Μουσική παιδεία: Πολυτέλεια ή αναγκαιότητα;

Η διαχρονική σημασία της μουσικής παιδείας

Η μουσική αποτέλεσε σημαντικό στοιχείο για την καθημερινή ζωή του ανθρώπου από την αυγή της ιστορίας του έως σήμερα. Υπάρχουν ενδείξεις για την ύπαρξη μουσικών οργάνων από την εποχή του λίθου καθώς και για τον ενεργό ρόλο της μουσικής στην οργάνωση ομάδων εργασίας, κυνηγιού και θρησκευτικών ομάδων. Η μουσική, στις πρώτες τις εκφάνσεις, δεν αποτελούσε καλλιτεχνική εκδήλωση, αλλά εξυπηρετούσε καθημερινές ανάγκες του ανθρώπου.

Στην αρχαία Κίνα, η μουσική είχε εξέχουσα θέση στην κοινωνική, θρησκευτική και πνευματική ζωή, και πολλές φορές, φορτιζόταν με μαγικές δυνάμεις. Η διδασκαλία του φιλόσοφου Κομφούκιου ασχολείται αρκετά με τη μουσική αναπτύσσοντας μια θεωρία περί ήθους και αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία στο ρόλο της μουσικής στην εκπαίδευση. Παράλληλα, γίνεται διάκριση μεταξύ λόγιας και λαϊκής μουσικής σε αντιστοιχία με την κοινωνική ιεραρχία. Η λαϊκή μουσική κατακρίνεται και θεωρείται ακατάλληλη για τη σωστή εκπαίδευση.

Στην Ινδία, η μουσική κατείχε εξαιρετική θέση στο πλέγμα του πολιτισμού και η μελέτη της σκόπευε στη διατήρηση ενός συνδέσμου με τη φιλοσοφία και τη θρησκεία. Σε φυσικό επίπεδο, όλη η ανθρώπινη κοινωνία βασιζόταν στον ήχο κάτω από την ακόλουθη εξάρτηση: με τον ήχο σχηματίζονται τα γράμματα, με τα γράμματα οι συλλαβές, με τις συλλαβές οι λέξεις, με τις λέξεις οι λεπτομέρειες της ζωής.

Στην αρχαία Ελλάδα, η μουσική εξυψώνεται στο επίπεδο μιας ελεύθερης τέχνης και αποτελεί αναγκαία εμπειρία στη διαπαιδαγώγηση των νέων. Ο Σόλων ήταν ο πρώτος που εισήγαγε τη διδασκαλία της μουσικής στην παιδεία των Αθηνών κατά τις αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα, ενώ οι νέοι Σπαρτιάτες διδάσκονταν και εξασκούσαν τη μουσική έως τα τριάντα τους χρόνια. Στις Ολυμπιάδες διεξάγονταν επίσης, παράλληλα με τα αθλήματα, μουσικοί και ποιητικοί αγώνες.

Σε κείμενα του Πλάτωνα, όπως στην «Πολιτεία», στον «Πρωταγόρα» και στους «Νόμους», δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην αναγκαιότητα της μουσικής στην αγωγή,  ως ένας σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση των παραδοσιακών αξιών και την ανάπτυξη και διαμόρφωση του ιδανικού πολίτη.

Για τον Αριστοτέλη, η ενασχόληση με τη μουσική έχει σημασία εξαιτίας των συγκινήσεων που μπορεί να προσφέρει. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η μουσική πρέπει να διδάσκεται στους νέους για τρεις βασικούς λόγους. Από τη μια πλευρά, χρησιμεύει ως «παιδιά» και «ανάπαυσις», δηλαδή ως ψυχαγωγία, από την άλλη πλευρά, για σωστή «διαγωγή» και αισθητική καλλιέργεια, ενώ παράλληλα, έχει την ιδιαίτερη αξία να μπορεί να επενεργεί στο ήθος και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα.

Ο Πλούταρχος στο έργο του «Περί μουσικής» αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «δικαιολογημένα οι παλιοί Έλληνες έδιδαν τη μεγαλύτερη προσοχή τους στη μουσική εκπαίδευση, γιατί πίστευαν ότι έπρεπε να πλάθουν και να ρυθμίζουν τις ψυχές των νέων σε ευπρεπή ηθική με τη μουσική, γιατί η μουσική είναι ευεργετική σε κάθε χρόνο και για κάθε ηθική πράξη».

