Γιωσέφ Ελιγιά: ο θάνατος του παλικαριού και οι Διγενήδες.

«Η ίδια η ζωή του ήταν το ωραιότερο ποίημα», γράφει ο γιατρός, λογοτέχνης και ερευνητής Σάββας Μιχαήλ στο κείμενο του «Το μείζον μέσα στο έλασσον», ένα εξαιρετικό δοκίμιο όπου παρουσιάζει τον ποιητή που γνωρίσαμε στις σελίδες του διηγήματος του Δημήτρη Χατζή Σαμπεθάι Καμπιλή (από το Τέλος της Μικρής μας Πόλης) και όπου με αριστουργηματικό τρόπο και θαυμαστή επάρκεια, προσπαθεί να αποκαταστήσει το μείζον μέσα στον χαμηλό τόνο της γραφής του. Απαρατήρητο πέρασε από τα μάτια των μελετητών το μάγμα του ηφαιστείου, της μελέτης, της λογιότητας, των κρυφών αναφορών στις γραφές και τις παραδόσεις. 

Επιμένω ότι και το δοκίμιο του Σάββα Μιχαήλ είναι κορυφαίο, ισάξιο με το διήγημα του Δημήτρη Χατζή στον χώρο της Ιστορίας και της κριτικής. Ανοίγει την κουρτίνα και μας αποκαλύπτει άγνωστες πλευρές της ποίησης και της ιστορίας μας, στο μεταίχμιο δύο πολιτισμών, δύο γλωσσών, του ελληνικού και του εβραϊκού. Το κείμενο υπάρχει στο διαδίκτυο, σε λινκ από το πολιτικό καφενείο, κυκλοφορεί βεβαίως στο βιβλίο του Σάββα Μιχαήλ από τις εκδόσεις Άγρα. (και στο Scribdd ολόκληρο το βιβλίο)

Σε αυτό το κείμενο λοιπόν, υπάρχει μια λεπτομερής περιγραφή του θανάτου του Γιωσέφ Ελιγιά στον Ευαγγελισμό, Παρασκευή βράδυ της 29ης Ιουλίου 1931. Ο ποιητής είχε φτάσει στην Αθήνα στις 15 Ιουλίου με εγκληματική καθυστέρηση, γιατί ενώ είχε αρρωστήσει με κοιλιακό τύφο, η θρησκευόμενη προϊσταμένη αρχή δεν του έδινε άδεια να νοσηλευτεί και του έλεγαν αν το κάνει στο τέλος της σχολικής χρονιάς. Έτσι, μπήκε κακήν κακώς μόλις έκλεισαν τα σχολεία (υπηρετούσε στο Κιλκίς) στον Ευαγγελισμό αλλά ήταν αργά. Η μάνα του φώναξε δυο ραββίνους για να διαβάσουν την Τορά. Την διάβαζαν όμως με τόσο άσχημα εβραϊκά, που ο ετοιμοθάνατος νεαρός σοφός οργίστηκε και τους διέκοψε. Τους είπε να σταθούν στη μια και στην άλλη πλευρά του κρεβατιού και να ανοίξουν από πάνω του το ρολό, το Σεφέρ Τορά. Ανασηκώθηκε, στηρίχτηκε στα μπράτσα των δυο ραβίνων και διάβασε μόνος του «με την ωραία άρθρωση και τη βροντώδη φωνή», το Καντίς, την ευχή των νεκρών και άφησε την πνοή του. 

Διφυείς (Ντυμπούκ) είναι τα τρομερά πνεύματα των εβραϊκών παραδόσεων, που ζουν στο μεταίχμιο ανάμεσα σε δυο κόσμους, στοιχειώνουν τους θρύλους - προκαλούσαν τον τρόμο στους Ναζί – γράφει ο Σάββας Μιχαήλ σε ένα άλλο κείμενο στο ίδιο βιβλίο. Διφυής (Ντυμπούκ) είναι και ο Γιωσέφ Ελιγιά, άνθρωπος ανάμεσα τον ελληνικό και τον εβραϊκό κόσμο, όπως Διφυής (Διγενής) ήταν και ο Αφεντοδήμος - ο Αντρειωμένος με την ουρά στο θάνατο του παλικαριού του Κωστή Παλαμά. Και οι δυο, ρυθμίζουν τις τελετουργικές λεπτομέρειες του δικού τους περάσματος ανάμεσα στους δυο κόσμους, αυτόν των ζωντανών και αυτόν των νεκρών. Να θυμηθούμε το μοιρολόγι που ζήτησε από τη μάνα του να ακούσει, ακόμα εν ζωή ο Δήμος.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Από παλαιότερη ανάρτηση στο facebook

Ο Ανδρειωμένος και η ουρά του: θάνατος του παλληκαριού στα μαρμαρένια αλώνια

Α Θε μου! Τι να γίνηκαν του κόσμου οι ανδρειωμένοι; 

Ο Μήτρος της Δήμαινας , το παλληκάρι που ο άδικος θάνατός του ιστορείται στο διήγημα “Θάνατος παλληκαριού” του Κωστή Παλαμά ζει κι πεθαίνει σαν αντρειωμένος, σαν τους Αντρειωμένους εκείνους τους γιγάντιους άντρες, τους Ακρίτες, που τα κατορθώματα τους πέρασαν στους θρύλους και τα τραγούδια...

