"Ο Πέρσης ποιητής του 14ου αιώνα Χάφεζ, ο Σέρλοκ Χολμς και η Γερτρούδη της Αραβίας": διάλεξη και ελάχιστη απαγγελία

‎
 "Ο Πέρσης ποιητής του 14ου αιώνα Χάφεζ, ο Σέρλοκ Χολμς και η Γερτρούδη της Αραβίας" και πώς οι ταυτότητες αυτών που γοητεύτηκαν κρύβονται, υπεξαιρούνται, υποκαθίστανται...

Αυτό είναι το θέμα της ομιλίας μου, η συμμετοχή μου δηλαδή στην εκδήλωση που διοργανώνει η Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Σπουδών Μέσης Ανατολής για τον Χάφεζ, τον ποιητή που γοήτευσε τους Δυτικούς, τον Σαίξπηρ της Ανατολής όπως τον αποκαλούσε η Γερτούδη Μπελ. 

Η εκδήλωση θα έχει έναν ιδιαίτερο πολιτισμικό χαρακτήρα, με απαγγελίες του ποιητή σε μετάφραση της Ελένης Κονδύλη, σ' έναν εξαιρετικό χώρο, στο θέατρο-εργαστήριο της Μαύρης Σφαίρας, οδός Ζωοδόχου Πηγής 48 και Αραχώβης, στις 7 το απόγευμα, την Παρασκευή 17 Δεκεμβρίου.

Θα είναι μεγάλη μου χαρά, αν κι εγώ καλεσμένη είμαι , να σας προσκαλέσω...

Η είσοδος είναι ελεύθερη...

H εικόνα από εδώ:
http://www.art-arena.com/Image/hafez1.jpg

Ο Σκοτσέζος κτηνίατρος Dunlop, ο Σέρλοκ Χολμς και τα ποδήλατα.

Ο γιος του Dunlop με το ποδήλατό του

« Ένα δεκάχρονο αγοράκι στο Μπέλφαστ στη Βόρειο Ιρλανδία, τρέχει με το τρίκυκλο ποδήλατο του στους χαλικόστρωτους δρόμους της πόλης, μα οι σκληρές συμπαγείς ρόδες κάνουν την οδήγηση δυσάρεστη. Ο πατέρας του, ένας Σκοτσέζος κτηνίατρος ο John Dunlop σκέφτηκε έναν τρόπο να την κάνει πιο άνετη.

Ο κτηνίατρος Dunlop
Πήρε το λάστιχο που πότιζαν τον κήπο,, το τύλιξε γύρω από τις ρόδες του τρικύκλου και κόλλησε τις άκρες ώστε να φτιάξει ένα σωλήνα, Μετά του έβαλε μια βαλβίδα και το φούσκωσε με την τρόμπα που φούσκωναν την μπάλα του ποδοσφαίρου. Η οδήγηση βελτιώθηκε πολύ, αλλά το τρίκυκλο παράπεσε, μια και το παιδί άρχισε να ενδιαφέρεται για άλλα παιχνίδια. Ένα χρόνο αργότερα, το πρόσεξε ένας ποδηλάτης, φίλος του Dunlop. Ενδιαφέρθηκαν και οι εφημερίδες και ο Dunlop με άλλους επενδυτές προχώρησε στην ανάπτυξη των ελαστικών πεπιεσμένου αέρα, που θα χρησιμοποιούνταν από την τεχνολογική καινοτομία της εποχής, το ποδήλατο. Σύντομα θα ακολουθούσε η χρήση τους από το αυτοκίνητο.»

Αυτά έγιναν στα 1888 και προέρχονται από το ιστολόγιο του Robert Shaver για τις ευρεσιτεχνίες http://patentpending.blogs.com/patent_pending_blog/entrepreneurs_stories/page/2/ (Βιολόγου, Χημικού και δικηγόρου ευρεσιτεχνιών).

