Για τον Άγιο Πορφύριο

Γράφει η Μάρω Σιδέρη

Κοιτάζω και ξανακοιτάζω την εικόνα του Γέροντα Πορφυρίου - του Αγίου Πορφυρίου, όπως ακούω να τον λένε οι πιστοί ολόγυρά μου. Κοιτάζω την αγιογραφία του με το φωτοστέφανο και νοιώθω ανόητη. Θεέ μου πόσο ανόητη! 

Ήταν Άγιος λοιπόν εκείνος ο γέροντας που με υποδεχόταν χωρίς να μιλά όταν έμπαινα στο κελάκι του  τρομαγμένη; Ήταν άγιος εκείνο το γλυκό, υπομονετικό γεροντάκι που σεβάστηκε πάντα την άρνησή μου να ακούω  συμβουλές τύπου Κατηχητικού και δε μου έδωσε ποτέ καμιά τέτοια συμβουλή; Ήταν Άγιος λοιπόν! Κι εγώ νοιώθω ανόητη γιατί πάντα ήξερα ότι ήταν Άγιος, κι όμως  τον φοβόμουν. Ένα παιδί ήμουν όταν τον γνώρισα, με όλα τα θέματα που έχει ένα παιδί που μπαίνει σε  μια άγρια μαύρη εφηβεία. Ένα παιδί, μεγαλωμένο με χριστιανικές αρχές που όμως ήθελε να τις γκρεμίσει γιατί δεν του άρεσαν, δεν το ικανοποιούσαν, το καταπίεζαν. Τέτοιο παιδί ήμουν όταν γνώρισα το Γέροντα, γι’ αυτό και καταπιεζόμουν όταν έπρεπε να ακολουθήσω την οικογένειά μου που λαχταρούσε να τον επισκεφτεί. 

Αυγουστιάτικη πανσέληνος

Πάντα με εντυπωσίαζε, όχι τόσο το ίδιο το Αυγουστιάτικο φεγγάρι, όσο το θέλγος που αυτό δημιουργούσε σε πολλούς ανθρώπους. Είναι το μεγαλύτερο και το ομορφότερο φεγγάρι όλου του χρόνου, λένε. Μέρες, πριν την Αυγουστιάτικη πανσέληνο, διοργανώνονται υπαίθριες εκδηλώσεις, στήνονται βραδινά σκηνικά, ανταλλάσσονται προσδοκίες με αρκετή δόση παραστατικών περιγραφών, υπαγορευμένων από προηγούμενες ρομαντικές εμπειρίες. Όλα κεντρίζουν την προσμονή μας για το μεγάλο γεγονός του καλοκαιρινού ουρανού....
    
Και βέβαια, όσο πειστική κι αν είναι στις εξηγήσεις της η επιστήμη της Φυσικής και της Αστρονομίας, σχετικά με το μέγεθος της αυγουστιάτικης σελήνης τουλάχιστον, νομίζω ότι οι ερμηνείες για την αίγλη που χαρίζει αενάως θα πολλαπλασιάζονται, κινούμενες πάντα στην υποκειμενική σφαίρα του ψυχικού και του μεταφυσικού...
    
Σκεφτόμουν λοιπόν μια από αυτές: Η σελήνη του Αυγούστου ίσως να φαίνεται τόσο εντυπωσιακή, διότι αυτήν την περίοδο - θέρος γαρ - σηκώνουμε περισσότεροι και περισσότερο τα μάτια μας στον ουρανό και απερίσπαστοι από την τύρβη του καθημερινού άγχους, μπορούμε να παρατηρήσουμε και να χαρούμε αυτά που η φύση πάντα, χωρίς αντάλλαγμα, μας δωρίζει απλόχερα... Επίσης, αναζητώντας τη γοητεία του αργυρού σεληνόφωτος, όπως θα έλεγε ο Παπαδιαμάντης μας στο "Ρεμβασμό του Δεκαπενταύγουστου", αναγκαζόμαστε να απομακρυνθούμε, έστω για λίγο, απο τα φώτα της πόλης, και υπακούμε σε έναν ενδόμυχο και ριζικό πόθο μας, να συνομίλησει ο "μικρόκοσμος" της καρδιάς μας με τον "μεγάκοσμο" του σύμπαντος και με όσα πνευματικά και αόρατα κρύβει εκείνο πίσω του. Το φεγγάρι νομίζω οτι είναι απλά το μέσον ή η αφορμή...
    