«Κάθε του βήμα στο χορό, γοργό γοργό κι ανάλαφρο, έσταζε γλύκα και λεβεντιά. Σ’ έφερνε σ’ άλλο κόσμο. Τον κόσμο των αντρειωμένων που χόρευαν στον κάμπο με τους νιους, κι ύστερα παραιτούσαν το χορό και πάλευαν στα μαρμαρένια αλώνια με το χάρο»

Ακόμα και ο θάνατός του, το ψυχομαχητό του, εκει που «βογγούσε βαθειά και αναταράσσονταν, σα χώρα που κάθε λίγο και λιγάκι την ανατίναζεν από της γης τα έγκατα σεισμός δαιμονισμένος…», ανακαλεί το ψυχομαχητό του Διγενή που η γη τονε τρομάσσει…

Και είναι τόσο σημαντική αυτή η ομοιότητα – ταύτιση του Δήμου, που φαίνεται να μοιράζεται με τους ανδρειωμένους και την άλλη τους ιδιότητα, την ουρά:

«Στοιχημάτιζαν με τ’ άλλα τα παιδιά πως ήταν αντρειωμένος, πως ήταν αντρειωμένος. Πως γεννήθηκε με ουρά. Την είδαν έλεγαν. Τον κίνδυνο δεν τον συνερίζονταν. Την αρρώστεια δεν την λαχτάριζε, το Χάρον δεν τον έτρεμεν….»

Οι άνθρωποι δηλαδή των ορίων, οι Ακρίτες, οι Ανδρειωμένοι, με την διπλή καταγωγή ( Δι – γενής), στις Ακρες των Ακρών, στα όρια δύο χωρών, σαν τους ημίθεους τους ήρωες όπως ο Ηρακλής με δυο καταγωγές και δυο μανάδες, έχουν τέτοια σωματική ρώμη που μετείχαν κάποτε και της ανθρωπίνης και της ζωώδους ιδιότητας, κάτι που η λεοντή του Ηρακλή με την οποία μονίμως εμφανίζεται στις αναπαραστάσει, φαίνεται να ανακαλεί…
Ιχνος αυτής της συμμετοχής στις δύο τάξεις, του ανθρώπινου και του ζωώδους, μυστικό και μυστηριακό απομεινάρι, ίσως να είναι αυτή η ουρά…



Διαβάστε ακόμα:
- ένα τσακώνικο παραμύθι με το αντρειωμένο παιδί δράκος που γεννήθηκε με ουρά

ο παιδί που ήταν δράκος αντρειωμένος

a. Στα τσακώνικα: το καβγί με τα νορά «Το παιδί με την ουρά» (Τσακώνικο παραμύθι)

Στο χωρίο ναμ’ γεννάτ’ ένα καβγί (< *καρπίον) σερνικού.
Το καβγί έντα ’τανι ’ποπίσω νορά. Μέρα νούτ‘α κράντα ’τάνι. Όντε ’τα κράντα το καβγί, μεγαλώντα, φουσκώντα ’τάνι από το κράψιμο. Το καβγί ήταν δράκο αδρειωμένε. Θέντα ’τάνι νι πάρ’ ο μπαμπά σ’, νι ’ι βάλει στο δισάτs’ τsαι να βγάει να γυρίσ’ το χωρίο από τέσσερ’ άκρε, να ’ι σταυρώσ’ τsαι να φωνιάτσ’ από τρει βολέ: «Δράκο γεννάτ’!» Τήνοι δίντε ’τα νι μάκο, αφιόνι, να κασεί. Μa μέρα πη ’τα κράντα πολύ το καβγί, ο μπαμπά σ’ δωκώ ’τα νι λίγου πολιότερε τsαι το καβγί φαρμακωμένε ’ταρ.

Απόδοση

Στο χωριό μας γεννήθηκε ένα παιδί αρσενικό. Το παιδί είχε από πίσω ουρά. Μέρα νύχτα έκλαιγε. Όταν έκλαιγε το παιδί, μεγάλωνε, φούσκωνε από το κλάμα. Το παιδί ήταν δράκος ανδρειωμένος. Ήθελε να το πάρει ο πατέρας του, να το βάλει στο δισάκι και να το βγάλει να το γυρίσει στο χωριό, στις τέσσερεις άκρες (του), να το σταυρώσει και να φωνάξει τρεις φορές: «Δράκος γεννήθηκε!» Εκείνοι του έδιναν μήκωνα, αφιόνι, για να κοιμηθεί. Μια μέρα που έκλαιγε πολύ το παιδί, ο πατέρας του τού έδωσε λίγο περισσότερο και το παιδί φαρμακώθηκε.
Η ιστορία από εδώ: 

http://www.korakovouni.gr/history_part5.html

η εικόνα από εδώ:

http://th04.deviantart.net/fs5/300W/i/2004/320/a/f/The_Rules_of_Fanfiction_by_child_dragon.jpg

- ένα άρθρο του Στίλπωνος Κυριακίδη για την ουρά των Αντρειωμένων, με μια παρουσίαση των ανδρειωμένων και της ουράς τους και μια ερμηνευτική υπόθεση της ουράς που έλκει κατά την άποψή τους την καταγωγή τους στην συνήθεια κάποιων γενναίων και ανδρειωμένων πολεμιστών του Βυζαντίου να ιππεύουν με σημαία σε κοντάρι την ουρά του αλόγου τους…

http://xantho.lis.upatras.gr/test2_publis.php?art=1909
Εικόνα: Έργο Δημήτρη Σκουρτέλη ("Δίνει του λιόντα φουχταλιάν, βγάζει τα δυο του μάτια") από εδώ: 

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=259558100833755&set=a.162724483850451.30641.100003387011403&type=1&theater