Εκεί αναφέρεται ότι η ιδέα του ελαστικού με πεπιεσμένο αέρα είχε ήδη εφευρεθεί από τον μηχανικό Robert W Thomson αλλά πριν τα ποδήλατα γίνουν τόσο δημοφιλή, και έτσι η εφεύρεση εκείνη έμεινε ανεκμετάλλευτη.



Σε πολύ σύντομο διάστημα τα ελαστικά πεπιεσμένου αέρα είχαν διαδοθεί και η Dunlop δεν είχε την αποκλειστικότητα. Ήδη στα 1903 αν πιστέψουμε τον Σέρλοκ Χόλμς υπάρχουν 42 είδη τέτοιων ελαστικών.

«ένα ποδήλατο, αλλά όχι το ποδήλατο. Είμαι εξοικειωμένος με 42 αποτυπώματα ελαστικών . Αυτό είναι όπως βλέπεις ένα Dunlop, με ένα μπάλωμα στην εξωτερική πλευρά. Τα ελαστικά του Χάιντεγκερ είναι Palmer με διαμήκεις ραβδώσεις. Ο Άβελινγκ, ο μαθηματικός πέρασε από δω. Δεν είναι του Χάιντεγκερ»

Η συζήτηση είναι από την «Περιπέτεια στο Πράιορυ Σκούλ» όπου ο Σέρλοκ Χολμς και ο Γουάτσον αναζητούν τα ίχνη του μικρού λόρδου Σαλτάιρ που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς από το προπαρασκευαστικό κολλέγιο όπου ήταν εσώκλειστος – όπως όλοι οι γόνοι των καλών οικογενειών στη Μεγ. Βρετανία τότε – ακολουθούμενος ίσως από τον καθηγητή των Γερμανικών Χάιντεγκερ. Ο Χάιντεγκερ είχε εξαφανιστεί με το ποδήλατό του.



Η «Περιπέτεια στο Πράιορυ Σκουλ» μαζί με την «Περιπέτεια της μοναχικής ποδηλάτισας» είναι οι δύο ιστορίες του Κόναν Ντόυλ που αναφέρονται σε ποδήλατα. Σ΄αυτήν εδώ το ενδιαφέρον δεν είναι στην ισορροπία ή στην αίσθηση της ποδηλασίας στην Βρετανική εξοχή ή στους κινδύνους που διατρέχει η ποδηλάτισσα που κυκλοφορεί μόνη της, αλλά στα ίχνη του ποδηλάτου – εν είδει δακτυλικού αποτυπώματος - στη γη. Με τον ίδιο τρόπο δηλαδή που τα χαλασμένα στοιχεία της γραφομηχανής στην υπόθεση ταυτότητας (1) του αποκαλύπτουν την ταυτότητα της γραφομηχανής έτσι και τα ίχνη του ποδηλάτου αποκαλύπτουν την ταυτότητά του από το είδος των ελαστικών και όχι μόνο.


Αποκαλύπτουν την επιτάχυνσή του:

«Παρατηρείς ότι ο ποδηλάτης επιταχύνει; Δεν υπάρχει αμφιβολία. Κοίτα τα αποτυπώματα όπου και τα δυο λάστιχα φαίνονται καθαρά. Το ένα είναι εξ ίσου βαθύ με το άλλο. Αυτό σημαίνει ότι ο αναβάτης ρίχνει το βάρος του στο τιμόνι, όπως κάποιος που θέλει να επιταχύνει.»

‘

Ή νωρίτερα:

«Ο Χολμς έβγαλε μια κραυγή ικανοποίησης όταν πλησιάσαμε. Ένα αποτύπωμα σαν μια λεπτή δέσμη από τηλεγραφικά σύρματα να είναι στο κέντρο του. ΄Ηταν τα λάστιχα Palmer.»