Στον απόηχο αυτών των λογισμών, αυθόρμητα αναδύεται μέσα μου η αλληγορία:  Μια σελήνη αυγουστιάτικη θα μπορούσε να υπάρχει μέσα σε όλους μας, εναργέστερη ίσως σε αυτούς που διατηρούν στην ψυχή τους ζεστή τη σπίθα της δημιουργίας, της τέχνης. Οπότε, μόλις υποχωρήσει ο εσωτερικός θόρυβος των ανακυκλούμενων καθημερινών εντάσεων, μόλις χαμηλώσει ο "φωτισμός" των εκκεντρικών λογισμών, τότε αναδύεται από μέσα μας, ευκρινής και ακέραια η "πανσέληνος" της έμπνευσης και ξανα-ανακαλύπτουμε τη χαμένη μας "ατλαντίδα". Τοτε είναι που αναζητάμε απεγνωσμένα, λέξεις και χρώματα και ήχους για να ζωγραφίσουμε αυτήν την "πανσέληνο", πριν τα σύννεφα του πολυμέριμνου Σεπτεμβρίου, μας την κρύψουν και πάλι και χαθεί το όνειρο... 

Το όνειρο οφείλουμε πάντα να το κρατάμε ζωντανό μέσα μας. Δεν επιτρέπονται εκλείψεις ολικές και μερικές. Μόνο τα σύννεφα ίσως να συγχωρούμε προς στιγμήν, γιατί σύντομα παρέρχονται και απλά κάνουν πιο ποθητό το φως το ονείρων μας. Το όνειρό μας πάντα θα καθρεφτίζεται στο γοητευτικό αργυρό φώς της πανσέληνου, αυτής του έξω και του έσω κόσμου μας...

Λ.Κ.

Απο το blog: http://loukfil-louk.blogspot.gr/

20 Ιουλίου 1974 - Κ. Κ.

20 Ιουλίου 1974. Τότε και τώρα. Ήταν ένα ηλιόλουστο ιουλιάτικο πρωινό πνιγμένο στην ευωδιά των γιασεμιών. Κι ύστερα η δωρική είδηση. Οι βουτιές στη μεγάλη κι ευρύχωρη θάλασσα. Η παιδιάστικη "ηρωική" προσμονή. Κι ύστερα η επική επιστροφή. Ο βρόντος των εξατμίσεων! Η στολή με τα χρυσά παράσημα. Κι ύστερα το χλιαρό θλιμμένο απομεσήμερο. Τα "δελτία ειδήσεων". Η κόμμωση της Κλεοπάτρας. Το αγνάντεμα στο αινιγματικό πέλαγος και ο απατηλός νόστος της "Σαπφούς".! Κι ύστερα της αυλής το γέμισμα, μες στης συσκοτισμένης αστροφεγγιάς την αβεβαιότητα. Κι ύστερα, κι ύστερα, κι ύστερα...!

Έτσι έζησα πολυαγαπητή μου "ΑΓΚΥΡΑ" εννιάχρονο παιδί τότε, στην ιδιαιτέρα πατρίδα μου τη Λέσβο, άλλη μια τραγική περίοδο συρρίκνωσης του Ελληνισμού. Ύστερα πέρασαν χρόνοι πολλοί κι ήλθαν άλλοι καιροί, όπως πάντα με φουρτούνες και μπουνάτσες. Γνώρισα το απάνεμο αραξοβόλι σου με τους πύργους και τους βιγλάτορες - φρουρούς των ιδανικών και με αχαρά αγκυροβόλησα. Η "Γρηγορίου Παπαμιχαήλ 1 Μυτιλήνη"άλλαξε. Τα μάτια φόρεσαν γυαλιά και το τότε αχνό μουστάκι, έχει χρόνους που άσπρισε. 

Η "20η Ιουλίου 1974" γρήγορα ξεχάστηκε και στις επιταγές των καιρών προσαρμόστηκε! Οι αδηφάγοι εισβολείς, έγιναν "Τούρκοι εκδρομείς" που απλά "συνωστίζονταν" ποιος θα πρωτοθαυμάσει τις ομορφιές της βόρειας Κύπρου μας και οι, από την χαραυγή της ελληνικής ιστορίας, Έλληνες κάτοικοί της, "συνωστίζονταν" κι αυτοί με τη σειρά τους για έναν βιαστικό περίπατο στον κυπριακό Νότο. 

