα μαλλιά σου να σε δω, να σε γνωρίσω
λύσ' τα μαλλιά σου να σε δω στα σκοτεινά
μέσα στου κόσμου τα αδιέξοδα στενά
μέσα στου κόσμου την απέραντη ερημιά
λυσ' τα μαλλιά σου για να' ρθω να σου μιλήσω
Να υποθέσω ότι αυτός υπήρξε ίσως ο βαθύτερος λόγος που σας οδήγησε στην ανάγκη αυτής της νέας επαφής με το κοινό;
Για μένα, όπως πάντα, σημαίνει την ανάγκη να εκφράζομαι με τη μουσική, με ποίηση ή χωρίς ποίηση . Το τραγούδι, φυσικά, είναι ο μεγάλος μου έρωτας...
Από τη συνέντευξη του Μίκη Θεοδωράκη στον Γιάννη Λογοθέτη
Πιστεύω ότι ο Οδυσσέας είναι κάπου εδώ κοντά, ότι αυτή τη στιγμή ξαπλώνει στο διπλανό διαμέρισμα πάνω στα μεταξωτά με μια θεά, ίδια η Καλυψώ, ή τα πίνει σ' ένα μπαρ στην Ομόνοια με κάποια Κίρκη. Ίσως και μόλις να τον ξέβρασε η θάλασσα σε κάποια ακτή, παρέα με άλλους λαθρομετανάστες. Ή και να είναι ο ίδιος ο ραψωδός, ο Μίκης Θεοδωράκης, που διηγείται τις περιπέτειες μας μ' αυτά τα τραγούδια. Μπορεί να' μαι εγώ, μπορεί εσύ. Έτσι κι αλλιώς η Οδύσσεια συνεχίζεται....
Κώστας Καρτελιάς
Μουσική : Μίκης Θεοδωράκης
Ποίηση : Κώστας Καρτελιάς
Ερμηνεία : Μαρία Φαραντούρη
Ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας: Irina Valentinova
Επική, επαναστατική, σπαρακτική, λυρική, βαθιά συναισθηματική , μεγαλειώδης , δυνατή, ερωτική, μελωδική, συγκλονιστική η φωνή της Μαρίας Φαραντούρη εξακολουθεί να μας συνεπαίρνει, να μας γοητεύει, να μας ταξιδεύει, να μας συγκινεί και να μας ξεσηκώνει. Μια μικρή επιλογή από την τεράστια σε μέγεθος και σημασία ερμηνευτική της παρουσία.
Στις ερωτήσεις θες ν' απαντήσεις, να λύσεις γρίφους παλιούς
στις αναμνήσεις θέλεις να κλείσεις της γης τους άγριους παλμούς.
Μικρές οι λέξεις, πώς να το χωρέσεις τ' ακριβό μυστικό
κι αν δεν το ξέρεις, όσο κι αν το θέλεις, δε μπορώ να σ' το πω.
Ζητάς να μάθεις, να ξεδιψάσεις από της γης την πηγή
μ' αυτά που ξέρεις πάντα μαθαίνεις, δεν έχει άκρη η αυγή.
Μες τη ζωή σου, μόνο εκεί, θυμήσου, θα τη βρεις την κλωστή
αυτήν που υφαίνει, ό,τι μας ζεσταίνει κι ανασαίνει η ψυχή.
Κι αν σκοτεινιάζει κάπου χαράζει, μακριά η μέρα ξυπνά
κι αν συννεφιάζει μη σε τρομάζει, κρατά το φως η καρδιά.
Κι απ' τα αστέρια πέφτει μες τα χέρια στάλα στάλα η φωτιά
κρατάς τ' αστέρια μες τα δυο σου χέρια, μη ζητάς πιο πολλά.
Και κάποιο βράδυ στείλε καράβι στον ξεχασμένο γιαλό
ονείρου χάδι βάλε σημάδι, μη φοβηθείς τον καιρό.
Νερό και δυόσμο πότισε τον κόσμο, μόνο αυτό σου ζητώ
δυο φύλλα δυόσμο χάρισε στον κόσμο, σώσε το μυστικό.
Στίχοι: Μάγδα Παπαδάκη Μουσική: Ross Daly Πρώτη εκτέλεση: Μαρία Φαραντούρη