Η αναγκαιότητα της μουσικής αγωγής στο σύγχρονο σχολείο

Κινητοποιήσεις των καθηγητών Μουσικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Επιτροπή Αγώνα Καθηγητών Μουσικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Με συνοπτικές διαδικασίες το υπουργείο Παιδείας και με την αποστολή σε όλες τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης της Χώρας απαξιώνει -ουσιαστικά καταργεί- τα μαθήματα τέχνης.
Η μουσική -τέχνη προαιώνια συνυφασμένη με την εκπαίδευση των νέων- εξοβελίζεται στην διδασκαλία ενός διώρου την εβδομάδα μόνο στην πρώτη Γυμνασίου και στην συνέχεια γίνεται μαγική εικόνα στα μίζερα και θολά νερά των πρότζεκτ .
Το μάθημα της ΜΟΥΣΙΚΗΣ δεν αποτελεί πλέον διακριτό αντικείμενο επιστημονικά – παιδαγωγικά τεκμηριωμένης αισθητικής αγωγής αλλά κλάδος ενός ομογενοποιημένου και αδιευκρίνιστου πλαισίου που περιγράφεται ως «δράσεις πολιτισμού και δραστηριότητες Τέχνης» (ποιος κάνει τι και πως).
Η Μουσική ως αγωγή, έκφραση, γνώση, ανακούφιση, διασκέδαση -παρά τις δύο ώρες της Α΄Γυμνασίου- δεν ακολουθεί το παιδί σε όλη τη διάρκεια της υποχρεωτικής εκπαίδευσής του αλλά με όρους «αγοράς εργασίας» τοις κείνων ρήμασι πειθόμενη  αποσπάται βίαια από τη σχολική ζωή.
Στον κάλαθο των αχρήστων  επιστημονικές, ιατρικές, παιδαγωγικές μελέτες  που εκθειάζουν την τέχνη της μουσικής ως απαραίτητο και ικανότατο εργαλείο γνώσης και πολιτισμού για την  ψυχοσωματική ανάπτυξη αλλά και την κοινωνικοποίηση των παιδιών!
Οι απολύσεις έρχονται συνάδελφοι! Μη σας χαϊδεύουν τα αυτιά οι οδηγίες του υπουργείου για ορισμό της οργανικής στις 6 ώρες, παράλληλα έρχεται -πάλι σύμφωνα με τις οδηγίες του Υπουργείου- και η υποχρεωτική μετακίνηση σε 4 σχολεία συνάδελφοι! Και αυτό θα γίνει πώς;;; Ιδίοις εξόδοις; Και στην επαρχία ή στα νησιά πώς;;; Θα περάσουμε στους συναδέλφους με μειωμένες αποδοχές λόγω ωραρίου;
Τέλος στις αυταπάτες! Καλούμε το Υπουργείο Παιδείας να ανακαλέσει το ανυπόγραφο έγγραφο!
Διεκδικούμε το σχολείο που αξίζει στα παιδιά μας, σε εμάς, στην πατρίδα μας!

Δίχως Μουσική το ελληνικό σχολειό μας θα μοιάζει με «άψυχο χαλκό που βουίζει και κύμβαλο αλαλάζον»

της Γεωργίας Μαρκέα

Σχολική Σύμβουλος Μουσικής

Post-doc και PhD στη Μουσική Εκπαίδευση,

Institute of Education, University of London  
Κινητό: 6974765321
e-mail: gmarkea@gmail.com
blog: http://gmarkea.blogspot.gr/

Σήμερα ανακοινώθηκε στις ιστοσελίδες esos και alfavita το νέο ωρολόγιο πρόγραμμα για το Γυμνάσιο, από το οποίο αφαιρείται εντελώς το μάθημα της Μουσικής στις Β’ και Γ΄ τάξεις του Γυμνασίου. Έτσι, οι μαθητές μας θα διδάσκονται Μουσική μόνο για δύο σχολικές ώρες στην Α΄ Γυμνασίου!...

«Η επανάληψη», σύμφωνα με τους αρχαίους προγόνους μας, «είναι μήτηρ πάσης μαθήσεως». Όμως, πόσες φορές άραγε χρειάζεται να επαναλάβει κανείς τα πλεονεκτήματα της εκμάθησης της Μουσικής στην ψυχοσωματική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών μας, για να εμπεδωθεί αυτό και από εκείνους, στους οποίους ανατίθεται κατά καιρούς ο σχεδιασμός των ωρολογίων προγραμμάτων και να δοθεί επιτέλους στη Μουσική η θέση που της αξίζει;

Οι πρόγονοί μας ήδη εκατοντάδες χρόνια προ Χριστού δίδασκαν την αξία της μουσικής εκπαίδευσης στον υπόλοιπο κόσμο και οι γλώσσες των Μουσικών μάλλιασαν από τότε να επαναλαμβάνουν τη σπουδαιότητά της ανά τους αιώνες! Γι΄ αυτό άλλωστε στα δημόσια σχολεία των πολιτισμένων χωρών δίνεται στο μάθημα της Μουσικής ιδιαίτερη σημασία.

Να φταίει άραγε η έλλειψη χρημάτων που ελαττώνει τη μνήμη των εκάστοτε πολιτικών μας; Ακόμη όμως και η ολοσχερής απουσία χρημάτων δεν θα ήταν επαρκής δικαιολογία! Αυτό που απουσιάζει στα αλήθεια από τη μνήμη τους, πολύ φοβάμαι πως είναι το ουσιαστικό ενδιαφέρον για το μέλλον των μαθητών των ελληνικών σχολείων. Αυτών των μαθητών που σίγουρα δε ρώτησε κανείς όταν έβγαλε με μιας από τη ζωή τους το τραγούδι και μάλιστα στη διάρκεια που διανύουν την τόσο ευαίσθητη συναισθηματικά ηλικία της εφηβείας τους!