Αποκαλύπτουν την κατεύθυνσή του:

« - Το ίχνος που βλέπεις είναι από έναν ποδηλάτη με κατεύθυνση από το σχολείο.
- Η προς το σχολείο;
-Όχι, όχι αγαπητέ μου Γουάτσον. Το πιο βαθύ αποτύπωμα είναι βέβαια αυτό όπου βρίσκεται το περισσότερο βάρος. Παρατηρείς διάφορα μέρη από όπου πέρασε και έσβησε το ρηχότερο σημάδι του μπροστινού τροχού. Μπορεί να συνδέεσαι με την έρευνα μας, μπορεί και όχι.»

Αυτό το τελευταίο συμπέρασμα, ότι μπορείς να βρεις την κατεύθυνση από το πίσω αποτύπωμα έχει αμφισβητηθεί.(2) Δεν θα εξετάσουμε αν ο Κοναν Ντόυλ είχε κάνει λάθος στο συγκεκριμένο εύρημα. Αυτό δεν έχει τόσο σημασία όσο το ότι προσπαθεί να κατασκευάσει ένα καινούργιο κώδικα ανάγνωσης των συμβάντων από τα αποτυπώματα που άφησαν στο έδαφος.

Έτσι εφιστά την προσοχή του Γουάτσον στα αποτυπώματα που άφησαν οι «αγελάδες» που ήταν στην πραγματικότητα άλογα με ψεύτικα πέταλα.

«Έβαλε μια σειρά από ψίχουλα στο τραπέζι με αυτόν τον τρόπο:
::::::::::::::::
Και μετά με αυτόν
:. :. :. :. :. :. :
Και κάποτε σαν αυτό:
.˙ .˙ .˙ .˙ .˙ .˙ .˙»

Αυτή η νέα γραφή, όπου το έδαφος λειτουργεί σαν εκμαγείο και όπου αποτυπώνεται η ταυτότητα των συμβάντων με το σχετικό βάρος και το σχήμα τους, δίνεται υπαινικτικά στην αρχή της ιστορίας όταν ο διευθυντής του σχολείου από όπου εξαφανίστηκε ο νεαρός λόρδος Σάλταιρ, εμφανίζεται στο σπίτι του Σέρλοκ Χολμς για να ζητήσει βοήθεια και αφήνει την επισκεπτήρια κάρτα του – σημάδι ταυτότητας.

«Η κάρτα του, φαινόταν τόσο μικρή για να σηκώσει το βάρος των ακαδημαϊκών του διακρίσεων…»

Τα αποσπάσματα είναι από την έκδοση Penguin των απάντων του Σέρλοκ Χολμς.
(1) στο http://waxtablets.blogspot.com/2008/08/blog-post_17.html



(2) John Forester, Cycling as viewed in literature, στο http://www.johnforester.com/Articles/Social/cyclit.htm

Ο Σέρλοκ Χολμς, η φθαρμένη γραφομηχανή και η κρυμμένη υπογραφή του Πέρση ποιητή Χαβίζ.

Η «Υπόθεση ταυτότητας» του Κόναν Ντόυλ δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Strand Magazine το 1891 και - παρά τον ασαφή και ίσως ξερό της τίτλο -  θεωρείται όχι μόνο από τους λάτρεις του Σέρλοκ Χόλμς αλλά και γενικώτερα από όλους όσους αγαπούν αυτό το παρεξηγημένο είδος, σταθμός στην αστυνομική λογοτεχνία. Ακόμα και οι ειδικοί στην εξιχνίαση πραγματικών εγκληματικών υποθέσεων αποτίουν φόρο τιμής στην επαγωγική σκέψη και την χρήση των επιστημονικών γνώσεων της εποχής για την αναζήτηση των ιχνών και των αποτυπωμάτων που αφήνει μια εγκληματική πράξη και κάνουν ειδική μνεία σε αυτήν την ιστορία (1).

