Δεν υπάρχει, ίσως, άλλος θεσμός του μεσαιωνικού κόσμου, που να συκοφαντήθηκε τόσο πολύ, όσο η Ιερά Εξέταση. Οι Διαφωτιστές , οι προτεστάντες και οι Ιουδαίοι, κατάφεραν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα να δυσφημίσουν με όλους τους τρόπους αυτό τον σημαντικό θεσμό. (Ακόμη και στις ημέρες μας, το Ηollywood παρήγαγε πολλές ταινίες που βάλουν κατά της Ιεράς Εξέτασης.) Όμως, όπως λέει και η παροιμία, το ψέμα έχει κοντά ποδάρια. Η σύγχρονη ιστορική έρευνα απέδειξε ότι πολλές από τις διηγήσεις που ήταν ευρέως διαδεδομένες για την δράση αυτού του θεσμού, αποτελούν απλώς ένα μύθο που δημιούργησε η νεωτερικότητα. Αποφασιστικές για αυτή την ιστορική αναθεώρηση, ήταν οι εργασίες των ιστορικών: Henry A. Kamen, μέλους της Royal Historical Society, του Edward Peters, καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας, του Bartolomé Bennassar, καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Τουλούζης, και πολλών άλλων. Στο σύντομο άρθρο που ακολουθεί, ο αναγνώστης θα έχει την ευκαιρία να κατανοήσει τα αίτια που προκάλεσαν την κατασυκοφάντηση της Ιεράς εξέτασης, αλλά να μάθει και κάποιες, άγνωστες στο ευρύ κοινό, πτυχές της δραστηριότητας της.
Γράφει ο Ιωάννης Αυξεντίου
 |
| Η σφραγίδα της ισπανικής Ιεράς Εξέτασης |
Το να υπερασπιστούμε και να δικαιολογήσουμε σήμερα, την Ιερά Εξέταση, αποτελεί το ακριβώς αντίθετο του «πολιτικά ορθού» (politically correct). Επειδή όμως o Θεόδοτος δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την πολιτική ορθότητα, προχωρούμε ακάθεκτοι στην παρουσίαση της πραγματικής ιστορίας αυτού του μεσαιωνικού θεσμού. Ο μεγαλύτερος δυσφημιστής της Ιεράς Εξέτασης, ο Αμερικανός κουάκερος (ένα παρακλάδι του πουριτανισμού) ιστορικός Henry C. Lea, αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι: «Ο σκοπός της Ιεράς εξέτασης ταυτιζόταν με τον σκοπό του πολιτισμού». Πράγματι, ακόμη και οι πιο φανατικοί αντί-καθολικοί, ομολογούν ευτυχείς ότι, εάν οι Καθαροί δεν κατάφεραν να κάνουν την ανθρωπότητα να αυτοκτονήσει (ήταν ενάντια στην τεκνοποιία), εάν οι Αναβαπτιστές δεν κατέστρεψαν όλα τα έργα τέχνης, εάν η αίρεση των Dolciniani δεν σκότωσε όλους τους αμαρτωλούς, εάν οι ‹‹Αδελφοί του Ελευθέρου Πνεύματος›› δεν απέκλεισαν από όλα τα δημόσια αξιώματα όσους δεν ήταν «πεφωτισμένοι» - όλα αυτά οφείλονται στην Ιερά Εξέταση. Σήμερα, κανείς δεν θα ήταν τόσο τρελός, ώστε να πιστεύει ότι ο Θεός δημιούργησε κάποιους, ακριβώς για να τους καταδικάσει αιώνια. Και όμως, αυτό ήταν, για αιώνες ολόκληρους, το προτεσταντικό δόγμα, εξαιτίας του οποίου ξέσπασαν πόλεμοι που αιματοκύλισαν την Ευρώπη. Έτσι, ακριβώς λόγω της ύπαρξης της Ιεράς Εξέτασης, η Ισπανία γλύτωσε τους θρησκευτικούς πολέμους. Να θυμηθούμε επίσης, ότι το φημισμένο πανεπιστήμιο της Salamanca (από τα αρχαιότερα και καλλίτερα στην Ευρώπη) θεμελιώθηκε από έναν Ιεροεξεταστή και ότι η συζήτηση για τα δικαιώματα των Ινδιάνων της Αμερικής (από εκείνη την συζήτηση θα γεννηθεί το σύγχρονο Διεθνές Δίκαιο) έγινε υπό την αιγίδα της Ισπανικής Ιεράς Εξέτασης.
