…και το όνομα αυτής Gayer – Anderson Cat.
Η εντυπωσιακή γάτα με τα χρυσά σκουλαρίκια στη μύτη και τα αυτιά – piercing!!! – άκουσα να φωνάζουν με θαυμασμό κάποιες νεαρές τουρίστριες από το Μάντσεστερ που φωτογράφιζαν όπως εμείς – στην αίθουσα Αιγυπτιακής γλυπτικής του Βρετανικού Μουσείου - αυτό το μπρούντζινο ομοίωμα του 600 π.Χ. είναι αφιερωμένο στη Αιγυπτιακή θεά γάτα, τη Μπαστ.
Το όνομά της - Gayer – Anderson Cat - όμως μας παραξενεύει.
Μου θυμίζει – το ‘όνομα – τα μάρμαρα του Παρθενώνα που κάποτε ονομάζονταν Ελγίνια. (
What are the “Elgin marbles”? ) Ποια είναι τα Ελγίνεια μάρμαρα μας εξηγεί ο δικτυακός τόπος του Μουσείου.
Εν πάση περιπτώσει, τα μάρμαρα του Παρθενώνα ονομάστηκαν Ελγίνεια από το λόρδο Έλγιν, τον πρεσβευτή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στην Υψηλή Πύλη, στην Ισταμπούλ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. "Απέκτησε (sic) τα γλυπτά στην Αθήνα, ανάμεσα στα 1801 και 1805» και τα πούλησε στο Βρετανικό Κοινοβούλιο, που με τη σειρά του τα προσέφερε στο Βρετανικό Μουσείο."
Ας μην ανησυχούν οι Βρετανοί φίλοι μας, δεν διεκδικεί κανείς σε αυτή την ανάρτηση την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα. «Δεν ήρθαμε φυσικά στο Βρετανικό Μουσείο για να τα παραλάβουμε - όπως σχολιάζει με χιούμορ και
η Ελένη Χοντολίδου στο ιστολόγιό της . Ούτε και συμφωνούμε όλοι μεταξύ μας ότι τα θέλουμε πίσω.» Συμφωνώ απολύτως (με την διαφωνία). Πιστεύω ότι τα Μάρμαρα του Παρθενώνα ανήκουν στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτό άλλωστε κάνουν τα Μουσεία. «Αποκτούν» εκθέματα και τους δίνουν ονόματα. Αυτό είναι μια παλιά συνήθεια από το παρελθόν, όταν η Μεγάλη Βρετανία ήταν αυτοκρατορία.
Αυτό είναι κάτι κοινό που έχουν οι αυτοκρατορίες. Δίνουν ονόματα στα αντικείμενα που ανακαλύπτουν. Πάρτε για παράδειγμα τη λίμνη Ukerewe (ή Nanubaale) στην Αφρική που ονομάστηκε Victoria από τον Βρετανό εξερευνητή Speke που μαζί με τον Burton την «είδαν πρώτοι!». Αυτό μοιάζει λίγο με το πρώτο κεφάλαιο της Γένεσης, με τον Αδάμ να «βλέπει» για πρώτη φορά και να ονοματίζει τα «πλάσματα» στον κήπο της Εδέμ.
Φυσικά τη λίμνη την είχαν «δει» και οι Άραβες εξερευνητές – την αποτύπωσαν μάλιστα στον περίφημο χάρτη του καλλιγράφου Αλ Ιντρισί ήδη από τα 1160 – αλλά την «έβλεπαν» καθημερινά και την «ονόμαζαν» οι κάτοικοι της περιοχής πριν αρχίσει όλη η μετέπειτα συζήτηση για τις πηγές του Νείλου.
Περί ονομάτων λοιπόν ο λόγος.
Γιατί αυτή η πανέμορφη μπρούτζινη αναπαράσταση της γάτας της Μπαστ, ονομάζεται Gayer – Anderson (Cat)?
Ιδού η απορία.