Ο αναγνώστης μένει κατάπληκτος από την πολλαπλότητα των νοημάτων και των ερμηνειών των "ταυτοτήτων" που αποκαλύπτονται (ή κρύβονται) με αριστοτεχνικό τρόπο σε αυτή την ιστορία. Μια από αυτές είναι, πιστεύω, η ταυτότητα του ίδιου του μυθιστορηματικού ήρωα, ο οποίος συγχωνεύεται με το διπλό του, τον Hafez, τον Πέρση λυρικό ποιητή του 14ου αιώνα.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή:

Η  "Υπόθεση ταυτότητας" εκ πρώτης όψεως μοιάζει με μια συνηθισμένη ιστορία Σέρλοκ Χολμς. Η πελάτις που επισκέπτεται τον Σέρλοκ Χολμς και που η ταυτότητά της ως μύωψ ¨"από την πολλή δακτυλογράφηση" αποκαλύπτεται με την πρώτη ματιά από τον ντετέκτιβ είναι η Μις Μαίρη Σάντερλαντ. Η  δεσποινίς Μαίρη  Σάντερλαντ είναι  μια κοπέλα,  που ενώ κληρονόμησε κάποιο εισόδημα  από τον πατέρα της, εξακολουθεί να βγάζει το ψωμί της ασκώντας το επάγγελμα της δακτυλογράφου. Παρά τη στενή επιτήρηση του πατριού της, αρραβωνιάζεται με έναν ήσυχο υπάλληλο από το Λονδίνο που την έχει γοητεύσει. Αυτός όμως εξαφανίζεται μυστηριωδώς λίγο πριν το γάμο και εκείνη, γεμάτη ανησυχία, καταφεύγει στη βοήθεια του ικανού ντετέκτιβ για να τον αναζητήσει.

Η δεσποινίς Μαίρη Σάντερλαντ ζητά τη βοήθεια του Σέρλοκ Χολμς

Όπως αποδεικνύεται τελικά, ο εξαφανισμένος ήταν το «διπλό» του πατριού της , του κυρίου Γουίντιμπανκ. Επιθυμώντας διακαώς να μην παντρευτεί η προγονή του για να νέμεται την περιουσία της,  ο πατριός μεταμφιέζεται στον μυστακοφόρο και διοπτροφόρο επίδοξο αρραβωνιαστικό κύριο Όσμερ Αίηντζελ. Οι εμφανίσεις του κυρίου Αίηντζελ εν τη απουσία του πατριού και η περίεργη φωνή του,  υποψιάζουν τον απαιτητικό αναγνώστη για την παγίδα που στήνει ο συγγραφέας. Τα ίχνη είναι έντονα και καθαρά για να τονιστεί η αφέλεια του δόκτορος Γουάτσον…

Η δακτυλογράφος

Η  μεταφορική σημασία της " υπόθεσης ταυτότητας"  δεν εξαντλείται στο διπλό αρραβωνιαστικού- πατριού αλλά και στην ταυτότητα της αλληλογραφίας – των επιστολών που παίρνει και από τους δύο η δυστυχής δεσποινίς Σάντερλαντ. Η έλλειψη προσωπικού ύφους «μια μόνο αναφορά στον Μπαλζάκ», η δακτυλογραφημένη υπογραφή και κυρίως η ταυτότητα των τυπογραφικών χαρακτήρων της γραφομηχανής:

«Σε κάθε περίπτωση», δηλώνει ικανοποιημένος ο Σέρλοκ Χόλμς, «δεν είναι μόνο τα μισοσβησμένα “ ε” και τα “ ρ” που τους λείπει η ουρά., αλλά όπως θα παρατηρήσεις (αγαπητέ μου Γουάτσον) αν χρησιμοποιήσεις το μεγεθυντικό φακό μου, δεκατέσσερα ακόμα χαρακτηριστικά που έχω επισημάνει βρίσκονται επίσης εκεί».