Με θλιβερές επετείους θ' ασχολούμαστε τώρα; Και να! νέοι εισβολείς στην Ελλάδα μας κατέφθασαν, πράγμα πρωτάκουστο! στ' αλήθεια προσκεκλημένοι! που μοχθούν αγωνιώντας, ποιος θ' απομυζήσει πρώτος την κάθε ικμάδα της! Έτσι πέρσαν οι χρόνοι οι πολλοί. Έμειναν μόνο σκόρπιες οι αναμνήσεις. Η Ιστορία να καταγράφει αδέκαστη με το φτερό της. Και ο μόνος Κύριος της Ιστορίας να αποδίδει διακιοσύνη εις τους αιώνες.

Με βαθειά εκτίμηση και πολλή χαρά για την επικοινωνία

Κώστας Κωλέττης - Πύργος

Βρέθηκε η Χριστίνα

Η σχέση μιας κοπέλας δεκατριών μόλις ετών με τον εικοσιτριάχρονο φίλο της και η δυσάρεστη τροπή που πήρε, απασχόλησε έντονα την εβδομάδα που μας πέρασε το σύνολο του έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου. Πέρα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της υπόθεσης και άλλες πτυχές που ίσως αγνοούμε, δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι η σχέση μιας τόσο μικρής (ανήλικης) κοπέλας με έναν δέκα χρόνια μεγαλύτερό της προβάλλεται μέσα και από σχολικό εγχειρίδιο περίπου σαν κάτι φυσιολογικό...

Δείτε, αγαπητοί φίλοι, το κείμενο 6 "Οσάκις" του τετραδίου εργασιών της Νεοελληνικής Γλώσσας της Α' Γυμνασίου που οι μαθητές διαβάζουν για τον Σάκη τον ηλεκτρολόγο (20-25 χρονών) που τα έφτιαξε με μια 15χρονη μαθήτρια την Αλέκα και καταγράφηκε ως ο πρώτος έρωτας της τάξης της...

Είναι δυνατόν; Και ποιος σχολιασμός άραγε θα έγινε σε κάθε σχολική τάξη για το γεγονός; Και τι άραγε κατάλαβε κάθε παιδί; Μήπως όμως διαμαρτυρήθηκε και κανείς μας, εκπαιδευτικός ή γονέας, για τα μηνύματα που περνάνε τέτοιου είδους κείμενα; Ή πιστεύουμε ότι όλα τα δεκατριάχρονα έχουν την ωριμότητα να σταθούν κριτικά απέναντι στα γραφόμενα του ίδιου του βιβλίου τους;

Για το Facebook και τους κινδύνους που κρύβει, ας μην πούμε τίποτα... Ευτυχώς που σ' αυτή την περίπτωση βοήθησε και λίγο...

Γιαν. Παν.

Μεταξύ φίλων - Δ. Πάνου

Πολλά ψέματα είπαμε… (3)

- Το πιο αποχαυνωτικό, ωστόσο, ψέμα δεν ήταν η απατηλή λάμψη του «εύκολου χρήματος» που «κάποιοι» προωθούσαν στους «ανυποψίαστους» πολίτες. Ούτε τόσο… αθώοι και απονήρευτοι ήμασταν, ούτε τόσο δόλιοι κάποιοι «κακοί» επίβουλοι της χώρας μας – πάντοτε και παντού έτσι δουλεύει ο καπιταλισμός, αλλά εμείς κάναμε ότι δεν καταλαβαίναμε γιατί μας βόλευε… 

Το πιο ηχηρό ψέμα, ένα ψέμα που μας συνοδεύει σαν εθνική κατάρα από την απελευθέρωση και μετά, είναι η ψευδαίσθηση της υπεροχής, που συνοδεύεται αξεδιάλυτα από μια σύστοιχη εντύπωση ότι κάποιοι παράγοντες – συνήθως έξω από τη χώρα μας – θέλουν και απεργάζονται την καταστροφή μας. Αυτοί οι απρόσωποι κακοπροαίρετοι συνήθως δεν έχουν όνομα – είναι «σκοτεινά κέντρα», «διαπλεκόμενα συμφέροντα», «μυστικές υπηρεσίες» κ.ά. ηχηρά παρόμοια∙ σε κάποιες άλλες περιπτώσεις αποκτούν ονόματα – εύκολα και χιλιοειπωμένα: εβραίοι / σιωνιστές και μασώνοι (πάντα πρώτοι στη σχετική λίστα), αιρετικοί, αμερικανοί (τα τελευταία χρόνια), κομμουνιστές / μαρξιστές (παλαιότερα, αλλά και σήμερα για κάποιους βραδυπορούντες), γερμανοί ή άλλοι (κατά περίπτωση). Ποιο συμφέρον έχουν να μας καταστρέψουν; 