Αν βέβαια λάβει κανείς υπόψη του αυτή την παράδοση της αυτοκρατορίας, τη «δίψα για εξερεύνηση» και την αντίληψη κυριαρχίας ακόμα στα έργα που ανήκουν σε άλλους πολιτισμούς, αντιλαμβάνεται γιατί τα «αποκτηθέντα» αντικείμενα αποκαλούνται με νέα ονόματα .
Μπορείτε να θαυμάσετε τα εκθέματα, ακόμα και να συγκινηθείτε από την ομορφιά τους. Μην αναρρωτηθείτε όμως πώς βρέθηκαν εκεί.
Δεν αναρωτιέμαι δηλαδή «τι δουλειά έχει η γάτα της Μπαστέτ στο Λονδίνο», όπως «τι δουλειά έχει η Καρυάτιδα στο Βρετανικό Μουσείο» -
Έτσι είναι με τα εκθέματα των Μουσείων. Κάποιος ευγενής ή αξιωματούχος της Αυτοκρατορίας - με δίψα για γνώση – τα «απέκτησε» και τα έφερε. Και μετά, επειδή αυτό έχει γίνει για πολλά αντικείμενα, από πολλές περιοχές του πλανήτη, πολλά εκθέματα μαζεύτηκαν εκεί, και έτσι μπορούν να μελετηθούν οι μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις - τα πριν και τα μετά - θεωρείται πλέον ότι "ανήκουν εκεί". Αυτά τα επιχειρήματα εκφράζονται στο
ο βιντεάκι για τα μάρμαρα του Παρθενώνα στο δικτυακό τόπο του Μουσείου. Η επιμελήτρια, η κυρία Bonnie Geer, «αισθάνεται» ότι τα μάρμαρα «ανήκουν» εκεί. Ποιος θα διαφωνήσει μαζί της; Είναι με έξυπνο και «πολιτικά ορθό» τρόπο επιλεγμένη στη θέση αυτή. Είναι γυναίκα και έγχρωμη.
Δεν θα της πω πώς να αισθάνεται. Απλά δεν αισθάνομαι το ίδιο.
Δεν μπορείς να αλλάξεις το παρελθόν. Ακόμα και αν θέλεις όμως να αφήσεις τη μνήμη αυτών των «αποκτημάτων» πίσω σου, τα ονόματα είναι πάντα εκεί. Όπως το όνομα της μπρούτζινης γάτας, που δεν λέγεται «Μπαστ» φερ’ ειπείν, Μπαστέτ ή Νεφάρ. Λέγεται προκλητικά Gayer – Anderson - υπενθυμίζοντας επίμονα το όνομα αυτού που την έφερε στο Μουσείο;
Ποιος να είναι όμως, αναρρωτιέμαι, ο άνθρωπος πίσω από το όνομα Gayer – Anderson? Η πικρία που εκφράζω ίσως να τον αδικεί. Από την άλλη δεν νομίζω ότι οι επισκέπτες του Μουσείου έχουν την παραμικρή ιδέα για το ποιος είναι εκτός από το ότι έδωσε το όνομά του στη γάτα.
Ο ταγματάρχης Robert – Grenville Gayer – Anderson, εγκατέλειψε μια πετυχημένη καριέρα ορθοπεδικού γιατρού στη Χάρλεϋ στρήτ επειδή ένιωσε το «κάλεσμα» να υπηρετήσει την αυτοκρατορία – ως στρατιωτικός γιατρός. Μετά μια σύντομη θητεία στο Γιβραλτάρ, κατέληξε στο Κάιρο όπου ασχολήθηκε με την μελέτη του Αιγυπτιακού πολιτισμού – αποκαλώντας τον εαυτό του «Οριενταλιστή».
Ο ταγματάρχης υπήρξε ποιητής, συλλέκτης έργων τέχνης και αρχαιοτήτων, άνθρωπος των γραμμάτων – έγραφε τακτικά στο Sphinx και στο Egyptian Gazette.