Η απουσία προσωπικού στυλ και η δαχτυλογραφημένη υπογραφή αποκρύπτουν την ταυτότητα του συντάκτη των επιστολών. Αυτή αναζητείται τελικλά στην ταυτοποίηση  των στοιχείων της γραφομηχανής:  μια επαναστατική ιδέα στην επιστήμη της σήμανσης!.  Η αναζήτηση και η ταυτοποίση της γραφομηχανής με την οποία γράφτηκε το δήθεν σημείωμα αυτοκτονίας, ή η αγωνιώδης αναζήτηση μιας μοιραίας γραφομηχανής αλλού, εμφανίζονται συστηματικά στην μετέπειτα αστυνομική λογοτεχνία. Η υπόθεση ταυτότητας όμως ήταν η πρώτη του είδους.

Υπάρχει όμως και ένας ακόμα λόγος που η «Υπόθεση ταυτότητας» θα μείνει στην ιστορία. Ο Σέρλοκ Χολμς, ενώ έχει εξιχνιάσει την υπόθεση δεν αποκαλύπτει στην κοπέλα την αλήθεια για το χαμένο αρραβωνιαστικό. Δεν το κάνει γιατί δεν θέλει να της στερήσει την αυταπάτη.

«Θυμήσου το παλιό περσικό ρητό “ Υπάρχει κίνδυνος για αυτόν που αρπάζει το μικρό της τίγρης, υπάρχει κίνδυνος για αυτόν που αρπάζει την αυταπάτη από μια γυναίκα” Υπάρχει τόση σοφία στο Χαφίζ, όση και στον Οράτιο και τόση πολλή γνώση του κόσμου…»

Η αινιγματική αναφορά στον Πέρση ποιητή του 14ου αιώνα Σαμς – ουντ –ντιν Μουχάμαντ, τον Χαβίζ (3) στο τέλος της ιστορίας  προκαλεί έκπληξη  σε όσους έχουν συνηθίσει ένα "μη ποιητικό" Σέρλοκ Χολμς. Ωστόσο ο Χαβίζ δεν ήταν ένας συνηθισμένος ποιητής. Ο  Χαβίζ ήταν κορανομνήμων.  (Χαβίζ σημαίνει κορανομνήμων και ήταν το όνομα που προτιμούσε να χρησιμοποιεί ο ποιητής που δεν είχε μόνο αποστηθίσει το Κοράνι αλλά και τους στίχους των  αγαπημένων  του  ποιητών  Τζελαλεντίν Ρουμί και  Σααντί). Αν μάλιστα το συσχετίσει με τις εκπληκτικές ιδιότητες απομνημόνευσης του Σέρλοκ Χολμς (2) δεν θα είναι δύσκολο να διακρίνει την αντιστοιχία Σέρλοκ Χολμς - Χαβίζ. Άλλωστε και στην «Υπόθεση ταυτότητας» γίνεται  συνεχώς αναφορά στη μέθοδο εξιχνίασης υποθέσεων που χρησιμοποιεί την  αναζήτηση αντιστοιχιών και κοινών στοιχείων με υποθέσεις  που έχει ήδη καταχωρίσει στην μνήμη του ή βρίσκονται στα αρχεία της αστυνομίας. Ωστόσο είναι μια αριστοτεχνική δουλειά που την κάνει με στυλ. Μεταφορά για την ποίηση ίσως;

Ο Πέρσης ποιητής Χαβίζ

Αν η αναφορά στην ποίηση ως απομνημόνευση δεν αρκεί για να πειστεί κάποιος  ότι η αναφορά στον Χαβίζ είναι «κλειδί» στο διπλό Χαβίζ/Σέρλοκ ας κάνουμε ένα ακόμα βήμα και ας μετακινήσουμε το ντετέκτιβ λίγο προς την ποίηση. Να θυμηθούμε την ποιητική διάθεση του ήρωα στην αρχή της ιστορίας εκεί που συζητάει ρεμβάζοντας με το φίλο του για τα μυστήρια της ζωής, θεωρώντας ότι όλα αυτά γίνονται και γράφονται απλά στο πνεύμα και την ποιητική διάθεση εκείνης της εποχής. Τότε έγινε η μετάφραση από τη Γερτρούδη Μπελ στα αγγλικά των ποιημάτων του Πέρση ποιητή που από ότι φαίνεται τον διάβαζε ο Καρλάυλ και οι φίλοι του πατέρα της Βιρτζίνιας Γουλφ όπως γράφει στο ημερολόγιό της.