Πολλά και διάφορα – αλλά το σημαντικότερο είναι ότι μας ζηλεύουν γιατί υπερέχουμε, γιατί πετυχαίνουμε παντού, γιατί είμαστε οι καλύτεροι, οι πιο έξυπνοι, οι πιο πολιτισμένοι, εμείς που δώσαμε τα φώτα στον κόσμο κλπ. 

Μεταξύ φίλων - Δ. Πάνου

Πολλά ψέματα είπαμε… (2)

Αναφέραμε προηγουμένως μια σειρά από ευρύτατα διαδεδομένα στερεότυπα, τα οποία σημάδεψαν τη γενιά που απέρχεται και καταδίκασαν τη γενιά που «είναι στα πράγματα». Δεν ήταν τα μόνα:

- Παρόμοιας φύσεως ήταν και η επαγγελία για μια σειρά από εύλογες και αναγκαίες εκδοχές της κοινωνικής πρόνοιας. Δωρεάν υγεία και παιδεία, συντάξεις και μέριμνα για όλους, υπήρξαν αιτήματα που ανταποκρίνονταν σε μια κοινωνία αλληλεγγύης και αμοιβαιότητας – με πρότυπο τα επιτυχημένα μεταπολεμικά «κοινωνικά κράτη» της δυτικής Ευρώπης. Τι ωραιότερο; Πράγματι, αρκεί να μη στηρίζεται σε πήλινα πόδια: Δωρεάν παιδεία – αλλά με εκατοντάδες ευρώ κάθε μήνα για παραπαιδεία και άλλες μορφές υποκατάστασης της υποβαθμισμένης βασικής δημόσιας παιδείας∙ δωρεάν φοίτηση, αλλά με φοιτητικές εστίες για λίγους και, από ένα σημείο και μετά, άντρο κάθε λογής παρανομίας∙ δωρεάν υγειονομική περίθαλψη, αλλά με το φακελάκι να αποτελεί προϋπόθεση για να προσφερθεί έγκαιρα ή ποιοτικά η ιατρική μέριμνα∙ σύνταξη για όλους, αλλά με τρόπο ανορθολογικό και άνισο, με σπατάλη τεράστια και μη ανταποδοτική, με το σύστημα να λειτουργεί χωρίς δικλείδες ασφαλείας και έλεγχο ποιότητας. Το κοινωνικό κράτος δεν κατέρρευσε: κατέρρευσε ο μύθος ότι το κοινωνικό κράτος κάλυπτε τις ανάγκες μας∙ δεν τις κάλυπτε και τώρα αποκαλύφθηκε το ψέμα!

- Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η φενάκη της «οικονομικής ανάπτυξης». Για 10-15 χρόνια η χώρα μας απολάμβανε ρυθμούς ανάπτυξης μεγαλύτερους από τους ευρωπαίους εταίρους – ανάπτυξη για ποιους, όμως, και από ποιους; Δεν ήταν η παραγωγική ανάπτυξη αυτό που ζούσαμε ούτε ο εκσυγχρονισμός των δομών της χώρας σε βάθος και διάρκεια, αλλά μια μεγέθυνση στηριγμένη σε δάνειες δυνάμεις: μεγέθυνση της κατανάλωσης και των μη παραγωγικών επενδύσεων (σπίτια, αυτοκίνητα, διακοπές…), μεγέθυνση με εισαγόμενο χρήμα (δανεικό συνήθως) και εξαγόμενο συνάλλαγμα (για καταναλωτικά προϊόντα που ούτε στο όνειρό μας δεν είχαμε φανταστεί). Ο λογαριασμός από το φαγοπότι έρχεται κάποια στιγμή∙ κι αν νομίζαμε ότι δεν θα έρθει, δεν μας φταίει κάποιος – οι δανειστές δανείζουν για να βγάλουν κέρδος στον κόσμο που ζούμε, και μόνο αφελείς και απαίδευτοι δεν το καταλαβαίνουν…