Προτιμώ να τον φαντάζομαι στο γραφείο του, στο Μουσείο Μουσουλμανικού πολιτισμού, στο σπίτι της Κρητικιάς. Το Μουσείο ήταν το έργο της ζωής του.
Το σπίτι της Κρητικιάς – Bailt al Kretliya – ήταν το θρυλικό σπίτι μιας γυναίκας από την Κρήτη – μουσουλμάνας φυσικά, όπου ο ταγματάρχης Robert – Grenville Gayer – Anderson,έζησε τις πιο ευτυχισμένες μέρες της ζωής του, και το οποίο αργότερα στέγασε το μουσείο. (1)
Το όνομα είναι γεμάτο συμβολισμούς. Το σπίτι της κρητικιάς είναι ο λαβύρινθος, το σπίτι της Αριάδνης. Στο σπίτι της Αριάδνης (της Κρητικιάς) έζησε και ο ήρωας του Στρατή Τσίρκα, στις Ακυβέρνητες Πολιτείες, ο Σιμωνίδης.)
Το σπίτι αυτό είναι από μόνο του ένας ζωντανός θρύλος. Σύμφωνα με τις παραδόσεις της περιοχής που έχει συλλέξει ο εγγονός του ταγματάρχη Theo Gayer – Anderson, εκεί ήταν – λένε - ο τόπος όπου άραξε η κιβωτός του Νώε.
Συνδέεται ακόμα με το μέρος που στεκόταν ο Αβραάμ για να θυσιάσει το γιο του και συμπτωματικά πάλι εκεί – και όχι στο όρος Σινά – ήταν η καιομένη βάτος όπου ο Μωυσής άκουσε τη φωνή του κυρίου. Τις παραδόσεις που συνδέονται με αυτό το σπίτι κατέγραψε ο R.G. στα απομνημονεύματά του – Fatal Attractions – το οποίο χρησιμοποιεί ως πηγή ο εγγονός για το βιβλίο του Legends of the House of the Cretan Woman (Αποσπάσματα από το Google books στο (2))
Το σπίτι είναι κυριολεκτικά θρυλικό. Κάμαρα με τα μυστικά, πηγάδι των ερωτευμένων, το φίδι του σπιτιού, το καλό πνεύμα του Σεΐχη Χουσεΐν… Το σπίτι της Σεχραζάτ.
Η Μπαστ, που του τη βρήκαν στην περιοχή της Saqara, όλα τα χρόνια ήταν σε ένα βάθρο απέναντι από το γραφείο του, υποθέτω, και τον παρατηρούσε άγρυπνη ενώ έγραφε καθημερινά το ημερολόγιό του. Την πήρε μαζί του φεύγοντας από την Αίγυπτο, μαζί με ελάχιστα αντικείμενα από τη συλλογή του – που την άφησε πίσω στο Κάιρο, στο Μουσείο που πήρε το όνομά του.
Εμείς την είδαμε χτες (22/7/2009) στην αίθουσα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων του Βρετανικού Μουσείου.
Πηγές από το διαδίκτυο:
(1) http://en.wikipedia.org/wiki/Gayer-Anderson_Museum
(2) http://www.touregypt.net/featurestories/gayeranderson.htm
(3) http://media2.feed.gr/filesystem/images/20090723/engine/assets_LARGE_t_1463_4615238_type11491.jpg
(4)http://books.google.gr/books?id=TI2RUcgA9YQC&pg=PA1&lpg=PA1&dq='John'+Gayer-Anderson&source=bl&ots=gv9hVRgTx4&sig=Hynu0AKPHH7a1WNFnR6spKgD9b0&hl=el&ei=nj5oStzHMZbSjAextPCyCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7
(5) http://www.eaudrey.com/myth/Places/images/al-idrisi%201533a.jpg
(6) http://en.wikipedia.org/wiki/File:Egypte_louvre_028.jpg
(7)
http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=ps084830.jpg&retpage=16717
R.G. 'John' Gayer-Anderson Pasha. "Legends of the House of the Cretan Woman." Cairo and New York: American University in Cairo Press, 2001. 