«Η ζωή είναι απείρως πιο περίεργη από οτιδήποτε θα μπορούσε να επινοήσει το μυαλό του ανθρώπου. (…) Αν μπορούσαμε να πετάξουμε έξω από το παράθυρο, χέρι με χέρι και να σταθούμε ακίνητοι στον αέρα πάνω από αυτή τη μεγάλη πόλη, να σηκώσουμε απαλά τις στέγες και να κρυφοκοιτάξουμε σε όλα τα παράξενα πράγματα που συμβαίνουν, τις παράξενες συμπτώσεις, τα σχέδια, τις αντιθέσεις, τις θαυμαστές αλυσίδες από γεγονότα (…) η λογοτεχνία με τη συμβατικότητά της και τα προβλεπόμενα συμπεράσματά της θα έπαυε να είναι επικερδής»,

διαβάζουμε στην αρχή της ιστορίας.

Μπορεί να είναι όλα αυτά είναι όμως και κάτι ακόμα που φαίνεται να μην είναι απλή σύμπτωση.

Η ιστορία ονομάζεται «Υπόθεση Ταυτότητας» ο πυρήνας της είναι η αποκάλυψη της ταυτότητας του κυρίου Γουίντιμπανκ/Οσμερ αναζητώντας τη διεύθυνση του γραφείου του, σημειώνοντας τις ημερομηνίες των ταξιδίων και της απουσίας του ενός όταν εμφανιζόταν ο άλλος, μελετώντας το ύφος των επιστολών του, τη δακτυλογραφημένη υπογραφή του για να κρύψει την ταυτότητά του, έως, στο τέλος, τη λεπτομερή εξέταση της φθοράς στα στοιχεία της γραφομηχανής που ήταν το τελικό αποτύπωμα του εγκληματία, η πραγματική του υπογραφή.

Η πολλαπλότητα των ταυτοτήτων που αποκαλύπτεται με ευφυία και στυλ είναι στο κέντρο της ιστορίας. Είναι χαρακτηριστικό του αριστοτεχνικού τρόπου με τον οποίο ο Σερλοκ Χολμς λύνει την υπόθεση και ο Κόναν Ντόιλ δένει την πλοκή.

Με τον ίδιο τρόπο, ο  ποιητής  Χαφίζ  γράφει με ψευδώνυμο, με την ιερατική του ιδιότητα. Έχει όπως και οι άλλοι ποιητές της εποχής του το χαρακτηριστικό να πλέκει το όνομα του στους τελευταίους στίχους των ποιημάτων που συνθέτει εν είδει υπογραφής. Η ταυτότητα δηλαδή αυτού που έγραψε τα ποιήματα είναι κρυμμένη μέσα στους ίδιους τους στίχους (4) όπως τα μισοσβησμένα "ε" και τα "ρ" που τους λείπει η ουρά της γραφομηχανής.

«Είμαι άγιος ή αμαρτωλός
Τι από τα δύο θα γίνω;
Ο Χαβίζ κρατά το μυστικό του μυστηρίου του…»

Ή

«Είπα, την ευτυχία και τη χαρά
ο καιρός που περνά θα τα καταστρέψει,
Σώπαινε, είπε ο Χαβίζ
Και οι θλίψεις θα τελειώσουν φίλε μου»

"Συναρπαστικό και καλλιτεχνικό", πιστεύω.