Μεταξύ φίλων - Δ. Πάνου

 

Πολλά ψέματα είπαμε… (1) 

Καλή χρονιά, ευλογημένη και χαρούμενη για όλους! Τι θα πει «καλή», είναι βέβαια ένα ερώτημα – άλλο εννοεί ο καθένας μας, αλλού στρέφει τις προσδοκίες του, με άλλο τρόπο επενδύει στο ατομικό και συλλογικό μέλλον. Έχω, όμως, την εντύπωση πως για όλους μια προϋπόθεση που δεν μπορεί να αγνοηθεί είναι η ειλικρίνεια, όπως προσδιορίζεται από δύο άξονες: την αυτοκριτική και την αυτογνωσία. 

Μια τέτοια προϋπόθεση μπορεί να μας φαίνεται αυτονόητη για τον ατομικό βίο, ίσως να μην γίνεται κατανοητή όμως με μια πρώτη ματιά όσον αφορά την πορεία ενός συνόλου, μιας κοινωνίας ή ενός λαού. Κι όμως, ίσως πρόκειται για την πιο ουσιαστική παράμετρο σε μια πορεία εθνικής ανασυγκρότησης, για την οποία όλοι υποτίθεται ότι νοιαζόμαστε. Γιατί, μέχρι τώρα μας είπαν πολλά ψέματα – και τα πιστέψαμε∙ είπαμε πολλά ψέματα οι ίδιοι στον εαυτό μας – και νομίσαμε σιγά σιγά ότι είναι αλήθειες∙ ακούσαμε πολλά όμορφα λόγια – και αφεθήκαμε στη μαγεία τους σαν να ήταν αλήθειες…

- Μας είπαν ότι η Παιδεία μας πρέπει να «εκσυγχρονιστεί» και να μοιάσει στα πετυχημένα πρότυπα της Δύσης: κοινωνικές και επαγγελματικές δεξιότητες, τεχνικές για την ανάδειξη χαρισμάτων και δεξιοτήτων, περιορισμός του «ιδεολογικού» φορτίου, λιγότερα για την Πατρίδα, τη Θρησκεία, την Ηθική: το πιστέψαμε άβουλα και άκριτα, το εφαρμόσαμε «στο περίπου» και ελληνοπρεπώς και… φτιάξαμε μια νέα γενιά που ξέρει πολλά και διάφορα, αλλά δεν έχει ιδέα για το τι σημαίνει κοινωνική ηθική και εθνικό καθήκον, που δυσκολεύεται να καταλάβει τα όρια του ιδιωτικού σε σχέση με το ατομικό και ιδιοτελές∙ που δεν μπορεί να στηριχτεί σε κάποια σταθερή ρίζα για να ανθίσει – την παράδοση ως τρόπο ερμηνείας του παρόντος και κριτηρίου για το μέλλον.

Μεταξύ φίλων... - Δ. Πάνου

Η προτομή του Πατρινού Ευεργέτη Θ. Τριάντη που κλάπηκε...

Το έλλειμμα πολιτισμού στη σημερινή Ελλάδα

Για έναν ακόμη λόγο θρηνούμε πάνω στα ερείπια της χαμένης ευημερίας: γιατί ξεμάθαμε να κλαίμε. Χάσαμε τη μεγάλη αυτή αρετή που μας χαρακτήριζε ως λαό σε όλη την ιστορική διαδρομή μας: τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουμε τη θλίψη με αξιοπρέπεια, με ισορροπία, με αυτόν τον υπέροχο συνδυασμό μελαγχολίας και προσδοκίας που ξεκινά από την αρχαιοελληνική παράδοση του «μέτρου», περνά από την χριστιανική εγκαρτέρηση και φτάνει ως τη λαϊκή σοφία του δημοτικού τραγουδιού και των τοπικών παραδόσεων. Είναι λογικό∙ όταν μαθαίνει κανείς σε μια ζωή όπου όλα είναι (ή φαίνονται….) λαμπερά, χαρούμενα και ευχάριστα, τότε η υπερβολή συνοδεύει την εξαίρεση και η απόγνωση αντικαθιστά την αυτογνωσία και τον προβληματισμό. Το κακό, βέβαια, είναι ότι αυτή η λάμψη ήταν φαντασιακή, πλασματική, εξαρτημένο αντανακλαστικό στις «μικροχαρές» που επιτηδείως «πλασάρονταν» για να καλύψουν την απουσία αληθινής χαράς: η βιτρίνα της παρουσίας σε «μοδάτα» κλαμπ και Μύκονο (ή η φαντασιακή «μέθεξη» στη χλιδή μέσα από τα υποκατάστατα των πρωτοτύπων) αντικαθιστούσε τις απλές καθημερινές χαρές, αυτές που είχαν θρέψει γενιές ολόκληρες εξισορροπώντας τα υλικά ελλείμματα και νοηματοδοτώντας την ουσία της ύπαρξης.