(1) Stanton O. Berg, Sherlock Holmes: Father of Scientific Crime Detection, Journal of Criminal Law, Criminology and Police Science, Vol. 61, No 3, p. 446 – 460
(2) Η ιδιότητα χωρίς αριθμό, στο http://waxtablets.blogspot.com/2008/03/blog-
post_17.html
(3) http://www.hafizofshiraz.com/hafizinfluence2.html
(4) http://en.wikipedia.org/wiki/Hafez
(5) Τα αποσπάσματα από την Υπόθεση ταυτότητας προέρχονται από την ηλεκτρονική (δωρεάν) έκδοση http://sherlock-holmes.classic-literature.co.uk/a-case-of-identity/ για τις μεταφράσεις ουδέν σχόλιον!
(6) https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgSpvAmChDW_-4RZZx5tyD1HCiu7h7lXhAvYF13fUTkMvajKy-Vrz88XVhaS12PBd1bmfmBdvRDP0rFWCOBjV-myq2KVaK6BTcZW8mUFmXasZP3-awRR_EWLoL50N8MSaraHqzXysWZ5-M/s1600-h/strand.jpg

Σέρλοκ Χολμς: Η ιδιότητα χωρίς αριθμό

Αυτοί που αγαπούν το θρυλικό ήρωα του Κόναν Ντόυλ, το Σέρλοκ Χολμς, σίγουρα ξέρουν και τις εκκεντρικές απόψεις του για τη μνήμη. Το ότι δηλαδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι σαν μια άδεια σοφίτα με ανελαστικά τοιχώματα που πρέπει να προσέχεις για να μην παραγεμίσεις γιατί η υπερβολική συσσώρευση γνώσεων «στην καλύτερη περίπτωση μπερδεύονται μ’ ένα σωρό άλλα πράγματα ώστε [κανείς] να δυσκολεύεται να τις αξιοποιήσει», όπως αναφέρεται στην πρώτη γνωριμία με τον ήρωα στο Σπουδή στο κόκκινο.
Ο έξυπνος άνθρωπος τοποθετεί στη σοφίτα «μόνο τα εργαλεία που θα τον βοηθήσουν στη δουλειά του». Αν παρασυρθεί και κρατήσει περισσότερες γνώσεις αρχίζει και ξεχνά αυτά που γνώριζε πριν. Οι άχρηστες γνώσεις δηλαδή καταστρέφουν τις χρήσιμες.
Ο Σέρλοκ Χολμς, όπως τον έχουμε γνωρίσει από τα «Απομνημονεύματα του Τζον Γουάτσον, απόστρατου της Στρατιωτικής Υγειονομικής Υπηρεσίας», είναι καλά ενημερωμένος στη μπελαντόνα το όπιο και τα δηλητήρια αλλά οι υπόλοιπες γνώσεις του για τα φυτά είναι αμφίβολες. Δεν έχει καμία γνώση αστρονομίας, δεν του χρειάζεται δηλαδή να ξέρει αν ο η γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο, μια και «γύρω από το φεγγάρι να γύριζε δεν θα είχε καμία σημασία για τη δουλειά μου» (*). Παρά το ότι δεν είχε λογοτεχνικές γνώσεις – όπως ισχυρίζεται ο Γουάτσον - είναι σε θέση να συγκρίνει τον εαυτό του με λογοτεχνικούς ήρωες της εποχής του όπως τον Ντυπέν του Πόε και τον Λεκόκ του Γκαμποριό θεωρώντας τον ένα «κατώτερο» και τον άλλο «αξιολύπητο κατεργαράκο». Γεωλογία; Ξέρει να ξεχωρίζει τα ήδη χώματος και να μπορεί να διακρίνει από τα ίχνη λάσπης στο παντελόνι κάποιου «βασισμένος στο χρώμα και τη σύνθεσή τους, σε ποια περιοχή του Λονδίνου απέκτησε τον κάθε λεκέ».
Και πάει λέγοντας. Από ότι φαίνεται δεν υπάρχει κάποιος κλάδος γνώσεων, εκτός από πρακτικές και επί μέρους πλευρές από διαφορετικές επιστήμες που να έχει το προνόμιο να κατοικήσει σε αυτή τη σοφίτα με τα ανελαστικά τοιχώματα, και αυτό τον αποκλεισμό ο ίδιος ονομάζει υψηλή τέχνη της αφαίρεσης.

Και ενώ κοντεύουμε να πειστούμε για την ακαταμάχητη δύναμη της τέχνης της αφαίρεσης, που θα μας κάνει να απολαμβάνουμε τους επαγωγικούς συλλογισμούς του ντετέκτιβ κάθε φορά που θα εξιχνιάζει ένα καινούργιο έγκλημα, να που από την πρώτη στιγμή ο συγγραφέας αφήνει να διαρρεύσει ένα μυστικό. Υπάρχουν δύο τομείς γνώσεων για τον οποίους ο Σέρλοκ Χολμς ξέρει τα πάντα. Ο ένας δεν μπορούμε να καταλάβουμε με τίποτε τι του «χρειάζεται για τη δουλειά του». Ο άλλος από τη φύση του ανατρέπει τη δύναμη της θεωρίας της αφαίρεσης την οποία ισχυρίζεται ότι χρησιμοποιεί. Στην απαρίθμηση των «ορίων του Σέρλοκ Χολμς», όπως παρατίθεται στη Σπουδή στο κόκκινο, υπάρχει ένα στοιχείο που δεν έχει αριθμό. Ανάμεσα στο

9. Γνώσεις αισθησιακής λογοτεχνίας: απέραντες

και το

10. Παίζει καλά βιολί,

έχει στριμωχτεί η φράση:

«Φαίνεται να γνωρίζει με κάθε λεπτομέρεια κάθε τρομακτικό γεγονός που συνέβη στον αιώνα μας.»

Αυτή την ιδιότητα αποκαλύπτει ο ίδιος ότι χρησιμοποιεί όταν του παρουσιάζουν τα εγκλήματα που πρέπει να εξιχνιάσει:

«Τα εγκλήματα μοιάζουν πολύ το ένα με το άλλο κι αν παίζεις στα δάκτυλα τις λεπτομέρειες χιλιάδων εγκληματικών υποθέσεων, θα είναι περίεργο να μην μπορέσεις να ξεδιαλύνεις την χιλιοστή πρώτη»

Αυτό συμφωνεί με τη φιλοσοφική του άποψη ότι δεν υπάρχει τίποτε καινούργιο κάτω από τον ήλιο, και ότι «όλα έχουν συμβεί πριν από εσένα» και αποκαλύπτει ένα ντετέκτιβ που όπως η μις Μαρπλ της ΄Αγκαθα Κρίστι, συγκρίνει κάθε τι που συναντά στον έξω κόσμο με τα όμοια που έχουν συμβεί στο μικρόκοσμο του χωριού της.

Μια πλήρης λοιπόν καταγραφή στη μνήμη του ντετέκτιβ όλων των εγκλημάτων που συνέβησαν στην εποχή του είναι χρήσιμη μια και ότι καινούργιο έγκλημα συμβαίνει γύρω του θα είναι ή όμοιο ή μια παραλλαγή από τον κατάλογο των ήδη γνωστών.

Δεν θα καταλάβουμε όμως ποτέ, σύμφωνα με τη λογική του εγκεφάλου με τα ανελαστικά τοιχώματα σε τι του είναι χρήσιμη η «απέραντη γνώση της αισθησιακής λογοτεχνίας»

(*) Όλες οι παραπομπές είναι από τη Σπουδή στο Κόκκινο, Άπαντα Σέρλοκ Χολμς, του Σερ Αρθουρ Κοναν Ντόυλ, Μτφ. Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος, Εκδόσεις Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2005