Δεν είναι ένα ζήτημα ψυχολογικής τάξεως, στην ουσία του∙ είναι πρωτίστως ζήτημα πολιτισμικών προτύπων και επιλογών. Η τέχνη του «ευ ζην» είναι πάνω απ’ όλα βιωμένο πολιτιστικό απήχημα παρά τεχνική διευθέτηση επιλογών και γούστων. Γι’ αυτό και ο πολιτισμός δεν ταυτίζεται με τις «κανονικότητες» των «ελίτ» και των «εστέτ»: τέτοιες επιβεβλημένες κανονικότητες οδήγησαν τους άκρως «πολιτισμένους» Γερμανούς του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου στα φρικωδέστερα εγκλήματα της σύγχρονης εποχής. Αντίθετα, η πολιτισμική καταξίωση έχει να κάνει με ξεκάθαρες και καταξιωμένες στη συλλογική συνείδηση επιλογές ποιοτήτων, προτύπων και αξιών. Εδώ βρίσκεται και το δράμα του σύγχρονου Έλληνα.

Πρόσκληση διά-λόγου μεταξύ φίλων... - Δ. Πάνου

Terror vacui…

Θρηνούν πολλοί - και δικαίως – για την απότομη και κάθετη πτώση του βιοτικού επιπέδου μας. Κανείς δεν το περίμενε, ζωές και προσδοκίες διαμορφώθηκαν πάνω σε μια επίπλαστη ευημερία, και τώρα… κλάμα!

Ασφαλώς και δεν είναι καθόλου αστείο να σχεδιάζεις μια ζωή με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και όλα αυτά που είχες κατά νουν να χάνονται και να σου μένουν μόνο… οι υποχρεώσεις ή οι ελπίδες που διαψεύστηκαν. Το σοκ δεν είναι μικρό, και η αντιμετώπισή του, όπως έχουν διαπιστώσει αρκετοί από εμάς, δεν είναι καθόλου εύκολη. Για την ακρίβεια, δεν είναι εύκολη γιατί δεν αφορά μόνο τα οικονομικά μεγέθη της απώλειας, αλλά κυρίως τις ψυχικές και ηθικές παραμέτρους της.

Η ελληνική κοινωνία σε μεγάλο βαθμό εξακολουθεί να προσποιείται ότι έχει καταπτοηθεί από την οικονομική απώλεια: έτσι είχε μάθει τόσα χρόνια, να σταθμίζει τα πάντα με όρους οικονομικούς, αγνοώντας ότι υπάρχουν και άλλες διαστάσεις στην προσωπική και συλλογική ευημερία. Και τώρα που θα χρειαζόταν να αντλήσει δυνάμεις από κάτι διαφορετικό, πέρα από το «πόσα κονομάω, πού διασκεδάζω, τι αμάξι αγοράζω», άρχισαν τα δύσκολα. Οι κοινωνικές και ατομικές δυνάμεις που μπορούσαν στο πρόσφατο παρελθόν (για να αναφερθούμε σε εμπειρίες ανθρώπων που ακόμη ζουν) να στηρίξουν την υπομονή απέναντι στη φτώχεια, την επίμονη αντίσταση απέναντι στον ισχυρό εχθρό ή κατακτητή, το όραμα της δημιουργίας μετά τον πόλεμο, την ικανότητα να ξεκινά κανείς από το μηδέν μετά από απρόοπτα και καταστροφές, έχει αντικατασταθεί σήμερα από μια αδιανόητη παθητικότητα που συνοψίζεται στο «τι κάνουν οι άλλοι για μένα» και όχι στο «τι κάνω εγώ για τον εαυτό μου» - για να μην αναφερθούμε στην απουσία του «τι κάνω ή τι θυσιάζω εγώ για τους άλλους»…